Análise socioeconómica da Comarca de Ordes

COMARCA DE ORDES PLAN DE DESENVOLVEMENTO COMARCAL DE GALICIA Gabinete de Planificación e Desenvolvemento Territorial. Presidencia XUNTA DE GALICIA 1993 EQUIPO REALIZADOR DIRECCIÓN Andrés Precedo Ledo, catedrático de Xeografia Humana e director do Gabineie de Planificación e Descnvolvemento Territorial da Xunta de Galicia. COORDINACIÓN José Mª López Vizoso. Prof. de Xeografia. José Luis López Cousillas. Arquitecto-Urbanista. José Figueroa Davila. Enxeñeiro Técnico Agricola. COLABORADORES CIENTÍFICOS E ASESORAMIENTO TÉCNICO Antonio Vázquez Barquero. Catedrático de Economía Aplicada. Felipe Macias Vázquez. Catedrático de Edafoloxía e Química Agrícola. Juan Ramón Vidal Romaní. Catedrático de Xeodinlimica Externa. Rosa Calvo de Anta. Catedrático de Edafoloxía e Química Agrícola. EQUIPO DE REDACCIÓN Análise Socioeconómico Montserrat Villarino Pérez. Prof. titular de Xeografia. Pablo García Pita. Xeógrafo. Antonio Doval Adán. Xeógrafo. Recursos do Ten-ilorio Román Montesinos López. Catedrático de Paleontoloxía. Antonio MarUnez Corlizas. Prof. Ulular de Edafoloxía e Química Agrícola. Juan Loureiro Grandal. Xeólogo. Adolfo Cano Gucrvós. Biólogo. Jorge Yepcs Temiño. Xeólogo. Matilde Urrulia Mera. Bióloga. SISTEMA DE INFORMACIÓN XEOGRÁFICA Manuel Gallego Priego. Enxeñeiro Técnico Topógrafo. BASE DE DATOS E INFORMATIZACIÓN José Angel Vciga Abeledo Ramón Huidobro Vega Eugenio Caeiro González DELINEACIÓN E CARTOGRAFÍA Antonio Manciro Vila Jorge Calenli Arribe Rafael Ballesler Medina M;; Victoria Magdalena Vidal Fernando García Pazos PRIMEIRA PARTE ANÁLISE SOCIOECONÓMICA 1.-INTEGRACIÓN FUNCIONAL DA COMARCA Todo espacio comarcal está integrado por un conxunto de municipios contiguos entre os cales existen fo rtes relacións internas, que dan como resultado a integración do espacio cunha estructura comarcal. Por isa, o primeiro paso foi establece-los límites territoriais da comarca. Realizouse para isa un estudio previo, desen volvido en dúas fa ses. a) A primeira consistíu na elaboración dunha proposta obxectiva de pertenza de cada municipio á comarca. b) A segunda recolleu o sentir dos concellos, a partir da análise da enquisa realizada ó efecto: o Cuestionario de Recoñecemento Terri torial, o que se completou con entrevistas per soais ós representantes dos poderes locais. 1.1.· PRIMEIRA FASE: PROPOSTA OBXECTIVA Establecéronse catro niveis teóricos de inte gración de cada municipio na Comarca, tendo en canta, en primeiro lugar, as clasificacións obxectivas realizadas (A) e "o senso de per tenza" (B). A) En total consideráronse nove propostas de cornarcalización, a partires da aplicación dos 11 principais modelos teóricos de rexionalización. Os tipos de comarca seleccionados foron os se guintes: -Estudio para a definición de Comarcas ad ministrativas. -Partidos xudiciais. -Comarcas agrarias. -Comarcas educativas. Comarcas segundo os antigos Consellos Económicos Sociais. -Comarcas xeográficas. -Comarcas funcionais de áreas de mercado. -Comarcas funcionais polarizadas. -Comarcas funcionais segundo análise mul tivariada. B) A elas engadiuse -por consideralo primor dialo "sentido de pertenza'', manifestado por cada municipio no Cuestionario de Recoñece mento Territorial, onde se preguntaba sobre o grao de atracción e o sentimento de formar parte dunha determinada comarca. Coa combinación de ambos factores deter mináronse os seguintes niveis teóricos de ads cripción: 1.- Núcleo Comarcal Consolidado: é o con xunto territorial formado polos municipios con maior densidade de interrelacións e, polo tanto, ruáis cohesionados. Desde o punto de vista analítico, configuran a área básica ou núcleo consolidado. 2.- Municipios con forte inserción: son aque les que, aínda tendo unha máxima relación co núcleo comarcal consolidado, manteñen vincu lacións funcionais parciais con outras áreas próximas ou conforman en si mesmos unha sub-área funcional. 3.- Municipios con inserción débil: a pesar da súa indubidable vinculación, teñen relacións frecuentes con outras comarcas veciñas. Son por esta circunstancia, os que presentan unha maior complexidade á 11ora de trazar uns lími tes claros e definidos. En definitiva, constitúen áreas de indefinición. 4.- Municipios vinculados: son aqt1eles que manteñen vinculacións sectoriais coa Comarca, ainda que pertencen a outra distinta. A aplicación desta clasificación á Con1arca de Ordes determinou os seguintes graos de in tegración, expresados mediante os que denomi namos "coeficientes de adscripción", e que son indices sintéticos que recollen toda a informa ción previamente detallada. Dito índice varía entre O e 1, en función do grao de integración fu ncional resultante. Núcleo Comarcal Consolidado MUNICIPIOS Coeficiente de vinculacións funcionais ORDES ........................................................... l MESÍA ............................................................ l TORDOIA. ....................................................... l FRADES ........................................................ ! OROSO ........................................................... l 12 Análise socioeconómica Municipios con forte inserción MUNICIPIOS Coeficiente de integración TRAZ0 ....................................................... 0,88 Municipios con inserción débil MUNICIPIOS Coeficiente de vinculacións funcionais CERCEDA. ................................................. 0,38 VAL DO DUBRA ........................................ 0,25 Os cinco municipios nos que o coeficiente de vinculacións fu ncionais é igual á unidade, con forman o Núcleo Comarcal Consolidado, debido a que en tódalas análises realizadas aparecían formando a Comarca de Ordes. No caso de Trazo, a cohesión intracomarcal é elevada, aínda que a posición excéntrica fai que as relacións se debiliten, nalgún dos aspec tos considerados. Por último, Cerceda e Val do Dubra consti túen áreas de indefinición, debido ás frecuentes vinculacións con centros de orde superior (A Coruña e Santiago, respectivamente) 1.2.-SEGUNDA FASE Remitida a proposta obxectiva anterior ós municipios, o nivel de aceptación da mesma foi xeral en todos eles. Non obstante, analizado o Cuestionario de Recoñecen1ento Territorial, o n1unicipio de Oroso amosa fortes vinculacións con Santiago, debido á súa proximidade e á súa situación nas vías de comunicación. Os municipios de Cer- Integraciónfuncíonal da comarca O ROES o SANTIAGO o OURENSE LUGO o MAPA 1. LOCALlZACIÓN XEOGRÁFICA DA COMARCA ESTIJDIADA, DENTRO DO TERRITORIO GALEGO 13 ceda e Val do Dubra forman unha área de inde finición con vinculacións estreitas coa Coruña e con Santiago, respectivamente. Sen embargo, tódolos municipios reseñados forman parte da Mancomunidade de Ordes, que ten como finalidade a prestación de servicios coma: recollida de lixo, asistencia social e servi cios contra incendios. Esta situación foi tratada nunha reunión posterior, á que asistiron os membros da Man comunidade, para adoptar unha postura final. Despois de estudiar, con detalle, as vantaxes e desvantaxes dunha ou outra posibilidade, tódo los municipios da Mancomunidade estiveron de acordo en que de modo preferente formaban parte da Comarca de Ordes, para esta denomi nación propúxose tamén a denominación histó rica de Comarca de Trastámara. Dedúcese, polo tanto, que internamente a Comarca forma unha unidade ben cohesio nada. Nun contexto máis amplo, sitúase na área de indiferencia entre A Coruña e Santiago. A relación, en conxunto, é máis intensa e diver sificada coa segunda cidade, ó funcionar coma cabeceira dunha extensa área rural circundan te. Sen embargo, A Coruña aparece hoxe presente, e cada vez con maior intensidade, en virtude dunha serie de factores coma: a localización de grandes centros comerciais; relacións de traballo (sobre todo pola central térmica de Meirama, en Cerceda) e a maior MAPA 2. ÚMITES MUNICIPAIS VAL DO DUBRA 14 Análise socioeconómica mobilidade da poboación (mellara das estradas e do nivel de vida. coche propio, etc.) Nun terceiro lugar, tamén se observa unha certa relación con Carballo, o que afecta, sobre todo, a sectores dos municipios occidentais: Tordoia, Cerceda, e Val do Dubra. 1.3.-DELIMITACIÓN FINAL Como resultado final do proceso que se de tallou en páxinas anteriores, a Comarca de Ordes queda constituida polos municipios que se numeran a continuación, seguindo a orde al fabética: CERCEDA FRADES MESÍA ORDES O ROSO TORDOIA TRAZO VALDODUBRA CERCEDA ORDES MESÍA 2.-ENCADRE TERRITORIAL A Comarca de Ordes está situada no Noro este de Galicia, nunha posición central con res pecto á provincia da Coruña. O Eixe Atlántico de comunicacións {estrada, autoestrada e ferro carril), que enlaza as áreas económicas máis activas de Galicia, atravesa a Comarca de Norte a Sur. Os límites administrativos acoutan unha su perficie de 871.14 Km2 e configuran un espacio dotado de grande unidade dende o punto de vista físico. A Comarca queda asi formada polos municipios de Cerceda (119,4 Km'). Frades (81,7 Km'). Mesía (106,0 Km'). Ordes (158,0 Km'). Oroso (72,0 Km'). Tordoia (126 Km'). Trazo (100,0 Km') e Val do Dubra (108,0 Km'). Desde o punto de vista xeográfico, a área ob xecto de estudio inscribese na chamada Penilla nura Galega, superficie de forma amesetada tan só interrompida por pequenas formas de relevo e claramente delimitada por escarpes no seu descenso cara os vales que se abren en direc ción á costa. Cara o Oeste vese interrompida por un accidente tectónico - a chamada fosa meridianana que se inscribe o val do Río Dubra. No límite noroccidental esténdese a Serra de Monlemaior (400-600 m.), que serve de divisoria coa Comarca de Bergantiños. No 15 extremo oriental, os Montes de Tieira (Mesia) acadan os 546 m. (Monte Picoi). Ambas serras teñen escasa desnivelación relativa, pala súa pouca altitude en relación coa media da área central (arredor dos 300 m.). O límite meridio nal está formado polo val do Río Tambre, que funciona coma un límite físico, agás nos pasos das vias de comunicación. Outro marco referencial importante consti túeo a articulación do espacio comarcal en torno ás principais estradas, como antes se si nalou. Entre elas destacan de modo preferente a Nacional 550 (A CoruñaTui) e a Autoestrada do Atlántico, que cruzan a Comarca en direc ción Norte-Sur, cruzándose no núcleo de Si güeiro (Oroso), onde se forma un nodo viario importante. Ambas son vías de primeira orde nas comunicacións da Galicia occidental, xa que unen as <lúas áreas demográficas e econó micas ruáis importantes (A Coruña-Ferro! e Pontevedra-Vigo), e sobre todo no caso da Auto estrada, de vital importancia nas comunica cións exteriores. Arredor da N-550 aséntanse grande parte dos núcleos de maior volume demográfico da Comarca. Sen embargo, non cabe falar da con figuración dun verdadeiro eixe de crecemento Análise socioeconómica GRÁFICO 1. EVO LUCIÓN COMPARADA DA POBOACIÓN, COMARCA DE OBDES ºlo evolución 4 2 .... . ...... ... ...... .... .. ...... ........... ......... ..... ......... .... .. .. . . .. . . . 0 1-- ���-.-��������__;�__:_,_ --:- ���-1 ··· ...... -2 -4 ...... ........... ... ... . 1970-75 1975-81 1981-86 1986-91 1 <>-Comarca ·.J..· A Coruña -0-Galicia 1 CADRO 3. EVOLUCIÓN DO CRECEMENTO INTERANUAL DA POBOACIÓN MUNCIPIOS %E VOLUCIÓN %EVOLUCIÓN %E VOLUCIÓN %E VOLUCIÓN 1970-75 1975-81 1981-86 1986-91 CERDEDA -3,96 -2,80 -7,50 -17,67 FRADES -3,50 -9,25 -2,82 -7, 19 ME SÍA -7,78 -10,22 -6, 12 -9,79 ORDES 2,58 9,75 5,24 -l ,79 O ROSO 5,85 -l 0,44 6,51 -2,24 TORDOIA l ,55 -9,44 -l ,63 3,26 TRAZO 6,22 -9,37 -7,40 -6,04 VAL DO DUBRA 14,31 -8,79 -5,64 -7,05 TOTAL l ,69 -4,35 -l ,79 -5,75 TOTAL COMARCAL l,69 -4,35 -l ,79 -5,75 TOTAL PROVINCIAL 3,85 3,89 l,75 -l, 13 TOTAL REXIONAL 4,02 2,47 l,15 -3,20 22 Os recLrrsos humanos GRAFICO 2. EVOLUCIÓN DA POBOACIÓN NA COMARCA DE ORDES 50 49 48 47 46 45 44 43 42 41 40 * 1.000 Habs. -- -- :t �E -- :-i: : � - :. : t : �: -- : �: 1970 Poboación de Feito ' . . 1975 .......... --.......... ........... .... . . . . . . 1981 1986 1991 CADRO 4. DISTRIBUCIÓN DA POBOACIÓN POR MUNICIPIOS MUNICIPIOS %POBOACIÓN %POBOACIÓN %POBOACIÓN %POBOACIÓN 1970 1975 1981 1986 CERDEDA 16,24 15,34 15,59 14,68 FRADES 9,02 8,56 8, 12 8,04 ME SÍA 11,19 1O,15 9,52 9, 1 o ORDES 21,34 21,53 24,70 26,46 ORO SO 8,25 8,59 8,04 8,72 TORDO JA 12,40 12,38 11,73 11,74 TRAZO 9,81 10,25 9,71 9,16 VAL DO DUBRA 11,74 13,20 12,59 12,09 TOTAL 100,00 100,00 100,00 100,00 23 %POBOACIÓN 1991 12,83 7,91 8,71 27,58 9,04 12,87 9,13 11,93 100,00 Análise socioeconómica GRÁFICO 3. DISTRIBUCIÓN MUNICIPAL DA POBOACIÓN NA COMARCA DE ORDES 30 " " " " 25 " " " " 20 " " " lj, � 15 5 + � ' 11 � � il � � " " • " '• 10 o o .,, s: o o -; g < CD Ol CD a. a o � o "- "' CD "' a. N "- CD CD ¡;;· "' o o o o "- "' ¡;;· " o e: O" Ol .% 1970 0% 1975 % 1981 0% 1986 .% 1991 (% 1970-1991 con respecto ó Comarco) GRÁFICO 4. DISTRIBUCIÓN MUNICIPAL DA POBOACIÓN NA COMARCA DE ORDES 30 25 20 15 o o o o 10 5 o Cerceda + Frades �.&.- Mesía -e-Ordes ----- Oroso --<>-Tordoia Ea Trazo ··o· ·Val do Dubra (ºlo 1970-1991 con respecto á Comarca) 24 Os recursos 1uunanos A densidade de poboación segue a mesma tónica, é dicir, non hai grandes diferencias den tro do espacio comarcal, a excepción do muni cipio de Ordes, que canta cunha densidade máis elevada (72,67 habs./km2), pala concen tración da poboación na capital municipal. Cara o sector oriental, as densidades decrecen. A densidade de poboamento, o número de entidades de poboación por 1Cm2., é elevada ( 1,32) e si tú ase nunha posición intermedia para o contexto galega: entre Galicia (1,07) e a provincia (1.43). Son moitas as variables que poden influir na distribución e forma do hábi tat. e non sempre fáciles de explicar. Sen em bargo -e para este caso concretoa dispersión débese, en grande n1edida, a unha topografía cha que non condiciona excesivamente a locali zación do poboamento. A baixa densidade de poboación unida a este elevado número de entidades por Km2., re llexa claramente o escaso tamaño da grande maioría dos núcleos. Este feito ten que ser inNÚCLEO DE CABALEIROS, TORDOIA 25 terpretado coma un factor negativo, xa que se fai moi dificil conseguir unha adecuada cober tura de servicios e equipamentos para unha po boación que se encontra tan repartida no terri torio. En definitiva, Ordes funciona como centro de crecemento, debido á súa tendencia á con centración e a un maior peso demográfico (do Análfse socioeconómica 21,340/o da poboación comarcal en 1970 ó 27,57°/o en 1991). O resto dos municipios ten den ó estancamento demográfico ou á perda de poboación. En consecuencia, o núcleo de Ordes, con apoiatura no de Sigüeiro (Oroso). tenden a ca naliza-lo crecemento demográfico e a organiza ción do territo1io. NÚCLEOS DE BEMBIBRE E V AL DO DUBRA 26 Os recursos humanos CADRO 5, DENSIDADE DE POBOACIÓN E DENSIDADE DE POBOAMENTO MUNICIPIO POBOACIÓN POBOACIÓN POBOACIÓN SUPERF. DM2 NÚMERO ENTIDADES DENSIDADE DENSIDADE TOTAL 7D TOAL 86 FEITO 91 DO MUNIP. PARROQUIAS POBOACIÓN POBOAC. 91 POBOAM. CERDEDA 7.502 6.478 5.335 110,BO 6 170 48, 15 1,53 FRADES 4.167 3.546 3.291 Bl,70 12 13B 40,28 1,69 ME SÍA 5.167 4.016 3.623 105,BO 12 1B7 34,24 1,77 ORDES 9.B55 J 1.676 J 1.467 157,80 13 219 72,67 1,39 O ROSO 3.BJO 3.B47 3.761 72,20 JI B4 52,09 J,16 RORDOIA 5.727 5. JBJ 5.350 J 23,70 JO l2B 43,25 1,03 TRAZO 4.532 4.040 3.796 100,50 JI J 12 37,77 l,ll VAL DO DUBRP 5.423 5.335 4.959 108,20 12 99 45,83 0,91 TOTAL 46.183 44.119 41.582 B60,70 87 l. J 37 48,31 J,32 TOTAL COMARCAL 46. JB3 44. J 19 41.582 B60,70 87 l. J 37 48,31 1,32 TOTAL PROVINCIAL 1.004. J BB l.JOJ.409 1.0B9.896 7.930,90 934 J 1.373 137,42 J ,43 TOTAL REXJONAL 2.5B4.020 2.7B4,.427 2.696.39B 29.502,90 3.775 31.607 91,39 10,7 3.2.2.-A POBOACIÓN PA RROQUIAL A utilización do municipio como unidade bá sica de análise non é suficiente para facer pa tente a realidade territorial, sobre todo nunha poboación que ten como rasgo principal a dis persión. Por este motivo, descendemos á aná lise parroquial que reflexará ruáis fielmente a distribución real da poboación no espacio co marcal. Das 87 parroquias que compoñen o espacio da Comarca, só 24 gañaron poboación entre 1981 e 1986, 6 delas con porcentaxes superio res ó 1 Oº/o. Estas últimas sitúanse na súa in mensa maioría na estrada N-550, destacando unha vez máis Ordes e Oroso-Sigüeiro. As parroquias que experimentan unha evo lución positiva e cun umbral de poboación su pe1ior ós 1.000 habitantes son: Oroso-Sigüeiro (16,26%), Ordes (10,03%), Cabaleiros-Pontepe dra (9,56%) e Ardemil-Mesón do Vento (9,32%). Constátase, de novo, o importante papel que desempeña a estrada Nacional 550, posto que tres das catro parroquias mencionadas localí27 zanse nela. Feito que contrasta acusadarnente nunha Comarca que perde poboación de ma neira xeneralizada. As anteriores hai que engadi-la parroquia de Cabaleiros, co núcleo de Pontepedra, a capital do municipio de Tordoia. Sen embargo, este cre cemento non hai que relacionalo con factores de desenvolvernento económico, senón que é o re sultado dun proceso de concentración nun mu nicipio que en conxunto perde poboación. En consecuencia, Ordes configúrase coma o principal centro comarcal (5.276 hab.) e con papel de encrucillada de comunicacións (Nacio nal 550, enlace coa Autoestrada do Atlántico e outras estradas que discorren en dirección 0E}, destacando a recente configuración do nú cleo de Sigüeiro-Oroso, coma un subcentro de crecemento. 3.2.3.- DINÁMICA DEMOGRÁFICA Neste apartado recóllense as características da poboación comarcal en relación coa súa ca- Análise socioeconón1ica A AUTO ESTRADA DO ATIANTICO E AS REDES DE COMUNICACION QUE CRUZAN O CONCEllO DE OROSO CONFIGURAN UN NOVO SUBCENTRO DE CRECEMENTO COMO É O NUCLEO DE SIGÜEIRO-OROSO 28 Os recursos humanos CADRO 6. EVOLUCIÓN DA POBOACIÓN POR PARROQUIAS, 1981-1986 SUPERFICIE POBO ACIÓN POBOACIÓN DENSIDADE % CRECTO. Km' TOTAL 81 TOTAL86 POBOAC.86 81/86 CERDEDA CERDEDA 13,80 1829 1720 124,60 -5,96 ENCROBAS 23,10 677 673 29,10 -0,59 XESTEDA 16,80 631 535 31,80 -15,21 MEIRAMA 11,80 587 612 51,91 4,26 QUEIXAS 21,90 1445 1308 59,70 -9,48 RODIS 26,90 1834 1630 60,60 -1 1, 12 TOTAL 114,30 7003 6478 56,70 -7,50 FRADES ABELLA 12,50 618 581 46,50 -5,99 AÑA 5,00 224 223 44,60 -0,45 AIAZO 5,00 241 214 42,80 -1 1,20 CELTIGOS 3,70 168 157 42,40 -6,55 FRADES 9,30 237 231 24,80 -2,53 GAFOI 9,00 447 410 73,20 -8,28 GALEGOS 6,80 260 279 41,00 7,31 LEDOIRA 4,30 214 212 49,30 -0,93 ME SOS 5,00 120 128 25,60 6,67 MOAR 7,50 471 480 64,00 1,91 PAPUCIN 6,80 389 383 56,30 -1,54 VITRE 10,00 260 248 24,80 -4,62 TOTAL 81,50 3649 3546 43,50 -2,82 MESÍA ALBIXOI 7,50 273 242 32,30 -1 1,36 VASCO! 10,60 277 242 22,80 -12,64 BOADO 7,30 296 298 40,80 0,68 BRUMA 2,00 69 66 33,00 ·4,35 CABRUI 13,70 299 264 19,30 -1 1,71 CASTRO 4,50 175 133 29,50 -24,00 CUMRAOS 8,70 343 313 36,00 -8,75 CANZA 5,00 263 248 49,60 -5,70 MESÍA 14,40 657 608 42,20 -7,46 OLAS 7,60 374 382 50,30 2,14 VUSABTILA 11,30 743 730 64,30 -1,75 XANCEDA 16,20 509 490 30,20 -3,73 TOTAL 108,80 4278 4016 36,90 -6, 12 29 Anó.lise socioeconómica SUPERFICIE POBOACIÓN POBO ACIÓN DENSIDADE % CRECTO. Km' TOTAL 81 TOTAL86 POBOAC.86 81/86 ORDES ARDEMIL 21,80 1148 1255 57,50 9,32 BARBEIROS 13,70 341 330 24,10 -3,23 BEAN 8,70 425 401 46,10 -5,65 BUSCAS 13, 10 522 575 43,90 1O,15 LEIRA 15,00 655 730 48,90 11,45 LESTA 11,80 278 282 23,90 1,44 MERCURIN 14,90 405 395 26,50 -2,47 MONTAOS 10,60 835 890 83,90 6,59 ORDES 10,00 4795 5276 527,60 10,03 PARADA 11,90 485 409 34,40 -15,67 PEREIRA 11,20 354 313 27,90 -1 1,58 PO U LO 8,10 403 356 43,90 -1 1,66 VILAMAIOR 9,30 449 460 49,40 2,45 TOTAL 160,10 11095 11676 72,90 5,24 O ROSO ANXOS 7,50 257 243 32,40 -5,45 CAL VENTE 4,30 120 134 31, 1 o 11,67 CAR DAMA 5,60 224 225 40,20 0,45 DEIXEBRE 5,00 257 306 61,20 19,07 GANDARA 6,80 211 220 32,30 4,27 MARZO A 6,20 299 290 46,80 -3,01 O ROSO 10,00 972 1130 113,00 16,26 PASARELOS 4,40 103 97 22,00 -5,83 SENRA 8,10 400 380 46,90 -5,00 TRASMONTE 7,50 508 548 73,00 7,87 VILARROMARIS 6,90 261 274 39,70 4,98 TOTAL 72,30 3612 3847 53,20 6,51 TORDOIA ANDOIO 6,50 384 370 56,90 -3,65 ANXERIZ 16, 1 o 730 680 42,20 -6,85 BARDAUS 9,20 704 683 74,20 -2,98 CABALEIROS 15,90 931 1020 64,10 9,56 CASTENDA 13, 1 o 533 507 38,70 -4,88 GORGULLOS 22,60 670 653 28,90 -2,54 LEOBALDE 4,80 205 185 38,50 -9,76 NUMIDE 5,90 285 270 45,70 -5,26 TORDOIA 3, 10 117 116 37,40 -0,85 VILA DO ABADE 28,60 708 697 24,40 -1,55 TOTAL 125,80 5267 5181 41,20 -1,63 30 Os recursos humanos SUPERFICIE POBOACIÓN POBOACIÓN DENSIDADE % CRECTO. Km' TOTAL 81 TOTAL86 POBOAC. 86 81/86 TRAZO BEN ZA 8,70 BERREO 7,50 CAMPO 11,20 CASTEL O 6,80 CHAIAN 7,70 MONZO 6,20 MORLAN 10,00 RESTANDE 6,90 TRAZO 10,00 VILOUCHADA 7,40 XAVESTRE 16,80 TOTAL 99,20 VAL DO DUBRA ARABEXO 16,80 BEMBRIBE 5,00 BUXAN 9,30 COUCEIRO 12,50 ERVIÑOU 8,70 NIVEIRO 10,00 PARAMOS 6,80 PORTOMEIRO 9,30 PORTOMOURO 7,50 RIAL 10,00 SAN ROMAN 5,00 VILARIÑO 10,60 TOTAL 111,50 pacidade demográfica e, en definitiva, coas súas perspectivas de futuro . 3.2.3.1.- NATALIDADE, MORTALIDADE E CRECEMENTD VEXETATNO A Comarca de Ordes, no que respecta á na talidade, segue a ten dencia do contexto ó que pertence, xa sexa o provincial, xa o rex:ional. O 460 424 48,70 -7,83 340 353 47,00 3,82 544 498 44,40 -8,46 258 261 38,40 1,16 438 430 55,80 -1,83 207 169 27,20 -18,36 294 266 26,60 -9,52 438 372 53,90 -15,07 284 262 26,20 -7,75 189 186 25,10 -1,59 911 4363 450 824 431 653 210 440 309 260 493 946 482 156 5654 31 819 48,70 -10,10 4040 40,70 -7,40 426 25,30 -5,33 800 160,00 -2,91 398 42,80 -7,66 620 49,60 -5,05 190 21,80 -9,52 410 41,00 -6,82 294 43,20 -4,85 234 25, 10 -10,00 490 65,30 -0,61 868 86,80 -8,25 448 89,60 -7,05 157 14,80 0,64 5335 47,80 -5,64 descenso da fecun didade e o envellecen1ento da poboación son as prin cipais causas explicativas da actual baixa da natalidade (pasou dun 14 a un 6 por mil, nos últimos dez anos). Esta ten  dencia, que é xeral en to da Galicia, é ruáis acu sada aínda na Comarca. Por outra banda, a mo rtalidade lende ó des cen so, porque a taxa, no período 1980-85, fo i dun 11,26 por mil e entre 1990-91, pasou ó 8,46 por mil. O comportamento é igual ó pro - Análise socioeconómica GRÁFICO 6. PIRÁMIDE DE POBOACIÓN 1.991 85 e máis anos 80 a 84 anos 75 a 79 anos 70 a 74 anos 65 a 69 anos ID 60 a 64 anos "O m " 55 a 59 anos o � 50 a 54 anos • o � 45 a 49 anos 2 "' 40 a 44 anos 35 a 39 anos 30 a 34 anos 25 a 29 anos 20 a 24 anos i5 a 19 anos 10a 14anos: 5a9anos: Oa4anos: 5 4 3 2 3.3.- SÍNTESE DA SITUACIÓN DOS RECURSOS HUMANOS Resumindo o sinalado en páxinas anterio res, pódese considerar como preocupante tanto a situación actual, coma as perspectivas demo gráficas analizadas, que se resumen nos se guintes puntos: -Perda constante de poboación (período 1975-91) a excepción de Ordes (que xa empeza a mostrar un lixeiro 'descenso entre 1986 e 1991) e de Tordoia (que ten unha pequena re cuperación nos últimos cinco anos.} -Tódolos municipios (a excepción de Ordes} teñen dificultades para mante-la súa poboa ción. -O crecemento vexetativo e o saldo migrato rio teñen taxas negativas en toda a Comarca, a excepción de Ordes e Oroso. 38 •Mulleres lllHomes o 2 3 4 '}b A estructura por idade deixa patente unha forte porcentaxe de poboación madura, que se ben garantiza o reemprazo xeracional na actuali dade, en décadas posteriores o proceso de enve llecemento agravará sensiblemente a situación. - A poboación atópase moi dispersa e o seu índice de concentración é inferior á provincia e rexión. -Incluso algúns dos maiores núcleos son in capaces de reter poboación. Como factores positivos poden argüirse os seguintes: - A Comarca canta cun adecuado número de habitantes para levar a cabo unha acción des centralizadora. -Existe unha tendencia á concentración e ó crecemento demográfico nos nl1cleos situados en torno á estrada N-550, aspecto que beneficia ós municipios de Ordes e Oroso. 4.- SISTEMA PRODUCTIVO Analizaremos neste apartado a base produc tiva da comarca, asi coma a súa evolución re cente e a situación do mercado de traballo, cunha perspectiva xeneralista, xa que a súa fi nalidade é consegui-la información necesaria para efectua-lo diagnóstico comarcal. 4.1.- POBOACIÓN ACTIVA Esta comarca responde ó comportamento ca racterístico de Galicia, en canto que a taxa de actividade é moi elevada {54,41º/o cando a espa ñola é do 38,4%). debido ó subemprego agrícola. Esta situación queda ratificada cos datos re lativos á laxa de actividade feminina. O seu valor (38º/o) é superior ó da provincia (33,03º/o) e ó de Galicia (33,58%). A grande dedicación da muller ó sector agrario, sobre todo como axuda familiar, explica ditas Laxas. En cambio, tódolos municipios teñen valores semellantes na taxa de actividade masculina (entre o 69 e o 75°/o); senda maiores as variacións da feminina por que, ademais da ocupación tradicional da mu ller no campo, é frecuente a ocupación feminina en actividades complementarias como na con fección. 39 A taxa de actividade sufriu un aumento no último quinquenio, debido á paulatina incorpo ración da muller ó traballo (en sectores distin tos do agrario), que compensou a diminución dos activos masculinos (tendencia xeral, debido quizais a ampliación do período de estudios). En conxunto é unha área con moi pouca di versificación de actividades. Hai un claro predo minio do sector agrario e, en consecuencia, un notable subemprego. 4.2.-SECTORES DE ACTIVJDADE A estructura sectorial da poboación ocupada sinala tamén que a Comarca ten un claro pre dominio do sector primario: o 42,090/o da súa poboación ocupada faino neste sector. De tódo los xeitos. aínda senda unha área netamente rural. o resto dos sectores teñen unha certa im portancia porque o 57% dos ocupados son acti vos non agrarios. Entre estes últimos. o sector ruáis representado é o terciario porque a área canta con importantes centros locais e porque cada vez é maior o emprego nos servicios públi cos, sexan na Comarca ou nas cidades próxi mas (Santiago, A Coruña, Carballo). Anólise socioeconómica CAD RO 14. TAXA ACTIVIDAD E XERAI, HOMES E MULLERES NOS ANOS 1981 E 1991 MUNICIPIOS TAXA ACTIVIDADE TAXA ACTIVIDADE TAXA ACTIVIDADE TAXA ACTIVIDADE TAXA ACTIVIDADE TAXA ACTIVIDADE VARÓNS 81 VARÓNS 91 MULLERES 81 MULLERES 91 XERAL 81 XERAL 91 CERCEDA 77,52 72,53 FRADES 74,80 69, 14 ME SÍA 76, 13 65,24 ORDES 80,04 70,52 OROSO 77,36 70,60 TORDOIA 80,30 74,66 TRAZO 77,56 72,26 VAL DO DUBRA 79,00 69,64 TOTAL 78,28 70,79 MEDIA COMARCAL 78,28 70,79 MEDIA PROVINCIAL 73, 14 66,98 MEDIA REXIONAL 72,84 66,36 Hai, por tanto, unha clara diferenciación in terna, como a continuación sinalan1os: -Ordes e Oroso presentan unha n1aior di versificación de actividades, con notable partici pación dos sectores non agrarios, debido á loca lización de establecementos industriais neses municipios, e ós desprazamentos extracomar cais; todo iso xera unha oferta importante de empregos non agrarios. En ambos casos, des taca a ocupación feminina na industria (textil confección, sobre todo), chegando incluso a so brepasar á masculina. De todos xeitos, a regu lación de emprego nalgunhas empresas está a facer variar esta situación, e a poboación femi nina que estaba ocupada nelas está pasando a engrandece-lo sector inforn1al ou sumerxido, moi estendido desde anos atrás na Comarca. O traballo na construcción é outra das principais ocupacións -neste caso masculina-, o que se completa coa oferta no terciario, predominante mente para as mulleres. A localización dos p1incipais núcleos de poboación na N-550 é un dos determinantes da diversificación da base económica. -No outro extren10 está o grupo formado por aqueles municipios onde o primario supera ó 39, 13 2,02 26,75 35,60 20,49 21,67 58,91 16,66 29,79 29,79 26,33 27,71 40 47,02 57,66 59, 10 30,50 39,51 50,02 29, 10 50,79 47,26 33,53 57,08 51,21 29,52 48,05 49,37 53,75 49,60 63,60 59,93 67,96 65,96 17, 19 47,00 42,69 38,06 53,35 53,87 38,06 53,35 53,87 33,03 48,53 49, 15 35,58 49,20 49, 18 valor medio con1arcal (42,090/o da poboación ocupada). e que o integran os n1unicipios de Frades, Mesía, Tordoia, Trazo e Val do Dubra. En todos eles, a base productiva é, sobre todo, a agricultura/ gandería, con1plen1entada co sec tor terciario e unha minima representación da construcción e a industria. -Cerceda ten unha posición intermedia en canto á súa base productiva, debido á localiza ción de Lignitos de Meirama e da Central tér mica, e tamén pola súa proximidade a A Co ruña. Así mesmo, a dotación de servicios na súa cabeceira municipal motiva unha alta porcen taxe de poboación activa ocupada no terciario. 4.2.1.-AGRICULTURA Esta Comarca, coma tantas outras de Gali cia, conta cun elevado número de propietarios e, en consecuencia, de explotacións porque o réxin1e de tenencia predominante é a explota ción directa. Paralelamente, unha serie de cir cunstancias (emigración, envellecemento. etc.) n1odificaron o nún1ero de explotacións en fun cionamento. Segundo os datos recollidos nos Censos Agrarios, entre 1962 e 1989 houbo Sistema productivo CAD RO 15. POBOACIÓN OCUPADA POR SUBSECTORES DA ACTIVIDAD E NOS ANOS 1981 E 1991 MUNICIPIOS % SECTOR % SECTOR % SECTOR % SECTOR % SECTOR % SECTOR % SECTOR % SECTOR Primario 81 Primario 91 Industrio 81 lnudstria 91 Construcc. 81 Canstrucc. 91 Servic. 81 Servic. 91 CERCEDA 59,30 35,30 11,60 13,07 15,30 16,30 13,80 35,33 FRADES 86,10 54,84 2,10 9,67 2,70 14,21 9,10 21,28 MESÍA 80,90 56,83 5,50 11,82 4,20 12,38 9,40 18,97 ORDES 46,80 27, 10 14,10 19,23 13,00 20,33 26, 10 33,33 O ROSO 50,00 24,70 14,60 21, 13 13,90 20, 17 21,50 34,00 TORDOIA 52,60 55,85 3,80 8,59 17,70 14,43 25,90 21,13 TRAZO 73,80 56,71 4,50 7,42 6,60 14,20 15, 10 21,67 VAL DO DUBRA 55,00 42, 18 12,40 6,16 7,70 21,67 24,90 29,98 TOTAL 59,48 42,09 9,71 , 1 2,66 11,17 17,06 19,64 28,20 MEDIA COMARCAL 59,48 42,09 9,71 , 1 2,66 11,17 17,06 19,64 28,20 MEDIA PROVINCIAL 27,47 19,09 20,51 19,26 10,38 13,53 41,64 48, 12 MEDIA REXIONAL 34,56 23,71 18,76 18,20 10,20 13,01 36,48 45,00 GRÁFICO 7. COMARCA DE ORDES Mesia 16 07% Frades 15,51% Ordes 7.67% Cerceda 9,99% Oroso 6 99% Val do Dubra 11,93% Tordoia 15,80% Trazo 16,04% SECTOR PRIMARIO Cerceda 16 37% Ordes 14,45% Ordes 17.14% Cerceda 12,73% Val do Dubra 12,06% SECTOR SECUNDARIO SECTOR TERCIARIO 41 Andlise socioeconómica CADRO 16. POBOACIÓN OCUPADA NON AGRARlA NOS ANOS 1981 E 1991 MUNCIPIOS POBO ACIÓN POBO ACIÓN %ACTIVOS Bl % ACTIVOS 91 TOTAL 81 CERCEDA 7.003 FRADES 3.649 MESÍA 4.278 ORDES 11.095 O ROSO 3.612 TORDOIA 5.267 TRAZO 4.363 VAL DO DUBRA 5.654 TOTAL 44.921 MEDIA COMARCAL MEDIA PROVINCIAL MEDIA REXIONAL unha variación no número de explotacións, convén matiza-las súas causas. Así como en Galicia e na provincia produciuse un descenso continuado, aunque máis forte na primeira dé cada, na Comarca a tendencia é o mantemento do número, ainda que con pequenas íluctua cións. Unicamente seguiu unha tendencia se mellante á xeral na década dos sesenta (des censo do 11°/o das explotacións). cando a fo rte en1igración a Europa foi un factor explicativo do abandono de grande parte das explotacións. No segundo periodo (1972-1982), produciuse un aumento do número de explotacións (1,95º/o). seguindo agora unha tendencia contraria á pro vincial (-14,59) e á rexional (-14,70). Nos últi mos anos (1982-89) o descenso volve a se-la constante (-0,45o/o). As razóns <lesa desviación no período intermedio poden ser varias: -Antes de nada hai que facer unha matiza ción sobre a información ruanexada. Os censos agrarios de 1982 e 1989 son ruáis de fiar e ruáis completos cós anteriores. Por ese n1otivo, as comparacións entre eles poden dar lugar a unha certa inexactitude, sobre todo cando se descende a escalas reducidas como é a comarTOTAL 91 NON AGRARIOS NON AGRARIOS 5.347 40,70 64,70 4.964 13,90 45, 16 3.631 19, 10 43, 17 11.693 53,20 72,90 3.761 50,00 75,30 5.350 47,40 44, 15 3.796 26,20 43,29 4.959 45,00 57,82 43.501 40,25 57,91 42 40,25 57,91 71,01 84,39 63,68 79,69 cal. E posible, polo tanto, que ese aumento de explotacións non sexa tan significativo corno poidera parecer. - A chegada de diñeiro procedente da emi gración, o propio retorno de emigrantes a finais da década dos 70 e o crecemento da industria láctea, que propiciou o auxe das explotacións gandeiras, foron circunstancias favorables á modernización das explotacións (sobre todo en Frades e en Mesía). As axudas constitucionais concedidas a este tipo de explotación ían dirixi das no mesmo sentido. Todo isa pode explicar, en parte, o aumento no nún1ero de explotacións gandeiras. -Tamén houbo un aumento nas explota cións adicadas a gando de carne e comezan a ter l.1nha certa importancia as de fructicultura (morango, sobre todo). Coma toda Galicia, esta Comarca padece dunha excesiva parcelación das explotacións. A media rexional é de 15 parcelas/explotación (1988). mentres que en Ordes é de 13. Ainda que a situación vartou (eran 27 en 1962), isto non é suficiente. De tódolos xeitos, o labor de caneen- Sistema produclfvo tración parcelaria foi moi importante, incluso nalgúns municipios levouse a cabo en tódalas parroquias (Frades, V al do Dubra e Mesía). De cara ó fu turo, e seguindo o grande es forz o realizado nos últimos anos pola Conselle ría de Agricultura, Gandería e Montes, prevese para esta Comarca un total de 11.526 Ha. con centradas: Concellos Ha. Ordes ................................................. 6.028 Trazo .................................................. 5.498 TOTAL .............................................. 11.526 Estende-la concentración parcelaria é unha prioridade na Comarca, para conseguir unha mínima rendibilidade nas explotacións agrarias; por outra banda, as condicións topográficas fa vorecen este tipo de n1edidas, xa que o caracte rístico do territorio son as pendentes suaves. Sen embargo, esta medida non é suficiente para resolve-lo problema da agricultura. Men tres non haxa unha drástica reducción de acti vos agrarios, unha medida como é a concentra ción parcelaria terá un valor relativo e clara mente insuficiente. Por outra banda, é necesario que calquera reestructuración agraria se con temple no marco da PAC; do contrario as medi das que se adopten poden carecer de futuro. En canto a usos do solo, a Comarca está es pecializada en pastos e cultivos forraxeiros, por motivo da súa vocación gandeira. Introducíronse novas cultivos desde hai uns anos: morango, champiñón, flores, de grande importancia de bido á súa posterior manipulación (co conse guinte valor engadido). A viabilidade de cultivos alternativos ós tradicionais poderla resultar re comendable nunha zona con importante oferta de solo agrario e con potentes mercados urba nos próximos. Sen embargo, algun has experien cias non deron o resultado esperado. O solo productivo complétase coa dedicación forestal, que complementa á gandeira. A propor ción de uso forestal (57.23%) é algo menor cá ga lega (61,34%) e similar á provincial (57,30%). As especies predominantes son as coníferas e, en menor medida, o eucalipto (sobre todo en Mesia) e as caducifolias (carballos, bidueiros, etc.). Desde a Comarca, considérase que se deberla de potencia-la repoboación forestal, incluso con es pecies autóctonas, e a concentración dos montes CADRO 17. EVOLUCIÓN DO NÚMERO DE EXPLOTACIÓNS MUNICIPIOS N' EXPLOTAC. N' EXPLOTAC. N' EXPLOTAC. N' EXPLOTAC. N' EXPLOTAC. N' EXPLOT AC. N' EXPLOTAC. 1962 1972 1982 1989 1962/72 1972/82 1982/89 CERCEDA 1.673 1.395 1.532 1.600 -16,62 9,82 4,44 FRADES 825 675 716 700 -18, 18 6,07 -2,23 MESÍA 1.007 929 1.018 973 -7,75 9,58 -4,42 ORDES 1.777 1.128 2.416 2.261 -36,52 114,18 -6,42 OROSO 694 703 692 739 1,30 -1,56 6,79 TORDOIA 1.048 1.251 1.084 1.161 19,37 -13,35 7,10 TRAZO 869 842 824 820 -3, 11 -2, 14 -0,49 VAL DO DUBRA 1.310 1.257 1.100 1.086 -4,05 -12,49 -1,27 TOTAL 9.203 8.180 9.382 9.340 -1 1, 12 14,69 -0,45 MEDIA COMARCAL -1 1,12 14,69 -0,45 MEDIA PROVINCIAL -1 1,56 -8,36 -0,51 MEDIA REXIONAL -10,71 -6, 15 -0,71 43 Análise socioeconómica A CONCENTRACIÓN PARCEIARIA PERMITE UNHA INTENSIFICACION NO SECTOR AGRARIO, AXUDADA POR UNS BOS ACCESOS QUE PERMITAN A RÁPIDA DISTRIBUCIÓN DO PRODUCTO. 44 Sistema productivo CADRO 18. DATOS DE USOS DO SOLO EN 1990 MUNICIPIOS % TERRAS % PRADOS % TERRENO % OTRAS DO CULTIVO E PASTIZALES FORESTAL SUPERFICIES CERCEDA 21,25 8, 12 60,89 9,74 FRADES 29,30 5,92 59,42 5,36 MESÍA 18,63 4,88 72,50 3,99 ORDES 27,76 12,49 51,91 7,83 OROSO 31,86 9,23 39,35 19,56 TORDOIA 23,31 6,22 66,81 3,65 TRAZO 45,18 7,93 44,66 2,23 VAL DO DU8RA 26,84 9,60 57,33 6,22 TOTAL 27,57 8,30 57,23 6,90 MEDIA COMARCAL 27,57 8,30 57,23 6,90 MEDIA PROVINCIAL 24,04 10,00 57,30 8,66 MEDIA REXIONAL 19,49 12,11 61,34 7,07 CADRO 19. EVOLUCIÓN DO NÚMERO DE PARCELAS POR EXPLOTACIÓN MUNICIPIOS PARCELAS/62 PARCELAS/72 PARCELAS/82 PARCELAS/89 EXPLOTACIÓN EXPLOTACIÓN EXPLOTACIÓN EXPLOTACIÓN CERCEDA 12,27 9,83 10,06 10,72 FRADES 23,91 25,00 11,33 15,65 MESÍA 20,20 15,77 11,09 9,11 ORDES 21,20 22,74 14, 15 11,51 O ROSO 52, 14 38,32 29,71 16,23 TORDOIA 28,83 16,09 15,36 13, 12 TRAZO 45,09 22,33 29,87 22,86 VAL DO DU8RA 37,39 11,76 18, 17 16,73 TOTAL 27,47 18,53 16,07 13,61 MEDIA COMARCAL 27,47 18,53 16,07 13,61 MEDIA PROVINCIAL 20,79 16,47 12,46 12,57 MEDIA REXIONAL 21,77 18,91 15,54 15,16 45 Análise socioeconómica OS USOS DO SOLO DJSTRIBUENSE NA TERRA PARA PASTOS E CULTIVOS FORRAXEIROS, CULTIVOS DE PRODUCTOS NOVEDOSOS E DEDICACIÓN FORESTAL 46 Sistema productivo GRÁFICO 8. USOS DO SOLO (1990) Pastos 1°/o Cultivos 4 °lo Outros 88°/o COMARCA DE ORDES Cultivos 19% Cultivos 24 04º/o Pastos 12% Pastos 10°/o Forestal 57 ,3°/o Outras 7°/o Outros 8,66º/o A CORUÑA GALICIA CADRO 20. SUPERFICIES OCUPADAS POLOS CULTIVOS AGRÍCOLAS, 1990 MUNICIPIOS %ARBOREDA % CULTIVADA %5.A.U % CULTIVADA % PRADERÍAS SUP. TOTAL SUP. TOTAL SUP. TOTAL S.A.U. S.A.U. CERCEDA 9,02 21,25 29,37 72,35 27,65 FRADES 24,51 28,31 34,23 82,70 17,30 ME SÍA 17,01 18,63 23,51 79,25 20,75 ORDES 38,03 27,76 38,99 71,21 28,79 O ROSO 24,05 30,40 39,36 77,24 22,76 TORDOIA 40,09 20,88 27, 11 77,04 22,96 TRAZO 10,95 44,18 53,09 83,22 16,78 VAL DO DUBRA 30,04 23,59 32,06 73,57 26,43 TOTAL COMARCAL 25,38 26,48 34,49 76,76 23,24 FTE. CÁMARAS AGRARIAS 47 Análise socioeconómica CADRO 24. LOCAllZACION DAS PRINCIPAIS EMPRESAS MUNICIPIOS E EMPRESAS ACTIVIDAD E EMPREGOS VAL DO DUBRA. C.Rodríguez R. CERCEDA. Lignitos de Meirama1 MESÍA. Cerámica Ve rea. 2 ORDES. Virtato S.A. 3 Confecciones DEUS S.A. S. Metalúrgica D.Felguera Constr.Nicanor Vidal Ramón Carro Romero GOMOFI S.L. Fle.: Mutualidades Laborales. Confección Extractiva M. de Construcción Confección e Textil Confección Edificación Edificación Edificación Edificación GRÁFICO 10. COMARCA DE ORDES. ESTRUCTURA POR SECTORES DE ACTIVIDADE Servicios 15% Construcción 23% Comercio 10% ESTRUCTURA POR SECTORES DE ACTIVIDADE Construcción 611 Traballadores lnd. Manufactura 586 Traballadores Extracción Minarais 141 Traballadores Transf. Metais 586 Traballadores O EMPREGO NO SECTOR SECUNDARIO Comercio 267 Traballadores Hostelería 87 Traballadores Admón.·Serv. Sociais 51 Traballadores Finanzas·Seguros 17 Traballadores Transportes 80 Traballadores Talleres 73 Traballadores O EMPREGO NO SECTOR TERCIARIO ' En Cerceda esta lamen a Central térmica, de Unión FENOSA, pero o personal esta censado na sede social, sen diferenciar locali7,ación: por iso non aparece en ningún dato. 26 650 24 293 69 49 37 75 52 �. Actualmente (1992). esta empresa conslruiu unha nova pranta. As va1iacións no emprcgo non poden recollerse porque a fonlc e anterior. 3• Viriato S.A. sufriu unha regulación de emprego, polo que pasou a 160 cmpregos en 1992. 54 Sistema productivo CADRO 25. EMPRESAS E EMPREGO. DISTRIBUCCIÓN SECTORIAL (ORDES) EMPRESAS EMPRESAS % S/TOTAL INDUSTRIA 93 20,90 CONSTRUCCIÓN 116 26,00 COMERCIO 95 21,44 SERVICIOS 141 31,83 TOTAL 445 100 unha zona rural. De tódolos xeitos, dada a loca lización desta Comarca nun posible eixe de de senvolvemento, este nivel de ocupación na in dustria tería que ser n1áis alto. 2.- A maioría das empresas industriais teñen menos de 25 empregos. 3.- A industria da Comarca de Ordes está polarizada nas actividades extractivas e de con fección citadas. Entre as primeiras cabe desta car Lignitos de Meirama, que se converteu no soporte dinamizador da economía de Cerceda, existindo o proxecto de utiliza-la central tér mica como prtncipal centro de eliminación e re ciclado de residuos sólidos de Galicia (Plan de Residuos da COTOP). 4.- A confección de xéneros de punto supón unha importante fonte de emprego (tanto en fá brica coma en talleres e no propio domicilio). De tódolos modos, ultimamente está en proceso de reestructuración, debido a problemas pro pios da empresa e ós cambios habidos neste sector pala competencia internacional. Todo iso motivou a perda dunha parte importante dos postos de traballo. 5.- Aínda que certas actividades industriais encóntranse en estreita relación cos recursos 55 TRABALLADORES MEDIA NUMERO % S/TOTAL TRAB./EMP. 1.444 52,90 15,50 621 22,70 5,35 267 9,80 2,81 395 14,50 2,80 2.727 100 6, 13 endóxenos da Comarca, bótase en falta un maior desenvolvemento da industria alimenta ria, tendo en canta o potencial gandeiro. A cer canía das centrais leiteiras e matadoiros indus triais nas áreas próximas (zonas de influencia da Coruña e Santiago) e a falta de tradición ar tesanal son obstáculos para implantar un mo delo de mini-industrias lácteas. 6.- Como xa se dixo, a Construcción xera algo máis da quinta parte do emprego (22, 7%) co 26o/o das empresas. Como é habitual, é un sector de estructura moi atomizada porque, na maioría dos casos, constitúeno pequenas em presas de acabado de vivenda e de montaxes e instalacións. As únicas empresas que superan os 24 empregos, e incluso os 50, son as de Obras Públicas e algunha inmobiliaria. As res tantes acostuman ter menos de 1 O empregados, mais hai que ter en canta que o emprego even tual é bastante maior. 7. -Como proxecto en marcha prevese a do tación de solo empresarial no municipio de Ordes, cun total de 180.000 m2• A inversión foi de 922, 5 millóns de pts. ( 1992). A realización desta obra é fundamental para converter a Ordes nun centro diversificado, motor da eco nomía comarcal. Análise socíoeconómica LlGNITOS DE MEIRAMA; MÁXIMO EXPOÑENTE DO SUBSECTOR EXTRACTIVO NA COMARCA 56 Sistema productivo CADRO 26. ESTRUCTURA DO SECUNDARIO SUBSECTORES < 1 O EMPREGADOS 10·24 EMPREGADOS 25-50 EMPREGADOS > 50 EMPREGADOS NQ empresas N' trobollod. N2 empresas Extrac/Trasf. mineral Minerais metálicos 1 6 o Extracción de carbón o o o Minerais no me!ól. 3 15 o Moter. construcción 3 10 2 TOTAL 7 31 2 Transf. de metais Productos metálicos 33 74 3 Maquinaria 1 9 o Material eléctrico 1 5 1 TOTAL 35 88 4 Manufacturas Alimentación 10 29 1 Madeira 16 51 1 Textil/confección 7 29 1 Plásticos 2 3 o TOTAL 35 129 5 Construcción Edificación e 0.0.P.P. 16 51 1 Construcción inmobles 39 124 3 Instalación e montaxes 49 117 3 TOTAL 104 292 7 TOTAL COMARCAL 181 540 18 4.2.5.- SECTOR TERCIARIO Este sector engloba un grande número de empresas -o 53,27º/o das comarcaismáis a súa participación no emprego é moito menor (24,30% do comarcal). Os rasgos principais deste sector son os se guintes: 1.- Como se desprende dos datos anteriores, predomina a atomización empresarial, aínda que hai algunhas empresas de tamaño medio. N' trobollod. Nº empresas Nº traballad. NQ empresas Nº traballod. 57 o o o o o o o o 2 650 o o o o o 36 o o o o 36 o o 2 650 33 o o o o o o o o o 20 o o o o 53 o o o o 10 o o o o 18 o o o o 10 1 26 2 362 o o o o o 69 1 26 2 362 16 2 86 1 75 37 1 28 1 52 35 o o o o 88 3 114 2 127 246 4 140 6 1.139 Practicamente, tódalas empresas teñen menos de 25 empregos. e a maioria non superan os 10. As actividades do terciario comarcal integran o comercio, pequenos establecementos relaciona dos coa hostelería, talleres de reparación, pe quenos negocios de transportes e sucursais bancarias. O carácter familiar dalgunhas destas empresas propicia o seu pequeno tamaño. 2.- O comercio engloba ó 21% das empresas e xera o 9,8% do emprego. Aínda que o habitual son os pequenos establecementos, tamén están presentes outros de maior tamaño, que corres ponden a importantes centros de comercio maiorista adicados á distribución de productos e maquinaria para o sector primario, destina dos a unha área de mercado nacional. 3.- O resto do sector terciario desta Comarca non ten ningunha particularidade especial. Tó dalas empresas son pequenas a excepción dal gunhas relacionadas co transporte, algún taller mecánico e a Administración (Concellos, Cen tros escolares, etc.}. En resumo, a Comarca de Ordes ten unha estructura do sector terciario similar a outros espacios comarcais, cun comercio e uns servi cios adaptados á demanda dos seus arredores (a excepción das actividades maioristas ás que antes fixemos mención). Actualmente, a de manda interna está diminuíndo, debido á maior mobilidade da poboación e á prox:imidade a im portantes centros comerciais e de servicios. Por ese motivo non houbo un grande crecemento do terciario convencional, sendo o emprego xerado pala Administración e os Servicios Públicos o que dinamiza ó sector. Con todo, Ordes pode actuar perfectamente coma un centro de distribución, porque a súa principal vantaxe comparativa radica na posiAnálise socioeconómfca ción xeográfica, que é moi favorable para a ins talación de empresas de distribución e de fabri cación de productos perecedoiros. 4.3.· ÁREAS DE MERCADO As actividades econón1icas, anteriormente enumeradas, xeran unha serie de movementos da poboación, por motivos de traballo e pola de manda de bens e servicios, que configuran áreas de atracción dos centros comarcais ou, polo contrario de dependencia doutros exteriores. Neste caso, cada cabeceira municipal actúa coma centro de mercado da súa propia área municipal, coa excepción de Ordes, que ten rango comarcal. A este núcleo acude poboación de tódolos municipios próximos en demanda de bens e servicios máis especializados, dos que non se atopan nos seus respectivos municipios. A súa importancia arrinca do pasado, porque sempre contou cunha feira importante de ca rácter comarcal. En canto á dependencia de centros de rango superior, a Comarca está vinculada con San tiago, en primeiro lugar, e coa Coruña, en fun ción da súa cercanía e das boas comunicacións CADRO 27. ESTRUCTURA DAS EMPRESAS TERCIARIAS SUBSECTORES < 1 O EMPREGADOS 10-24 EMPREGADOS 25-50 EMPREGADOS > 50 EMPREGADOS N2 empresas N' traballad. N2 empresas N' lraballad. N" empresas N' traballad. N" empresas Ng trobollod. COMERCIO 91 177 3 49 1 41 o o HOSTELERÍA 3B 87 o o o o o o TALLERES 31 62 1 11 o o o o TRANSPORTES 27 53 3 33 o o o o FINANZAS.SEGUROS 9 17 o o o o o o ADMIN.-SERV. SOCIAIS 11 13 o o 1 38 o o OUTROS 17 41 3 40 o o o o TOTAL 224 450 JO 133 2 79 o o 58 Sisien1a productivo PONTEPEDRA BEMBIBRE CENTROS DE MERCADO (En función do núm. de relacións intercomarcais) CENTRO COMARCAL o CENTROS MUNICIPAIS MAPA lO 59 existentes. Isto permite unha grande mobili dade en ambas direccións. Sen en1bargo, e necesarto constata-lo inicio dunha serie de cambios. A implantación das superficies comerciais na Coruña e o cambio nos hábitos de consumo foron motivo dun au n1ento na vinculación con esa cidade. De tódo los xeitos, eses cambios non son homoxéneos en toda a Comarca, notándose máis na área máis cercana á capital provincial. Por outra banda, Carballo, Arzúa e Curtis son cabeceiras que teñen vinculacións coa Co marca, deixando senti-la súa iníluencia se gundo a proximidade dos municipios que a for n1an, e máis aínda se se considera o fu nciona mento das parroquias. En conclusión, Ordes configúrase coma unha Comarca -ponte no Eixe A Coruña-San tiago e, coma tal, encóntrase influenciada polos dous centros, constatándose tamén unha cre cente influencia de Carballo nos n1unicipios oc cidentais (Cerceda, Tordoia, e Val do Dubra). 4.4.- A POTENCIALIDADE TURÍSTICA O turismo é unha actividade que case non está presente na zona. Por parte dalgúns n1uni cipios pénsase que sí sería posible a súa poten ciación coma unha actividade económica com plementaria, concretamente os de Oroso e Cer ceda. Nesas zonas hai vivendas de fin de semana e de veraneo. A infraestructura turística é pouco impor tante e moi localizada: -En toda a Comarca hai 209 prazas hotelei ras, todas elas en hoteis ou hostais con catego ría inferior ás tres estrelas, e a súa localización {Ordes, Oroso e Val do Dubra) está máis en ser 60 Anólise socioeconómica lugar de paso que polos atractivos turísticos potenciados. -I-Ioubo algunha variación positiva entre 1990 e 1993, pasando de 169 a 209 prazas tu1isticas, n1ais sempre en hostais de menos ele tres estrelas. Con10 potencialidades turísticas hanse de si nalar: - A pesca fluvial en determinados ríos coma o San10, grande parte do Lengüelle (ata recibi los vertidos de Ordes) e o Tambre, augas arriba de Sigüeiro. Todos eles posúen grandes cuali dades piscícolas e deben preservarse mediante adecuacións nas súas cauces, vixilancia de fur tivos e prohibición de vertidos contaminantes. - A caza menor tan1én é un recurso intere sante en determinados municipios, particular mente en Cerceda, Val do Dubra e Frades. -Creación de áreas recreativas no encaro de Vilagudin (Ordes), rio Tambre (Oroso), praia flu vial de Chaián {Trazo) e algúns espacios do bos que {fragas e carballeiras) poderían servir para atraer máis visitantes das comarcas e cidades veciñas. - A conservación e protección dos espacios naturais de interese, con10 son a Ribeira do Dubra, Chaián (Trazo), Infemiño e Monte Cas telo (Tordoia) é unha boa medida para mellora lo patrimonio natural da Comarca, que é escaso. - E unha boa oportunidade para a Comarca a creación do circuito de alta velocidade en Cer ceda, que pode actuar coma motor para o de senvolven1ento turístico, a atracción de visitan tes e a potenciación do sector hoteleiro. A pre paración dos accesos adecuados, sobre lodo ás autoestradas do Atlántico e á autovía Carballo A Coruña, son obxectivos de il1terese. -Poderíase establecer un itinerario local cre ando un circuito paisaxístico e arqueolóxico ba- Sísten1a productivo seado nos seguintes puntos: Ribeira do Dubra (bosque caducifolio) -A Pedra do HomePorlo meiro (castro)-. Tordoia (dolmen de Cabaleiros) -encaro de Vilagudín; no que se habilitarían rutas de sendeirismo. -Sinaliza-lo denominado "Camiño Inglés" a Santiago que, partindo de Neda e A Coruña, percorren os peregrinos británicos e irlandeses. Na Comarca, a ruta é paralela ó trazado da es trada N-550: Herves (Carral) -Ordes -Oroso-, Santiago, mais ten un itinerario distinto. A súa utilización coma ruta de sendeirisn10, de paseo a cabalo e de bicicleta de montaña serían fór mulas moi convenientes. O te-los seus puntos de orixe e chegada nas cidades próxin1as, este tramo pode ser moi utilizado. I-Iabía que facer un plan de protección e preparación dos arre dores, mais cun tratamento distinto do que se dou ó Camiño Francés. En definitiva, iráiase de atraer, en primeiro lugar, á poboación das áreas urbanas próximas da Coruña e Santiago, ofrecendo itinerarios e posibilidades de uso adecuado. O mesmo tempo. a Comarca debe intentar captar visitan tes do exterior baseándose nunha atracción de grande impacto corno é o circuito de alta veloci dade, dada a súa favorable situación con res pecto ás vías de comunicación e ós aeroportos. CAD RO 28. EVOLUCIÓN NÚMERO DE ESTABLECEMENTOS 1985-1990-1992 NÚMERO DE ESTABLECEMENTOS TIPO DE ESTABLECEMENTOS COMARCA PROVINCIA GALICIA 19B5 1990 1992 1985 1990 195 1990 Holeis > 3 estrelas o o o 16 20 46 56 Hoteis < 3 estrelas o o o 12 22 97 157 Hostais > 3 estrelas o o o 4 4 6 4 Hostais > 3 eslrelas 7 9 11 162 171 442 509 Outros aloxamentos o o o 14 5 33 23 Campings o o o 21 27 42 64 TOTAIS 7 9 11 229 249 666 813 % INCREMENTO 22,2 8,73 22,07 CAD RO 29. EVOLUCIÓN NÚMERO DE PRAZAS TURÍSTICAS 1985-1990-1992 NÚMERO DE PRAZAS TIPO DE ESTABLECEMENTOS COMARCA PROVINCIA GALICIA 1985 1990 1992 1985 1990 195 1990 Hotels > 3 eslrelas o o o 1661 2112 3934 4717 Hoteis < 3 eslrelas o o o 628 791 3195 4642 Hostais > 3 estrelas o o o 145 186 188 186 Hostais > 3 estrelas 146 169 209 2766 2969 7474 8873 Oulros a!oxamentos o o o 199 216 820 943 Campings o o o 3019 8023 10722 20805 TOTAIS 146 169 209 8418 14297 26333 40166 % INCREMENTO 23,67 69,84 52,53 61 An<llise socioeconómica CADRO 30. EVOLUCIÓN DO NÚMERO DE ESTABLECEMENTOS E PRAZAS TURÍSTICAS POR MUNICIPIOS, 1985-1990-1992 O ROSO ESTABLECEMENTOS PRAZAS TIPO ESTABLECEMENTO 1985 1990 1992 1985 1990 HOSTAIS < ESTRELAS 2 2 2 42 42 TOTAIS 2 2 2 42 42 ORDES ESTABLECEMENTOS PRAZAS TIPO ESTABLECEMENTO 1985 1990 1992 1985 1990 HOSTAIS < ESTRELAS 5 7 8 104 127 TOTAIS 5 7 8 104 127 VAL DO DUBRA ESTABLECEMENTOS PRAZAS TIPO ESTABLECEMENTO 1985 1990 1992 1985 1990 HOSTAIS < ESTRELAS o o l o o TOTAIS o o l o o GRÁFICO 11. EVOLUCIÓN DA OFERTA TURÍSTICA NA COMARCA DE ORDES 30 20 10 o ºlo de evolución 1985 -1990 l •Prazas 1990 -1992 O Establecementos 1 62 1992 41 41 1992 138 138 1992 30 30 Sistema productivo 4.5.- O MERCADO DE TRABALW A estructura da poboación ocupada an1osa os rasgos característicos dun medio rural cunha certa actividade non agraria, constatada polos valores da poboación asalariada. Nos con textos provincial e rexional configúrase segundo as características típicas dunha área 1ural: su pera á media en traballadores independentes e en axuda familiar, mentres que está por de baixo en empresarios e asalariados. Os empresarios locais n1áis representativos son os do sector do textil/ confección, os de cons truccións metálicas, comercio maiolista, madeira e os relacionados co sector da construcción. Os traballadores independentes aglutinan tanto a xefes de explotacións agrarias coma a pequenos en1presarios do sector terciario (co merciantes, donos de bares, etc.). Esta é a razón de que a media comarcal supere á de Ga licia e á provincial. Nas zonas máis rurais os valores son elevados debido ó grande número dos xefes de explotación, e naquelas nas que existe unha combinación de actividades agra ria/ comercial, estes valores son aínda maiores. A maioría dos asalariados proceden do sec tor secundario, e, por isa a área ruáis rural ten uns valores moi baixos. E o caso de Frades, Mesía, Tordoia e �frazo. A axuda familiar é quizais o indicador máis claro de ruralidade e débil desenvolvemento. Este colectivo intégrano unha maioría de mulle res adultas e maiores (normalmente as esposas, nais ou sogras do agricultor) e os filias moi xoves, antes de incorporarse a outra actividade laboral. Complétase con familiares colaterais (innáns, cuñados). propio das familias extensas do medio rural. Tampouco hai que esquecer que nesta categoría intégranse igualmente, os membros familiares que traballan en pequenos establecementos do sector terciario {comercio e hosteleria, sobre todo) CADRO 31. MERCADO DE TRABALLO NOS ANOS 1981 E 1991 MUNICIPIO %Empreador %Empreador % lndepen. % !ndepen. % Asalariado % Asalariado % Axud. Fomil % Axud. Famil. 1981 199 1981 1991 1981 1991 1981 1991 CERCEDA 1,30 2, 10 43,50 39,95 34,40 56,97 20,80 0,97 FRADES 1,60 1,60 40,50 44,49 10,00 39, 19 47,90 14,72 ME SÍA 0,60 0,72 45,70 59,57 15,10 38,18 38,60 1,53 ORDES 4,50 4,12 40,30 35,00 41,50 57,81 13,70 3,07 ORO SO 4,20 3,89 52,80 33,36 37,90 60,37 5,10 2,38 TORDOIA 1,60 2,20 47,80 50,40 42,50 38,91 8, 10 8,49 TRAZO 0,90 2,58 30,30 35,73 22,50 36,98 46,30 24,71 VAL DO DU8RA 13,50 2,21 32,30 41,95 37,40 48,98 16,80 6,86 TOTAL 3,65 2,65 40,94 41,39 33,06 48,75 22,36 7,21 MEDIA COMARCAL 3,65 2,65 40,94 33,06 22,36 MEDIA PROVINCIAL 4,28 4,75 21,98 22,36 62,67 68,69 11,07 4,00 MEDIA REXIONAL 3,66 4,81 25, 15 24,37 56,86 64,43 14,33 6,38 63 5.-HÁBITAT E CALIDADE DE VIDA A finalidade <leste capítulo é a de presentar, nos aspectos cuantitativos e cualitativos, a si tuación da Comarca en canto ó seu nivel de ca lidade de vida e de benestar. Para isa, acudiuse a diversos indicadores. Por unha parte, a varia bles económicas, e por outra, á situación das dotacións educativas e sanitarias; así mesmo, tivéronse en canta temas tan importantes de cara ó futuro, coma o da situación do planea mento urbano ou do parque de vivendas; e, por último, trátanse aspectos fundamentais para o desenvolvemento comarcal, tales coma o estado das infraestructuras e os aspectos medioam bientais. 5.1.-INDICADORES ECONÓMICOS A partir da análise das variables utilizadas {ver cadros), chégase ás seguintes conclusións: En tódolos indicadores económicos (licencias comerciais, camións, entidades financeiras, con sumo eléctrtco e telefónico, ademais de número de teléfonos), a Comarca de Ordes encóntrase por debruxo da media galega e provincial, a ex cepción do número de entidades financeiras onde as supera Uxeiramente. Sen embargo, a si71 tuación media da Comarca enmascara diferen cias internas. Os municipios de Ordes e, en menor medida, Val do Dubra e Cerceda teñen unha posición máis vantaxosa, non só no con texto comarcal, senón tamén no provincial e re xional, o que indica un certo dinamismo e unhas potencialidades cara ó futuro. Quizais o indicador menos diferenciador sexa o de entidades financeiras. A difusión <les tes establecementos e o reducido número de habitantes nas áreas rurais, fan que o radio en tidade/ l.000 habitantes sexa pouco indicativo da situación económica real. Non se dá nesta Comarca unha polarización territorial moi acusada das actividades econó micas, se ben apúntase unha tendencia cre cente cara a concentración en Ordes, en parti cular, e nos núcleos localizados sobre a N-550, en xeral. 5.2.- INFRAESTRUCTURAS E ben sabido que calquera tipo de infraes tructuras non ten entidade en si mesmo para logra-lo desenvolvemento do territorio, ruáis si son determinantes para calquera acción enea- AnáHse socioeconómica CADRO 39. DATOS DE IlCENCIAS COMERCIAIS POR 1.000 HABITANTES EN 1991 POBOACIÓN LICENCIAS LICENCIAS LICENCIAS LICENCIAS LICENCIAS TOTAL 91 ALIMENTAC. RESTO TOTAIS Alim. * 1000 hab. Resto* 1 000 hob. CERCEDA 5.335 51 62 113 9,56 11,62 FRADES 3,291 10 26 36 3,04 7,90 ME SÍA 3.623 25 21 46 6,90 5,80 ORDES 11.467 123 213 336 10,73 18,57 O ROSO 3.761 16 33 49 4,25 8,77 TORDOIA 5.350 24 34 58 4.49 6,35 TRAZO 3.796 26 22 48 6,85 5,79 VAL DO DUBRA 4.959 39 51 90 7,86 10,28 TOTAL 7,55 11, 11 TOTAL COMARCAL 7,55 11,1 1 TOTAL PROVINCIAL 10,53 13,89 TOTAL REXIONAL 10,58 13,63 CADRO 40. CAMIÓNS POR MIL HABITANTES EN 1991 MUNICIPIOS POBOACIÓN TOTAL 91 CERCEDA 5.335 FRADES 3.291 ME SÍA 3.623 ORDES 11.467 ORO SO 3.761 TORDOIA 5.350 TRAZO 3.796 VAL DE DUBRA 4.959 TOTAL 41.582 MEDIA COMARCAL MEDIA PROVINCIAL MEDIA REXIONAL miñada a que o desenvolvemento consiga un éxito f11turo. Neste apartado, inclúense as in fraestructuras relacionadas coa accesibilidade e as que son necesarias para a implantación de determinadas actividades económicas ou para atende-las necesidades da poboación resi dente. 72 NÚMERO Nº CAMIÓNS CAMIÓNS * 1 OOOHab. 127 23,81 47 14,28 57 15,73 265 23,11 95 25,26 75 14,02 60 15,81 106 21,38 832 20,01 20,01 21,79 23,79 5.2.1. -INFRAESTRUCTURAS DE TRANSPORTE E COMUNICACIÓNS Pala súa situación no Eixe A Coruña-San tiago, esta Comarca -considerada de modo glo balten 11nha accesibilidade alta, en relación ó que é xeral en Galicia, e máis no medio rural. I-Iábilat e calidade de vida CADRO 41. ENTIDADES FINANCEIRAS MUNICIPIO POBOACIÓN OFICINAS OFICINAS BANCO E CAIXA TOTAL 85 BANCARIAS 85 CAIXAS 88 * 1000 hob. CERCEDA 6.478 3 2 0,77 FRADES 3.546 o 1 0,28 ME SÍA 4.016 o 0,25 ORDES 11.676 l 1 3 1,20 OROSO 3.847 l l 0,52 TORDOIA 5.181 2 2 0,77 TRAZO 4.040 l 2 0,74 VAL DO DUBRA 5.335 5 2 l ,31 TOTAL 44.119 23 14 0,84 MEDIA COMARCAL 44.119 23 14 0,84 MEDIA PROVINCIAL 1.101.409 539 207 0,68 MEDIA REXIONAL 2.784.427 1,418 698 0,76 CADRO 42. CONSUMO ELÉCTRICO (TARIFA DOMÉSTICA) MUNICIPIO POBOACIÓN 89 CONSUMO 89 CONSUM089 %CONSUMO TOTAL IKWH) Hob. ANO COMARCAL CERCEDA 7.251 1.890.246,00 260,69 9,97 FRADES 3.620 926.867,00 256,04 4,89 MESÍA 4.200 660.897,00 157,36 3,49 ORDES 12.070 7.439.971,00 616,40 39,26 ORO SO 4.121 1.598.171,00 387,81 8,43 TORDOIA 6.059 1.998.113,00 329,78 10,54 TRAZO 4.987 1.727.365,00 346,37 9,1 l VAL DO DUBRA 6. 167 2.709.970,00 439,43 14,30 TOTAL 48.475 l 8.951.600,00 390,96 100,00 MEDIA COMARCAL 48.475 18.951.600,00 390,96 100,00 MEDIA PROVINCIAL 1.133.676 724.940.477,80 639,46 MEDIA REXIONAL 2.896.774 l .63 l .236.732,80 563,12 73 MUNICIPIOS CERCEDA FRADES ME SÍA ORDES O ROSO TORDOIA TRAZO VAL DE DUBRA TOTAL MEDIA COMARCAL MEDIA PROVINCIAL MEDIA REXIONAL MUNICIPO CERCEDA FRADES ME SÍA ORDES ORO SO TORDOIA TRAZO VAL DO DUBRA TOTAL CADRO 43. TELÉFONOS POR MIL HABITANTES EN 1986 POBOACIÓN NÚMERO TOTAL 86 TELÉFONOS 6.478 541 3.546 4 4.016 332 l l.676 860 3.847 577 5.181 473 54.040 99 5.335 615 44. l l 9 3.51 l CADRO 44. DEFICIENCIAS NO SERVICIO TELEFÓNICO POBOACIÓN TOTAL 86 6.478 3.546 4.016 l l.676 3.847 5. l 81 4.040 5.335 44.119 74 DISTANCIA Km. TEL. + PRÓX. l,44 0,35 l,36 0,72 4,01 0,97 0,72 l, 16 l ,34 Análise socioeconómica N' TELÉFONOS *lOOOHab. 83,51 3,95 82,67 73,66 149,99 91,30 24,51 l 15,28 79,58 79,58 305,42 227, l l l-fábital e calidade de vida CADRO 45. FACTURACIÓN TELEFÓNICA EN 1989 MUNICIPIOS CERCEDA FRADES ME SÍA ORDES O ROSO TORDOIA TRAZO VAL DE DUBRA TOTAL MEDIA COMARCAL MEDIA PROVINCIAL MEDIA REXIONAL POBOACIÓN 89 TOTAL 7.251 3.620 4.200 12.070 4.121 6.059 4.987 6.167 48.475 O conxunto da rede viaria articúlase dun xeito xerárquico, en primeiro lugar figura a N550 A Coruña-Tui e, en segundo lugar a N-554 Santiago-Guitiriz e, a partir destas organizase o conxunto da rede viaria comarcal. Mención aparte merece o tramo da autoestrada A-9 (A Coruña-Vigo) que atravesa de norte a sur a Co marca. Cunha importancia menor, figuran as estra das comarcais C-542 (Mesón do Vento-Betan zos) e a estrada entre Ordes e Carballo, que se converterá nunha vía de conexión moi impor tante, cando se remate a autovía de Carballo. Aínda que existen diferencias entre os muni cipios, en canto á dotación de comunicacións terrestres, non se pode falar en ningún caso de illamento, se ben é moi importante o eixe de co municacións Este-Oeste, en concreto a estrada de Carballo-Ordes, para correxi-lo excesivo ca rácter lineal da accesibilidade. 1�amén resulta conveniente mellora-la es trada que pon en comunicación esta Comarca coa de Melide-Arzúa, unindo os principais nú cleos de poboación. FACTURACIÓN TELF. miles de ptas. FACTURACIÓN TELF. * 1000 Hb. 30.865,70 9.367,90 5.809,60 97.780,80 19.220,60 14.906,50 7.332,60 4.256,75 2.587,82 1.383,24 8. 101, 14 4.664,06 2.460,22 1.470,34 4.040,59 24.918,30 210.202,00 4.336,30 75 4.336,30 12.357,39 11.167,26 As estradas principais, especialmente a N-550, manifestan, sen embargo. problemas graves de tráfico na maioría dos municipios polos que pasan e existen ademais núcleos ur banos nas súas inmediacións. Tal é o caso de Ordes, sobre o que se prevé unha circunvala ción, que non se debería demorar. Débense realizar mellaras -xa previstasno trazo e ampliación da N-550 en Herves (Carral) polo seu trazo sinuoso, que dificulta a fluencia de comunicacións coa área n1etropolitana da Coruña. O ferrocarril é tamén de grande importancia nas comunicacións extracomarcais (A Coruña Santiago-Vigo), mais case non ten incidencia nas comunicacións intracomarcais. O transporte nesta Comarca está organizado por medio de empresas de viaxeiros por auto bús, que a comunican coa Coruña, Santiago, Lugo, e Carballo. Non se detectan déficits im portantes. O servicio de teléfono deixa sen cubrir áreas do espacio comarcal. Sen embargo, en 1992 in- Análise socioeconómica UNHA BOA REDE DE COMUNICACIÓNS É BÁSICA PARA A CONSECUCIÓN DO DESENVOLVEMENTO DUNHA ÁREA 76 Hábitat e calidade de vida MUNICIPIO CERCEDA FRADES MESÍA ORDES OROS O TORDOIA TRAZO VAL DO DU8RA TOTAL MEDIA COMARCAL MEDIA PROVNICIAL MEDIA REXIONAL MEDIA NACIONAL ., ·, .. ... CADRO 46. ESTADO DAS ESTRADAS Km . Km . TOTAIS BO FIRME 77,3 37,9 42,4 l 31,0 48,6 89,3 60,9 83, l 570,5 570,5 0,0 4,7 0,0 25,B 7,4 0,0 0,0 0,0 37,9 37,9 _.cr.i /• ANTEMIL ..-· -· ct¡< s1LVA / . ..-· \ . '· ..... _ o PONTEPEDRA .. , \,( \ ....... Km . %Km. ANCHO > 7 m BO FIRME 1,3 4,4 9, l 24,8 7,8 0,0 0,0 10,3 57,7 57,7 0,00 12,40 0,00 19,69 15,23 0,00 0,00 0,00 6,64 6,64 12,63 24,40 33, 13 SAN MAURO o •·•. 'BEMBIBRE o VIAÑO PEOUENO ·· . .... � . ., ... REDE VIARIA PROPOSTA NO DOCUMENTO DE SiNTESE DO PLAN DE ESTRADAS DE GALICIA (DECJ 1990) REDE ESTATAL REDE AUTONÓMICA Autoestr ada Resto rede 77 Pr im ar ia bá sica Pr imar ia com plem entar ia Pr imar ia secu ndar ia %Km. ANCHO > 7 m. 1,68 l 1,61 21,46 18,93 16,05 0,00 0,00 l 2,39 10,l l 10,l l l 2,33 9,00 l 1,03 MAPA U Análise socioeconómica PROBLEMA DO TRÁFICO DE PASO ALTO -MOi ALTO SEN PROBLEMA MAPA 12 CONDICIÓNS DAS ESTRADAS, NIVEL DO PROBLEMA NORMAL 1 MAPA 13 78 I-Iábitat e calidade de vida cr.J /-ANTEMIL 1 CARBALLO 1 .,;' -· ct � SILVA ..... · \ / ..... . ...... _ ... ,/ , PONTEPEDRA ,//\.( ·1 ''······.,,., o ;�.,,,.0"'''' .-.�··''""'�'i;. ' '''. ' ' '' ,,,,,,,,,,,,,:..._,, \ ,, ,,;:•,,,,, 7 ,:< ;/ ·· .. /,/ / ? . ' . ' BEMBIBRE ¡ . . . ...... ':. ·-: ... 0 VIAÑO PEQUENO A CORUÑA ÁREAS DE RELACIÓN COA COMARCA DE ORDES POR TRANSPORTE DE AUTOBUSES MAPA 14 CADRO 47. RECEPCIÓN DE EMISIÓNS MUNICIPIO RECEPCIÓN RECEPCIÓN RECEPCIÓN TV 1 TV 2 TVG CERCEDA BEN BEN BEN FRADES BEN BEN BEN MESÍA BEN BEN BEN ORDES BEN BEN REGULAR OROSO BEN BEN BEN TORDOIA REGULAR REGULAR MAL TRAZO BEN BEN BEN VAL DO DUBRA BEN BEN MAL BEN 87,50% 87,50% 62,50% MAL 0,00% 0,00% 25,00% REGULAR 12,50% 12,50% 12,50% 79 CURTIS RECEPCIÓN FM BEN BEN BEN BEN BEN BEN BEN BEN 100,00% 0,00% 0,00% INVENTARIO PATRIMONIO HISTÓRICO· ARTÍSTICO DO CONCELW DE MESÍA Arquitectura relixiosa Igrexas, capelas e ennidas. Denominación Igrexa da Ibixoi Igrexa de Bascoi Igrexa de Boado Igrexa de Bruma Igrexa de Cabrui Igrexa de Castro Igrexa de Cumbraos Igrexa de Lanzá San Crtstovo Igrexa de Olas Igrexa de Visantoña Igrexa de Xanceda Ermida de San Gregorto Ermida da Merced Arquitectura civil Arquitectura brasonada Denominación: Casa de Lago Casa grande Pazo de Recelle Arquitectura do pan Hórreos Denominación: Hórreos Arte Parroquia/Lugar: Mesía Mesia Mesía Mesía Mesía Mesía Me sía Mesía Mesía Me sía Me sía Mesía Cabrui Mesía Arte Parroquia/Lugar: Castro Xaceda Me sía Einografia Parroquia/Lugar: Xanceda INVENTARIO PATRIMONIO HISTÓRICO-ARTÍSTICO DO CONCELW DE ORDES Megalítico Arqueoloxía Mámoas e dólmenes Denominación Parroquia/Lugar: Mámoas de Sta. Cruz de Montaos Montaos Castrexo Arqeoloxía Asentamentos e materiais Denominación: Castro Maior Castro de Carrás Castro de Seidón Parroquia/Lugar: Ardemil Montaos Ordes 86 Arquitectura relixiosa Igrexas, capelas e ennidas. Denon1inación: Ermida de San Xosé Ermida de san Xosé Ennida de Sto. Crtsto Ermida de Santo Antón Igrexa da Virxe de Lourdes Capela da Merced Ermida do Socorro Arquitectura civil Arquitectura brasonada. Denominación: Casa do Bidueiro Pazo de Codesada Análise socioeconómica Arte Parroquia/Lugar: Ardemil Buscás Leira Montaos Ordes Paulo Vilan1aior Arte Pan·oquia/Lugar: Ordes Leira Cruceíros e petos de ánimas Einografia Denominación: Parroquia/Lugar: Cruceíro No pobo INVENTARIO PATRIMONIO HISTÓRICO-ARTÍSTICO DO CONCELW DE OROSO Megalítico Denominación Mámoa de Vilar de Arriba Castrexo Asentamentos e materiais Denominación: Castro de Vilabarro Castro de Marzoa Arquitectura relixiosa Igrexas, capelas e ermidas Denominación: Capela de Sta. Margartda Ermida de Sta. Catalina Parroquial de Santalla de Sava Ermida de San Román Arquitectura civil Arquitectura brasonada Denominación Pazo de Meixíme Arqueoloxía Parroquia/Lugar: Deixebre Arqueloxía Parroquia/Lugar: Deixebre Marzo a Arte Parroquia/Lugar: Deixebre Sigüeiro Senra Trasmonte Arte Parroquia/Lugar: Oros o Cruceiros e petos de ánimas Etnografía Denominación: Parroquia/Lugar: Cruceiro de Oroso Oroso Hábitat e calidade de vida INVENTARIO PATRIMONIO HISTÓRICO-ARTÍSTICO DO CONCELLO DE TORDOIA Neolitico Denominación machados de cuarcita Megalítico Mámoas e dólmenes Denominación Dólmen de Cabaleiros Bronce Denominación Machados de tope Castrexo Asentamientos e materiais Denominación: Os Castrexo Castro de Brandoñas Castro de Ouxes Castro de Croa CastTillón Castro de Cabaleiros Petón dos Mauros As Croas Castro de Vilarbó O Castro Os Castros Casas do Castro Castro de Liste Castro de Tordoia Castro de Viladabade Arqueoloxia Parroquia/Lugar: Andoio Arqueoloxia Parroquia/Lugar: Pontepedra Arqueoloxia Parroquia/Lugar: Bardaos Arqueloxia Parroquia/Lugar: Andoio Anxeriz Anxeliz Bardaos Cabaleiros Cabaleiros Castenda Castenda Gorgullos Gorgullos Leobalde Nunlide Numide Tordoia Viladabade INVENTARIO PATRIMONIO HISTÓRICO-ARTÍSTICO DO CONCELLO DE TRAZO Castrexo Denominación Castro de Lestrove Arqueoloxía Parroquia/Lugar: Benza 87 INVENTARIO PATRIMONIO HISTÓRICO-ARTÍSTICO ·· DO CONCELLO DE FRADES Castrexo Asentamentos e materiais Denominación Castro de Portomeiro Castro de Buxán Castro de Niveiro Castro de Ria! Castro de Pazo Castro en Páran1os Castro en Portomouro Castro en Malvares Sepulturas Pedra do Home Arq11itectura relixiosa Igrexas, capelas e ermidas. Denominación: Parroquial de Buxán Parroquial de San Martiño San Cristovo de Erviñou Ermida de SanXosé Ermida de Santo Antón Ermida de San Lourenzo Ennida de Santo Esteva Ermida de San Xoán Ermida do Espirito Santo Arquitectura civil Arquitectura brasonada Denominación: Casa de Buxán Pazo de Cernadas Casa de Rial Fon tes Denon1inación: Niveiro do Medio Cañotas Arqueoloxia Parroquia/Lugar: Portomeiro Buxán Niveiro Ria! Pazo Páramos Portomouro Ria! Portomouro Arte Parroquia/Lugar: Buxán Coucieiro Erviñou EIViñou Niveiro Niveiro Rial Rial Rial Arte Parroquia/Lugar: Buxán Portomouro Rial Arte Parroquia/Lugar: Niveiro Buxán 5.4.· SERVICIOS EDUCATIVOS, SANITARIOS E SOCIAIS Este apartado destinase a informar acerca da situación das dotacións existentes na Co marca, que ten unha importancia evidente para o servicio da poboación. 5.4.1.-SERVICIOS EDUCATIVOS A oferta educativa comarcal inclúe tódolos niveis establecidos. No que respecta á educa ción Preescolar, o número de unidades existen tes na Comarca é de 30. Deste total, 5 unida des son Escalas Unitarias. O resto, é dicir, 25 unidades están situadas en centros de E.X.B. nos que se imparten conxuntamente ambos ni veis educativos. Das 30 unidades de Preescolar, unha per tence a un centro privado de Frades, no Lugar de Pazo de Galegos, e as restantes son de titu laridade pública. A taxa de escolarización nesta Comarca é do 94,67°/o , taxa plenamente satis factoria tendo en canta a non obrigatoriedade deste nivel. A Educación Xeral Básica, con 214 unida des repartidas en 59 centros públicos e un cen tro privado, está totalmente cuberta, de tal xeito que a taxa de escolarización é do 100º/o. A ratio alumno/profesor non supera nunca o valor 2, 1, o que indica unha situación ade cuada para a debida atención ó alumno. De todos modos, os valores máis babeas débense ó descenso de alumnos, como consecuencia das baixas taxas de natalidade/fecundidade. En Ordes funciona un Centro de Recursos que actúa coma depositario do equipo reprográ fico e audiovisual, ó tempo que confecciona ma terial desta natureza e procede á distribución do mesmo entre os centros docentes. 88 Análise socioeconómica Existe, por outra parte, e de recente crea ción -Orde do 21 de xaneiro de 1991un equipo Psicopedagóxico e de Orientación Educativa composto por tres especialistas, a saber, un psicólogo. un pedagogo e un logopeda. Tamén existe unha atención á Educación Especial valéndose de 12 unidades en centros de E.X.E. Para o nivel de Bacharelato Unificado Poliva lente hai un Instituto de BUP en Ordes de 640 pastos escolares e 629 alumnos, onde acude a poboación escolar da Comarca. No nivel de Formación Profesional, hai un Centro Público en Ordes con 360 pastos escola res e 130 alumnos. Na actualidade, no primeiro grao de F.P. impártense as Ramas de Moda e Confección con dous cursos, mentres que no segundo grao de F.P. impárlese a Especialidade de Confección Industrial Prendas Exteriores, con tres cursos. Por outra banda hai unha Sección de For mación Profesional en Cerceda con 120 pastos escolares {e só 30 alumnos) nos que se impar ten as Ramas de Administrativo Comercial e Electricidade, no primeiro grao de F.P. Entre o Bacharelato e a Formación Profesio nal. é dicir, para o conxunto das actuais ensi nanzas Medias, a taxa de escolarización é do 18,49%, divididas nun 14,38% para BUP-COU e un 4,11°/o para F.P. Trátase dunha taxa clara mente baixa, mais que, unha vez implantada a Ensinanza Secundaria Obrigatoria, aumentará. En Ordes tamén existía unha extensión do Conservatorio de Música de Santiago que cesou nas súas actividades. É preciso mencionar, coma punto final a esta exposición que a aplicación da recente mente aprobada Lei de Ordenación General del Sistema Educativo (L.0.G.S.E.) fará necesario Hábitat e calidade de vida CAD RO 56. CENTROS DE EDUCACIÓN XERAL BÁSICA, 1990 PÚ8UCOS PRIVADOS TOTAL Alumnos/ MUNICIPIO Nº Centros N' Alumnos Nº Profesores Nº Centros Nº Alumnos Nº Profesores Nº Centros Nº Alumnos Nº Profesores Profesores CERCEDA 6 782 48 o o o 6 782 48 16,29 FRADES 3 475 24 1 23 3 4 498 27 18,44 MESÍA 10 538 39 o o o 10 538 39 13,79 ORDES 17 2.015 97 o o o 17 2.015 97 20,77 OROSO 10 586 33 o o o 10 586 33 17,76 TORDOIA s 409 28 o o o 5 409 28 14,61 TRAZO 6 612 31 o o o 6 612 31 19,74 VAL DO DUBRA 2 744 46 o o o 2 744 46 16,17 TOTAL 59 6.161 346 1 23 3 60 6.184 349 17,72 MEDIA COMARCAL 59 6.161 346 1 23 3 60 6.184 349 17,72 MEDIA PROVINCIAL 541 110.058 5.758 21 4.047 408 646 157.206 8.405 18,70 MEDIA REX!ONAL 1.133 273.957 14.808 41 7.949 780 1.384 384.532 20.528 18,72 CADRO 57. UNIDADES DE EDUCACIÓN 1988-89 MUNICIPIO POBOACIÓN Nº UNIDADES Nº UNIDADES Nº UNIDADES U. PREESCOLAR U. E.X.B. DEREITO 88 PREESCOLAR E.X.B. PREES. +E.X.B. * 1000 Hab. *1000 Hab. CERCEDA 7.409 4 32 36 0,54 4,32 FRADES 3.627 4 19 23 1,10 5,24 MESÍA 4.240 2 25 27 0,47 5,90 ORDES 12.069 9 65 74 0,75 5,39 OROSO 4.110 23 24 0,24 5,60 TORDOIA 6.073 3 19 22 0,49 3, 13 TRAZO 5.007 2 22 24 0,40 4,39 VAL DO DUBRA 6.196 7 36 43 1, 13 5,81 TOTAL 48.731 32 241 273 0,66 4,95 MEDIA COMARCAL 0,66 4,95 MEDIA PROVINCIAL 0,89 4,45 MEDIA REXIONAL 0,92 4,46 89 introducir na configuración actual as modifica cións necesarias para a adaptación da mesma ó novo ordenamento. 5.4.2.- SERVICIOS SANITARIOS E SERVICIOS SOCIAIS Nesta Comarca, os servicios sanitarios son, practicamente, os de nivel básico. A súa cerca nía a Santiago e A Coruña facilita que poidan acudir ós respectivos hospitais e centros sani tarios para case tódolos niveis de atención. En Ordes hai. ademais, asistencia privada á que tamén acuden os habitantes da Comarca. Tal como se pode observar polos datos ad xuntos, os programas de atención ós distintos grupos de necesitados non son suficientes na Comarca, seguíndose as mesmas pautas que na provincia e Galicia. Chaman a atención as carencias de equipa mentos para atende-la poboación anciá, senda Análise socioeconón1ica unha Comarca caracterizada por un envellece mento crecente. O mesmo cabería dicir da carencia de pro gramas dirixidos ó colectivo feminino, nunha área rural onde esta poboación é importante, cunha grande representatividade na agricultura familiar. A poboación é consciente destas carencias, demandando especificainente centros da Ter ceira Idade e culturais para a xuventude. 5.5.- SERVICIOS DE OCIO E ESPAREXEMENTO A dotación de instalacións deportivas de propiedade pública é escasa. As instalacións máis frecuentes son os campos de fú tbol e os polideportivos nos municipios de : Cerceda, Frades. Mesía, Ordes, Oroso e Val do Dubra. En conxunto os mellor dotados da Con1arca son: Cerceda (que, ademais do polideportivo cuCADRO 58. DOTACIÓN DE SERVICIOS SOCIAIS CONCELLOS SERV. SOCIAIS OUTROS EQUIP. CENTROS CENTROS CENTROS CENTROS FOGAR RESIDENCIAS TOTAL POBOACIÓN QUE DE BASE P. CONCERTADO SERV. SOC. 1 º INFANC. MENORES MINUSVÁL 3º IDADE 3' IDADE SERV. SOC. 1991 ABRANGUE Albergue/C. Acoll. CERCEDA 1 D o o o o o o 1 5.347 FRADES o o o o o o o o D 3.291 MESÍA o o o o o o o o o 3.631 ORDES o o o o D o o o o 11.693 O ROSO o o o o D o o o o 3.7 61 TOROOIA o o o o o o o o o 5.3SO VAL DO DUBRA o o o o o o o 4.959 Mane. de Ordes(3) o o o o o o o COMARCA 3 o o o o o o o 3 4 l.B28 GALICIA 173 7 36 22 11 (1) 8 10 18 285 2.720.445 PROVINCIA 68 4 10 8 4 (2) 3 4 5 106 1.097.Sll {1} Están induidos os 6 Centros Base para rninusválídos (2} Están induidos os 2 Centros Base para rninusválídos (3) Estes datos corresponden á Moncomunidode de Ordes, con sede en Ordes e que abrogue as conrnllos de Ordes, Orasa, Frades, Mesía, Tardoia e Trazo 90 I-Iábitai e calídade de vida CADRO 59. INSTAIACIÓNS PÚBIJCAS CULTURAIS E DE ESPAREXEMENTO MUNICIPIO POBOACIÓN NÚMERO TOTAL PARQUES CERCEDA 6.478 o FRADES 3.546 o ME SÍA 4.016 o ORDES l l.676 2 O ROSO 3.847 o TORDOIA 5.181 o TRAZO 4.040 o VAL DO DUBRA 5.335 TOTAL 44.119 3 berto, conta cunha piscina, e pista de atletismo} e Ordes (pavillón polideportivo cuberto e piscina). Completan este cadro algunhas instalacións privadas, con piscinas e algún ximnasio. 5.6.- OUTROS SERVICIOS DIVERSOS Neste apartado englobáronse servicios relati vos á limpeza e recollida de lixo, bombeiros e matadoiros. En conxunto, obsérvanse algúns NÚMERO PARQUES CENTR. CULT. CENTR. CULT. /1000 Hb. /1000 Hb l 0,00 O, 15 o 0,00 0,00 o 0,00 0,00 o O, 17 0,00 l 0,00 0,26 o 0,00 0,00 0,00 0,25 o O, 19 0,00 3 0,07 0,07 déficits; especialmente grave é a carencia no servicio de recollida de lixo, que supera o 80o/o (86,64) da poboación non servida (sendo Trazo, Mesía, Tordoia e Frades o lOOo/o). O servicio de bombeiros só conta cun pequeno parque e un plantel de dúas persoas en Ordes e as deficien cias no servicio de n1 atadoiro son de similar magnitude, existindo un en Ordes, mais nun estado sanitario calificado de regular e que, en consecuencia, non cumpre as normas sanita rias vixentes na CEE. Esta deficiencia é parti cularmente grave nunha Comarca gandeira e CADRO 60. IJMPEZA E RECO!l.IDA DE LIXO MUNICIPIO POBOACIÓN POBOACIÓN % POBOACIÓN TOTAL 86 SEN RECOLLIDA AFECTADA CERCEDA 6.486 5.629 86,79 FRADES 3.546 3.546 100,00 MESÍA 4.016 4.016 100,00 ORDES l l.676 7.3 l l 62,62 O ROSO 3.847 3.334 86,66 TORDOIA 5.181 5.181 100,00 TRAZO 4.040 4.040 100,00 VAL DO DUBRA 5.335 5.179 97,08 TOTAL 44.127 38.236 86,64 % 91 CADRO 61. SERVICIO DE BOMBEIROS MUNICIPIO PARQUE PERSOAL (SI/NON) PLANTILLA CERCEDA NON o FREADES NON o ME SÍA NON o ORDES SI 2 ORO SO NON o TORDOIA NON o TRAZO NON o VAL DO DUBRA NON o TOTAL 2 SI 12,50 % NO 85,50 % que pretende mellora-la calidade da carne. De todos xeitos, este servicio é realizado por un matadoiro industrial localizado no cercano mu nicipio de Culleredo (Comarca de A Co1uña). 5. 7.- NIVEL DE RENDA Esta Comarca (que ten o 4º/o e o 1,58º/o da poboación provincial e rexional, respectivaAnálise socíoeconómica CADRO 62. SERVICIO DE MATADOIROS MUNICIPIO NÚMERO DE ESTADO CUMPRE MATADOIROS MATADOIROS NORMAS CERCEDA o FREADES o MESÍA o ORDES l REGULAR NO OROSO o TORDOIA o TRAZO o VAL DO DUBRA o TOTAL BEN 0,00 % MAL 0,00 % REGULAR 100,00 % SI 0,00 % NON 100,00 % mente) contribúe á fo rmación da Renda Fami liar Disponible provincial e rexional co 3,07°/o e o l ,23o/o respectivamente. Estes datos indican que a situación econó1nica da Comarca é. en conxunto, algo inferior á dos seus arredores. Incluso ó longo da década dos 80 houbo un descenso na RFD por habitante e ano. Sen embargo, existen diferencias intraco marcais, se ben en ningún caso se chegan a suCADRO 63. RENDA FA.\IILIAR DISPONIBLE MUNICIPAL (MII.LÓNS DE PESETAS DO 82) MUNICIPIOS RENDA hobs. RENDA hobs. RENDA hobs. REND. FAM. DISP. B2 REND. FAM. DISP. 82 CERCEDA 1.946 1.743 1.868 277.921 288.307 FRADES 925 766 838 253.478 236.430 ME SÍA 1.068 884 948 249.635 236.143 ORDES 3.725 3.773 4.010 335.704 343.407 OROSO 1.003 936 1.073 277.816 279.030 TORDOIA 1.482 l.188 1.366 281.382 263.694 TRAZO 1.217 1.017 l.102 279.019 272.760 VAL DO DUBRA 1.621 1.411 1.536 286.647 287.895 TOTAL 12.987 11.718 12.7 42 289.116 288.798 MEDIA COMARCAL 289.116 288.798 MEDIA PROVINCIAL 372.663 376.276 MEDIA REXIONAL 360.444 360.012 92 Hábitat e calidade de vida VAL DO DUBRA TORDOIA TRAZO MESÍA FRADES O ROSO RENDA POR HABITANTE E ANO, 1986 (EN MILES DE PTS) D Menos de 270 D 270 -300 Máis de 300 MAPA 15 pera-las medias por habitante da provincia e rexión. Ordes ten o valor máis elevado dentro da Con1arca, polo seu maior desenvolvemento económico nas actividades secundarias e ter ciarias. Cerceda, Val do Dubra e Oroso séguen lle en importancia e son, xunto con Ordes, os únicos onde se rexistrou un aumento de renda no período analizado. Os restantes municipios, e a xulgar por este indicador, teñen un desen volvemento económico menor. 93 5.8.- SÍNTESE DA CALIDADE DE VIDA Resumindo os datos analizados, chégase ás seguintes conclusións: - En gran parte dos indicadores, a Comarca posúe uns valores inferiores á rexión e, sobre todo. á provincia. -Ordes é o municipio onde se observa unha maior calidade de vida. aínda que reco- Hendo a opinión dos Cuestionarios de Re coñ ecemen to Territorial considérase "aceptable" en Cerceda, Oroso e Val do Dubra. O resto da Comarca presenta uns niveis baixos. - Os déficits máis in1portantes detectados refirense a: 1.- Estradas en mal estado de conservación, sobre todo aquelas que deben articular in ternamente o espacio comarcal e mellora Ia comunicación co centro comarcal de Ordes. 94 Andlise socioeconómica 2.- Mal estado de conservación de moitas vi vendas rurais. 3.- Necesidade de planeamenlo urbano es pecialmente en Ordes, clasificado coma municipio de complexidade urbanística. 4.- Necesidade de centros e programas de tipo social, terceira idade e xuventude. 5.- Precariedade e incluso inexistencia do servicio de recollida de lixo. 6. -Escasa adecuación sanitaria do mata doiro da Comarca. 6.-SÍNTESE FUNCIONAL DA COMARCA 1'rala análise porn1enorizada do territorio, nos aspectos demográfico e socioeconómico, a situación de conxunto da Comarca vén refle xada por medio da aplicación dunha serie de variables absolutas, resultado da suma de catro índices que inclúen, á súa vez, un elevado nú mero de variables parciais. Os catre índices mencionados son: o socioe conón1ico, o de renda, o de ingresos por habi tante e o de infraestructuras e servicios. Da súa consideración global despréndese que: a Co marca, en conxunto, non ten unha situación deficitaria con respecto a Galicia, salvo nas va riables socioeconómica e de renda, e ruáis defi citaria en infraestructuras (sobre todo en estra das e equipamento local) e en ingresos por ha bitante. Internamente hai diferencias notorias entre os municipios: Ordes e Groso son os de situación máis favorable: Tordoia, Cerceda e Val do Dubra sitúanse nunha posición interme dia; e Mesía, Frades e Trazo nos niveis máis baixos, segundo estes índices, máis o sistema productivo rural é máis favorable en Mesía e Frades ca nos demáis municipios·1• O índice socioeconónlico inclúe as seguinles variables: xuventude, envellece1nento. densidade. e1nprego non agrario e paro. Os valores negativos indican unha situación ele escaso dcsenvolven1e11lo. Este caso non se clá na Comarca, con10 conxunto, nin en ningún dos concellos de n1oclo individual. Ainda que o envelleccn1ento é ilnportanle e o en1prego non agrario só destaca en zonas 1noi rcstrtnxidas, estes aspectos negativos (no aspecto de dcsenvolve1nento) contra1Téslanse cun baixo indice de paro {debido á i1nportancia do subc1nprcgo agrm·io). O índice de renda inclúe as seguintes variables: nún1ero de licencias c01ncrciais (alilnenliclas e resto), nú1nero de caniións, núinero de entidades bancarias e de afon·o, nú1nero de teléfonos e facturación telefónica (todo isto ponderado coa poboación). A Con1arca está por clebaixo cla inedia rexional. A situación 1náis favorable lena Ordes e Oroso, xa que son os centros que concentran a n1aior acliviclade. Os restantes estan por debaixo da n1cclia coniarcal ó centralizar n1enor canlidade de aclividade econón1ica. O índice de ingresos por habitante e renda sinala que a Cmnarca alópase nunha posición deficitaria con respecto a niedia de Galicia. No interior da C0111arca só leñen unha posición favorable (sobre a inedia coniarcal) Ordes e Val do Dubra, 111entres Cercecla sitúase nun valor medio. Noutro extre1110 está Trazo, cun valor n1oi baixo. O índice de lnfraestrucutras e Servicios e o sun1atorio de lrcs eon1poñenles: a) Equipa111cntos co\eclivos: inclúense os centros educativos de nivel básico (preescolar e EXB) e os sanitarios. b) indice de c0111unicacións: para a súa elaboración consicleráronsc as estradas con cletenninadas caracleiislicas (ancho, Upo de finnc), adcn1áis da situación cla Con1arca en canto á recepción de radio e TV. e) Jnfracstn1cturas: este índice resulla da cuantificación do estado de infraestnicturas básicas con10 a rede de alcantarillado, o servicio de ilun1inación pública. as deficiencias de pavin1cnlación no solo urbano, a 1in1peza e recollida de lixo, o acceso ós núcleos e a distribución ele auga potable. O cálculo -con10 en casos anteriorespondérasc coa poboación o coas vivencias afectadas. A integración destos indices perrnilc establecer as diferencias internas do terrilo1io, detallando posibilidades e déficits. O resultado, que é a Síntese Funcional dos Concellos, prcsénlasc no scguinlc esquenia. 95