A OFICIALIDADE DAS LINGUAS EN RELACIÓN COA
TOPONIMIA: O CASO DE A CORUÑA
Mª Begoña López Po as1
Fe nando Ma ínez A ibas2
The abs ac can be ound a he end o he a icle.
Resumen al inal del a ículo.
Suma io
In oducción
III. Toponimia:
1. Concep o.
2. Impo ancia.
III. As o ixes dos opónimos:
1. Subs a os lingüís icos.
2. O la ín.
3. Supe es a os lingüís icos.
4. Ou as linguas de base ománica
e/ou non ománica.
III. E olución his ó ica. Fenómeno da
cas elanización
IV. Regulación au onómica:
1. Lei 10/1982 de 24 de no emb o,
básica de no malización do uso
do euske a.
2. Lei 3/1983 de 15 de xuño, de no -
malización lingüís ica de Galicia.
3. Lei 1/1998 de 7 de xanei o, de
polí ica lingüís ica de Ca aluña.
4. Lei 1/1998 de 23 de ma zo, de
uso e p omoción do bable/as u-
iano.
IIV. Un exemplo xu ídico da p oblemá i-
ca da oponimia: A Co uña:
1. No ma i a ixen e espec o dos
opónimos e uso do galego polos
pode es públicos.
2. Topónimo e uso do galego polo
Concello de A Co uña.
3. P oceso xu ídico: A Mesa pola
No malización Lingüís ica-Con-
cello de A Co uña:
a) A Sen encia 606/1994 do
T ibunal Supe io de Xus i-
za de Galicia.
b) Execución p o isional da
Sen encia.
c) Sen encia do T ibunal Su-
p emo.
d) Au os do T ibunal Cons i u-
cional e si uación ac ual.
IVI. Conclusión
VII. Bibliog a ía
1. Bolsei a de Te cei o Ciclo da Xun a de Galicia na Uni e sidade de San iago de
Compos ela.
2. Bolsei o de pu do Minis e io de Educación, Cul u a e Depo e na Uni e sidade de
San iago de Compos ela.
117
Re is a de Llengua i D e , núm. 38, 2002.
In oducción
O ema que imos a a nes e aballo é o da oponimia, no caso con-
c e o de Galicia e dende a pe spec i a do p oceso de no malización lin-
güís ica. É dici , aqueles opónimos galegos que, aducidos no pasado ó
cas elán, deben ol e emp ega se o icialmen e en galego. O noso plan e-
xamen o ecolle o que sucedeu nou as comunidades au ónomas nas úl i-
mas décadas e o que oco e en Galicia, cen ándonos pa a iso no polémico
caso do opónimo da cidade de A Co uña; pe o, ademais dos aspec os xu-
ídicos, acemos amén un es udio dende unha pe spec i a sociolingüís ica,
onde se p e ende á e cal oi a o ixe dos opónimos galegos, o enómeno
da cas elanización, os seus mo i os his ó icos e as súas consecuencias so-
cioxu ídicas.
A in ención que impulsa es e aballo é deixa e -la si uación de ano -
malidade lingüís ica que i o Galicia ó longo dos úl imos séculos e os e-
cen es es o zos po supe ala no ámbi o ela i o ós opónimos. Cómp e
amosa -lo noso ag adecemen o a di e sos o ganismos e ins i ucións como
a Aseso ía Xu ídica do Concello de A Co uña, o Consello da Cul u a Galega
e A Mesa pola No malización Lingüís ica, que acili a on a ealización des-
a in es igación. Sen máis dig esións, p incipiamos coa exposición do xa
a anzado.
I. Toponimia
1. Concep o
O e mo oponimia p esen a as seguin es acepcións lingüís icas:
Segundo o Dicciona io de la Real Academia Española, a palab a oponi-
mia (p oceden e do g ego ’poj, luga , e ‘›opa, nome) signi ica ía «es u-
dio da o ixe e signi icación dos nomes de luga ».
Segundo o Dicciona io da Real Academia Galega, oponimia pode ía
en ende se coma conxun o dos opónimos ou pa e da lingüís ica que es-
udia os nomes de luga .
Dis ingui emos dous ipos: opoloxía maio e meno . Des e modo a o-
poloxía maio co esponde ía ós nomes das aldeas, ilas, cidades, coma -
cas, e c. A opoloxía meno se ía a dos nomes das lei as, he dades, luga es
xeog á icos moi conc e os, e c.
118
2. Impo ancia
Cómp e nes es in es plan exa se cál é a impo ancia que a oponimia
pode e pa a supoñe-lo obxec o do noso aballo. Ó espec o podemos
pa i de dous supos os. Un se ía o ei o de en ende-la oponimia como
conxun o de opónimos, aqueles nomes que an e e encia ós dis in os lu-
ga es des acando pa a iso a exis encia de elemen os na u ais, po exemplo
Ca ballei a, Cas iñei as, Lagoela. Dende es e pun o de is a, o ei o de que
o opónimo sexa en cas elán ou en galego só e ía impo ancia a e ec os de
comp ensión e unidade na denominación do luga . Pe o se ademais en en-
démo-lo opónimo como algo elacionado coa adición e a cul u a, ligado
ás aíces dun pobo, é e dadei amen e impo an e o ei o de que es e o-
pónimo se conse e al e como o coñeciamos. A impo ancia dos opóni-
mos é al que se un pobo non se sin e iden i icado con eles, en ón, chégase
a plan exa-la posibilidade de cambialos.
Pe o, ¿é an impo an e que un opónimo es ea en cas elán, galego,
euske a ou ca alán?, o ce o é que sí; is o é o que se e lic e nos a igos e-
e en es á oponimia den o das dis in as leis de no malización lingüís ica
que ecollen di e sas ó mulas enden es a p ese a esa o ma adicional
dos opónimos (en endida nun sen ido his ó ico-sociolóxico). Po ou a
banda, o p opio T ibunal Cons i ucional sinala, na Sen encia 337/1994,
que o sis ema plu ilingüe exis en e en España segundo o ámbi o e i o ial
de que se a e « o ma pa e da nosa iqueza cul u al»; is o pode ía ex en-
de se amén ó man emen o dos opónimos nas linguas p opias das comu-
nidades au ónomas, naqueles casos onde exis an.
II. As o ixes dos opónimos
O pobo galego é esul ado dunha supe posición sucesi a de pobos de
o ixes e cul u as di e en es; o mesmo oco e coa lingua p opia de Galicia,
que non es á o mada po un único compoñen e lingüís ico. Con is o
habe ía que sinala no ocan e á oponimia que se án os dis in os pobos,
cul u as e linguas as que deixa án a súa pegada nos nomes dos dis in os lu-
ga es. Po iso imos esumi b e emen e cáles o on os pobos que, ó longo
do empo, se es ablece on no no oes e peninsula e qué opónimos pe ma-
necen aínda hoxe como e idencia da p esencia que unha ez i e on.
An es de nada cómp e sinala que só a emos e e encia ós chamados
opónimos maio es, xa que debido a ampli ude que os opónimos meno es
poden e , esul a ía di ícil es udialos nun aballo des a ex ensión.
119
Pa a es uc u a-lo noso es udio pa i emos do mesmo esquema que se
u iliza pa a o coñecemen o da o mación do galego. Así, dis ingui émo-los
seguin es momen os:
1) An es de se es ablece en os colonizado es omanos (Subs a os lin-
güís icos).
2) O la ín.
3) A con ibución dos pobos que se ins ala on na Hispania despois
da agmen ación do Impe io Romano de Occiden e (Supe es a os lingüís-
icos).
4) As con ibucións dou as linguas de base ománica e/ou non omá-
nica.
1. Subs a os lingüís icos
Os pobos p e omanos da Gallaecia emp egaban linguas das que apenas
coñecemos nada e, po iso, as a ibucións lingüís icas moi as eces non po-
den se de ini i as. A p incipal e máis segu a con ibución des es pobos é a
do léxico e a oponimia: á ase de palab as que designan ealidades moi ele-
men ais e conc e as, pe i indo naqueles casos nos que os colonizado es o-
manos di icilmen e pode ían acha unha palab a que designase o au óc ono.
Aquí podemos di e encia un subs a o p eindoeu opeo e ou o indoeu-
opeo.
O p eindoeu opeo co esponde ía á poboación paleolí ica e neolí ica de
cazado es e ag icul o es an e io es á in oducción dos me ais. Es a poboa-
ción non e a homoxénea nin lingüís ica nin e nicamen e. Como opónimos
queda on po exemplo os de: An as de Ulla (na p o incia de Lugo, ‘an as’
signi ica dolmen ou monumen o une a io), A eixo (na p o incia de A Co-
uña, a súa o ixe e imolóxica posiblemen e de i e de A aigo, ei da ibu
ne ia), así como dou as ilas e cidades coma A Co uña (‘Clunia’ chamada
no século xii C uña, Clunia ou C unia; espec o ó a igo chegouse a es a-
blece como usual ó longo do empo, a a in eg a se no opónimo), Be an-
zos, Ca no a, Co cubión, Noia,Tui, e c.
O indoeu opeo co esponde ós pobos que in oduci on en Galicia a
cul u a dos me ais. Den o deles o máis impo an e é o pobo cel a. A es e
subs a o indoeu opeo a ibuíuselle po exemplo o nome de Galicia (aínda
que Gallaecia é de o ixe la ina), e os opónimos e e idos a coma cas coma
a do Ba banza, Ba cala, Be gan iños, Valdeo as; ou a g andes íos como o
Eume,Sil, Tamb e, Támega, Ulla, e c.
120
2. O la ín
Os omanos desemba ca on na Península Ibé ica no ano 218 a. C., e i-
e on o seu p imei o con ac o cos Callaeci ou Gallaeci no 138 a. C. na cam-
paña de Décimo Xunio B u o. A Gallaecia se á inco po ada á Hispania
Ci e io despois da campaña do empe ado Augus o con a os cán ab os,
as u es e galaicos (anos 29-19 a. C); comeza así unha omanización a día
no no oes e ibé ico, cando xa ou as zonas de Hispania es aban o emen-
e omanizadas.3No p oceso de la inización da Gallaecia habe ía que dis-
ingui es ases:
1. O la ín como lingua dos colonizado es e da no a es uc u a polí i-
ca e adminis a i a. É a lingua na que os indíxenas debe ían elaciona se
cos omanos e es es e ían que admi i-las ó mulas la inas como ep esen-
ación dunha no a o de.
2. A c ecen e asimilación da lingua la ina nas no as xe acións, a ec-
ando a aspec os an p o undos coma a elixión. Es a e apa ema a ía no sé-
culo ii d. C.
3. A acep ación o al e uso habi ual da lingua la ina. Es a ase de lon-
ga du ación e a iada segundo as zonas, pecha o p oceso.
No ocan e ós opónimos la inos da e apa de omanización e medie al,
ci a émo-los seguin es: Lugo (Lucus Augus i), A zúa (na p o incia de A
Co uña, que xa e a mencionada po Tolomeo na súa ob a Xeog a ía Uni-
e sal como ‘A aduca’; a súa o ixe si úase na época medie al século xi),
Pon e ed a (Pon us e e is), Ou ense, e c.
3. Supe es a os lingüís icos
Aquí dis ingui émo-la in luencia de dous pobos, os xe mánicos e os
á abes, na ixación da oponimia galega (aínda que a súa pegada sexa moi-
o meno que a do la ín).
Os pobos xe mánicos e an pobos indoeu opeos que a a esa on a
on ei a do Rin e do Danubio, e pene a on no Impe io Romano sob e
3. A pene ación do la ín p odúcese simul aneamen e po dúas on es:
• A me idional (é a p incipal), de Bé ica a Lusi ania e de aí a Gallaecia.
• Polo les e, dende As u ica Augus a ás zonas minei as do Bie zo e á zona de Lucus
Augus i.
121

o século . A Galicia chega on os sue os, que unda on o eino sue o de
Galicia (411-585) a a que oi asimilado polo eino isigodo. Os pobos
xe mánicos axiña se in eg a on na lingua e cul u a hispano- omana, ma-
lia iso, deixa on unha no able pegada na onomás ica e na oponimia.
Mos a dis o son os seguin es opónimos: Alla iz (en Ou ense, débelle o
seu nome ó ei sue o Ala ico), Bal a ,Gondoma ,Gudiás, Guimi ás,
Gui i iz, Monda iz, Ramil, Randul e,Reca ei, Roi iz, Saba ís, Samil, San-
diás, Toi iz, e c.
O pobo á abe pene ou na Península Ibé ica no ano 711 e some eune
case oda en moi pouco empo. Cen anos despois, o ei O doño xa iña en
Tui a ma ca da Reconquis a; é dici , os asen amen os á abes du a on pou-
co empo en Galicia. A p oba da súa p esencia a ópase en opónimos de
o ixe á abe ales coma Al oz (en Lugo, o seu signi icado en galego medie-
al se ía ‘ e i o io sob e o que iña xu isdicción unha ila ou cidade’ posi-
blemen e e i índose a Mondoñedo), Alcouce, Aldea,Almuíña, Almuza a,
A Mezqui a, A abaldo, La anxei as, Rábade, e c. Nemba gan es, no noso
e i o io os á abes apenas in lui on e a maio pa e dos e mos que des a
o ixe exis en en galego, chegá onnos a a és do in luxo que i e on sob e
ou as linguas como o cas elán ou o po ugués.
4. Ou as linguas de base ománica e/ou non ománica
Na oponimia la ino- omance podemos es ablece unha clasi icación
a endendo a c i e ios semán icos, os cales pe mi en es ablece g upos de
opónimos segundo agan e e encia á(s):
• Ca ac e ís icas o og á icas ou a cons ucción do e eo, así emos, A
Cos a,A Co a,A Lomba,A Pena, A eal,Ba ei o,En es ada,Lamo-
sa,Lousada,Mon ou o (p oceden e do la ín, signi icaba mon e al o),
Ou ei o, O Val,Ped ei a, Ped oso, Peneda, Penedo, e c.
• Hid og a ía ou augas: A Insua,Ambasmes as,Baños,Caldas e Calde-
las,Es ei o,Fon án,Fon ao,Fon illa,Fon iña, Foz,Lagoa,Lagoela,O
Río,P esa,Ribei a, e c.
• Fo mas de asen amen o humano, ipos de poboación ou ó mulas de
p opiedade: Aldea, Casal,Casa es,Cas o,O Bu go,Quin áns,Quin-
ela,Requenga,Requengo, Vigo (que p ocede do la ín ‘ icus’, aldea,
ba io), Vila,Vila ,Vila ello,Vilela, e c.
• Cons uccións, edi icacións e es ablecemen os indus iais: Adega, A
Tellei a,Cabana,Cabanas,Cas elo,Celei o, Fe ei a,Fe e ía,Mu os,
122
O Ba án,O Folón,O Mazo,O Muiño,O Tellado,Pa edes,Pazo,So-
b ado,To e, e c.
• Fauna: Aguia ,A Zo ei a,Bece ei as,Cab al,Ceb ei o,Co ei as,
Gulpillei as,Lagos ei a,Lobei a,Mosquei a,Osei a,Ou e iza,Pes-
quei a,Pombal,Tou al, e c.
• Flo a: Ca amiñal,Ca ballei a, Cas iñei as, Liña es,Lou ei o, Macei-
a, Painzal (paínzo, ‘millo miúdo’), Sanguiñeda,Sou elo,Sou o,Toxe-
do. Os elacionados con labo es ag ícolas coma Ag ela, Ag o,A o-
ea,Chousa,De esa,Rozadas,Rozas, e c.
• Fundacións elixiosas e nomes dos san os: A E mida,Cela,Celano a,
Donas,Ei exa,F ei ías,G ixoa,Ig exa,I ixoa,Mos ei o, Mos ei ón
(diminu i o de Monas e ium), Saiáns (Sanc i Iohannis), San Fiz,San-
a Baia (Sanc a Eulalia), San alla,Sanxenxo (Sanc u Genesius), Sei a-
ne,Se ane, e c.
• Nomencla u as pe soais: a maio pa e des es nomes de pe soas son
de o ixe medie al, o mados median e a o ma do xeni i o la ino do
nome undado ou p opie a io. Uns de i an dun nome pe soal la i-
no: Beade,Ca elle,C ecen e,Lalín,Lampai,Lobelle,Ma ín,Maside,
Osebe,Pade ne,Piña ,Piñoi,Po oma ín,Ru ín,Vilaped e, Vilaxus-
e, e c. Ou os dun nome pe soal xe mánico: Baamonde, Gomesan-
de,Gus ei, Lebosende,Rosende, Senande, e c.
• Ou os g upos meno es se ían: Os ela i os á comunicación: A Ba -
ca,A Es ada,A Pon e,O Vao,Po ela,Po o, Ve ea ou V ea, e c. Os
que aluden á posición ela i a ou á si uación: Cimade ila,Cospei o,
Fonde ila ou Fondode ila,O Viso,Viladesuso,Vilameá, e c. Os o -
mados po xen ilicios p oceden es da poboación medie al, que e-
ñen sendo opónimos de i ados dou os opónimos: As u eses,Cam-
beses,Cumb aos,Lobosandaus,Sa eaus, e c.
Como podemos e , o g an núme o de opónimos só nos pe mi e, aín-
da den o dos opónimos maio es, ace unha clasi icación me amen e
exempli ica i a; dende logo a nosa in ención non é a de aba calos odos,
pe o sí amosa-los su icien es como pa a que poidamos ex ae dúas con-
clusións: hai unha iqueza oponímica en Galicia de i ada dun pasado
mul icul u al, e cabe a opa nos opónimos algúns c i e ios comúns a pesa
da súa o ixe di e sa.
Finalmen e, habe ía que ace unha e e encia á in luencia do cas elán
e á inco po ación de oces p oceden es dou as linguas. Es as cues ións se-
án ecollidas máis adian e, xa que necesi an e un a amen o sepa ado.
123
III.E olución his ó ica. Fenómeno da cas elanización
Pa a abo da es e ema cómp e dici que a ans o mación do la ín ó
galego, como lingua ománica que é, p odúcese de xei o len o e p og esi-
o. Nemba gan es, é ce o que dende os séculos ii- iii a lingua da Ig exa
e da Adminis ación xa es aba moi a as ada da alada, é dici , la ín e galego
se ían nes es momen os dúas es uc u as lingüís icas di e enciadas. O la ín
é a lingua li e a ia, elixiosa e dos ac os xu ídico-adminis a i os du an e
boa pa e da Idade Media en oda a Península Ibé ica, pe o ai pe dendo
p og esi amen e o seu ca ác e de lingua alada. En Galicia es a si uación
man í ose a a o século xii, no que en a luz os p imei os ex os esc i os o-
almen e en galego.
Du an e os séculos xii-xi 4hai un esplendo pa a o galego-po ugués
que se con e íu na lingua lí ica po excelencia en ódalas co es ibé icas,
se indo o Camiño de San iago de ía pa a a súa ex ensión máis alá das no-
sas on ei as. Nes e ámbi o lí ico des acan As Can igas de San a Ma ía de
A onso xo Sabio, e as di e sas can igas de amigo, amo , esca nio e maldi-
ci . Na p osa xa apa ecen ob as de ca ác e didác ico e li e a io coma A
C ónica de Cas ela, Os Milag es de San iago, e c. Nes es momen os o gale-
go amén e a a lingua de uso no mal pa a a poboación emp egándose a ni-
el esc i o en calque a ac o xudicial e adminis a i o.
Xa no século xiii comeza a pene ación do cas elán, que du an e o ei-
nado de Fe nando iii se acen úa. Así, baixo o gobe no de A onso xo uso
do galego acada unha g ande impo ancia no ámbi o lí ico —como acaba-
mos de explica — ó empo que é elegado nou os campos que chama-
iamos hoxe de ca ác e público.
No século xi , despois da loi a pola Co oa de Cas ela en e Ped o ie
Hen ique ii, e coa ic o ia des e úl imo, a de o ada nob eza galega come-
za a se subs i uida pola cas elán. Es e p oceso consúmase no século x co
einado dos Reis Ca ólicos —no a de o a da nob eza galega que maio i a-
iamen e apoia a a Xoana A Bel anexa con a Isabel de Cas ela— ó se en
ocupados os pos os cla es da Adminis ación e da Ig exa galegas po no-
b es de ó a que emp egaban exclusi amen e a lingua cas elán. Todo is o
ai educindo o uso do galego ó ámbi o u al e ai p o ocando a súa g a-
dual desapa ición dos usos o mais —es e é o p oceso no que se p oduce
unha p imei a cas elanización—.
4. Galego e po ugués anse dis anciando no século x debido á incomunicación dos
dous einos. A pa i de en ón se con igu a ían os p incipais azos lingüís icos que os a as-
an.
124
Os séculos x i-x ii coñecidos coma Os Séculos Escu os supoñen que o
galego pe da oda elación coa cul u a esc i a. Aínda que a maio ía da po-
boación ala galego, a mino ía cas elán- alan e é a que en o pode polí ico
e económico. Nes es séculos só e an galegos un 12 % dos maxis ados da
Real Audiencia do Reino de Galicia. A Ig exa non axuda a mello a-la si ua-
ción do galego, xa que an o a ensinanza, como os i os li ú xicos acíanse
en cas elán ou en la ín.
O desp es ixio social que so e o galego nes es momen os non impide
des aca algunhas inicia i as. En 1536 o bacha el Olea elabo a un ocabu-
la io das palab as da e a de Mon o e. Nes a época, Sa mien o de Acuña
(p imei o conde de Gondoma ) anima ós seus pa en es ó uso do galego.
No século x ii componse poesía en galego po au o es coma Gómez To-
nel, Vázquez Nei a, Ma ín To ado, e c.
No século x iii xo den oces p eocupadas pola de ensa e es udio do
galego coma o Pad e Feijoo ou o Pad e Sa mien o, quen dicía ó espec o:
«É da miña obse ación que as linguas i as que só se alan e non se esc iben,
son máis abundan es de oces cas que se esc iben e alan».
Sa mien o cen a o seu es udio na de ensa do galego nunha época na
que xo den os p incipais enómenos que logo ca ac e iza án as á eas dia-
lec ais.
O século xix ma ca a e apa do chamado P e exu dimen o na que o ga-
lego se á u ilizado coma un ins umen o de p opaganda. An e a in asión
ancesa, en Galicia ó mase a Xun a Sobe ana do Reino de Galicia, que ai
as chamadas á loi a con a os in aso es a a és de pan le os esc i os en ga-
lego. Coa expulsión dos anceses consolídase un no o éxime ma cado pola
ines abilidade polí ica (conse ado es e p og esis as). Nas épocas de p edo-
minio p og esis a, coa p o ección da libe dade de p ensa, consíguese publi-
ca olle os e algún a igo en galego. En pe íodos de p edominio conse a-
do , má case como un dos seus p oxec os acada-la uni o midade lingüís ica
en España baixo o cas elán, ma xinando dese xei o ás demais linguas.
Es a polí ica man e ase a pesa do Rexu dimen o —coas endencias do
p o incialismo (1840-1845), do exionalismo (1885-1915), e do nacionalis-
mo (século xx)— con maio ou meno in ensidade e sen apenas in e up-
ción a a o es ablecemen o da democ acia, agás no in e alo 1920-1930,
onde as ei indicacións galeguis as i e on eno me pulo. A í ulo simple-
men e exempli ica i o podemos eseña que en 1902 o gobe no cen al
p omulgou un Real dec e o p ohibindo o uso das linguas di e en es ó cas-
elán na escola; ou que du an e o anquismo, den o des a polí ica de uni-
125
ou non espec a-la no ma i a in e nacional (se ía a única lei das is-
as que non o ai).
Con odo is o emos que os opónimos son unha mos a do ca ác e
o icial ou non que pode e unha lingua. Uns opónimos eñen que se
ixados necesa iamen e en ca alán ou en galego. Ou os admi i ían o bi-
lingüismo (caso asco da sinalización e da inde e minación en As u ias).
Non signi ica is o que o asco ou o bable/as u iano ca ezan do ango de
linguas o iciais, senón que ademais de dis ingui-la o icialidade do español7
on e ás linguas das dis in as comunidades au ónomas, habe á que dis-
ingui di e en es g aos de o icialidade den o des as úl imas. Así, hai co-
munidades au ónomas onde, en ma e ia de opónimos, só son o iciais os
da lingua da comunidade (Galicia e Ca aluña), ou as nas que á o icialida-
de da lingua da comunidade inco pó aselle a obliga o iedade dunha ó -
mula bilingüe (País Vasco), e ou as onde a o icialidade da lingua consis-
i ía na p omoción e omen o do seu uso (caso do bable/as u iano en
As u ias).
Es e apa ado non pode ema a sen eseña que no conxun o de Es-
paña exis i ían ou as si uacións lingüís icas que me ece ían un es udio de-
allado que o obxec o des e aballo non pode aba ca : a anxa o ien al
a agonesa que ala o ca alán, a polémica sob e se o que se ala en Valencia
é ca alán ou alencián, a si uación de coo icialidade do euske a co cas elán
nas zonas asco- alan es de Na a a ou a p oblemá ica do ensino do gale-
go na pa e occiden al de As u ias e Cas ela e León.
V. Un exemplo xu ídico da p oblemá ica da oponimia:
A Co uña
Cen a émonos ago a en abo da o caso conc e o que ep esen ou a
no malización do opónimo de A Co uña. Escolle es e exemplo non oi ca-
sual, pois es amos an e un supos o no que o Concello co uñés, xun o coa
Mesa pola No malización Lingüís ica, p o agoniza on un longo con lic o
xu ídico sob e o « opónimo o icial» da cidade.
7. Vid. Sen encia do T ibunal Cons i ucional 337/1994, de 23 de decemb o, onde
deixa cla os os concep os de coo icialidade das linguas e a compe encia da comunidade au ó-
noma na ma e ia de no malización — enden e ó omen o do uso, co ección p og esi a da
si uación his ó ica da desigualdade espec o ó cas elán e p ocu a-lo máis amplo coñecemen-
o e u ilización des a lingua no seu e i o io.
132

En p imei o luga , expo émo-la no ma i a ixen e espec o dos opó-
nimos e uso do galego polos pode es públicos; con inua emos acendo
unha b e e e e encia á si uación exis en e no Concello de A Co uña con
an e io idade á iniciación do p oceso xudicial e, inalmen e, analiza emos
es e dila ado p oceso.
Rema a emos es e es udio amosando algúns dos p oblemas que «o
caso co uñés» sigue plan exando hoxe en día, así como os Au os do T ibu-
nal Cons i ucional que «apa en emen e» poñen in ó con lic o.
1. No ma i a ixen e espec o dos opónimos e uso do galego
polos pode es públicos
A Cons i ución española (ce) dispón no a . 3.1 que «O cas elán é a lin-
gua española o icial do Es ado. Tódolos españois eñen o debe de coñece-
la e o de ei o a usala». O apa ado segundo engade que «As ou as linguas
españolas se án amén o iciais nas espec i as comunidades au ónomas de
aco do cos seus Es a u os».
O Es a u o de au onomía de Galicia (eag) desen ol e es a disposición
cons i ucional e dispón no impo an e a . 5.1 que «A lingua p opia de Ga-
licia é o Galego. 2. Os idiomas galego e cas elán son o iciais de Galicia e o-
dos eñen o de ei o de os coñece e de os usa . 3. Os pode es públicos de
Galicia ga an i án o uso no mal e o icial dos dous idiomas e po encia án o
emp ego do galego en ódolos planos da ida pública, cul u al e in o ma i-
a, e dispo án dos medios necesa ios pa a acili a-lo seu coñecemen o. 4.
Ninguén pode á se disc iminado po causa da lingua».
Finalmen e, nes a b e e e e encia ó que se conside a pola doc ina e
xu isp udencia como «bloque de cons i ucionalidade», des aca émo-lo
a . 27 do eag no que se mencionan ma e ias sob e as que a Comunidade
Au ónoma Galega e á compe encia exclusi a, indicándose no apa ado 20
«a p omoción e o ensino da Lingua galega», que plasma ía no eag a p e i-
sión cons i ucional do 148.1.17 de compe encia au onómica pa a o ensino
da lingua p opia.
En i ude de odo is o o Pa lamen o de Galicia ap oba, na súa p i-
mei a lexisla u a, a Lei 3/1983 de no malización lingüís ica de Galicia, de 15
de xuño (lnlg).
Es a Lei, moi polémica en can o ó modelo de no malización seguido, é
cla a espec o do uso do galego polos pode es públicos e da oponimia,
que son os emas p incipais que nos ocupan.
Nos seus a s. 1, 2 e 3 ecóllense os de ei os lingüís icos en Galicia que
133
e lic en que « ódolos galegos eñen o de ei o de usalo (o galego)», a ob i-
ga dos pode es públicos de «ga an i-lo uso no mal do cas elán [...]» e a de
«e i a-la disc iminación po azón de lingua».
O a . 6.3 da lnlg a i ma que «Os pode es públicos de Galicia p omo-
e án o uso no mal da lingua galega, o almen e e po esc i o, nas súas ela-
cións cos cidadáns». O apa ado 4 especi ica es e manda o xené ico enga-
dindo «A Xun a dic a á as disposicións necesa ias pa a a no malización
p og esi a do uso do galego. As co po acións locais debe án acelo de
aco do coas no mas ecollidas nes a lei».
Pola súa banda, o a . 10 da mesma lei es ablece que «1. Os opónimos
de Galicia e án como única o ma o icial a galega. 2. Co esponde á Xun-
a a de e minación dos nomes o iciais dos municipios, dos e i o ios, dos
núcleos de poboación, das ías de comunicación in e u banas e dos opó-
nimos de Galicia. O nome das ías u banas se á de e minado polo conce-
llo co esponden e. 3. Es as denominacións son as legais a ódolos e ec os
e a o ulación e á que conco da con elas. A Xun a de Galicia egulamen-
a á a no malización da o ulación pública espec ando en ódolos casos as
no mas in e nacionais que susc iba o Es ado».
O ecollido nes a lei, no seu apa ado p imei o, queda á a alado no
ano 1985 polo a . 14.2 da Lei 7/1985 egulado a das bases de éxime local,
de 2 de ab il (lb l) que ecolle «a posibilidade de que a denominación dos
municipios se exp ese en calque a das linguas españolas o iciais en cada
Comunidade Au ónoma».8
A lb l pe mi i á pois que o nome o icial dos municipios es ea en cas-
elán, nou a lingua española o icial na espec i a Comunidade Au ónoma,
ou en ambas (di e en es posibilidades que se o on adop ando dependen-
do de cada comunidade con lingua p opia).
Facendo uso da habili ación ei a polo Pa lamen o na lnlg, o Gobe -
no galego ap oba no ano 1984 es impo an es dec e os: o Dec e o 43/1984
de 23 de ma zo, polo que se egulan as uncións e a composición da Comi-
sión de Toponimia, o Dec e o 132/1984 de 6 de se emb o, polo que se es-
ablece o p ocedemen o pa a a ixación ou ecupe ación da oponimia de
Galicia, e o Dec e o 146/1984 de 27 de se emb o, polo que se de e minan
nomes o iciais de municipios de Galicia nos que exis en no a ías.
O dec e o ela i o á Comisión de Toponimia modi icouse polo Dec e-
o 174/1998 de 5 de xuño. No a . 1 dise que es a Comisión «é o ó gano de
es udio, aseso amen o e consul a da Xun a de Galicia pa a a de e minación
8. Sen encia 606/1994 do T ibunal Supe io de Xus iza de Galicia no seu undamen o
de de ei o e cei o.
134
dos nomes o iciais da oponimia galega e pa a e alua-las consul as que se-
xan necesa ias con al in». Nes e mesmo a igo queda cons ancia exp esa
da adsc ipción da Comisión de Toponimia á Sec e a ia Xe al da Conselle-
ía da P esidencia e Adminis ación Pública. O a . 2 es uc u a o uncio-
namen o da Comisión en Pleno e en Ponencia de Es udios, sendo o máis
des acable a composición mix a do Pleno da Comisión ecollida no a . 3:
es á p esidido polo consellei o da P esidencia e Adminis ación Pública,
con a con a ios ocais polí icos con ango de Di ec o Xe al da Xun a, ós
que se engaden seis ocais de lib e designación expe os en oponimia e
lingua galega elixidos en e pe soas de ecoñecido p es ixio, xun o con e-
p esen an es de ins i ucións como a Real Academia Galega, o Consello da
Cul u a Galega, o Ins i u o da Lingua Galega, o Ins i u o Pad e Sa mien o
e a Facul ade de Xeog a ía e His o ia. O Pleno se á o ó gano enca gado de
esol e-las consul as solici adas á Comisión, dic aminando sob e os opó-
nimos p opos os pola Ponencia de Es udios (compos a polos ocais de li-
b e designación).
O Dec e o 132/1984 es ablece o p ocedemen o de ixación ou ecupe-
ación da oponimia de Galicia. Na súa pa e exposi i a insis e na especial
impo ancia que eñen os nomes dos concellos e das súas capi ais e que os
supos os a ados non son cambios de nome, senón de ecupe ación ou i-
xación de nomes que queda on des i uados ó longo do empo. No a . 2
disponse que «co espóndelle ó Consello da Xun a de Galicia a de e mi-
nación, po medio de dec e o, dos nomes o iciais dos concellos e das súas
capi ais, das pa oquias e das coma cas». Es e a igo engade que, pa a le-
a is o a cabo, «se á p ecep i o o dic ame da Comisión de Toponimia».
Pa a ema a es e g upo de dec e os da Xun a de Galicia, deixámo-lo
Dec e o 146/1984, polo que se de e minan nomes o iciais de municipios de
Galicia nos que exis en no a ías, incluindo o nome de A Co uña como o
o icial da de andi a cidade,9p e io in o me da Comisión de Toponimia.
Nes e sen ido hai que indica que a denominación da p o incia (coin-
ciden e nes e caso co nome da súa capi al) é po es ade es a al. Así, o ex o
e undido de disposicións legais ixen es en ma e ia de éxime local
( l l), ap obado po Real Dec e o Lexisla i o 781/1986, de 18 de ab il
dispón no seu a . 25.2 que «só median e lei ap obada polas Co es Xe ais
pode modi ica se a denominación». A denominación p o incial e a a de La
9. Debemos dici que o p opio Concello he culino non eco eu a decisión, o que se o-
mou como unha acep ación da mesma. Así, as impugnacións indi ec as do ci ado Dec e o o-
on conside adas imp oceden es nas sen encias 606/1994 e 607/1994 do T ibunal Supe io
de Xus iza de Galicia.
135
Co uña dende 1833 e a denominación o icial de A Co uña e á que espe a
a a a Lei das Co es Xe ais 2/1998, de 3 de ma zo,10 p oducíndose o absu -
do de que du an e ce ca de 14 anos (dende o 1984 a a o 1998) p o incia e
capi al da mesma iñan o icialmen e denominación dis in a.
O ma co no ma i o da ma e ia que es amos a e non pode ía ema a
sen e en con a dous p ecep os no ma i os, o p imei o es a al e o segundo
de base au onómica. O Real Dec e o 268/1986 de 28 de no emb o, que
ap oba o egulamen o de o ganización, uncionamen o e éxime xu ídico
dos en es locais, que se emi e á no ma i a au onómica e local pa a es a-
blece-la lingua que se emp ega á nas súas ac uacións, e o a . 1 da Lei
5/1988 do uso do galego como lingua o icial de Galicia polas en idades locais,
de 21 de xuño, que di: «1. As con oca o ias de sesións, o des do día, mo-
cións, o os pa icula es, p opos as de aco do, dic ames das comisións in-
o ma i as e ac as das en idades locais de Galicia edac a anse en lingua
galega. 2. Sen p exuízo do dispos o no apa ado an e io , as de andi as en-
idades poden acelo, ademais na ou a lingua o icial».
Es a lei de 1988 oi o p eceden e da Lei 5/1997 de Adminis ación local
de Galicia, de 22 de xullo, engadindo que en de e minados casos especiais,
nos que poida es a en pe igo algún dos de ei os lingüís icos dun cidadán
ou ep esen an e local, a posibilidade de edacción en cas elán habe á de
en ende se debe .11
2. Topónimo e uso do galego polo Concello de A Co uña
A Lei 5/1988 dispoñía que non p oduci ía plenos e ec os a a dous anos
despois, p ecisamen e pa a pe mi i ós di e en es concellos unha adap a-
ción p og esi a ó dispos o po ela.
O Concello de A Co uña, chegados ó ano 1990, con inuaba usando o
opónimo La Co uña e emp egaba undamen almen e o cas elán como lin-
gua da adminis ación municipal, an o a e ec os in e nos como espec o
das elacións coa cidadanía.
Sen dúbida, o máis adecuado se ía unha solución polí ica á ma xe dos
ibunais. Nemba gan es, a co po ación co uñesa man i o a posición de
de ensa do opónimo La Co uña. A Xun a, que xa es ablece a o opónimo
10. A Sen encia do T ibunal Sup emo que esol e o Recu so de casación núme o
7249/1994 aise eco des a di e xencia no undamen o de de ei o sép imo.
11. Vid. Sen encia do T ibunal Sup emo que esol e o Recu so de casación núme o
7249/1994, undamen o de de ei o oi a o.
136
galego no 1984, op ou po unha posición pasi a (non adop ou accións
concluín es encamiñadas ó cump imen o da súa p opia no ma i a), e is o
a a és de sucesi os gobe nos de dis in a co polí ica. Dende a nosa óp i-
ca, conside amos que había un ce o emo an e a posición de o za dun
alcalde maio i a iamen e espaldado e apoiado po pa e da oposición
municipal.
Nes e es ado de cousas, A Mesa pola No malización Lingüís ica (mnl)
acode en se emb o de 1991 ó Valedo do Pobo na p ocu a dun cambio na
ac i ude municipal. Es a modi icación de compo amen o non se conc e a;
de igual xei o es a mesma asociación in e pón unha eclamación adminis-
a i a an e o Concello co uñés o 2 de xanei o de 1992, sendo deses imada
po silencio adminis a i o a solici ude da mnl pa a que o Concello em-
p egue o nome o icial de A Co uña e use o idioma galego en ódalas o des
o iciais.
3. P oceso xu ídico: A Mesa pola No malización Lingüís ica -
Concello de A Co uña
a) A Sen encia 606/1994 do T ibunal Supe io de Xus iza de Galicia
A Mesa pola No malización Lingüís ica p esen a, en eb ei o de 1993,
an e o T ibunal Supe io de Xus iza de Galicia ( sxg), con sede p ecisa-
men e na cidade co uñesa, un ecu so con encioso-adminis a i o (núme-
o 4944/1992) con a o Concello de A Co uña pola deses imación da soli-
ci ude ei a po es a asociación o ano an e io .
O sxg esol e na Sen encia 606/1994 de 28 de xullo. Nes a esolución
a gumén ase que a mnl es á co ec amen e lexi imada como pa e ac o a,
pois conside a que é unha asociación que « en en e os seus ins os elacio-
nados coa si uación da lingua galega, polo que en aplicación do a igo 32
da Lei Xu isdiccional e do a igo 31.2 da Lei 30/1992, de 26 de no emb o,
de Réxime Xu ídico das Adminis acións Públicas e do P ocedemen o
Adminis a i o Común, in e p e ados de con o midade co a igo 24 da
Cons i ución, ningunha dúbida cabe da posibilidade de ac uación nes e
p oceso pola pa e ago a ecu en e».
O T ibunal emp ega oda a base no ma i a que amosamos con an e-
io idade (LNLG,Dec e o 146/1984,LBRL,Lei 5/1988) pa a conside a no
seu allo «que debemos es ima e es imamos o ecu so con encioso admi-
nis a i o in e pos o pola Mesa pola No malización Lingüís ica [...] ins-
ando a que o de andi o Concello ecoñeza e u ilice como nome o icial o
137

de A Co uña en luga de La Co uña, así como que u ilice o idioma galego
en ódalas o des o iciais, e en consecuencia dispoñemos que o Concello de
A Co uña en que u iliza como nome o icial o de A Co uña e en que apli-
ca-la lingua galega nas con oca o ias de sesións, o des do día, mocións, o-
os pa icula es, p opos as de aco do, dic ames das comisións in o ma i as
e ac as, sen p exuízo de que ademais o poida ace en cas elán».
Conside amos amén con enien e eseña que o sxg na súa unda-
men ación xu ídica ( undamen os e cei o e cua o) conside a que «os ele-
men os cons i u i os de iden idade esenciais da li ispendencia aquí non
conco en», en elación ó ecu so con encioso-adminis a i o (núme o
5073/1992) in e pos o polo Concello de A Co uña espec o do uso do
nome «A Co uña» polo Minis e io de Adminis acións Públicas;12 ade-
mais, o dispos o na Lei 5/1988 «p ac ica ase coa esixible acionalidade».
O allo do T ibunal Supe io e a cla o e non deixaba luga a dúbidas.
Nes e sen ido é in e esan e lemb a-lo In o me da Sección de Lingua do
Consello da Cul u a Galega co esponden e ó ano 1994, no que es a ins i-
ución « ai o os pa a que o Concello da Co uña, en consoancia coa lexis-
lación, a documen ación ilolóxica, a adición cul u al e a ealidade socio-
lingüís ica da cidade, a e con espec o o o denamen o legal, así como co
aga imo que me ece un ben an noso, de ódolos galegos, como é a lingua.
Ás au o idades polí icas, espello do compo amen o dos cidadáns, co es-
póndelles da exemplo». Nemba gan es, o Concello co uñés acolleuse ó
seu de ei o de eco e es a Sen encia do T ibunal Supe io de Xus iza de
Galicia, in e poñendo ecu so de casación na Sala do Con encioso-Admi-
nis a i o do T ibunal Sup emo.
b) Execución p o isional da Sen encia
An e un alongamen o do p oceso p e isible ó eco e-lo Concello en
casación (o T ibunal Sup emo non dic a ía sen encia a a o ano 2000) a mnl
solici a ía a execución p o isional da Sen encia 606/1994.
O sxg accede a is o nun Au o de 24-10-1994, deses imando as alega-
cións en sen ido con a io do Concello que a gumen aba al a de medios
pe soais e inancei os pa a ace on e á sen encia. P ecisamen e, pa a e i-
a es es posibles danos ó Municipio de A Co uña, o T ibunal conside a,
nun xes o conciliado , que a execución a ase «p og esi amen e e nun es-
12. Es e ecu so oi deses imado polo sxg na Sen encia 607/1994, dic ada o mesmo
día que a Sen encia 606/1994.
138
pacio empo al azoable», dándose «con a (dos esul ados) pe iodicamen-
e a es a Sala».
A pa i de aquí, iniciouse un p oceso onde se dic a on a ias esolu-
cións xudiciais an e as alegacións p esen adas polas dúas pa es, das que
des aca émo-lo Au o de 15-12-1994, no que o sxg con i ma a execución
p o isional an e o ecu so de súplica p esen ado polo Concello, e a P o i-
dencia de 30-3-1995, na que o sxg, en elación á documen ación p esen a-
da polo Concello di que «nin seque a nas mencionadas con oca o ias e o -
des do día [...] u ilízase o opónimo A Co uña, emp egándose a o ma La
Co uña non só nas con oca o ias ei as en cas elán, o cal igualmen e desa-
ende ía o o denado na Sen encia e no Au o de execución, senón incluso
amén nas e e idas con oca o ias e ec uadas en galego». O T ibunal
adop a unha posición menos con empo izado a e esíxelle ó Concello un
«comple o in o me» das ac uacións ei as po el de ca a á co ec a execu-
ción da sen encia.
Pa a ema a es e apa ado, sinala émo-lo Au o de 9-5-1995 no que o
sxg o dena que «a pa i da p esen e da a, e sen máis dilacións, excusas
nin p e ex os, di o Concello debe á u iliza-lo opónimo A Co uña en óda-
las súas ac uacións [...]» e a P o idencia de 9-11-1995 na que, unha ez máis
se «p ocede ei e a-la o de de execución p o isional da sen encia [...] pui-
dendo os ei os desc i os (na p o idencia) se cons i u i os de deli o de de-
sobediencia, e [...] emí ase es imonio de pa icula es ó Excmo. S . Fiscal-
Xe e do T ibunal Supe io de Xus iza de Galicia».
Como acabamos de e , o p ocedemen o de execución p o isional oi
complicado, pois o Concello co uñés aga daba un allo a o able do T i-
bunal Sup emo ( s), o que po ou a banda, ampouco xus i ica ía as a-
bas a es a execución.
c) Sen encia do T ibunal Sup emo13
O 25 de se emb o de 2000 (máis de 6 anos despois da sen encia do
sxg) a Sección Cua a da Sala do Con encioso-Adminis a i o do T ibu-
nal Sup emo esol ía o Recu so de casación núme o 7249/1994 in e pos o
13. Ou a sen encia simila é a dic ada polo s o 21 de eb ei o de 2000, na que se e-
sol e o ecu so de casación núme o 280/1992. O Al o T ibunal es ima o ecu so no que a
Gene ali a alenciana p e ende ace ale-la compe encia au onómica espec o da denomi-
nación o icial dos municipios da comunidade au ónoma. Des e xei o ea í mase a compe-
encia da Gene ali a de Valencia pa a cambia-lo o nome do municipio de Vall de Uxó polo
de La Vall d’Uxó.
139
polo Concello de A Co uña. O s deses ima no seu allo ódolos mo i os de
casación aducidos e en a a alo a na súa a gumen ación aspec os o mais
e subs an i os, sendo unha sen encia ex ensa e moi undamen ada xu idi-
camen e, aínda que non exen a de c í icas.
A con inuación, e sen ánimo de ace un es udio exhaus i o, des aca é-
mo-las conside acións undamen ais do s.
O Concello alega que a sen encia ou o ga máis do pedido, ulne ando
a Lei da Xu isdicción (na súa no a e sión dada pola Lei 10/1992). Fun-
damen a is o en que a Sen encia do sxg conc e a as «o des o iciais» de
u ilización do galego, algo non solici ado no ecu so da mnl; nemba gan-
es, o T ibunal Sup emo sos én que o único que ai o sxg é « ep oduci-lo
a igo 1 da Lei do Pa lamen o galego 5/1988» e, po an o, «non inco e en
incong uencia». O Consis o io emp ega un a gumen o simila pa a dici
«que ampouco oi obxec o de pe ición ac o a a au o ización consis en e
en que adicionalmen e puide a amén u iliza se o cas elán», algo igual-
men e exei ado polo s, xa que amén se es ablece na mesma lei. Nes e
sen ido conside amos que non se ía moi cong uen e que a mnl u iliza a a
Lei 5/1988 pa a esixi-lo emp ego do galego polo Concello e, ó mesmo em-
po, o a con a esa lei que acul a o uso a maio es do cas elán. Despois dun
p oceso an longo, non pa ece ía azoable que se ixe a e que a pa e ac-
o a pedi a o incumplimen o da lei.
O municipio co uñés alega amén que A Mesa pola No malización
Lingüís ica ca ece de lexi imación ac i a. O sxg exei a a no seu momen-
o es e a gumen o, pe o o Concello conside a que es e T ibunal in inxiu
os a igos 28.ada Lei da xu isdicción (a mnl non e ía nes e caso un in e-
és lexi ímo) e 32 da mesma Lei (lexi imación ecoñecida a asociacións
cons i uidas pa a ela po in e eses p o esionais e económicos de e mina-
dos), así como o a igo 31.2 da Lei 30/1992 ( e e encia a in e eses econó-
micos e sociais sin elación di ec a coa acción p omo ida pola mnl). O s
es ima que es es a gumen os do Concello de A Co uña non poden se aco-
llidos. Así mani es a que «o a igo 7.3 da Lei o gánica do pode xudicial,
que en onca cunha in e p e ación ex ensi a, aco de co a igo 24.1 ce, que
e ec úa a xu isp udencia des a Sala dos a igos 28.1ae 32 da Lei da xu is-
dicción, ecoñece a lexi imación pa a a de ensa de in e eses colec i os e,
incluso, di usos ás asociacións cons i uidas con al in», ecoñecendo «que
as pe soas xu ídicas de base asocia i a e ep esen a i a poden exe ci a ac-
cións encamiñadas a ace ale xu isdiccionalmen e os in e eses lexí imos
que se asumen como obxec o na súa ac i idade. Nes e caso, [...] unha u i-
lización no malizada da lingua galega, o icial na Comunidade Galega, po
pa e dunha Adminis ación local».
140
Cómp e ace unha especial mención ó Fundamen o de De ei o quin-
o no que o s conside a o « ecoñecemen o do plu ilingüismo como alo
posi i o, e se es ablece un éxime de coo icialidade lingüís ica e i o iali-
zado». Ademais, omando a Sen encia do T ibunal Cons i ucional 82/1986,
de 26 de xullo «a pesa es de que a Cons i ución non de ine, senón que da
po supos o o que sexa unha lingua o icial, a egulación que ai da ma e ia
pe mi e a i ma que é o icial unha lingua, independen emen e da súa eali-
dade e peso como enómeno social, cando é ecoñecida polos pode es pú-
blicos como medio no mal de comunicación en e en e eles e na súa ela-
ción cos suxei os p i ados, con plena alidez e e icacia» émo-lo que o
T ibunal Cons i ucional conside a como lingua o icial e o ámbi o que lle
con i e, aínda que apa ca polo momen o o que poida a ec a ás elacións
en e os suxei os p i ados.
O s chega a de e mina cáles son «os de ei os básicos en ma e ia lin-
güís ica indispoñibles pa a o lexislado o dina io: a) de ei o de uso das
linguas (o iciais) pa a ealiza alidamen e e con plena e icacia ac uacións
de ele ancia xu ídica no ámbi o e i o ial galego; b) o p incipio de non
disc iminación po azón de lingua [...] e c) o de ei o de elección de lingua
o icial [...]». Respec o do de ei o de elección, o T ibunal di e encia unha
e en e ac i a «de ei o a di ixi se ós pode es públicos na lingua da súa
elección», cun alcance absolu o e con alidez e e icacia independen emen-
e da lingua escollida. Xun o a es a, hai unha e en e pasi a «de ei o a se
a endido po di os pode es nunha das dúas linguas» cun alcance ela i o e
non absolu o, «admi indo lími es á elección en elación coa lingua da ac-
uación adminis a i a ou do p ocedemen o adminis a i o, semp e, cla o
es á, que ales lími es non se aduzan en inde ensión do cidadán».
Pa a i ema ando é con enien e sinala que pa a o Al o T ibunal a
conside ación do galego como lingua p opia de Galicia que ai o eag com-
po a unha se ie de impo an es consecuencias xu ídicas, «anudadas a súa
condición de ac o de iden idade polí ica». Se e, po exemplo, pa a xus-
i ica que os opónimos de Galicia eñan como única o ma o icial a gale-
ga, ou que ó e-lo Pa lamen o galego a compe encia en ma e ia lingüís ica
se p io ice o uso do galego, «semp e que se espec en os lími es que ep e-
sen a o modelo lingüís ico cons i ucional», polo que o uso p e e en e do
galego polas en idades locais de Galicia non o ece dúbidas de cons i ucio-
nalidade.
Finalmen e, o s exp esa cla amen e que as egulacións sob e a opo-
nimia e uso do galego polos pode es públicos que ai a Xun a de Galicia
«non son con a ias á au onomía municipal no seu aspec o de au oo gani-
zación».
141
148
sy did no s op wi h he 1994 uling by
he Supe io Cou o Galicia in 1994,
and he Sup eme Cou (in a uling in
2000) and he Cons i u ional T ibunal
(2002 cou eco ds) had o in e ene,
con i ming A Co uña as an o icial
place name. In his way, his pape a -
emp s o comple e and upda e he a i-
cle published by Lois Cambei o Ci es
in 1995 in his e y magazine, he Re-
is a de Llengua i D e .
In a wo d, he a icle combines a
philological-linguis ic pe spec i e wi h
a s ic ly legal ou look. I iews i s sub-
jec bo h om he gene ic s andpoin
o Galician oponymy and h ough he
p ism o a well-known and con o e -
sial speci ic case.
emp endido pa a hace ale su deno-
minación o icial. Así, la con o e sia no
se de u o con la Sen encia del T ibunal
Supe io de Jus icia de Galicia de 1994,
y el T ibunal Sup emo (en una sen en-
cia del año 2000) y el T ibunal Cons i-
ucional (au os de 2002) u ie on que
in e eni , con i mando como opóni-
mo o icial A Co uña. De es a o ma, se
a a de comple a y ac ualiza el a ícu-
lo publicado po Lois Cambei o Ci es
en es a misma Re is a de Llengua i
D e en 1995.
Se conjugan, en suma, la pe spec i a
ilológico-lingüís ica y la es ic amen e
ju ídica, an o desde una e ien e ge-
né ica de la oponimia gallega como des-
de un conocido y con o e ido caso
conc e o.