Análise dos Fondos Europeos para innovación rexional: Avaliación do programa FEDER-Innterconecta do Fondo Tecnolóxico para Galicia en 2007-2015

TESE DE DOUTORAMENTO
ANÁLISE DOS FONDOS EUROPEOS
PARA INNOVACIÓN REXIONAL:
AVALIACIÓN DO PROGRAMA
FEDER-INNTERCONECTA DO
FONDO TECNOLÓXICO PARA
GALICIA EN 2007-2015
Diego Sande Veiga
ESCOLA DE DOUTORAMENTO INTERNACIONAL
PROGRAMA DE DOUTORAMENTO EN ECONOMÍA E EMPRESA
SANTIAGO DE COMPOSTELA
2018
SANTIAGO DE COMPOSTELA
2018
DECLARACIÓN
DO AUTOR DA TESE
ANÁLISE DOS FONDOS EUROPEOS PARA INNOVACIÓN REXIONAL:
AVALIACIÓN DO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA DO FONDO
TECNOLÓXICO PARA GALICIA EN 2007-2015
D./Dna. Diego Sande Veiga
P esen o miña ese, seguindo o p ocedemen o adecuado ao Regulamen o, e decla o que:
1) A ese aba ca os esul ados da elabo ación do meu aballo.
2) No seu caso, na ese se ai e e encia as colabo acións que i o es e aballo.
3) A ese é a e sión de ini i a p esen ada pa a a súa de ensa e coincide ca e sión en iada en
o ma o elec ónico.
4) Con i mo que a ese non inco e en ningún ipo de plaxio de ou os au o es nin de aballos
p esen ados po min pa a a ob ención de ou os í ulos.
En San iago de Compos ela, ... de ..... de 20..
Asdo.....................................
Diego Sande Veiga
DEPARTAMENTO DE ECONOMÍA APLICADA
PROGRAMA DE DOUTORAMENTO EN ECONOMÍA E EMPRESA
FACULTADE DE CIENCIAS ECONÓMICAS E EMPRESARIAIS
AUTORIZACIÓN DO DIRECTOR / TITOR DA TESE
D . Xa ie Vence Deza
Ca ed á ico do Depa amen o de Economía Aplicada
Como Di ec o da Tese de Dou o amen o i ulada: “ANÁLISE DOS FONDOS EUROPEOS
PARA INNOVACIÓN REXIONAL: AVALIACIÓN DO PROGRAMA FEDER-
INNTERCONECTA DO FONDO TECNOLÓXICO PARA GALICIA EN 2007-2015”
P esen ada po D. Diego Sande Veiga
Alumno do P og ama de Dou o amen o en Economía e Emp esa
Au o iza a p esen ación da ese indicada, conside ando que eúne os equisi os esixidos
no a igo 34 do egulamen o de Es udos de Dou o amen o, e que como Di ec o da
mesma non incu e nas causas de abs ención es ablecidas na lei 40/2015.
Asdo. ...............................................................................................

Á memo ia de meu pai.
A miña nai e meus i máns.
i
Ag adecemen os
Elabo a a p esen e ese de dou o amen o supuxo a on a un e o es imulan e a
ni el in elec ual que esixíu dun labo cons an e du an e un longo pe íodo empo al. O
desen ol emen o da p opia in es igación supuxo un p oceso de ap endizaxe, día a día,
en di e sas á eas como a búsqueda de on es de da os, a p ocu a e coñecemen o da
no ma i a especí ica, a ealización de análises de polí icas públicas, a si uación da
I+D+i en Galicia, e a xes ión de Fondos Eu opeos, en e ou as. En e es as quixe a
ace incapé, ademais dos coñecemen os especí icos log ados, na capacidade de
mello a na es u u ación do pensamen o que implica a ealización des e ipo de
aballo.
Pa a acada o esul ado expos o, oi necesa io ao longo des es anos le a a cabo
nume osas in e accións con pe soas e axen es pe encen es a di e en es colec i os, que
pe mi i on en iquece an o o coñecemen o amosado como o deba e de ideas. Po es a
azón, quixe a ap o ei a es as liñas pa a incluí o meu ag adecemen o a odas aquelas
pe soas coas que i en a opo unidade de comunica e que ixe on, dunha manei a ou
dou a, a súa posi i a apo ación pa a que o aballo chegase á súa in da o ma máis
comple a e exhaus i a posible.
En e ec o, a elabo ación dun documen o con es as ca ac e ís icas non e ía sido
posible sen con a coa colabo ación de odas as pe soas que me concede on pa e do
seu empo, que decidi on compa i desin e esadamen e o seu coñecemen o e que
axuda on a xe a unha mello comp ensión global da p oblemá ica a a és das súas
apo acións i ais.
Cómp e sinala que es e es udo ampouco se pode ía e ealizado en caso de non
exis i un sis ema educa i o público.
Pe sonalizando e en p imei o luga , debo da ás g azas ao di ec o da ese, o
p o eso Xa ie Vence. A el débolle non só a o ien ación, senón a apo ación de ideas,
consellos, comen a ios e lexi os, e as palab as de ánimo nos nume osos momen os de
in ensa acumulación de a e as, debido á compaxinación do aballo de in es igación
coas miñas ac uais ac i idades p o esionais. Especialmen e, ag adézolle a opo unidade
e a con ianza que supuxo o ma pa e do G upo de In es igación ICEDE, podendo
accede ás inicia i as e ac i idades pos as en ma cha desde a Uni e sidade de San iago
de Compos ela.
O meu ag adecemen o amén, polo an o, a odos os memb os do g upo ICEDE.
G azas en pa icula a Ca mela Sánchez, pola súa a ención e boa disposición a axuda .
G azas amén a Ana polas nume osas xes ións, e iciencia e dilixencia no seu aballo,
que acili ou en on a as complexidades bu oc á icas ao longo des es anos.
Quixe a ace ex ensi o o meu ag adecemen o ao p o eso ado do Mes ado en
Desen ol emen o Económico e Inno ación da USC que pe mi iu, co seu desempeño
p o esional, mo i a me pa a que iniciase a miña ca ei a in es igado a. G azas a
Edelmi o, Ósca , Manuel, e en xe al, a odos os p o eso es que i en ao longo da miña
ida académica. Quixe a ace mención amén, en e ese p o eso ado, a José Ca los de
Miguel pola súa p eocupación e a ención desin e esada. Unha lemb anza amén pa a o
iii
línea de las Es a egias de Especialización In eligen e, el mayo ni el de
colabo aciones in e esec o iales coincide con aquellas á eas que p esen an mejo
compo amien o en los indicado es de I+D+i es udiados.
Sin emba go, la iden i icación de algunas de es as cues iones debe á in e p e a se
como un alo añadido y elacionado con el abajo que no debe aleja al lec o de los
e elado es elemen os cen ales de la esis y subyacien es en el Sis ema Gallego de
Inno ación: la al a de eje cicio de las compe encias de inno ación en Galicia, la
inadecuación de la con igu ación ins i ucional en la Comunidad Au ónoma, la
di icul ad de ejecución del gas o del Fondo Tecnológico (y de o os p og amas Fede ,
aunque es os en meno medida), la ci ada escasez de ecu sos des inados a Pymes y
Mic opymes, las ugas de ecu sos hacia o os e i o ios o las di e encias e i o iales
en las que se ahonda con el epa o de p oyec os.
Finalmen e, se p oponen en el es udio una se ie de ecomendaciones que, en
opinión del au o y as el exhaus i o análisis ealizado, pueden mejo a los esul ados
de es e ipo de polí icas en el e i o io, po enciando así los e ec os de las mismas y
o ien ándolas hacia objec i os más especí icos, en línea con las conocidas como a ge
policies.
PALABRAS CLAVE: Polí icas de Inno ación Regional, Fondos Es uc u ales, Fondo
Tecnológico, emp esas, Galicia.

ix
SUMMARY
The aim o his hesis is o e alua e he Technology Fund and he ERDF-
Inn e con a p og am, which o ms a signi ican pa o i , as inno a ion policies ca ied
ou in Galicia. The empi ical analysis, conduc ed h ough he s udy, combines bo h
exploi a ion and c ossing o se e al da a sou ces. The chosen ime ame co esponds
o he Eu opean p og amming pe iod 2007-2013, so ha he s udy is mainly ocused
on he cu en si ua ion. The in e p e a ion o he esul s is ca ied ou wi h he b oad
app oach adop ed in he hesis ha allows e alua ing wha has happened as a esul o
he Galician socioeconomic e olu ion, in he Spanish and Eu opean con ex . This s udy
akes in o accoun a s uc u al and sys emic app oach o unde s and he dynamics o
he Galician Inno a ion Sys em and he beha io o ela ed agen s. Addi ionally, he
in luence o he con ex , he changes o he ma ke and he ins i u ional con ou mus
be included in o de o ob ain a co ec in e p e a ion o he con en s.
The i s pa o he hesis is mainly in eg a ed by heo e ical con en s ela ed o
he impo ance o he egional le el when planning, designing and implemen ing he
inno a ion policies. This impo ance is also ex ended o he di e en momen s o hei
e alua ion, o he in ol ed agen s and o he cu en ins i u ional con igu a ion. This
pa o he esea ch includes a comp ehensi e e iew o exis ing li e a u e.
Then, o p o ide con ex , an analysis o Galicia´s si ua ion du ing he pe iod o
applica ion o he e alua ed p og am is conduc ed h ough he R&D&I key a iables.
A ailable public da a sou ces a e used o make a i s app oach o he p oblem in his
pa . In o de o con inue wi h he e olu ion o his s udy, conc e e in o ma ion and
da a o he S uc u al Funds in Galicia a e o e ed, based on he da a ob ained in
di e en public adminis a ions. The s udy ocuses in de ail on wha has happened in
he case o he Technology Fund in he au onomous communi y.
In he second pa , he esea ch includes an exhaus i e desc ip ion o he da a
de i ed om he i s wo calls o he Inn e conec a p og am, using he p e ious
sou ces and new sou ces ha allow e alua ing he beha io o Galician companies
h ough he selec ed inno a ion indica o s.
An impo an poin ha mus be explained is he ac ha he Technology Fund
p og amme has been ma ked by he deep economic c isis ha des oyed housands o
jobs, made housands o companies disappea and educed he numbe o inno a i e
companies in Galicia o less han hal in only six yea s, be ween 2008 and 2014. The e
has been an inc easing awa eness o inno a i e ac i i ies hanks o he expe ience o
mos de eloped egions, so ha he egions ha do no ha e ha le el o de elopmen
mus imp o e hei e o in his a ea o ge a be e le el o cohesion.
This de ailed analysis, hanks o he da a and in o ma ion ob ained, will e eal
some o he main p oblems ela ed o he S uc u al Funds (planning, implemen a ion,
quan i y o non-Galician pa icipa ing agen s o expendi u e execu ion). I will also
e eal p oblems ela ed o echnology policies (design p oblems caused by public
supplie s a e de ec ed, lack o a ge objec i es o collabo a ion wi h inno a i e agen s)
as well as p oblems ha deal wi h he Galician Sys em o Inno a ion (lack o law
x
applica ion o Galician inno a ion policy managemen o weak inno a i e
en i onmen because o he ins i u ional con igu a ion). The conduc ed s udy will
make clea o he p oblems o Galician en e p ises, such as esou ces leakage o o he
egions and lack o suppo o s a egical economic sec o s and o SMEs.
Taking in o accoun ha om he 2014-2020 pe iod Sma Specialisa ion
S a egies will be implemen ed ac oss Eu ope, including Galicia, he analysis o 2007-
2013 pe iod will allow he iden i ica ion o p oblems ha occu when ca ying ou
hese ype o policies and ha will a ec RIS3 in he e i o y. Fo his eason, his
s udy can be used as a d i e o he s udy o he iden i ica ion o weak poin s in he
Galician Sma Specializa ion S a egy.
When e alua ion esul s, he accoun ing da a o he inno a i e Galician companies
ha pa icipa e in Inn e conec a allow us o iden i y he in luence o his public policy
in i s posi i e e olu ion. To con i m his endency, a se o Galician companies a e
used as a compa a i e con ol sample, mos o which did no pa icipa e in his
p og am.
The ise in he demand o inancing o ca y ou R&D ac i i ies by companies,
uni e si ies and o he agen s, ep esen s an adap i e esponse o he challenges caused
by he inc easing compe i i eness and complexi y o he ma ke s. The p esen
challenges o en e p ises in Galicia, which a e mainly SME and mic o-SMEs, equi e
mo e public esou ces in his a ea and also he o mula ion o policies ha a e
inc easingly " uned" and aimed a achie ing speci ic objec i es. I is a his poin ha
making an adap i e e o h ough e alua ion is needed, in line wi h he
ecommenda ions issued by he Eu opean Union. Imp o ing and inc easing he quali y
and he numbe o e alua ion p ocesses allows he ob aining o use ul in o ma ion o
decision making in he u u e, in acco dance wi h he p inciples o e iciency in he
managemen o public esou ces.
The s udy shows how he policy analyzed has a eal e ec on he inno a ion
indica o s o pa icipa ing companies. This e ec does no occu in he same way o
di e en en ep ises, bu i is, in gene al, g ea e o companies ha pa icipa e in
ce ain ype o p ojec s and sec o s, including ICT, he biosani a y sec o , en i onmen ,
o p oduc ion echnologies. On he o he hand, o he mo e adi ional economic sec o s
such as cons uc ion o au omobile would no espond so posi i ely as ega ds
in es men s made.
The esul s-ob ained can no be isola ed om o he ac o s ha in luence he
pe o mance pa e ns, such as he economic e olu ion o each one o he sec o s o he
amoun o unds in es ed in each a ea. Along he lines o Sma Specializa ion
S a egies, he highes le el o ela ed a ie y p oduced in he di e en economic
sec o s coincides wi h hose a eas ha show a be e pe o mance in he R&D&I
indica o s s udied.
In spi e o he ac ha h oughou he s udy we ha e iden i ied o he p oblems in
he Galician Inno a ion Sys em, we mus unde line and summa ize he main p oblems
de ec ed: lack o exe cise o Galician managemen o inno a ion policies, inadequacy
xi
o ins i u ional con o ma ion o inno a ion, di icul ies wi h expendi u e execu ion o
he Technology Fund, he sho age o esou ces des ined o SMEs and mic o-SMEs,
he esou ces leakage o o he egions, he e i o ial di e ences occu ed when
dis ibu ing unds o p ojec s.
Finally, he s udy p oposes a se ies o ecommenda ions ha , in he opinion o he
au ho s and a e he exhaus i e analysis ca ied ou , can imp o e he esul s o hese
ype o policies in he e i o y, hus enhancing he e ec s o hem and o ien ing hem
owa ds mo e speci ic objec i es, along he lines o he known a ge policies.
KEY WORDS: Regional Inno a ion Policies, S uc u al Funds, Technology Fund,
companies, Galicia.
xii
xiii
ÍNDICE DE CONTIDOS
CAPÍTULO 1: A AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS, OBXECTIVOS,
METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO ........................................................................ 1
1.1 POR QUE AVALIAR POLÍTICAS PÚBLICAS DE INNOVACIÓN? .......................................................................... 1
1.1.1 Obxec o de es udo: o Fondo Tecnolóxico 2007-2013. ........................................................................... 3
1.2 OBXECTIVOS. ................................................................................................................................................. 7
1.3 METODOLOXÍA. ............................................................................................................................................. 8
1.3.1 Tipo de p oxec o e ipo de es udo. ......................................................................................................... 8
1.3.2 Pe íodo e luga onde se desen ol e a in es igación. ............................................................................. 8
1.3.3 Uni e so. ................................................................................................................................................ 9
1.3.4 Mé odos emp egados pa a a análise da polí ica ecnolóxica. ............................................................ 10
1.3.5 Selección de a iables e p ocedemen os. Mé odos de ecompilación da in o mación. ....................... 12
1.3.6 Aspec os é icos..................................................................................................................................... 13
1.4 INTERESE DO TRABALLO. ............................................................................................................................. 13
CAPÍTULO 2: A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS
DE INNOVACIÓN ........................................................................................................................ 17
2.1 A POLÍTICA REXIONAL DA UE: O PAPEL DOS FONDOS ESTRUTURAIS. .......................................................... 17
2.1.1 A impo ancia da a aliación das polí icas de Desen ol emen o Rexional. ......................................... 17
2.1.2 Os Fondos Es u u ais. ......................................................................................................................... 18
2.1.2.1 Que e cales son os Fondos Es u u ais? His o ia e e olución. ........................................................................ 18
2.1.2.2 O ma co inancei o pa a o pe íodo 2007-2013 e Con ías dos Fondos Es u u ais en España 1986-2013. ..... 20
2.1.3 O Fondo FEDER. ................................................................................................................................... 22
2.1.3.1 Que é o Fondo FEDER? ................................................................................................................................... 22
2.1.3.2 Xes o es dos Fondos FEDER pa a o pe íodo 2007-2013. ................................................................................ 24
2.1.4 Compa a i a dos Fondos Es u u ais en Galicia coas es an es Comunidades Au ónomas obxec i o
Con e xencia en España. .............................................................................................................................. 26
2.1.5 A execución dos Fondos Es u u ais en Galicia: o pe íodo 2007-2013. ................................................ 33
2.1.5.1 Pano ámica xe al dos Fondos Es u u ais en Galicia a a 2013. ...................................................................... 33
2.1.5.2 Asignación e papel dos Fondos Eu opeos na I+D+i galega. ............................................................................ 35
2.1.5.3 Execución de Fondos FEDER en Galicia. .......................................................................................................... 37
2.2 AS POLÍTICAS DE INNOVACIÓN A NIVEL REXIONAL. ..................................................................................... 47
2.2.1 Que se en ende po Sis ema Rexional de Inno ación? ......................................................................... 47
2.2.2 Que se en ende po polí ica de inno ación? Tipoloxías das polí icas de inno ación. .......................... 57
2.2.3 A impo ancia das polí icas exionais de inno ación e a cohesión exional. ....................................... 59
2.2.3.1 A impo ancia das polí icas de I+D+i: o papel dos Fondos Es u u ais nas exións menos desen ol idas. .... 64
2.2.4 Condicionan es pa a a pos a en ma cha e o desen ol emen o das polí icas de inno ación exional. 66
2.2.4.1 As especi icidades exionais e das polí icas de inno ación: o d ama do a aso. ............................................ 68
2.2.5 Di e en es en oques pa a o deseño das polí icas de inno ación exional: endencias de ca a a
pos e io es pe íodos de p og amación na UE............................................................................................... 71
2.2.5.1 O nacemen o da inicia i a RIS3 na UE. ........................................................................................................... 72
2.2.5.2 De inición, p incipios e obxec i os. ................................................................................................................ 74
2.2.5.3 Tipos de es a exias de RIS3. .......................................................................................................................... 78
2.2.5.4 Disxun i as da Polí ica RIS3. ........................................................................................................................... 79
2.2.6 As polí icas de incen i os á I+D e á inno ación emp esa ial. ............................................................... 80
2.2.7 A a acción das ac i idades de I+D das g andes emp esas españolas. ............................................... 84
2.2.8 A medición dos esul ados da I+D+i e indicado es pa a a a aliación de polí icas. ............................. 86

xi
CAPÍTULO 3: DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O
PERÍODO DE APLICACIÓN DO FONDO TECNOLÓXICO .................................................. 89
3.1 OBXECTO DO ESTUDO. ................................................................................................................................ 89
3.2 A SITUACIÓN DA I+D+I DE GALICIA NO CONTEXTO DA UNIÓN EUROPEA E ESPAÑA EN 2007-2014. ............ 90
3.2.1 A si uación da I+D en Eu opa: A posición de Galicia. .......................................................................... 90
3.2.2 A si uación da I+D en España no pe íodo 2007-2014: A posición de Galicia. ...................................... 93
3.3 A PLANIFICACIÓN DA POLÍTICA DE I+D+I EN GALICIA NO PERÍODO 2007-2014. .......................................... 95
3.4 MATERIALIZACIÓN ECONÓMICA DAS POLÍTICAS DE I+D EN GALICIA 2007-2014......................................... 98
3.4.1 O o zamen o de I+D da Xun a de Galicia no pe íodo 2007-2014. ........................................................ 98
3.4.2 O gas o in e no en I+D en Galicia 2007-2014. ..................................................................................... 99
3.4.3 O gas o en I+D en Galicia espec o ao PIB 2007-2014. ...................................................................... 100
3.5 EFECTOS DAS POLÍTICAS SOBRE O EMPREGO EN I+D EN GALICIA NO PERÍODO 2007-2014. ..................... 101
3.6 A SITUACIÓN DAS EMPRESAS INNOVADORAS EN GALICIA 2007-2013. ..................................................... 103
3.7 OS RESULTADOS DA INVESTIGACIÓN E O TRASLADO AO MERCADO EN GALICIA NO PERÍODO 2007-2014:
PATENTES E MODELOS DE UTILIDADE SOLICITADOS. ...................................................................................... 106
3.8 INTERPRETACIÓN DOS DATOS. .................................................................................................................. 108
CAPÍTULO 4: O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA INNTERCONECTA ............ 113
4.1 CARACTERÍSTICAS DO FONDO TECNOLÓXICO 2007-2013. ....................................................................... 113
4.1.1 Obxec i os do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico 2007-2013. ................................................. 114
4.1.2 Ac uación p e is as do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico 2007-2013. ................................... 114
4.1.3 O p oceso de aplicación, xes ión e a aliación do Fondo Tecnolóxico 2007-2013. ............................. 117
4.1.4 Plan inancei o. .................................................................................................................................. 119
4.1.5 Complemen a iedades do Fondo Tecnolóxico. .................................................................................. 123
4.2 O PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA. ................................................................................................... 124
4.2.1 Ca ac e ís icas xe ais. ........................................................................................................................ 124
4.2.2 C i e ios de a aliación. ....................................................................................................................... 126
4.2.3 O zamen o do p og ama FEDER-Inn e conec a nas exións obxec i o Con e xencia. ...................... 126
4.3 SEGUEMENTO DA EXECUCIÓN DO PROGRAMA OPERATIVO FONDO TECNOLÓXICO-GALICIA 2007-2013.128
4.3.1 Execución desag egada po Eixos de ac uación................................................................................. 128
4.3.2 Execución desag egada po Temas. ................................................................................................... 129
4.3.3 Execución desag egada no Te i o io. ............................................................................................... 131
4.3.4 Execución desag egada po Ac i idade Económica. .......................................................................... 140
4.3.5 Execución desag egada po Axen es Xes o es. .................................................................................. 143
4.3.6 G andes p oxec os do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico-Galicia 2007-2013. ........................ 145
4.4 EXECUCIÓN DECLARADA DO PROGRAMA OPERATIVO FONDO TECNOLÓXICO-GALICIA 2007-2013 Á
COMISIÓN EUROPEA. ...................................................................................................................................... 146
4.5 UNHA AVALIACIÓN XERAL DO FONDO TECNOLÓXICO 2007-2013: PREVISIÓN E REALIDADE DO IMPACTO
ESTIMADO NOS INDICADORES DE I+D+I EN GALICIA. ...................................................................................... 155
4.5.1 Indicado es de con ex o do Fondo Tecnolóxico 2007-2013. .............................................................. 155
4.5.2 Indicado es es a éxicos da si uación da I+D+i en Galicia unha ez aplicado o Fondo Tecnolóxico
2007-2013. .................................................................................................................................................. 158
4.5.3 Ou as a iables a analiza : A con o mación de Cen os Tecnolóxicos singula es e a a acción de
mul inacionais e g andes emp esas ou dos seus cen os de inno ación. ................................................... 160
x
CAPÍTULO 5: ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS
CONVOCATORIAS DO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA ............. 163
5.1 DESCRICIÓN DOS PROXECTOS APROBADOS NO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA I E INNTERCONECTA
II ...................................................................................................................................................................... 163
5.2 ANÁLISE DESCRITIVA DOS DATOS DOS PROXECTOS APROBADOS NO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA I
E INNTERCONECTA II ....................................................................................................................................... 209
5.2.1 Da os dos p oxec os solici ados e ap obados. ................................................................................... 209
5.2.2 Dimensión e ca ac e ís icas dos p oxec os ap obados: ipo de axen es, mon o dos p oxec os e á eas
ecnolóxicas ................................................................................................................................................ 209
5.3 AS REDES EMPRESARIAIS CONFORMADAS NO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA. .......... 220
5.4 ANÁLISE DOS INDICADORES DE COMPORTAMENTO EN I+D+I DAS EMPRESAS PARTICIPANTES NO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA I E II NO PERÍODO 2007-2014. ............................................................. 231
5.5 EVOLUCIÓN COMPARADA CO RESTO DO SECTOR DO IMPACTO NOS INDICADORES DE INNOVACIÓN DAS
EMPRESAS PARTICIPANTES DO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA I E II NO PERÍODO 2007-2014. ............ 248
5.6 IMPACTO DO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA SOBRE O REXISTRO DE PATENTES. ........................... 272
5.7 SÍNTESE E INTERPRETACIÓN DOS DATOS................................................................................................... 276
CAPÍTULO 6: CONCLUSIÓNS FINAIS E RECOMENDACIÓNS ......................................... 285
6.1 EN CANTO AO DESEÑO DOS FONDOS ESTRUTURAIS: OS FONDOS FEDER E O FONDO TECNOLÓXICO ...... 286
6.2 EN CANTO Á APLICACIÓN E RESULTADOS NO TERRITORIO DO FONDO TECNOLÓXICO 2007-2013 ........... 287
6.3 EN CANTO ÁS ACTIVIDADES ECONÓMICAS IMPLICADAS NO FONDO TECNOLÓXICO 2007-2013 .............. 290
6.4 EN CANTO AOS ORGANISMOS XESTORES DO FONDO TECNOLÓXICO. ...................................................... 290
6.5 EN CANTO AOS RESULTADOS DO PROGRAMA INNTERCONECTA. ............................................................. 291
6.6 RECOMENDACIÓNS ................................................................................................................................... 302
6.7 FUTURAS LIÑAS DE INVESTIGACIÓN. ......................................................................................................... 304
7. REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS ...................................................................................... 305
DOCUMENTOS SOBRE OS PROXECTOS ............................................................................................................ 326
DOCUMENTOS DE PRENSA .............................................................................................................................. 333
DOCUMENTOS DE AXENCIAS E OUTRAS INSTITUCIÓNS .................................................................................. 335
8- BASES DE DATOS ESTATÍSTICOS EMPREGADAS E LEXISLACIÓN ........................... 339
BASES DE DATOS ............................................................................................................................................. 339
LEXISLACIÓN .................................................................................................................................................... 343
RECOMPILACIÓN DE ABREVIATURAS E ACRÓNIMOS EMPREGADOS .............................................................. 347
ANEXO ......................................................................................................................................... 353
A.I EXPERTOS CONSULTADOS DURANTE A INVESTIGACIÓN ............................................................................................ 355
A.II ENTREVISTAS REALIZADAS NO CURSO DA INVESTIGACIÓN ........................................................................................ 355
A. III. CUESTIONARIOS EMPREGADOS NA INVESTIGACIÓN ............................................................................................. 356
A. IV. DATOS ELABORADOS DE EXECUCIÓN DOS PROGRAMAS OPERATIVOS FEDER E FONDO DE COHESIÓN EN GALICIA ............ 358
A. V. PROXECTOS RELEVANTES EN DETALLE ............................................................................................................... 396
A. VI. LIMITACIÓNS ECONÓMICAS DOS NOVOS ESTADOS MEMBROS PARA A PERCEPCIÓN DE FONDOS NO PERÍODO 2007-2013401
A. VII. NORMATIVA EUROPEA PARA O FEDER 2007-2013 ......................................................................................... 402
A. VIII. AUTORIDADES DE XESTIÓN E ORGANISMOS INTERMEDIOS DOS FONDOS FEDER PARA 2007-2013 ........................... 403
B. DATOS DE CLASIFICACIÓN ECONÓMICA DAS EMPRESAS ELABORADOS ......................................................................... 406
x i
x ii
ÍNDICE DE CADROS
Cad o 1: Obxec i os, ondos e ins umen os es u u ais 2007-2013 ......................................................... 20
Cad o 2: Elemen os do Sis ema Nacional /Rexional de Inno ación ........................................................... 48
Cad o 3: Lími es sub encionables no p og ama Inn e conec a (a), (%) .................................................. 125
Cad o 4: Lími es sub encionables no p og ama Inn e conec a (b), (%) .................................................. 126
ÍNDICE DE MAPAS
Mapa 1: Clasi icacións das exións eu opeas segundo a ac uación inno ado a ....................................... 92
Mapa 2: To al de Fondos Eu opeos Es u u ais e de In es imen o en I+D (€ pe capi a po ano) ........ 93
ÍNDICE DE TÁBOAS
Táboa 1:Fondos Es u u ais ecibidos po España desde 1986 (en millóns de eu os) ............................. 21
Táboa 2: Apo ación Comuni a ia de Fondos Es u u ais e Sec o iais po CC.AA. pa a España no
pe íodo 2007-2013 (en millóns de eu os co en es de 2007) ...................................................................... 28
Táboa 3: Repa o de Fondos Es u u ais, Cohesión, Sec o iais 07-13, exións Con e xencia po
habi an e e PIB ................................................................................................................................................... 32
Táboa 4: Fondos Es u u ais e Sec o iais en Galicia 1994-2020 (millóns de €), agás Fondo de Cohesión
............................................................................................................................................................................... 34
Táboa 5: FEDER execu ado en Galicia po P og amas Ope a i os (€, %) .................................................. 38
Táboa 6: Repa o do Fondo Tecnolóxico po CC.AA e eixos (€ co en es) ............................................. 120
Táboa 7: Plan inancei o do Fondo Tecnolóxico (Eixo 1) po anualidades e pa e co esponden e a
Galicia (€) .......................................................................................................................................................... 121
Táboa 8: Financiamen o FEDER asignado a cada ondo do P.O., con ibución nacional (€) e axa de
co inanciamen o (%) ......................................................................................................................................... 122
Táboa 9: Con ibución comuni a ia nos p og amas ope a i os po emas p io i a ios (€), peso sob e
inanciamen o (%) ............................................................................................................................................. 122
Táboa 10: Con ibución Comuni a ia desag egada po ipo de inanciamen o (€) e peso no o al (%)
............................................................................................................................................................................. 123
Táboa 11: Con ibución comuni a ia desag egada po ipo de e i o io (€) e peso sob e o o al (%)
............................................................................................................................................................................. 123
Táboa 12: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Galicia 2007-2013 po Eixos (€,%) ...................... 129
Táboa 13: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Galicia 2007-2013 po Temas (€,%) ................... 131
Táboa 14: Execución do gas o P.O. Fondo Tecnolóxico en Galicia 2007-2013 po p o incias (€) ...... 132
Táboa 15: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico na Co uña 2007-2013 po Temas (€,%) ................... 134
Táboa 16: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Pon e ed a 2007-2013 po Temas (€,%) ........... 135
Táboa 17: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Lugo 2007-2013 po Temas (€,%) ....................... 136
Táboa 18: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Ou ense 2007-2013 po Temas (€,%) ................. 137
Táboa 19: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Va ias P o incias 2007-2013 po Temas (€, %) 138
Táboa 20: Execución do gas o do P.O. Fondo Tecnolóxico en Galicia 2007-2013 po cidades (€) ..... 139
Táboa 21: Execución do gas o do P.O. Fondo Tecnolóxico, Galicia 2007-2013, Ac i idade Económica
da UE (€) ............................................................................................................................................................ 142
Táboa 22: Execución do P.O. Fondo Tecnolóxico en Galicia 2007-2013 po axen es xes o es (€,%) . 144
Táboa 23: Fondo Tecnolóxico decla ado po España á Unión Eu opea po CC.AA. (€, %) ................... 148
Táboa 24: Fondo Tecnolóxico decla ado en Galicia po Eixos e Temas (€, %)....................................... 152
Táboa 25: Fondo Tecnolóxico decla ado en Galicia po O ganismo Xes o (€, %) ................................ 153
Táboa 26: Indicado es de con ex o pa a a I+D+i ela i os ao P.O. Fondo Tecnolóxico, 2005-2013 ... 157
Táboa 27: Indicado es es a éxicos obxec i o con e xencia ecollidos no P. O. Fondo Tecnolóxico
2013 .................................................................................................................................................................... 159
Táboa 28: Da os sob e nº de p oxec os p esen ados e ap obados en Inn e conec a I e Inn e conec a
II-Galicia ............................................................................................................................................................. 209
Táboa 29: O zamen o dos p oxec os po ipoloxía de axen es pa icipan es, Inn e conec a I e II (€,%)
............................................................................................................................................................................. 212
xxi

1-AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS. OBXECTIVOS, METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO
1
CAPÍTULO 1: A AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS,
OBXECTIVOS, METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO
1.1 POR QUE AVALIAR POLÍTICAS PÚBLICAS DE INNOVACIÓN?
As c ecen es limi acións na dispoñibilidade de ecu sos públicos, así como a pos a en
cues ión do gas o público con ins sociais, puxe on en p imei o plano o obxec i o de
dis ibuí máis e icien emen e os ecu sos dispoñibles (Ga cía & Hidalgo, 2009). A mello a
das polí icas públicas e da súa e iciencia pasa necesa iamen e po analiza p e iamen e os
e ec os das mesmas. Algúns países anglosaxóns (EEUU, Canadá e Reino Unido) e nó dicos
(Suecia e Dinama ca) xa inicia on es e p oceso hai anos. Non cabe dúbida de que es e asun o
debe se obxec o de especial a ención po pa e dos dis in os xes o es das adminis acións
públicas. Po ou a banda, a c ecen e dispoñibilidade de da os mic oeconómicos ixo a anza
a li e a u a empí ica de manei a conside able, en aspec os me odolóxicos e aplicados (Ga cía
& Hidalgo, 2009), acendo que es es es udos es ean cada ez máis p esen es na in es igación
económica.
A ac i idade a aliado a a a de da espos a á c ecen e demanda cidadá de e icacia,
e iciencia e anspa encia na xes ión dos ecu sos públicos. Alí onde exis a unha inalidade
económica e social apa ellada ao emp ego de ecu sos públicos, cómp e dispoñe de
coñecemen o iable pa a acili a o p oceso de oma de decisións -p esen es e u u as- de
deseño, plani icación e aplicación das polí icas, así como pa a con a coa con ianza dunha boa
xes ión po pa e dos axen es implicados e da sociedade no seu conxun o. É po es as azóns
que a a aliación de polí icas debe se conside ada como unha e amen a indispensable na
ac uación do sec o público (Monnie , 1995).
Os p ocesos de a aliación supoñen un exame sis emá ico dos p oxec os iniciais das
polí icas e os seus esul ados. Analizan es es a dis ancia en e os esul ados e ec i os e os
esul ados espe ados, endo en con a a in e ención de ac o es alea o ios e a di ección dos
gobe nos. Segundo a de inición de expe os na ma e ia (Papacons an inou & Pol , 1997), “a
a aliación e í ese ao p oceso que busca de e mina a manei a en que -sis emá ica e
obxec i amen e- se poden comp ende a ele ancia, a e iciencia e os e ec os dunha ac i idade
en e mos dos seus obxec i os, e inclúe a análise de ins umen ación e xes ión adminis a i a
de cada ac i idade”. Con esa inalidade, é posible a alia dous aspec os (Papacons an inou &
Pol , 1997): a dis ancia en e a polí ica ins umen ada e o plan inicial (eixo plan-polí ica) e os
e ec os económicos xe ados pola polí ica e ec i amen e execu ada (eixo polí ica-e ec os
económicos).
A a és des a a aliación p e éndese, pois, con ibuí á mello a da acción e esul ados na
ac i idade do sec o público e das súas ins i ucións. Sen emba go, unha ac i idade des e ipo
non es a á exen a de p oblemá icas que abo da . As di icul ades undamen ais ás que se
en on a a in es igación a aliado a son (Schmid , 2001): 1) A di icul ade pa a elixi o mas
axei adas de medi e ec os, sen as que non é posible decidi se un p og ama oi ealizado con
éxi o; 2) A di icul ade pa a medi os cus os e bene icios di ec os e indi ec os dun p og ama,
sen o que non é posible alo a de o ma adecuada a e iciencia; e 3) A a ibución causal do
Au o : Diego Sande Veiga
2
impac o dunha in e ención polí ica, sen a que non é posible a alia unha polí ica. Es e úl imo
é o p oblema undamen al da a aliación.
O esul ado ao que unha co ec a a aliación de polí icas debe conduci é á inno ación na
adminis ación e na xes ión dos ecu sos públicos. Es e p oceso se á posible na medida en que
a a aliación p oduza in o mación empí ica iable e es a in o mación sexa emp egada pa a a
oma das decisións polí icas co esponden es (Pinilla & Fon cube a, 2010). Den o do
p oceso polí ico adicional, moi as decisións ómanse en unción de p incipios e c enzas
ideolóxicas. A in odución da a aliación no p oceso de oma de decisións ep esen a un
cambio impo an e po que signi ica concede p og esi amen e un maio peso á e idencia e un
peso meno aos ac o es ideolóxicos. Des a manei a, a in e io ización no p oceso polí ico da
cul u a da a aliación debe conduci a un p oceso de cambio social baseado na e idencia
(Pinilla & Fon cube a, 2010) que p opo ciona o coñecemen o.
Po que a alia unha polí ica de inno ación como o Fondo Tecnolóxico en Galicia?
É xe almen e ecoñecido que a inno ación é unha on e de c ecemen o das economías, de
al manei a que aquelas que se amosan como máis inno ado as son as que p esen an maio
capacidade de espos a pe an e os e os que de manei a cons an e o mulan os me cados. Nun
mundo c ecen emen e globalizado e cunha compe i i idade en aumen o, a inno ación
cons i úese como mo o undamen al pa a o desen ol emen o e a ance económico das
sociedades.
No con ex o eu opeo ac ual e pa a o Es ado español, ademais da onda c ise económica
padecida, es á a p oduci se desde o pe íodo de p og amación 2000-2006 unha p og esi a
diminución dos ecu sos Es u u ais, des inados á edución das dispa idades en e as exións e
Es ados Memb os. Nes e ma co de ci cuns ancias, do que os ecu sos en inno ación non
esul an alleos, os e i o ios menos desen ol idos, como Galicia, pe manecen máis
ulne ables pe an e os e os e ameazas que p esen an as economías de me cado. Téndose
p oducido es as es icións o zamen a ias pa a o pe íodo 2007-2013, con a co coñecemen o
de esul ados de impac o dos in es imen os en ciencia, ecnoloxía e inno ación pe mi i á
ealiza as mello as necesa ias nas polí icas le adas a cabo.
Así, ealiza unha a aliación como a p opos a a a és des e aballo de in es igación
acili a á á adminis ación pública in o mación sob e a aplicación e deseño do Fondo
Tecnolóxico, dos esul ados de impac o nos p incipais indicado es de I+D+i das emp esas en
Galicia e, alén diso, pe mi i á iden i ica algunhas das p incipais necesidades do Sis ema
Galego de Inno ación. Un aballo des e ipo que a alíe minuciosamen e unha polí ica de
inno ación pe mi i á mello a a ins umen ación dos ecu sos o ien ados a apoia a
compe i i idade e a inno ación a ni el exional. P e éndese, xa que logo e a a és do
p esen e aballo pe encen e ao ámbi o da a aliación, c ea coñecemen o e condicións pa a
esponde mello ás necesidades dos axen es pa icipan es des e Sis ema Galego. Non
esquezamos que di icilmen e se pode á mello a unha polí ica se non coñecemos en que non
es á a unciona co ec amen e.
Den o das polí icas de inno ación, son as polí icas ecnolóxicas as des inadas a c ea as
condicións necesa ias pa a pe mi i un bo desen ol emen o a edo das capacidades dos
1-AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS. OBXECTIVOS, METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO
3
e i o ios. É a a és da p ocu a da op imización des as capacidades que as di e en es nacións
poden e cump idas as súas necesidades e in e eses. No pe íodo 2007-2013 des aca como
polí ica ecnolóxica en Galicia o Fondo Tecnolóxico. Es e dó ase desde a Unión Eu opea pa a
España coa in de a a de educi as aquezas do Sis ema Español de Ciencia e Tecnoloxía
(Minis e io de Economía e Facenda, 2007a) e a dis ancia que sepa a ás exións con máis
a aso ecnolóxico espec o ás máis desen ol idas. Sendo Galicia un des es e i o ios con
necesidade de a ance ecnolóxico, cob a especial ele ancia a análise dunha polí ica des e
ipo que pe mi a ecupe a o e eo pe dido espec o a aquelas exións máis a anzadas.
O en oque que se ou o ga ao P og ama Ope a i o p e ende, ademais, apoia a I+D+i dun
dos axen es cla e dun Sis ema de Inno ación: as emp esas. Es as con igú anse como
elemen o cla e da inno ación e do cambio ecnolóxico. Na ac ualidade, as educións de
gas os como ac o de maximización dos luc os emp esa iais p esen a limi acións pa a xe a
un c ecemen o sos ible des as no empo. Po es e mo i o, a inno ación nas emp esas oma
ele ancia en odas e cada unha das ases das cadeas de alo . Es as emp esas non ac úan de
manei a illada no e i o io, senón que in e ac úan co es o de axen es do Sis ema Galego de
Inno ación, que á súa ez amén p ecisan da pa icipación des as. O c ecemen o e a
inno ación nas emp esas con é ese, pois, un ac o necesa io pa a log a a ans o mación do
ecido p odu i o.
Po es as azóns e ou as que i emos descub indo ao longo do es udo, e idénciase a
impe iosa necesidade de e ec ua unha a aliación o máis de allada posible do P og ama
Ope a i o Fondo Tecnolóxico 2007-2013 na Comunidade Au ónoma de Galicia. Po moi o
que se poidan ealiza g andes análises de polí icas de I+D+i, se non analizamos o
compo amen o das emp esas que pa icipan de o ma ac i a nos p og amas c eados,
di icilmen e sabe emos que necesidades non se es án sa is acendo co ec amen e.
1.1.1 Obxec o de es udo: o Fondo Tecnolóxico 2007-2013
O “P og ama Ope a i o de I+D+i po e pa a o bene icio das emp esas-Fondo
Tecnolóxico” é unha pa ida especial da Unión Eu opea de ondos FEDER dedicados á
p omoción da I+D+i emp esa ial no es ado español. Es es pe encen aos chamados Fondos
Es u u ais da Unión Eu opea. Cómp e lemb a ao lec o que os Fondos Es u u ais son o
p incipal ins umen o inancei o da Unión Eu opea.
O Fondo Tecnolóxico ai di ixido a odas as exións españolas, sen emba go a súa
dis ibución dá p io idade ás an igas exións Obxec i o 1, acendo que sexan des ina a ias do
90% do o zamen o no seu conxun o. A dis ibución do o zamen o o al es á p og amada do
seguin e xei o:
 Andalucía, Ex emadu a, Cas ela-A Mancha e Galicia: son as chamadas exións con
obxec i o de “Con e xencia”. Son des ina a ias do 70% do Fondo Tecnolóxico.
 Comunidade Valenciana, Cana ias e Cas ela e León: clasi icadas como exións
“Phasing in” e des ina a ias do 15% do Fondo Tecnolóxico.
Au o : Diego Sande Veiga
4
 As u ias, Mu cia, Ceu a e Melilla: exións clasi icadas como “Phasing ou ” e
des ina a ias do 5% do Fondo Tecnolóxico.
O es o das exións españolas, que se encad a ían den o das exións con obxec i o
“Compe encia”, son des ina a ias do es an e 10% des e Fondo Tecnolóxico (CDTI, 2013a).
Exis en múl iples o ganismos que in e eñen na xes ión des es ondos, al e como se pode
comp oba no p esen e aballo, pe o es e es udo cen a ase na pa e de Fondo Tecnolóxico
xes ionado polo CDTI (Cen o pa a Desen ol emen o Tecnolóxico Indus ial). O CDTI, as
se designado como p incipal o ganismo esponsable da execución do P og ama Ope a i o,
deseñou di e en es ins umen os de inanciamen o, en aco do coas esixencias comuni a ias,
sendo es es p incipalmen e a Liña Di ec a de Inno ación, o inanciamen o a P oxec os de
In es igación e Desen ol emen o e o P og ama Fede -Inn e conec a, es e úl imo o máis
impo an e en con ía. A inicia i a Inn e conec a xo de en 2011, na segunda me ade do pe íodo
de p og amación e an e a baixa execución que p esen a o Fondo Tecnolóxico.
Pe o…c omo nace o Fondo Tecnolóxico 2007-2013? O Consello Eu opeo celeb ado en
Lisboa no ano 2000 ma cou como obxec i o es a éxico pa a o ano 2010 que a UE se
con e ese na economía baseada no coñecemen o máis compe i i a e dinámica do mundo,
capaz de c ece economicamen e de manei a sos ible, con máis e mello es emp egos e con
maio cohesión social. O obxec i o ma cado e a ce amen e ambicioso e, endo a si uación
hoxe en día e a onda c ise económica padecida, dis a aínda de se cump ido.
A Es a exia de Lisboa baseábase en es eixos, sendo un deles a mello a das polí icas
ela i as á sociedade da in o mación e á I+D. No Consello Eu opeo da p ima e a de 2004
ei e ouse a alidez dos obxec i os da Es a exia de Lisboa, e no da p ima e a de 2005
e isouse a es a exia man endo o obxec i o de acada o 3% do PIB como ni el de
in es imen o no ámbi o da I+D e incluíndo en e os seus eixos:
• Po encia a polí ica de inno ación.
• Desen ol e a in es igación, a educación e a inno ación en odas as súas o mas.
No an e io men e ci ado Consello Eu opeo de 2005 es ableceuse que España ecibi ía
unha asignación adicional de 2.000 millóns de eu os do FEDER, pa a mello a a in es igación
e o desen ol emen o das súas emp esas, segundo o dispos o nos a igos 4.1 e 5.1 do
Regulamen o do FEDER (Consello Eu opeo, 2005). Naceu así o “P og ama Ope a i o de
I+D+i po e pa a o bene icio das Emp esas-Fondo Tecnolóxico”, de ámbi o plu i exional e
coa in de xes iona eses ecu sos FEDER asignados á I+D+i.
O ei o de que España ose p emiada con es e Fondo Tecnolóxico po pa e da Unión
Eu opa ampouco se pode illa dunha ci cuns ancia con ex ual ele an e: o Es ado español
iña sendo o maio pe cep o de Fondos Es u u ais a a o pe íodo de p og amación p eceden e
2000-2006, cedendo ese p imei o luga a Polonia pa a o pe íodo 2007-2013 obxec o de
es udo. Des a manei a, a causalidade da do ación o zamen a ia concedida pode ía e a súa
o ixe, en pa e, nun e ec o de compensación po es e suceso.
En calque a caso, o Fondo Tecnolóxico 2007-2013 p e endía da pulo aos
compo amen os inno ado es e, en pa icula , ás exións que p esen an maio a aso nes e
1-AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS. OBXECTIVOS, METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO
5
aspec o (as CC.AA. co esponden es ao obxec i o “Con e xencia”, como acon ece pa a
Galicia) e aos sec o es con maio p esenza de Pemes. P ocú ase con ibuí á mello a na
a iculación do sis ema de I+D+i español, endo en con a c i e ios de in eg ación ambien al e
p incipios de sos ibilidade ecollidos no P og ama Ope a i o, en consonancia cos ma cados
pola UE.
E cal e a o ma co inno ado español e galego an es do pe íodo 2007-2013? Á ho a de
analiza po que xo de es a inicia i a do Fondo Tecnolóxico pa a España, considé ase
necesa io des aca algúns azos ca ac e ís icos da si uación da I+D+i no es ado español que
le ou a que es a inicia i a se puxese en ma cha.
Desde 1986 a a o momen o no que se oma a decisión de c ea o Fondo Tecnolóxico
2007-2013, a polí ica comuni a ia non oi undamen al en e mos mone a ios absolu os, xa
que as can idades ecibidas anualmen e mo íanse a edo dos 200 millóns de eu os, men es
as can idades asignadas nos O zamen os Xe ais do Es ado -incluídas as CC.AA.- supe aban
xa os 3.600 millóns a inais do S.XX. Sen emba go, es a polí ica oi impo an e no aspec o de
que es es ecu sos adicionais ían di ixidos a ac i idade de I+D de o ma di ec a e a un
conxun o de á eas es inxidas ás que axuda on a cob a impo ancia, colabo ando amén pa a
acha co illamen o dos g upos de in es igación e das emp esas.
Desde o pun o de is a dos ecu sos inancei os emp egados, os que con a on cun papel
máis impo an e no inc emen o do gas o da I+D+i o on os Fondos Es u u ais. O gas o da
I+D espec o ao PIB en España a opábase aínda lonxe do es o de países líde es mundiais e da
UE. Es e gas o supuña o 1,13 % (INE, 2007) do PIB no ano 2005, on e ao 3% ixado pa a
2010 na Axenda de Lisboa. Ademais, o sec o emp esa ial en España apo aba o 54% do
es o zo de gas o en I+D on e ao 66% ixado pa a o 2010, omando a mesma on e de
in o mación.
España ocupaba o pos o 16 no anking xe al da UE-25 en can o ao índice de inno ación -
po de ás de Es onia, Eslo enia ou Hung ía- (Hollande s & A undel, 2005), a opándose
amén po debaixo da media da UE-15. Ao mesmo empo, as ci as dos indicado es en Galicia
ampouco e an nada alen ado as, si uándose en moi os casos po debaixo da media es a al. A
pesa des e a aso, si había no conxun o do Es ado unha achega p og esi a aos es ánda es
eu opeos de compe encia emp esa ial, agás no pa áme o denominado “Inno ación e espí i o
emp endedo ” onde se si uaba no pos o 22 de 23 países, e lec indo a necesidade de po encia
a cul u a emp endedo a. Aclá ese nes e pun o os cinco pa áme os analizados no an e io
es udo:
1- Mo o es da inno ación (Inno a ion d i e s): Mide as condicións es u u ais que se
equi en pa a o po encial de inno ación.
2- C eación do coñecemen o (Knowledge c ea ion): Mide o in es imen o en ac i idades
de I+D.
3- Inno ación e espí i o emp endedo (Inno a ion and en ep eneu ship): Mide o es o zo
en inno ación que ealizan as emp esas.

Au o : Diego Sande Veiga
6
4- Aplicación (Applica ion): Mide o compo amen o en e mos de aballo e ac i idades
emp esa iais e o seu alo engadido en sec o es inno ado es.
5- De ei os de P opiedade Indus ial (In ellec ual P ope y): Mide os esul ados ob idos
en e mos de sabe - ace con esul ados a o ables.
No Es ado español é de des aca no p imei o des es pa áme os a baixa po cen axe de
Pemes que coope an en inno ación e o baixo desen ol emen o do capi al isco, aínda que se
obse a unha endencia de desen ol emen o a o able. No segundo pa áme o -C eación de
coñecemen o-, España si úase no pos o 14 dos 25 Es ados Memb os amén segundo o anking
an e io , debido á ac i idade do sec o público e das uni e sidades. Po con a o gas o en I+D
das emp esas e as axas de pa en es es án lonxe da media da UE.
Ademais dos da os o ecidos nes e apa ado, cómp e conside a o ma co lexisla i o no
que se mo e España cando alamos de I+D+i. Debido á o ganización e i o ial e dis ibución
das compe encias ecollida na Cons i ución española (1978), no Es ado español con i en 18
polí icas de I+D+i, co espondendo 1 ao Es ado e 17 ás Comunidades Au ónomas. Es a
delimi ación pode p esen a e ec os posi i os ou nega i os á ho a de le a a cabo polí icas de
I+D+i, segundo se conside en uns pa áme os ou ou os, pe o limi a as compe encias a ni el
exional. Posi i o pode ía se a p oximidade da xes ión das Comunidades Au ónomas cos
ecidos socioeconómicos, e nega i o se ía o ei o de pode p oduci se duplicidades na xes ión
da adminis ación. A Cons i ución asigna á adminis ación cen al unha unción de
coo dinación da in es igación cien í ico- écnica en e mos xe ais e o Plan Nacional p omo e
en maio medida a ealización de p oxec os de I+D+i, men es que os plans exionais
o ién anse máis ca a a p omoción das in e accións en e axen es dos sis emas de inno ación
exionais, ca a a p omoción da excelencia cien í ica a ni el nacional e in e nacional, e ca a á
es u u ación de g upos e edes.
Tendo en con a es as conside acións sob e a si uación en España da inno ación, o
“P og ama Ope a i o de I+D+i po e pa a o bene icio das Emp esas-Fondo Tecnolóxico,
2007-2013” naceu coa o mulación dos seguin es e os:
 Mello a os pob es esul ados no pa áme o e e ido á o mación con inua (España
es á no 52% da media eu opea).
 Inc emen a o gas o o al en inno ación (un 69% da media eu opea), e o in es imen o
p i ado (si uado no 45% da media eu opea).
 Aumen a a po cen axe de Pemes que ealizan ac uacións de colabo ación en
inno ación (só o 38% da media eu opea).
 Aumen a o gas o en TIC (un 17% po baixo da media eu opea).
 Fa o ece a inno ación e e ida ás ecnoloxías ambien ais.
1-AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS. OBXECTIVOS, METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO
7
1.2 OBXECTIVOS
An es de expoñe a impo ancia e singula idade des e aballo débese es ablece cal se á o
obxec i o básico que ma que an o o pun o de pa ida como a inalidade da p esen e
in es igación. Os obxec i os p incipais que se pe seguen son os que se o mulan a
con inuación:
 Realiza unha a aliación do impac o do p og ama FEDER-Inn e conec a, pe encen e
ao P og ama Ope a i o po e pa a o bene icio da I+D+i emp esa ial-Fondo
Tecnolóxico 2007-2013, como polí ica de inno ación en Galicia, Comunidade
Au ónoma con obxec i o de Con e xencia da UE.
 Analiza o modo de aplica o P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico en Galicia.
Tomando como e e encia a consecución dos an e io es obxec i os p opos os,
considé ase opo uno elaciona unha se ie de a e as e obxec i os in e medios que se deben
a inxi pa a así pode acada de manei a óp ima o obxec o undamen al do aballo.
P opóñense os seguin es pun os:
 Re isión da impo ancia das polí icas de inno ación a ni el exional.
 Realiza un es udo de con ex o da dinámica do Sis ema Galego de Inno ación du an e
o pe íodo de aplicación do Fondo Tecnolóxico.
 Re isión dos obxec i os e ins umen os dos Fondos Es u u ais, a ondando no papel
dos Fondos FEDER e, máis conc e amen e, do Fondo Tecnolóxico e do seu p og ama
FEDER-Inn e conec a.
 Ape u a do deba e na o mulación dos obxec i os que pe seguen as polí icas de
Especialización In elixen e con is as ao pe íodo 2014-2020.
 E ec ua unha análise desc i i a p e ia na que se abo den as seguin es cues ións:
o A análise do ipo de axen es que pa icipan nas con oca o ias seleccionadas. Que
ipo de emp esas? Fo man pa e cen os ecnolóxicos e/ou uni e sidades?
o A desag egación da in o mación económica sob e as anualidades concedidas.
o A análise da ipoloxía de edes que con o man os solici an es aos que lles oi
concedida es e ipo de axuda. Como se con igu an?
o A análise do sec o de ac i idade ao que pe encen as emp esas que pa icipan de
Inn e conec a en Galicia.
o O es udo do domicilio social e cen os de inno ación das emp esas. P e éndese da
espos a á seguin e cues ión: hai un uso pe e so do e i o io po pa e das
emp esas o áneas pa a a consecución dos ondos?
Au o : Diego Sande Veiga
8
 A alia o impac o da polí ica nos p incipais indicado es de I+D+i:
o Indicado es de inno ación das emp esas pa icipan es no p og ama.
o Resul ado en o ma de pa en es.
o C eación de cen os ecnolóxicos singula es
o C eación de cen os ecnolóxicos emp esa iais.
o A acción de emp esas inno ado as a Galicia.
 P esen a as conclusións e ecomendacións que emanan do es udo.
1.3 METODOLOXÍA
1.3.1 Tipo de p oxec o e ipo de es udo
O aballo aquí p opos o co esponde ao ámbi o da Economía Aplicada, nunha dimensión
eminen emen e empí ica que conxuga dúas ipoloxías de p oxec o. Po unha banda é un
p oxec o de in es igación cunha análise es u u al e empí ica do obxec o analizado. Po ou a
pa e, o p oxec o amén busca un exe cicio de a aliación do impac o dun p og ama de polí ica
de inno ación.
Pódese conside a es e es udo como analí ico e desc i i o polo a amen o de da os,
me odoloxía e conclusións que se p e enden e pola pa e de exposición da ealidade que se
p esen a.
O es udo en un ca ác e empí ico desde o pun o de is a que analiza da os de execución
do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico du an e o seu pe íodo de ixencia. Sen emba go,
a inalidade p imo dial do aballo é a consecución de in o mación que pe mi a op imiza de
ca a ao u u o a plani icación, deseño, aplicación e a aliación de p og amas de I+D+i
emp esa ial no e i o io, na p ocu a dunha maio e iciencia e e icacia des e ipo de polí icas
de inno ación.
1.3.2 Pe íodo e luga onde se desen ol e a in es igación
O es udo desen ól ese en e 2013 e 2018, no ma co do P og ama de Dou o amen o en
Economía e Emp esa da Uni e sidade de San iago de Compos ela (USC).
A ealidade analizada é o Sis ema Galego de Inno ación. O pe íodo de es udo ab angue
os anos 2007-2014, cunha especial a ención ao acon ecido a pa i da segunda pa e do
pe íodo de p og amación eu opeo co esponden e.
1-AVALIACIÓN DAS POLÍTICAS PÚBLICAS. OBXECTIVOS, METODOLOXÍA E INTERESE DO TRABALLO
9
1.3.3 Uni e so
O es udo empí ico ealízase a pa i dunha plu alidade de on es de da os cuan i a i os:
 Da os sob e a execución do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico, acili ados
pola Subdi ección Xe al de Adminis ación do FEDER, pe encen e á Di ección
Xe al de Fondos Comuni a ios do Minis e io de Facenda e Función Pública,
sendo es a a au o idade de xes ión. Pa a con ex ualiza es a in o mación amén se
con ou con da os apo ados desde a mesma Subdi ección sob e a execución dos
P og amas Ope a i os FEDER-Galicia, Economía Baseada no Coñecemen o, e
Asis encia Técnica, e da os de gas o ap obado do P og ama Ope a i o de
Coope ación T ans on ei iza España-Po ugal. Na Subdi ección Xe al de Fondos
de Cohesión e Coope ación ob i é onse da os do P og ama Ope a i o Fondo de
Cohesión.
 Da os sob e os p oxec os solici ados e ap obados nas con oca o ias Inn e conec a
en Galicia e iden i icación das emp esas pa icipan es nas mesmas, ob idos no
Cen o pa a o Desen ol emen o Tecnolóxico e Indus ial (CDTI), o ganismo
in e medio do que pa e a inicia i a Inn e conec a.
 Da os de con abilidade de emp esas que pa icipan en Inn e conec a e de emp esas
galegas que non oman pa e no p og ama, ob idos das bases de da os de ARDÁN.
Es e é un sis ema de in o mación emp esa ial desen ol ido desde o Conso cio
Zona F anca de Vigo, que en como unción p incipal ace chega ao público en
xe al in o mación emp esa ial cun al o alo engadido. A on e de da os
económicos que nu e a ARDÁN p ocede dos depósi os da Con as Anuais nos
Rexis os Me can ís (A dán, 2018).
 Da os das di e en es es a ís icas de I+D e pa en es pa a con ex ualiza a si uación
no e i o io, ob idos de o ganismos o icias como o Ins i u o Galego de Es a ís ica
(INE), o Ins i u o Español de Es a ís ica (INE), Eu os a , Banco Mundial, da
Conselle ía de Facenda da Xun a de Galicia, das O icinas Española e Eu opea de
Pa en es e da Adminis ación Es a al.
Ademais das on es elacionadas, pa a p ocede a ealiza a clasi icación p opos a dos
p oxec os po á ea emá ica do p og ama Inn e conec a oi necesa io cons uí a in o mación
sob e o obxec o de cada un deles, pa a o que se acudíu ás in o mación publicadas a a és das
das ins i ucións in oluc adas, das páxinas web o iciais dos p oxec os, p ensa, ou incluso
nalgún caso pun ual á consul a di ec a ás emp esas.
É necesa io engadi que pa a a ealización do aballo con ouse amén con in o mación e
da os apo ados po di e sos axen es dos sis emas eu opeo, es a al e galego de inno ación,
como pe soal di ec i o e écnico de emp esas, in es igado es e pe soal das adminis acións
públicas in oluc ados na consecución de p ocesos inno ado es.
Os da os mic oeconómicos analizados inclúen odos os solici an es e pa icipan es do
p og amas Inn e conec a pa a Galicia nas súas dúas p imei as con oca o ias de 2011-pa a
2012- e 2013. O núme o o al de emp esas pa icipan es en Inn e conec a oi de 470 segundo
o CDTI, sendo 107 as que oma on pa e na p imei a con oca o ia e 363 na segunda.
Au o : Diego Sande Veiga
16
na u eza dos Fondos Es u u ais e do Fondo Tecnolóxico, analiza a execución dos Fondos
FEDER e do ci ado Fondo Tecnolóxico en Galicia, ealiza unha análise desc i i a p e ia dos
da os que se desp enden da aplicación das dúas p imei as con oca o ias do p og ama
FEDER-Inn e conec a, e ec ua un es udo do impac o dos ecu sos des inados nos p incipais
indicado es da I+D+i emp esa ial e, po úl imo, incluí as conclusións e ecomendacións que
se ex aen como esul ado.

2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
17
CAPÍTULO 2: A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS
ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
Den o das es a exias de c ecemen o económico e desen ol emen o exional ocupan un
luga cada ez máis des acado as polí icas de inno ación, xus amen e pola e idencia do ol
cla e da inno ación no desen ol emen o económico. Unha mos a dis o é a innume able
li e a u a sob e es e ema nas úl imas décadas [ id. p.e. F eeman, 1987; Fage be g &
Sch olec, 2008].
A impo ancia da p oximidade xeog á ica pa a a mello a dos p ocesos e esul ados da
inno ación nas emp esas é un elemen o des acado po di e sas análises. De o ma pa adoxal,
nunha economía cada ez máis globalizada, o exional e o local cob an c ecen e impo ancia
nos gobe nos e ins i ucións que a an de da un pulo ao desen ol emen o e á compe encia
(Cooke, 2001; Boschma, 2009; Simmie, 2005).
Exis en di e en es en oques e explicacións sob e os ac o es máis ele an es pa a explica
a elación en e inno ación e desen ol emen o exional, uns baseados nas capacidades
inno ado as das emp esas dese e i o io, ou os na impo ancia das in e elacións e spillo e
que ca ac e izan as aglome acións e clús e s, así como ou os an incapé nas capacidades
sis émicas.
Algunhas in es igacións empí icas ob eñen esul ados con adi o ios sob e a impo ancia
da concen ación espacial on e á maio anscendencia de ac o es elacionados co capi al
humano ou as in e accións. Con odo, pa ece exis i un consenso xe al que asocia os
esul ados de inno ación das emp esas con de e minadas con o nas e i o iais e con polí icas
exionais especí icas (Aud e sch, 1998; Landabaso, 2011; Asheim, 2006; McCann &
Rod íguez-Pose, 2011).
2.1 A POLÍTICA REXIONAL DA UE: O PAPEL DOS FONDOS ESTRUTURAIS
A e ec os de pode abo da a análise do Fondo Tecnolóxico 2007-2013 no
desen ol emen o da capacidade inno ado a en Galicia, cómp e si ua es e P og ama
Ope a i o den o do con ex o dos Fondos Es u u ais en Galicia, non sen an es e isa a
impo ancia da a aliación das polí icas de desen ol emen o exional.
2.1.1 A impo ancia da a aliación das polí icas de Desen ol emen o Rexional
As polí icas de desen ol emen o exional eñen xogando un impo an e papel nos
úl imos anos, pe o no pasado o ni el de a aliación ei o das mesmas en sido insu icien e. A
pesa dos ecen es es o zos ei os desde a UE, que des ina o 70% do o zamen o a Fondos
Es u u ais, as desigualdades exionais pe sis en no empo (B einlich, O a iano, & Temple,
2014), e incluso es as desigualdades espaciais es án c ecendo den o dos países da OECD
(Lembcke & Menon, 2017). Pe o na p ác ica, o a gumen o da igualdade é o que es á de ás da
necesidade de in e ención pública, endo en con a as di e enzas espaciais e a p esenza de
economías de aglome ación (Neuma k & Simpson, 2015).
Au o : Diego Sande Veiga
18
A pulsión do momen o socioeconómico equi e pa a Galicia, así como pa a moi os ou os
e i o ios, iden i ica as polí icas e icaces e as non e icaces. Só así se pode án de ec a os
e os que non deben se epe idos e se pode án oma decisións que nos conduzan ca a unha
maio e iciencia. Unha maio ele ancia pos a nas a aliacións, xun o con maio
expe imen ación nas polí icas, pode conduci nos ca a unha máis onda comp ensión dos
mecanismos e e ec os das in e encións públicas e dos seus e ec os (Lembcke & Menon,
2017).
A elocidade e ex ensión dos a ances ecnolóxicos nas economías mode nas, os cambios
sociais ligados ao inc emen o da desigualdade e a c ecen e impo ancia dos ac o es de
p odución baseados no coñecemen o, son enómenos que poñen en ele ancia unha maio
demanda de cen a o deba e polí ico na necesidade de le a a cabo máis a ge policies
(Lembcke & Menon, 2017). Ao mesmo empo, segundo os mesmos au o es, o ei o de que os
ecu sos públicos son cada ez máis escasos p o oca como consecuencia a exis encia dunha
maio expec ación polo alo do diñei o nas polí icas públicas. De aí desp éndese, xa que
logo, a necesidade dunha cons an e e sis emá ica mello a na aplicación das a aliacións na
p ocu a de op imiza o desen ol emen o. Dado que os sis emas económicos son cada ez
máis complexos, as p opias a aliacións e o uso de me odoloxías eñen cada ez máis
di icul ade. Sen emba go, non debemos desis i nes a a e a, po que hai g andes ma xes pa a
os bene icios -sociais e pa a os omado es de decisións- no caso de le a a cabo a aliacións
ex-pos . En e ec o, o impac o das polí icas de inno ación no c ecemen o e benes a dos
e i o ios poden se maximizados (Ga cilazo, Oli ei a, & Tompson, 2010).
Pe o cómp e ce o ni el de p ecaución cos esul ados e medicións ob idos, xa que
ecen es es udos demos an amén que as polí icas que eñen como p io idade ás exións
menos desen ol idas poden e como pa e dos seus e ec os posi i os débense amén a
desp azamen os desde e i o ios eciños (Einio & O e man, 2016).
2.1.2 Os Fondos Es u u ais
2.1.2.1 Que e cales son os Fondos Es u u ais? His o ia e e olución
Un dos obxec i os p io i a ios da UE é a cohesión económica e social pa a a o ece un
desen ol emen o ha monioso, equilib ado e pe du able das ac i idades económicas que c ee
emp ego e con ibúa á p o ección do medio ambien e, así como á eliminación das
desigualdades.
Na liña an e io nacen os Fondos Es u u ais e o Fondo de Cohesión, que son
ins umen os c eados pola Comisión Eu opea pa a apoia o es o zo de cohesión económica e
social. Es es ondos es án des inados a co inancia nos Es ados Memb os as in e encións
exionais ou ho izon ais, así como a educi as dispa idades nos e i o ios.
Cí anse no si io o icial da U.E. os seguin es Fondos Es u u ais (EUR-Lex, 2014), con
an e io idade a 2007-2013: Fondo Eu opeo de Desen ol emen o Rexional (FEDER)1, Fondo
1 Do ado pa a axuda ás exións menos desen ol idas e a aquelas que se a open en ase de econ e sión económica ou padezan
di icul ades es u u ais.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
19
Social Eu opeo (FSE)2, Fondo Eu opeo de O ien ación e de Ga an ía Ag ícola (FEOGA)3 e
Ins umen o Financei o de O ien ación Pesquei a (IFOP)4.
O ce o é que a an e io composición de Fondos Es u u ais oi su indo a iacións ao
longo dos di e en es pe íodos de p og amación. Desde a en ada de España na Comunidade
Eu opea, pódense di e encia dis in as e apas da polí ica eu opea endo en con a os pe íodos
de p og amación (González & Benedic o, 2006). Así, du an e os pe íodos 1986-89, 1989-
1993 e 1994-1999, ins umen á onse como ales o FEDER, o FSE e o FEOGA-O. No úl imo
deses pe íodos a UE xa incluía unha clasi icación que especi icaba os di e en es obxec i os
exionais, di e enciando de meno a maio desen ol emen o en e os Obxec i os nº1, nº2,
nº5b e nº6 (Consello Eu opeo, 1993). Pa a o seguin e pe íodo de p og amación 2000-2006, o
Consello Eu opeo de ma zo de 1999 en Be lín decide o epa o dos 213.000 millóns de eu os
de Fondos Es u u ais (ap oximadamen e unha e cei a pa e do o zamen o comuni a io),
acendo unha no a clasi icación das exións, na liña da ei a no pe íodo an e io pe o na que
só se dis ingue en e Obxec i o 1, 2 e 3. En unción do ipo de exión des ina a ia segundo a
clasi icación, es a pode ía se bene icia ia de odo ipo de ecu sos FEDER, FSE, FEOGA e
IFOP, ou unicamen e de pa e deles. A pa i do pe íodo de p og amación 2007-2013, os
Fondos des inados á ag icul u a (FEOGA-O) e á pesca (IFOP) deixan de conside a se como
Es u u ais, pasando a es a clasi icados como Sec o iais. Os ondos an es ci ados son
subs i uídos polo FEADER (Fondo Eu opeo Ag ícola de Desen ol emen o Ru al) e polo FEP
(Fondo Eu opeo de Pesca), que con an co seu p opio undamen o xu ídico (Comisión
Eu opea, 2011a). P odúcese unha no a clasi icación das exións po obxec i os (EUR-Lex,
2010):
• Obxec i o Con e xencia: A axuda des ínase a apoia o desen ol emen o sos ible
in eg ado, así como pa a omen a a c eación de emp egos du adei os. Os p og amas
ope a i os nos Es ados Memb os p e enden di e si ica e mode niza es u u as
económicas exionais en di e en es ámbi os como a I+DT, a sociedade da in o mación,
o medio ambien e, a p e ención de iscos, anspo e, u ismo, cul u a, ene xía,
in aes u u as sociais, educación e o in es imen o en Pemes. Es e es udo da ealidade
en Galicia encád ase p incipalmen e no p imei o deses ámbi os.
• Obxec i o Compe i i idade exional e emp ego: As p io idades ag úpanse en es
campos, sendo o p imei o a inno ación e economía do coñecemen o, seguido polo
medio ambien e e a p e ención de iscos labo ais e, po úl imo, o acceso aos se izos
de anspo e e elecomunicacións de in e ese económico xe al.
• Obxec i o Coope ación e i o ial eu opea: Cén ase nou as es p io idades. A
p imei a é o desen ol emen o de ac i idades económicas ans on ei izas de aco do
con c i e ios de sos ibilidade, a segunda o es ablecemen o e desen ol emen o da
coope ación ansnacional, e a e cei a o aumen o da e icacia da polí ica exional
(c eación de edes, in e cambio de expe ienciais exionais e locais e c).
Pódese e no seguin e cad o esumo 1 a aplicación de Fondos Es u u ais po ipo de
2 Pa icipa p incipalmen e na es a exia de emp ego eu opea.
3 Fomen a a e icacia das es u u as de p odución e a ans o mación e come cialización dos p odu os ag ícolas das zonas u ais con
meno g ao de desen ol emen o.
4 Facili a apoio á e olución es u u al do sec o pesquei o.
Au o : Diego Sande Veiga
20
exións pa a o pe íodo que se á obxec o de análise:
Cad o 1: Obxec i os, ondos e ins umen os es u u ais 2007-2013
OBXECTIVOS, FONDOS E INSTRUMENTOS ESTRUTURAIS
2007-2013
OBXECTIVOS
FONDOS E INSTRUMENTOS ESTRUTURAIS
CONVERXENCIA
FEDER
F.S.E.
Fondo Cohesión
COMPETITIVIDADE REXIONAL E
EMPREGO
FEDER
F.S.E.
COOPERACIÓN TERRITORIAL EUROPEA
FEDER
Fon e: Web o icial da UE, Polí ica Rexional-Obxec i os cla e
Pa a o pe íodo 2014-2020, as liñas de ac uación dos ondos ca ac e iza anse pola
concen ación do in es imen o en obxec i os emá icos, a p og amación po ases endo en
con a a es a exia Eu opa 2020, o es ablecemen o de condicións p e ias aos Es ados e a no a
inicia i a de emp ego xu enil. Galicia, no pe íodo 2014-2020 non pode á accede ao Fondo
de Cohesión, ao supe a o 90% da enda media dos 28 países da UE. A maio pa e das
exións españolas mello an a súa si uación na clasi icación exional e só Ex emadu a
pe manece como exión menos desen ol ida (Di ección Gene al de P esupues os y Sec o
Público, 2013).
2.1.2.2 O ma co inancei o pa a o pe íodo 2007-2013 e Con ías dos Fondos Es u u ais
en España 1986-2013
O ma co inancei o. Que can idade de ondos pe cibi ía cada unha das exións?
O ma co inancei o é un ins umen o que p opón a Comisión onde quedan e lec idas as
p io idades da UE pa a cada pe íodo de p og amación. No caso do ma co plu ianual 2007-
2013 p esen a unha liña con inuado a con es azos signi ica i os (Espasa, 2008):
1- Man emen o do gas o en o no ao 1,15% da RNB comuni a ia, que a pesa de es a po
en iba do lími e máximo do 1% da RNB pode ía se unha con ía insu icien e pa a
a on a con éxi o os e os o mulados pola Comisión.
2- Escasa al e ación da es u u a do gas o, coa única a iación des acable da pe da de
peso do gas o no sec o ag ícola en a o das polí icas de c ecemen o e ocupación. As
dúas g andes pa idas do o zamen o eu opeo con inúan a se as axudas di ec as aos
ag icul o es e as polí icas es u u ais e de cohesión.
3- Man emen o da es u u a de ing esos, baseada de o ma p incipal nas apo acións po
IVE e especialmen e nas apo acións en unción da RNB dos Es ados Memb os.
No pe íodo 2007-2013, a do ación inancei a asignada á polí ica exional é de case
348.000 millóns de eu os: 278.000 millóns pa a os Fondos Es u u ais e 70 000 millóns pa a o
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
21
Fondo de Cohesión, ep esen ando así un 35% do o zamen o comuni a io e cons i uíndo a
segunda pa ida máis impo an e (EUR-Lex, 2015) só po de ás dos 412.611 millóns de eu os
des inados á PAC no mesmo pe íodo (Quin ana, 2014).
O 81,7% dos ondos (251.330 millóns de eu os) asígnanse ao obxec i o de Con e xencia.
O 15,8% (48.789 millóns de eu os) des es ondos asígnanse ao obxec i o de Compe i i idade
exional e emp ego, e inclui á un 21,3% (10.385 millóns de eu os) pa a as exións que se
inco po an p og esi amen e. Ao obxec i o de Coope ación e i o ial asígnase o 2,4% (7.500
millóns de eu os) dos ondos (Zamo a & Kaise , 2008), quedando unha pequena acción non
asignada di ec amen e a es es e i o ios. Es e epa o p esen aba amén limi acións en unción
de que se a ase de no os Es ados Memb os ou non ( e anexo A. VI).
Con ías dos Fondos Es u u ais en España 1986-2013
Os Fondos Es u u ais dó anse economicamen e pa a cada un dos dis in os pe íodos de
p og amación. Desde o ing eso de España na UE as con ías asignadas po es e concep o
i e on a iacións signi ica i as, aumen ando semp e desde o p imei o pe íodo -4.822 M€
pa a 1986-1989- a a o cua o -61.891 M€ pa a 2000-2006-. Cómp e sinala o o e descenso
pa a o pe íodo pos e io obxec o de es udo, o 2007-2013, no que a con ía pasou a se de
31.457 M€ (DGFC, 2007). Vémolo a con inuación:
Táboa 1:Fondos Es u u ais ecibidos po España desde 1986 (en millóns de eu os)
1986-1988
1988-1993
1994-1999
2000-2006
2007-2013
Fondos Es u u ais
-
-
41.080
49.569
28.207
Fondos Cohesión
-
-
9.574
12.322
3.250
TOTAL
4.822
18.707
50.654
61.891
31.457
No a: O pe íodo 94-06 inclúe FEOGA-O e IFOP; 07-13 non inclúe FEADER e FEP.
Fon e: Da os do MENR 2007-2013, en millóns de eu os de 2004
Lemb emos que as axudas co esponden es ao FEADER e FEP non eñen a conside ación
de Es u u ais pa a o pe íodo 2007-2013. As ci as asignadas pa a es es Fondos Sec o iais no
ci ado pe íodo son de 7.213,9 M€ no p imei o caso e 1.131,9 M€ no segundo (DGFC, 2007).
Co obxec o de pode ace unha composición máis comple a, inclúense amén as ci as do
FEOGA-O e do IFOP pa a os pe íodos an e io es. Pa a o pe íodo 1994-1999 asigná onse
4.054 M€ ao FEOGA-O e 1.101 M€ pa a o IFOP (Nie o & U illa, 1994) -a p ezos de 2004-,
men es que pa a o pe íodo 2000-2006 as con ías inicialmen e asignadas o on de 5.021,2 M€
no p imei o Fondo e 1.504,6 M€ no segundo -excluíndo o 4,16% des inado a ese a de
e icacia- (Comisión Eu opea, 2000). Véxase a segui no g á ico 1 a in o mación da e olución
da endencia na asignación dos Fondos Es u u ais ao longo do pe íodo 1986-2013:

Au o : Diego Sande Veiga
22
G á ico 1: Asignación de Fondos Es u u ais a España 1986-2013 (en millóns eu os)
No a: Os da os inclúen as con ías co esponden es ao Fondo de Cohesión
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do MENR 2007-2013
España oi o país maio pe cep o de Fondos Es u u ais a a o pe íodo 2007-2013. Sen
emba go, pa a o pe íodo 2007-2013 muda es a endencia. As con ías des inadas a es es
Fondos en e o pe íodo 1986-2013 eñen unha e olución moi cla a, con dúas e apas ben
di e enciadas. A p imei a que a anca no pe íodo 1986-1988 cunha do ación inicial de 4.822
M€ e na que a con ía dos ondos ai aumen ando de manei a o e pe íodo as pe íodo, a a
chega a 2000-2006 onde acada o máximo de ondos con 61.891 M€. Así pa a o pe íodo
1994-1999 ocupaba o cla o p imei o luga po dian e de -po o de- I alia, G ecia e Po ugal
(ABC, 1993), luga que seguía man endo no pe íodo 2000-2006 -po dian e ago a de I alia,
G ecia, Alemaña e Po ugal- con ampla di e enza nas con ías pe cibidas sob e o es o de
países (Villa e de & Maza, 2010). A pa i de aí, p odúcese un o e descenso nos impo es de
Fondos Es u u ais apo ados, educíndose no pe íodo 2007-2013 a a case a me ade con
31.457 M€, se ben nes a úl ima e apa non se inclúen os impo es asignados ao FEADER e ao
FEP -po alo o al de 8.345,8 M€-, ago a conside ados Fondos Sec o iais. España deixa de
ocupa es a posición a o ecida no epa o de ondos pasando a se Polonia a g an bene icia ia
cunha con ía que case duplica á española. Aínda así, na segunda posición pe manece po
dian e de países como -de no o po o de- I alia, República Checa, Alemaña ou Hung ía
(Comisión Eu opea, 2006a). Tal e como se sinala an e io men e, es a caída nos ondos
asignados ao conxun o de España débese a que moi as das exións o on supe ando o 75% da
Renda Media Comuni a ia debido ao seu desen ol emen o e, po supos o, amén á en ada de
no os países nas ampliacións e ec uadas pola UE (Faíña & López, 2004).
2.1.3 O Fondo FEDER
2.1.3.1 Que é o Fondo FEDER?
O Fondo Eu opeo de Desen ol emen o Rexional (FEDER) é un ins umen o inancei o
da Comisión Eu opea que en po inalidade a axuda pa a o desen ol emen o económico das
exións menos a o ecidas da Unión Eu opea. C eado en 1975 co obxec i o de co ixi os
p incipais desequilib ios exionais da Comunidade -en especial os que son consecuencia
dunha es u u a p incipalmen e ag a ia, dos cambios indus iais e do subemp ego es u u al-,
o ma pa e dos chamados Fondos Es u u ais, encamiñados, como se dicía, a p omo e un
desen ol emen o ha monioso da U.E. e o zando a súa cohesión económica e social.
4.822 €
18.707 €
50.654 €
61.891 €
31.457 €
-€
10.000 €
20.000 €
30.000 €
40.000 €
50.000 €
60.000 €
70.000 €
1986-1988
1988-1993
1994-1999
2000-2006
2007-2013
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
23
O obxec i o do FEDER é pe mi i que odas as exións da U.E. con e xan ao mesmo
ni el de desen ol emen o, o alecendo así a posición económica de Eu opa e da súa moeda.
Pa a is o dó anse como unha das pa idas con maio es medios den o do o zamen o da p opia
U.E., podendo ac ua sob e di e en es á eas. P incipalmen e inancian (Comisión Eu opea,
2011b):
- Axudas di ec as a in es imen os ealizados nas emp esas (en especial as Pemes) pa a
c ea emp ego sos ible.
- In aes u u as inculadas especialmen e á I+I, ás elecomunicacións, ao medio
ambien e, á ene xía e ao anspo e.
- Ins umen os inancei os ( ondos de capi al isco, ondos de desen ol emen o local
e c) pa a apoia o desen ol emen o exional e local e a o ece a coope ación en e as
cidades e as exións.
- Medidas de asis encia écnica.
Alén do ma co no ma i o eu opeo ( e anexo A. VII), das disposicións, dos obxec i os e
liñas xe ais ma cadas pola U.E., exis e un ma co nacional que ecolle a es a exia do país en
can o á xes ión de ondos pa a cada pe íodo de p og amación. No caso español es e
documen o se á o Ma co Es a éxico Nacional de Re e encia (DGFC, 2007), in e esándonos o
pe íodo 2007-2013 pa a es e es udo.
O Fondo FEDER es á compos o po a ios p og amas ope a i os. Un P og ama
Ope a i o (P.O.) é o documen o p esen ado po cada Es ado Memb o e ap obado pola
Comisión pa a desen ol e un Ma co Comuni a io de Apoio, es ando in eg ado po un
conxun o cohe en e de eixos p io i a ios compos os po medidas plu ianuais, pa a a
ealización do cal pode emp ega se un ou máis ondos, un ou máis ins umen os inancei os,
así como ao Banco Eu opeo de In es imen o (Jun a Cas illa la Mancha, 2014).
En e os p og amas ope a i os que compoñen o FEDER pa a Galicia, o Fondo
Tecnolóxico o ma pa e dos p og ama plu i exionais. Es es es an di ixidos ás exións
españolas de o ma conxun a, sendo execu ado o seu gas o po o ganismos da adminis ación
es a al e podendo e a aplicación de ecu sos di e en e in ensidade en cada un dos e i o ios.
Ademais do Fondo Tecnolóxico, que en como obxec o a p omoción da I+D+i emp esa ial e
ai di ixido a odas as exións españolas, dando p io idade ás an igas exións obxec i o 1
(Minis e io Economía e Facenda, 2007a), puxé onse en ma cha en España ou os p og amas
des e ipo. Así, o ma ían pa e des es inicia i as como o P og ama Ope a i o Economía
Baseada no Coñecemen o 2007-2013 -cuxos p incipais obxec i os son aumen a os
in es imen os en I+D+i, emodela e e o za o papel das uni e sidades, desen ol e
in aes u u as ecnolóxicas cen ais e mello a a ans e encia dos esul ados da ecnoloxía
(Minis e io de Economía e Facenda, 2007b)- e o P og ama Ope a i o Asis encia Técnica -
des inado a a e as de coo dinación, seguemen o e a aliación (Minis e io de Economía e
Facenda, 2007c)-. A di e enza dos p og amas plu i exionais, o p og ama exional FEDER-
Galicia es á di ixido exclusi amen e á Comunidade Au ónoma galega, sendo execu ado a
a és da adminis ación au onómica e es a al e es ando des inado a “Con e xe en e mos de
c ecemen o e emp ego, g azas ao omen o dunha economía baseada no coñecemen o” (Xun a
Au o : Diego Sande Veiga
24
de Galicia & DGFC, 2007). En adición, exis en p og amas de coope ación en e os dis in os
e i o ios, podendo es es es a des inados ao e o zo das elacións económicas e edes de
coope ación, como os p og amas de Coope ación T ans on ei iza -no caso galego con
Po ugal- (DGFC; DGDR, 2011), ou es a des inados a con ibuí ao desen ol emen o
sos ible no Sudoes e eu opeo (Minis e io de Facenda e Función Pública, 2011b) ou no Espazo
A lán ico (Minis e io de Facenda e Función Pública, 2011a), como os p og amas de
Coope ación T ansnacional. Den o des a ipoloxía amén exis en p og amas des inados a
con ibuí no in e cambio de coñecemen o dos e i o ios máis a anzados como os p og amas
de Coope ación In e exional (Minis e io de Facenda e Función Pública, 2010). En odos eles
o p o agonismo da adminis ación es a al es á p esen e no seu deseño (DGFC, 2014d).
Pode iamos incluí nes a di e enciación ou os p og amas elacionados como o Fondo de
Cohesión-FEDER, que apo a axuda inancei a a p oxec os do sec o medioambien al e a
p oxec os des inados a es ablece ou desen ol e as in aes u u as de anspo e (Minis e io
de Economía e Facenda, 2007d). Es e úl imo é un ondo in e es a al que apo a con ibucións
inancei as pa a p oxec os nos Es ados Memb os cun PIB pe cápi a in e io ao 90% da
media comuni a ia (UE, 1992) - oi aplicado pa a log a a con e xencia en países como
España, I landa, G ecia e Po ugal- e es á xes ionado en pa ena iado en e exións, o Es ado
Memb o e a Comisión (González & Benedic o, 2006). Tendo en con a as di e en es
posibilidades exis en es, a o ma escollida de p og ama plu i exional pa a o P og ama
Ope a i o Fondo Tecnolóxico ai que es e con e coa p esenza des acada da adminis ación
es a al en odo o seu desen ol emen o.
2.1.3.2 Xes o es dos Fondos FEDER pa a o pe íodo 2007-2013
Co obxec o de concede unha maio con ianza aos sis emas de con ol dos Es ados
Memb os, a UE decidiu que pa a 2007-2013 habe ía que designa unha au o idade de xes ión,
unha de ce i icación e unha de audi o ía, subs i uíndo as dúas úl imas á au o idade pagado a e
de con ol do pe íodo 2000-2006. A au o idade de xes ión esponsabiliza íase da e icaz
xes ión e execución do p og ama ope a i o. A au o idade de ce i icación es ablece e
ansmi e á Comisión as decla acións ce i icadas de gas o e as solici udes de pago. Po
úl imo, a au o idade de audi o ía se á un ó gano independen e que le a á a cabo as audi o ías
de cada p og ama ope a i o (Pa lamen o; Consello Eu opeo, 2006a).
En can o á xes ión inancei a, a no idade p incipal é que cada p og ama ope a i o é
inanciado cun único ondo, coa excepción do Fondo de Cohesión que inancia á ac uacións
conxun as co FEDER, acendo que, en e mos xe ais, a xes ión inancei a sexa máis lexible.
Ademais os comp omisos o zamen a ios dos p og amas ope a i os son ealizados anualmen e
pa a cada ondo e obxec i o. Pa a o pe íodo 2007-2013 amén pode án pecha se pa cialmen e
ope acións comple adas sen necesidade de aga da ao peche dos p og amas ope a i os.
Habe á amén modi icacións con espec o ás axas de co inanciamen o, pasando as axas
máximas a se un 80% pa a o FEDER e o FSE nas exións Con e xencia, Phasing-ou e
Phasing-in. Pa a o es o de axas de co inanciamen o non exis en modi icacións: 50% pa a
FEDER e FSE no obxec i o Compe i i idade exional e emp ego, e 85% pa a o Fondo de
Cohesión. O Fondo de Rexións Ul ape i é icas (po exemplo Cana ias) e á unha axa de
co inanciamen o do 50% pa a a Coope ación Te i o ial e adap a á as axas de
co inanciamen o en unción do obxec i o no que se encad e -80% pa a Con e xencia,
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
25
Phasing-ou e Phasing-in; 50% pa a Compe i i idade- (Kaise , 2008).
Po úl imo en 2007-2013 es ablecé onse no mas nacionais de elixibilidade, espec ando a
egulación eu opea, pa a acili a a execución dos p og amas ope a i os.
Segundo es ablece o Pa lamen o e o Consello Eu opeo no Regulamen o (CE) Nº
1080/2006, de 11 de xullo de 2006, a au o idade de xes ión5 se á a au o idade pública
nacional, exional ou local ou un o ganismo público ou p i ado designado polo Es ado
Memb o pa a a xes ión e execución do p og ama ope a i o. Ocupa ase ademais das
seguin es uncións6: ga an i que a selección das ope acións se axus e aos c i e ios
es ablecidos polo P og ama Ope a i o, comp oba que se ealiza on as accións co inanciadas,
ga an i que os da os con ables o on exis ados nun sis ema in o má ico, e i ica que os
bene icia ios con en cun sis ema con able sepa ado, ga an i que as a aliacións p e is as se
ealicen de aco do coa no ma i a, ga an i a dispoñibilidade da documen ación pa a as
audi o ías, asegu a á au o idade de ce i icación que con e coa documen ación necesa ia,
o ien a ao Comi é de Seguemen o, elabo a e emi i á Comisión os in o mes de execución
anual e inal, ga an i o cump imen o da no ma i a de in o mación e publicidade e acili a a
in o mación á Comisión pa a a a aliación de g andes p oxec os.
Po ou a banda, un o ganismo in e medio7 é odo o ganismo ou se izo público ou
p i ado que ac úa baixo a esponsabilidade da au o idade de xes ión ou de ce i icación ou
que desen ol a compe encias en nome delas. Os Es ados Memb os poden designa un ou
a ios o ganismos in e medios que ealicen pa e ou odos os come idos das au o idades
ci adas baixo a esponsabilidade des as.
A impo ancia de coñece a au o idade de xes ión e os o ganismos in e medios que
in e eñen en cada p og ama ope a i o adica en sabe con exac i ude que adminis ación ou
en e es á a xes iona os impo es o zamen ados. Es a cues ión en a súa ele ancia xa que,
a ándose de axudas pa a o desen ol emen o exional, quizais se ía axei ado que osen
deseñadas endo en con a ao máximo posible as ca ac e ís icas da exión obxec i o e non que
osen deseñadas de manei a xe alis a.
A au o idade de xes ión do Fondo FEDER en e i o io español os én aa a Di ección
Xe al de Fondos Comuni a ios do Minis e io de Facenda e Adminis acións Públicas,
habendo mul i ude de o ganismos in e medios que poden pa icipa en di e en es ni eis de
xes ión en cada un dos p og amas ope a i os. Non se de ine nos espec i os p og amas
ope a i os o papel conc e o de cada un des es o ganismos in e medios, pe o o g an núme o
deles e a súa pe enza en moi os casos á Adminis ación Xe al do Es ado condúcenos a pensa
que os p og amas, an o plu i exionais como exionais, e as dis in as liñas de sub ención
o on deseñadas con ca ac e ís icas xene alis as e sen e en con a as necesidades especí icas
(económicas, sociais, medioambien ais e c) do e i o io. Tan o é así, que incluso un P og ama
Ope a i o Rexional como o FEDER-Galicia, no que o seu ca ác e exional in ui i amen e
nos pode ía induci a pensa que se execu a a a és da Xun a de Galicia, é execu ado na
me ade do seu gas o po o ganismos de ó a da Comunidade Au ónoma. A modo de e e encia
compa a i a, no anexo A. VIII (agás pa a o Fondo Tecnolóxico, no Capí ulo 4) inclúese a
5 A . 59.1, Regulamen o (CE) 1083/2006, de 11 de xullo de 2006.
6 A . 60, Regulamen o (CE) 1083/2006, de 11 de xullo de 2006.
7 A . 59.2, Regulamen o (CE) 1083/2006, de 11 de xullo de 2006.
Au o : Diego Sande Veiga
32
Táboa 3: Repa o de Fondos Es u u ais, Cohesión, Sec o iais 07-13, exións Con e xencia po habi an e e PIB
CC.AA
TOTAL FONDOS
(Millóns €)
PIB (Millóns €)
FONDOS/PIB
TOTAL (%)
PIB pe capi a
(€)
FONDOS POR
HABITANTE (€)
ANDALUCÍA
14.385,03
138.300,68
10,40%
16.666,00
1.714,40
CASTELA A MANCHA
3.239,53
35.989,48
9,00%
17.780,00
1.559,84
EXTREMADURA
3.348,15
16.199,83
20,67%
15.026,00
3.052,23
GALICIA
5.137,28
55.203,73
9,31%
20.399,00
1.870,00
MEDIA CONVERXENCIA
6.527,50
61.423,43
10,63%
17.467,75
2.049,12
ESPAÑA
43.562,84
1.021.968,09
4,26%
20.636,00
936,68
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de Fondos do MENR 2007-2013, habi an es do INE(1/01/2014),
PIB e PIB pe capi a da os do INE(2013)
Como se pode obse a na áboa an e io , se nos ixamos na can idade de ondos po
habi an e, supoñendo que se epa isen a pa es iguais, a g an bene iciada pola asignación
ealizada se ía Ex emadu a con 3.052,23 € po habi an e, men es Galicia ocupa ía o segundo
luga con 1.870 € po habi an e, seguida po Andalucía con 1.714,40 € e Cas ela A Mancha
con 1.559,84 €.
A si uación é algo di e en e se compa amos o peso ela i o da asignación de ondos
espec o do PIB de cada unha das exións. Ex emadu a con inúa a se a g an bene iciada cun
peso do 20,67% da apo ación comuni a ia espec o ao PIB, seguida ago a po Andalucía co
10,40%, Galicia en e cei o luga co 9,31% e Cas ela A Mancha co 9%.
Tendo en con a es as ci as pódese dici que Galicia non es á nunha si uación
especialmen e a o ecida espec o ao es o de exións obxec i o Con e xencia, pe o unha
análise sob e a con eniencia da asignación de ondos a un e i o io debe ía e en con a
amén ou as ca ac e ís icas das exións como e emos máis adian e. Non só son impo an es
es es ac o es de análise p e io senón amén o ei o de como se epa en os ondos. A e ec os
de comp oba se hai un epa o equi a i o das con ías asignadas habe ía que e en con a
ou os ac o es como: o en ellecemen o da poboación, a dispe sión da poboación, o es ado
das súas in aes u u as, o peso dos dis in os sec o es, a do ación ecnolóxica (Mas, 2010), ou
a capacidade das p opias exións de Con e xencia pa a compe i polos ondos (Vence, 2007).
Es a cues ión en o seu alo se emos en con a que un obxec i o dos mesmos debe ía se a
p ocu a da igualdade pa a incen i a o c ecemen o, cues ión que a lóxica do capi alismo e
dos me cados lib es po si sós semellan non se capaces de log a .
Pódese dici que o esul ado dos ondos pa a España oi, en e mos xe ais, sa is ac o io
pa a o pe íodo 2007-2013, man endo un saldo iscal posi i o, p o ogando inicialmen e o
Fondo de Cohesión e educindo de xei o g adual as axudas ás exións que deixan de se
obxec i o 1. Des a manei a, o éxi o pa a España, e amén pa a Galicia, depende á en g an
medida das ac uacións in e nas que se le en a cabo (Espasa, 2008), como as a aliadas nes e
es udo.
En esumo, se acemos unha compa a i a dos ondos pe cibidos nas exións con
obxec i o Con e xencia do e i o io español no pe íodo de p og amación 2007-2013, emos
que Andalucía é a que máis ondos pe cibe -14.385,03 M€-, seguida de Galicia -con 5.137,28

2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
33
M€-, Ex emadu a -con 3.348,15 M€- e en úl imo luga Cas ela A Mancha -con 3.239 M€-.
Se clasi icamos os ondos pe cibidos en elación ao PIB das CC.AA., Galicia ocupa o e cei o
luga , e o segundo se a clasi icación é de ondos pe cibidos po habi an e da exión ( e áboa
3).
En can o ao epa o de asignacións en e os dis in os Fondos Es u u ais e Sec o iais, e
seguindo coa compa a i a en e exións con obxec i o Con e xencia españolas, pódese dici
que Galicia é das ca o CC.AA. a que maio peso ela i o na asignación de Fondos en do
FEP (G á ico 5), a segunda no FSE (G á ico 3) e a e cei a no FEDER (G á ico 2) e FEADER
(G á ico 4), sendo es es dous úl imos os ondos que con an con maio asignación no conxun o
das exións con es e obxec i o.
2.1.5 A execución dos Fondos Es u u ais en Galicia: o pe íodo 2007-2013
2.1.5.1 Pano ámica xe al dos Fondos Es u u ais en Galicia a a 2013
Desc íbese nes a pa e do aballo a ac i idade FEDER en Galicia pa a o pe íodo 2007-
2013. Pa a unha con ex ualización axei ada des e ins umen o comuni a io no e i o io
cómp e unha p imei a isión máis xe al da asignación e emp ego dos Fondos Es u u ais e
Sec o iais na Comunidade Au ónoma galega ao longo dos di e en es pe íodos de
p og amación. Considé ase pa a is o o pe íodo que ai desde o ano 1994 ao 2013, incluíndo
amén as asignacións es imadas pa a o pe íodo 2014-2020.
O p imei o que des aca se analizamos o pe íodo 1994-1999 é o g an peso ela i o do
FEDER no conxun o dos ondos, chegando ao 70% do gas o p e is o. Ou os Fondos
Es u u ais como o FSE e o FEOGA-O eñen meno peso ela i o no pe íodo, subliñando a
ele ada con ía de IFOP co esponden e a Galicia que supe aba os seiscen os millóns de eu os.
En can o ao pe íodo 2000-2006 con inúa a man e se un impo an e peso ela i o do
FEDER, aínda que meno que no an e io , sendo ago a do 57,37% do o al asignado nos anos
sinalados. Os impo es de FSE e FEOGA cob an maio ele ancia a ni el o zamen a io
alcanzando os 392 M€ no p imei o caso e os 822,70 M€ no segundo, men es o IFOP baixa
a a os 520,70 M€.
Pa a o pe íodo 2007-2013 obxec o de es udo e no que o FEOGA-O (ago a FEADER) e o
IFOP (du an e eses anos FEP) deixan de se Fondos Es u u ais con e éndose en Sec o iais
(Comisión Eu opea, 2007), o FEDER con inúa a man e un impo an e peso ela i o nos
ondos asignados -o 56,94%-, así como impo an e é amén o peso do FEADER -22,61% do
o al- on e ao FEP -o 11,14% do o al- e ao FSE -9,31% do o al conside ado do pe íodo-.
Pa a o pe íodo 2014-2020 Galicia deixa de se exión con obxec i o Con e xencia. Tan o
o peso ela i o como a con ía do FEDER exional é subs ancialmen e meno -36,73%- en
a o do FEADER -35,77%-, men es que o FEMP ep esen a á o 14,91% e o FSE o 12,59%.
Véxase na seguin e áboa 4:
Au o : Diego Sande Veiga
34
Táboa 4: Fondos Es u u ais e Sec o iais en Galicia 1994-2020 (millóns de €), agás Fondo de Cohesión
PERÍODOS
FEDER***
FSE
FEOGA-O
IFOP
TOTAL POR
PERÍODO
1994-1999*
2.558,31
179,51
301,43
611,23
3.650,48
2000-2006
2.335,70
392,00
822,70
520,70
4.071,10
2007-2013
2.191,54
358,50
870,02
428,60
3.848,66
2014-2020**
913,68
313,14
889,80
371,01
2.487,63
TOTAL POR FONDO
7.969,23
1.243,15
2.883,95
1.931,54
14.057,87
No a:*Da os de ondos comp ome idos segundo POI Galicia 00-06, Xun a de Galicia.
**Da os FEP es imados, sen exionaliza .
***Rexional
Fon e: Elabo ación p opia a pa i do POI Galicia 00-06, MAC 00-06, MENR 07-13, MAGRAMA, AAE 14-20
Es a análise non queda ía comple a se non isualizamos a endencia na dis ibución dos
ondos ao longo do empo. O p imei o que chama a a ención no g á ico 6 é a e olución do
FEDER, xa que p esen a unha o ísima diminución que se ai máis pa en e pa a o pe íodo
2014-2020 no que, como se comen aba an e io men e, Galicia deixa de e obxec i o de
Con e xencia. Ademais a súa e olución é semp e descenden e desde o pe íodo 1994-1999, se
ben a a o 2000-2006 es e descenso oi ei o de o ma g adual e máis sua e.
Se nos ixamos ago a no FSE pódese e que inicialmen e es aba do ado cunha can idade
máis pequena que a que se eu asignando no es o de exe cicios. Habe ía que subliña aquí
que o impo e máis al o asignado p odúcese pa a o pe íodo 2000-2006, endo luga un
paula ino descenso pa a os seguin es pe íodos.
O FEOGA-O, FEADER pos e io men e, é o único dos ondos conside ados que con a
cunha e olución posi i a ao longo do empo, xa que a súa con ía oi aumen ando pe íodo a
pe íodo, de o ma máis sua e nos úl imos dous, chegando aos 913,68 M€ p e is os pa a
2014-2020.
Analizando o IFOP, FEP e FEMP pa a pe íodos pos e io es, obsé ase que a súa
endencia é nega i a, cunha cu a de penden e mode ada. As ci as asignadas a Galicia o on
caendo pe íodo a pe íodo e non semella p obable que es a ci cuns ancia poida muda de xei o
signi ica i o.
En de ini i a, a e olución na con ía de ondos asignados a Galicia segue unha senda
simila á española, aumen ando a a o pe íodo 2006 e logo diminuíndo no pe íodo 2007-2013 e
máis pa a 2014-2020 ( e áboa 4). Pode iamos dici en ón que, en liñas xe ais, hai unha
endencia á edución dos Fondos Es u u ais e Sec o iais asignados a Galicia pe íodo a
pe íodo, al e como se pode obse a no g á ico 6. Nes e, an o o FSE como o FEP eñen unha
sua e penden e descenden e, diminuíndo as súas apo acións de o ma paula ina, men es o
FEDER exional en unha diminución de impo es sua e en e os anos 1994-2013,
expe imen ando unha caída b u al e educíndose case á e cei a pa e do máximo pa a 2014-
2020. Sen emba go, es a si uación non se p oduce no FEADER -cun cla o aumen o pa a
2000-2006-, que de o ma mode ada ai aumen ando a súa con ía.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
35
G á ico 6: E olución dos Fondos Es u u ais e Sec o iais en Galicia 1994-2020 (millóns de €)
No a:*Da os de ondos comp ome idos segundo POI Galicia 00-06, Xun a de Galicia.
**Da os FEP es imados, sen exionaliza . FEDER exional.
Fon e: Elabo ación p opia a pa i da áboa 4.
Os P og amas de Cohesión
a) O Fondo de Cohesión en Galicia.
Mención apa e me ece o Fondo de Cohesión en Galicia, ins umen o de apoio cen ado
no ámbi o do medio ambien e e dos anspo es ao longo dos di e en es pe íodos. Comén anse
aquí os da os des e Fondo endo en con a que ao pe de a condición de e i o io de
Con e xencia e pasa a pe ence ao g upo de exións máis desen ol idas (Piñe o, 2014),
Galicia deixa de pe cibi es e ipo de inanciamen o pa a o pe íodo 2014-2020 ao supe a o
75% da enda media comuni a ia, debido ao seu p opio desen ol emen o económico e á
ampliación dos países memb os da UE (Faíña & López, 2004).
Tomando os mesmos pe íodos emp egados nas análises an e io es des e documen o como
e e encia, coñécese que os impo es de Fondo de Cohesión pagados en Galicia pa a o pe íodo
1994-1999 ascende on a 471,91M€, men es que pa a 2000-2006 p oduciuse un descenso nos
pagos si uándose a con ía en 464,20 M€ (Sec e a ía Es ado de Coope ación Te i o ial, 2009).
Pa a o pe íodo 2007-2013, sabemos que a can idade asignada inicialmen e pa a a Comunidade
Au ónoma galega e a de 594 M€ (Di ección Xe al de Plani icación Económica e Fondos
Comuni a ios, 2007). Des a manei a pa a o ma co 2007-2013 pode íanse supe a as con ías
gas adas en pe íodos an e io es, pe o como se pode comp oba no anexo ( áboa A-9), is o non
acon ece se emos en con a os da os dos que dispoñemos ac ualmen e apo ados pola
Di ección Xe al de Fondos Comuni a ios do Minis e io de Facenda -no momen o de pe ición
dos da os a mediados de 2015 cón ase cos da os de execución pe o non coas can idades
decla adas debido ao uncionamen o da eg a n+2-.
2.1.5.2 Asignación e papel dos Fondos Eu opeos na I+D+i galega
A asignación de Fondos Eu opeos ende a educi se de ca a aos p óximos pe íodos de
p og amación en Galicia, endo en con a que xa se pe deu a condición de e i o io obxec i o
-€
500 €
1.000 €
1.500 €
2.000 €
2.500 €
3.000 €
FEDER
FSE
FEOGA-O
IFOP
Au o : Diego Sande Veiga
36
Con e xencia pa a 2014-2020. Is o le a á necesidade de elabo a polí icas en ocadas a
esul ados máis especí icos e menos xe alis as, na liña ma cada polas es a exias RIS3
(Conselle ía de Economía, 2014).
En e os ondos des inados á I+D+i en 2007-2013 des acan po con ía os de na u eza
FEDER -aínda que ou os como os FEADER con an amén con impo es asignados pa a
ac uacións nes a á ea-. Des a manei a, Galicia con ou especi icamen e con 405,59 M€
asignados desde o Fondo Tecnolóxico, 361,69 M€ do p og ama ope a i o FEDER-Galicia
des inados á inno ación emp esa ial, e 199,88 M€ do p og ama de Economía Baseada no
Coñecemen o (Minis e io de Facenda e Adminis acións Públicas, 2014), como pa e des a
polí ica FEDER xes ionada pa a a CC.AA e coo dinada desde o Es ado.
A plani icación elabo ada pa a a implemen ación dos Fondos FEDER en Galicia incluía a
consecución dunha se ie de log os de ca a ao inal do pe íodo de p og amación 2007-2013,
en e os que se ma caban: un aumen o do gas o en I+D espec o ao PIB que acada ía o 1,87%
no úl imo exe cicio da se ie, a c eación de 84.142 emp egos educindo a axa de desemp ego
nun 0,60% anual, a c eación de 421 emp esas inno ado as, o inc emen o da p odu i idade
nun 0,87% anual, o inc emen o da enda po habi an e ou o inc emen o do s ock de capi al,
en e ou os.
Sen emba go, a dis ibución na asignación de Fondos Eu opeos no pe íodo 2007-2013
con inuou a apoia de manei a p incipal á cons ución de in aes u u as on e á I+D+i. Po
exemplo, no p og ama ope a i o FEDER-Galicia -o de maio con ía- o 39,12% do p og ama
es á di ec amen e di ixido á cons ución de edes de anspo e. A inno ación emp esa ial
ecibe unha asignación cla amen e in e io , co 16,50% do o al. A es a ci cuns ancia habe ía
que engadi que o ni el de execución dos ondos a mediados de 2015 e o zaba es a endencia
dunha o ma exace bada -cun 94% de execución dos impo es asignados a in aes u u as,
men es os ondos des inados á inno ación emp esa ial non acadaban o 43% nes e p og ama,
segundo da os ecollidos pa a es e es udo no Minis e io de Facenda-.
Os p og amas le ados a cabo non eñen en con a na súa plani icación moi as das
ca ac e ís icas especí icas das exións de Con e xencia nin o deseño das medidas de
acompañamen o necesa ias pa a e o za as sine xías coas accións dos gobe nos exionais,
sendo deseñados desde o lado da o e a, sen e en con a ao sec o p i ado (Faíña, López,
Mon es, Cal o, & Bolea, 2013). A in ensidade da cen alización do inanciamen o des inado
ás exións de Con e xencia en o ganismos como o CDTI pode implica ce os iscos de
implemen ación. Is o es aba dando luga a un baixo ni el de gas o ce i icado, senón amén a
un e aso na pos a en ma cha dos p oxec os. Se ía impo an e e o za a pa icipación das
au o idades exionais na xes ión dos p og amas de I+D, así como omen a unha cul u a de
supe isión den o da xes ión española (Faíña & López, 2010).
Po unha banda as simulacións economé icas amosan un impo an e e ec o do
in es imen o dos Fondos FEDER en can o a c ecemen o e emp ego en compa ación coas
es imacións ealizadas en ausencia des e ecu so. Sen os Fondos Eu opeos, aínda cos seus
de ec os de implemen ación, a si uación económica se ía peo (López, Faíña, & López, 2007),
e máis e o í ica se cabe du an e a c ise.
Ademais do FEDER -a a és do P og ama Ope a i o Galicia, do P og ama
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
37
Plu i exional de Economía Baseada no Coñecemen o-, amén o FEADER (indi ec amen e no
Eixo 1, apoiando a compe i i idade), o FEP (no Eixo 2 apoiando in es imen os de mello a da
p odu i idade) e o POCTEP-GNP (no Eixo des inado ao C ecemen o Económico e o
Emp ego) p esen an complemen a iedades pa a apoia á I+D+i. Se ben en ningún dos ou os
Fondos Es u u ais ou Sec o iais o apoio á inno ación ocupa unha posición o almen e cen al.
2.1.5.3 Execución de Fondos FEDER en Galicia
Á ho a de es uda o impac o dos ondos no e i o io non só nos debemos queda cos
impo es asignados inicialmen e. Unha das posibilidades de e como se aplican ealmen e as
con ías o zamen adas é a a és do gas o execu ado. En éndese po gas o execu ado, a ni el de
con abilidade pública, aquel que das ca o ases de gas o A-D-O-K8(Conselle ía de Economía
e Facenda, 1999), alcanzou a e cei a ase de Ob iga (O), sen necesidade de que se eña
e ec uado o Pagamen o (K).
Es udando os da os de seguemen o ob idos a mediados de 2015, o p imei o que se pode
obse a é a dispa idade na po cen axe de execución dos di e en es p og amas ope a i os.
Men es o P og ama Ope a i o Galicia, de ca ác e exional e o máis impo an e en con ía, en
unha ci a de execución do 78,59%, a ealidade pa a os p og amas plu i exionais ampouco
e a mello : o P og ama Ope a i o de Economía Baseada no Coñecemen o si úase no 74,85%
de execución men es o P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico es á no 57,54% espec o ao
p og amado. Es a si uación, que e lic e unha isión dun momen o dado espec o aos
o zamen os inicialmen e asignados, é especialmen e g a e se emos en con a o ac ual con ex o
de c ise, dado que a baixa execución do gas o non pe mi i ía le a a cabo ac uacións que
a en de e e e o ciclo económico dando pulo á demanda, senón que ademais a baixa
execución a ec a máis aos p og amas ope a i os des inados ao o alecemen o da I+D+i e das
edes de colabo ación ecnolóxica que deben se c eadas de o ma delibe ada a a és da
polí ica indus ial e ecnolóxica na p ocu a da compe i i idade (Esse , Hilleb and, Messne , &
Meye -S ame , 1994). A inal de pe íodo, o Es ado conseguíu que an o no Fondo
Tecnolóxico como no p og ama de Economía Baseada no Coñecemen o ose decla ada máis
axuda execu ada da p e is a, podendo non se admi idas pa e das ce i icacións en iadas en
caso de non cump i as condicións ma cadas.
Mención apa e me ecen o es o de p og amas ope a i os do FEDER nos que habe á que
pun ualiza a súa si uación. Po o de de impo ancia habe á que ixa a a ención p imei o no
Fondo de Cohesión. É de des aca a baixísima execución des e ondo, axudando a que a
execución media do FEDER non acade o 68% ( e áboa 5). En 2011 a p opia UE ameazou
con conxela as apo acións des e ondo aos Es ados cun dé ici maio ao 3% (Cas o, 2011),
impedindo o uso des es ondos en de e minados países.
Como se pode e na áboa seguin e, o da o ela i o ao P og ama de Coope ación
T ans on ei iza -de con ía educida compa ado cos p og amas an e io es- é de gas o
co esponden e a p oxec os ap obados ao non dispoñe das ci as de execución. Po iso é que
a po cen axe sob e o o al p esen a un ni el an ele ado.
Tamén é baixa a execución do P og ama Ope a i o Asis encia Técnica -acadando
8 A . 73 Lei 1/1999: Au o ización (A), Disposición (D), Ob iga (O), Pagamen o (K)

Au o : Diego Sande Veiga
38
unicamen e o 24,89% do gas o p e is o-, es ando dedicado p incipalmen e a a e as de
e i icación, con ol e a aliación (moi as delas penden es de ace men es non pechan as
ac i idades do pe íodo 2007-2013). O peso ela i o des e úl imo p og ama é o máis pequeno
de odos ao con a só con 7,3 M€ de asignación. A segui a áboa 5:
Táboa 5: FEDER execu ado en Galicia po P og amas Ope a i os (€, %)
PROGRAMA OPERATIVO
TOTAL AXUDA
ESTIMADA (€)
AXUDA PROGRAMADA
(€)
AXUDA EXECUTADA
(€)
EXECUCIÓN (%)
P.O. Galicia
2.652.662.940,13
2.191.544.341
1.722.415.779,88
78,59%
P.O. Economía do Coñecemen o
214.789.574,60
199.865.626
149.603.898,31
74,85%
P.O. Fondo Tecnolóxico
580.814.275,90
405.591.292
233.386.521,08
57,54%
P.O. Fondo de Cohesión**
271.093.146,80
594.000.000
169.563.479,05
28,55%
P. O. Coope ación T ans on ei iza*
72.073.369,39
54.100.000
52.349.051,06
96,76%
P.O. Asis encia Técnica
3.293.773,61
7.300.000
1.817.063,99
24,89%
TOTAL
3.794.727.080,43
3.452.401.259
2.329.135.793,37
67,46%
*No a: Impo es de p oxec os ap obados sen exec. axuda non eu opea, da os da Conselle ía de Facenda
**No a: Figu a a can idade o al de axuda comuni a ia inicialmen e es imada no MECEGA
Fon e Elabo ación p opia a pa i de da os do Minis e io e da Conselle ía de Facenda a 05/05/2015
Á is a dos da os an e io es queda en e idencia que a execución dos ondos non es aba a
se emp egada con odo o seu po encial como ins umen o pa a es imula a economía du an e
a c ise inancei a, senón que o p opio cump imen o dos seus obxec i os pode ía es a limi ado
ao exis i g ande isco de que unha pa e impo an e das con ías asignadas non se chegasen a
execu a an es da da a lími e. A mediados de 2015 al aban a edo de 1.123,26 M€ de gas o
FEDER e de Cohesión po execu a , o 32,54% da es imación p e is a.
A segui , e ec uamos unha ecompilación das conclusións que se poden ex ae endo en
con a os da os de execución aballados no seguemen o (a mediados de 2015) dos p incipais
P og amas Ope a i os elacionados co FEDER en Galicia: FEDER-Galicia ( exional),
Economía Baseada no Coñecemen o (plu i exionais), Coope ación T ans on ei iza e
Cohesión. Pa a is o desag ega emos os da os po Eixos e Temas, no Te i o io, po Ac i idade
Económica e en unción dos Xes o es dos ondos. O P og ama de Asis encia Técnica apenas
me ece se eseñado pola súa baixa asignación, polo que só inclui emos un comen a io no
p imei o apa ado.
A) EN CANTO Á EXECUCIÓN POR EIXOS E TEMAS.
a. P og ama Ope a i o FEDER-Galicia concen a a maio asignación de Fondos nos
emas co esponden es ao Eixo 4 -máis dun e zo dos ondos do p og ama con 857,4
M€- des inado a T anspo es e Ene xía, seguido polos emas do Eixo 3-Medio
Ambien e, Con o na e Recu sos Híd icos, os do Eixo 2 des inado a Inno ación
Emp esa ial e os do Eixo 1-Desen ol emen o da Economía do Coñecemen o. Non só
hai unha maio asignación no Eixo 4, senón que ademais es e es á execu ado case na
o alidade, men es que ou os eixos p esen an unha execución meno . É de des aca a
baixísima execución nos emas do Eixo 2 di ixidos á Inno ación Emp esa ial, cun
51,39%. As ac uacións do Eixo 4 es án des inadas case na o alidade á cons ución de
in aes u u as de anspo e, dedicando un gas o ma xinal ás ac i idades elacionadas
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
39
coa Ene xía ( e anexo áboas A-1 e A-6). Incluso nou os eixos como o 3 ou o 6
ecóllense ac uacións elacionadas coa cons ución de de e minadas in aes u u as.
Con es a o ma de asignación na execución, a a és de g andes p oxec os, p émiase ás
g andes emp esas do sec o da cons ución no can o de a ende p incipalmen e ás
Pemes. Nes e con ex o non podemos dici que se cump a axei adamen e o obxec i o
xe al do P og ama: “Con e xe en e mos de c ecemen o e emp ego g azas ao
omen o da economía do coñecemen o”.
b. En liñas xe ais, algúns dos p oxec os máis ele an es do P og ama Ope a i o de
Economía Baseada no Coñecemen o con emplaban a cons ución de di e sos cen os
de in es igación e espazos de coñecemen o no Sis ema Uni e si a io de Galicia, así
como a ans e encia de ecnoloxía ou a p ocu a do aumen o de in es imen os en
I+D+i, cump indo cos obxec i os ma cados. Unha das cues ións que se poden c i ica
é a baixa asignación coa que con an an o o Tema 3 como o Tema 14, des inados a
omen a a elación en e o ámbi o da in es igación pública e o mundo emp esa ial
( e anexo áboas A-2 e A-7). Cabe ía p egun a se se es a dis ibución non es a ía
limi ando ás uni e sidades no seu achegamen o ca a ou os sec o es p odu i os.
c. P og ama Ope a i o Asis encia Técnica: Nas a aliacións e ec uadas non se e lic e o
eno me peso dos ecu sos des inados á cons ución, nin se obse an g andes eaccións
no sen ido de que un aumen o no in es imen o dos ondos puidese se emp egado
nalgún momen o como polí ica pa a comba e os e ec os da c ise económica ( e
anexo áboas A-3 e A-8).
d. P og ama Ope a i o de Coope ación T ans on ei iza España-Po ugal. Á ea Galicia-
No e de Po ugal: O gas o ap obado acada case a o alidade do o zamen ado pa a
Galicia. Po ou a banda, a súa baixa asignación en e mos ela i os con ida a pensa
que es e p og ama pode ía es a inanciando unha se ie de p oxec os illados e sen
con inuidade no espazo e no empo, en ez de e eb a unha au én ica coope ación
es a éxica a edo da on ei a luso-galaica ( e anexo áboas A-5 e A-10).
e. P og ama Ope a i o Fondo de Cohesión: As ac uacións exis en es es án di ixidas a
in aes u u as po ua ias e, en meno medida, a in aes u u as pa a a xes ión de
augas. Non p esen a execución máis que en es dos emas p opos os, deixando ou os
con g an asignación sen gas o, como o des inado ao sec o e o ia io ou o des inado á
xes ión de esiduos. Obsé ase unha ixidez po pa e das adminis acións que non
acili a on segui emp egando es e ondo en maio medida, a pesa do con ex o de
g a e c ise económica ( e anexo áboas A-4 e A-9).
Non cabe dúbida de que a p esenza de Fondos como o FEDER é posi i a pa a o
desen ol emen o exional, se ben segundo es udos an e io es non se conseguen acada os
esul ados p ocu ados en can o a con e xencia das exións españolas (Villa e de & Maza,
2010) e a emp ego nas exións obxec i o 1 (Bande, Fe nández, & Mon uenga, 2010). Es a
si uación pode es a a epe i se se emos en con a que pa a 2007-2013 obsé ase como g an
pa e dos ondos son des inados a g andes p oxec os de cons ución de in aes u u as,
deixando a pa icipación dou os sec o es -e especialmen e das Pemes- como unha cues ión
case ma xinal. Pemes que, po ou a pa e, son as maio es xe ado as de emp ego (Comisión
Eu opea, 2012) e as que máis di icul ades pode ían e pa a inno a po cues ións de
Au o : Diego Sande Veiga
40
capacidade, de inanciamen o ou ecu sos humanos. Ademais, o ni el an baixo de execución
alíñase coa mal chamada polí ica p ocíclica da “aus e idade”, que quizais debe ía se
designada como “de eco es”.
B) EN CANTO AO TERRITORIO.
A polí ica exional e íxese como un ins umen o capaz de ans e i ecu sos das exións
máis icas ás exións máis pob es coa in de homoxeneiza o benes a na Unión Eu opea. Así,
no pe íodo 2007-2013 a polí ica exional ep esen a o 36% do o zamen o da Comunidade
(Peña, González, & Ramos, 2011). Como consecuencia des as polí icas, algúns es udos si úan
a axa de c ecemen o do PIB en e mos eais en Galicia no pe íodo 2000-2006 nun 3,09%,
g azas aos ondos (Lima, Ca dene e, & Usabiaga, 2010), se ben ao depende de múl iples
ac o es é di ícil sabe que pa e é ealmen e a ibuíble a es es.
Ao mesmo empo, no que se e i e a inno ación, a dis ancia xeog á ica é un obs áculo
pa a a ans e encia de coñecemen o, aumen ando o cus o e empo dedicado ao in e cambio de
in o mación (Bo azzi & Pe i, 2003).
Cando alamos do c ecemen o e p odu i idade dun e i o io debe án e se en con a os
seguin es ac o es aos que se deben des ina as polí icas públicas: a es u u a e especialización
p odu i a, o g ao de inno ación ecnolóxica, a cuali icación dos ecu sos humanos, a do ación
de in aes u u as p odu i as e a accesibilidade das exións (Comisión Eu opea, 1999). Nes a
liña obse á onse, po exemplo, log os na aplicación dos ondos pa a o pe íodo an e io 2000-
2006, no que as exións obxec i o 1 -ac ualmen e obxec i o Con e xencia- aumen a on a súa
do ación en capi al humano, pe o apenas amosa on a iación espec o ás exións non
obxec i o 1 (Pas o , Raymond, Roig, & Se ano, 2010). Ou o exemplo de mello a se ía, po
exemplo, o inc emen o nos alo es dos indicado es exionais de inno ación no empo
(Hollande s, e al., 2014).
Nes e senso, desde o pun o de is a e i o ial hai que e en con a amén a impo ancia da
concen ación de ac i idades e das economías de aglome ación, que en Galicia enden a
p oduci se a edo do Eixo A lán ico, ao se a á ea máis dinámica da Comunidade Au ónoma.
O peso das p o incias da Co uña e Pon e ed a no PIB e a do 76,98% en 2014 (IGE, 2018).
En elación a es e, a execución e i o ial do P og ama Ope a i o FEDER-Galicia non
edunda nes a di e enza, pe o si a do Fondo de Cohesión. En can o ao P og ama Ope a i o
Asis encia Técnica, a edo do 75% da súa execución non se asigna a ningunha p o incia
conc e a, e no de Economía Baseada no Coñecemen o, o 56% pe ence ás ci adas p o incias,
quedando o 34% sen asignación, co que no caso máis ex emo pode ía chega a a o 90% no
Eixo A lán ico.
Tendo en con a o an e io , a dis ibución dos ondos en e os eixos e e i o ios -pa a o
que podemos oma as p o incias- pode ía non se a máis axei ada a medio ou longo p azo,
p ecisando deseños menos xe alis as, coincidindo con in es igación p e ias (Rod íguez-Pose
& F a esi, 2004).
Vexamos ago a que oi o acon ecido nos p incipais P og amas Ope a i os pe encen es
ao FEDER en Galicia cos da os nesa mesma da a de 2015.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
41
a. No p og ama exional FEDER-Galicia 2007-2013 o 29,96% do gas o co esponde á
Co uña, o 22,75% a Lugo, o 18,08% a Ou ense, o 17,05% a Pon e ed a e o 12,16% a
Va ias P o incias9, achando coa p imei a idea in ui i a que le a ía a pensa que a
maio pa e da execución e ía luga nas dúas p o incias que con o man o Eixo
A lán ico ( e anexo áboa A-11 e g á ico A-1). Nas cidades execú anse 316,39 M€, o
18,37% do o al en Galicia. A cidade de San iago é a que maio gas o execu ado
p esen a con algo máis de 65,6 M€, seguida pola Co uña con 60,7 M€ ( e anexo
áboa A-17 e g á ico A-2).
b. O P og ama de Economía Baseada no Coñecemen o 2007-2013, concen a na
p o incia da Co uña unha execución do 41,70% do o al, seguida pola p o incia de
Pon e ed a cun 17,86%, Lugo cun 4,72% e Ou ense cun 1,17%. Mención apa e
me ecen os impo es co esponden es a Va ias P o incias, que pola súa ele ada con ía
supoñen o 34,60% do o al ( e anexo áboa A-18 e g á ico A-3). Igual que no Fondo
Tecnolóxico hai un cla o p o agonismo da Co uña e dos p og amas pa a o conxun o de
p o incias. Nes e caso ese p o agonismo é amén cla amen e u bano, xa que nas 8
p incipais cidades galegas (inclúese Vilaga cía de A ousa) execú anse 93,8 M€, o
62,71% do o al: San iago de Compos ela 40,74%, Vigo o 25,21% e A Co uña co
20,85% son as máis des acadas ( e anexo áboa A-24 e g á ico A-4).
c. Como é na u al, as ac uación do P og ama de Coope ación T ans on ei iza,
concén anse nas zonas limí o es con Po ugal.
d. Po úl imo, no Fondo de Cohesión 2007-2013 o 95,73% do mesmo é des inado ás
p o incias de Pon e ed a e A Co uña, men es o 4,27% es an e ai di ixido á
p o incia de Ou ense. Ao es a cen adas a maio pa e das ac uacións en
in aes u u as po ua ias p ac icamen e 3 de cada 4 eu os des e Fondo o on
des inados ás cidades de Vigo, Co uña ou Fe ol ( e anexo áboa A-32 e g á ico A-7).
Pon e ed a é a p incipal pe cep o a con moi a di e enza, cun 64,26% do o al
execu ado en Galicia, seguida a ce a dis ancia pola Co uña que pe cibe un 31,47% do
gas o ( e anexo áboa A-28 e g á ico A-6). As di e enzas son b u ais en e as
p o incias do les e e as do oes e, co que cabe ía p egun a se se non se es á
di icul ando a cohesión exional ao e o za case de o ma exclusi a ás p o incias
máis icas. A o alidade dos ondos es án asociados a g andes núcleos de poboación:
os 77,7 M€ execu ados en Vigo supoñen o 45,85% de odo o execu ado en Galicia, A
Co uña con a co 14,29%, seguida po Fe ol co 12,87%, Vilaga cía de A ousa co
10,06%, Pon e ed a co 8,35%, San iago de Compos ela co 4,31% e en úl imo luga
Ou ense co 4,27% do gas o execu ado en Galicia.
C) EN CANTO Á ACTIVIDADE ECONÓMICA.
De inicio débese e en con a á ho a de a alia as polí icas da U.E. que o in es imen o
inanciado con ondos comuni a ios pode exe ce o seu impac o no c ecemen o económico
con e aso conside able (Rod íguez-Pose & F a esi, 2004).
9 Non asignadas a unha p o incia ou cidade conc e a.
Au o : Diego Sande Veiga
48
inno ación: gobe no, polí icas, sis ema educa i o, sis ema inancie o e c (Lund all, 1992;
Dosi, F eeman, Nelson, Sil e be g & Soe e, 1988).
Sis ema Nacional e Rexional de Inno ación
Como sabemos, o concep o de Sis ema Nacional de Inno ación (en adian e SNI) en xa
es décadas desde que o a in oducido po Ch is F eeman a inais dos anos oi en a as os
seus es udos ealizados sob e o caso xaponés (F eeman, 1987). Logo, o e mo SNI se ía
popula izado po dúas ob as: Na ional Sys em o Inno a ion (Lund all,1992) e Na ional
Inno a ion Sys ems (Nelson, 1993). Aínda que ou as de inicións se ían dadas ao longo dos
anos, odas elas man eñen as ideas cla es o muladas po es es au o es pionei os, de manei a
que os SNI es a ían cons i uídos po :
“Os elemen os e elacións que in e ac úan na p odución, di usión e uso de coñecemen o
no o e economicamen e ú il … e que es án localizados ou en aizados den o dos lími es dun
es ado-nación” (Lund all, 1992).
“Un conxun o de ins i ucións cuxas in e acións de e minan o uncionamen o inno ado
das emp esas nacionais” (Nelson, 1993).
Unha o mulación exhaus i a dos elemen os que o man pa e dun Sis ema Nacional ou
Rexional de Inno ación podemos a opala no seguin e cad o 2, ex aído de Vence (2007):
Cad o 2: Elemen os do Sis ema Nacional /Rexional de Inno ación
ELEMENTOS DO SISTEMA NACIONAL / REXIONAL DE INNOVACIÓN
O ganización in e na das emp esas
- Fluidez da in o mación e coñecemen os.
- Colabo ación en e depa amen os (ma ke ing,
p odución, I+D).
- Peso ela i o dos depa amen os écnicos.
Relacións in e emp esa iais
- Compe encia.
- Coope ación, ne wo ks, dis i os, in e cambios in o mais.
Papel do sec o público
- Polí ica I+D, polí ica ecnolóxica e indus ial.
- Apoio di ec o á I+D ( inanciamen o, cen os públicos de
in es igación).
- Regulación e es ánda es.
- Comp as de ecnoloxía como usua io.
En amado ins i ucional do sec o inancei o
- Relacións banca indus ia.
- Me cado de alo es.
- Capi al isco.
In ensidade da I+D e o ganización da I+D
- Recu sos de I+D.
- Compe encias, especializacións.
- O ganización: sis ema ciencia- ecnoloxía.
Sis ema educa i o e de o mación
- Recu sos.
- Especializacións e sime ías co sis ema p odu i o.
- Calidade.
Fon e: Tomado de Vence, 2007; en base a B-A. Lund all e B. Johnson (1992)

2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
49
Pa a o noso es udo esul a especialmen e ele an e a adap ación do concep o de Sis ema
de Inno ación ao ámbi o exional. Foi o galés Philipe Cooke quen in oduciu o concep o de
Sis ema Rexional de Inno ación (en adian e SRI) nos anos 90 [ id. Cooke, U anga &
E xeba ía, 1998]. Pa a de ini o e mo, o au o p opón desag ega e de ini es ideas básicas:
 Rexión: Con ecuencia son emp egados ca o c i e ios pa a de ini unha exión. O
p imei o é que unha exión non es á inculada a un amaño de e minado. O segundo é
que se a a dun e i o io homoxéneo en base a uns c i e ios especí icos. O e cei o é
que pode se di e enciada de á eas on ei izas po un ipo pa icula de asociación de
ca ac e ís icas elacionadas. O cua o é que p esen a ce a cohesión in e na.
 Inno ación: O concep o de inno ación é emp egado en conexión coa análise dos
p ocesos de cambio ecnolóxico. Es e p oceso de cambio ecnolóxico consis e en es
ases di e en es: in ención, inno ación e di usión. A inno ación se ía o es adio da
p imei a aplicación p odu i a do coñecemen o exis en e (Cooke, 2001).
 Sis ema: O sis ema de inno ación es á cons i uído po elemen os e elacións que
in e ac úan na p odución, di usión e u ilización do coñecemen o no o e
economicamen e ú il (Lund all,1992). Un sis ema de inno ación é un sis ema social, o
que signi ica que as inno acións son o esul ado da in e acción social en e ac o es
económicos. É amén un sis ema abe o, que in e ac úa co seu medio e no que o
mecanismo de e oalimen ación é impo an e, xa que ao p oduci no o coñecemen o e
no as ecnoloxías o sis ema de inno ación amén en in luencia sob e as condicións
ex e nas do seu p opio uncionamen o, non só no seu medio (Cooke, 2001).
Ou os au o es de inen un SRI como “a in aes u u a ins i ucional que apoia á
inno ación na es u u a p odu i a dunha exión” (Asheim & Ge le , 2005). De o ma que os
SRI es a ían o mados po dous subsis emas: po unha banda o subsis ema emp esa ial de
aplicación e explo ación do coñecemen o -cons i uído polas emp esas dunha exión, os
clien es, o necedo es, compe ido es e ou as emp esas coas que coope an-, e po ou a banda
o subsis ema de xe ación e di usión do coñecemen o - o mado polas ins i ucións implicadas
na p odución e di usión de coñecemen os e habilidades: ins i ucións públicas de
in es igación, ins i ucións educa i as e ou as- (Cooke, Lau en is, Töd ling, & T ippl, 2007).
Mención apa e sob e o concep o de SNI ou SRI, me ece o en oque dos sis emas de
inno ación abe os. Hen y Chesb ough desc ibiu o pa adigma da inno ación abe a no lib o
i ulado Open Inno a ion (Chesb ough, 2003). T á ase dun pa adigma que asume a
posibilidade de que as o ganizacións emp eguen ideas in e nas ou ex e nas á p opia
o ganización, así como in e elacións e canles in e nas ou ex e nas á ho a de le a as
inno acións p opias da o ganización ca a o me cado. Es e modelo nace como oposición ao
modelo pechado e e ical clásico no que as ac i idades de I+D son desen ol idas
exclusi amen e a ni el in e no polas o ganizacións e son os depa amen os especializados os
que de e minan os p odu os e se izos a dis ibuí pola emp esa no me cado.
Unha p opos a que a a de in eg a o concep o de Open Inno a ion e SNI é a de
San onen, Kai o-oja, & An ikainen (2011), que conside an un no o ac o cla e nos SNI/SRI
abe os. O en oque da T ipla Hélice, iden i ica es ac o es cla e: a Uni e sidade -á que lle
co esponde a in es igación; o Gobe no -ao que lle co esponde man e un g ao de
Au o : Diego Sande Veiga
50
es abilidade que a o eza os in e cambios-; e o Sec o Indus ial -co espóndelle a p odución
de manu ac u as-. Engaden os au o es ineses un cua o ac o cla e, que es a ía o mado polos
Usua ios e Clien es inais e que se ía o g upo máis di ícil de con ola po posuí maio
libe dade de elección.
Segundo os au o es, a e ec os de p omo e as ac i idades de inno ación abe as, débese
man e un al o ni el de mo i ación na ede do Sis ema de Inno ación; en cada o ganización,
ni el e indi iduo. Es e ni el de mo i ación consegui íase a a és de incen i os - anxibles ou
in anxibles- aos ac o es cla e do sis ema, e que se deben de ini a a és dun modelo sólido de
Mo i ación To al (San onen, Kai o-oja, & An ikainen, 2011).
Pa a a Comunidade Au ónoma de Galicia, a inno ación con igú ase como elemen o cla e
de c ecemen o económico, ao a a se dun e i o io pe i é ico que con a co de andi o a aso
ecnolóxico (Vence, 1998a; 2000; 2010). Mais non debemos esquece que as ca ac e ís icas
especí icas de cada Sis ema de Inno ación son cla es pa a en ende a dinámica inno ado a
dun e i o io e a e ec i idade das polí icas que se eñen implemen ando no pasado e as que se
poden implemen a no u u o. Polo an o, non exis i á unha única con igu ación óp ima pa a
odos os SRI/SNI. Máis ben as exións di i en e, como consecuencia, así o deben ace os seus
Sis emas de Inno ación e, en consecuencia, as polí icas que a an de desen ol elos (Na a o
& Gibaja, 2009).
Os Sis emas Nacionais e Rexionais de Inno ación e os milieu inno ado es
Un Sis ema Nacional ou Rexional de Inno ación pode ía de ini se como “a ede de
ins i ucións, do sec o p i ado e público, cuxas ac i idades e in e accións inician, impo an,
modi ican ou di ulgan no as Tecnoloxías” (F eeman, 1987). Polo an o, a capacidade
inno ado a dun e i o io es a ía en unción dos ecu sos humanos e económicos des inados á
I+D (gas os e pe soal) e da súa in aes u u a ecnolóxica (o conxun o de cen os e ins i ucións
que le an a cabo ac i idades inno ado as), pe o amén da in e acción en e as emp esas,
adminis acións públicas e ou os axen es. Nes e sis ema he e oxéneo, dinámico e abe o,
ca ac e izado pola e oalimen ación posi i a e a ep odución, o ap o ei amen o das no as
ecnoloxías depende ía no só dos ac o es indi iduais, senón das in e accións e sine xías en e
es es (Buesa, Baume , Heijs, & Ma ínez, 2002).
Es a idea é moi pa ecida ao concep o de «milieu» inno ado desen ol o polos au o es
neoma shallianos dos dis i os indus iais e da xeog a ía económica, pa a os que as
ac i idades inno ado as equi en dun ambien e inno ado no que eña luga un in e cambio
ecíp oco de pe soal, coñecemen os cien í icos e ecnolóxicos, se izos especializados e de
axuda á inno ación (Boix & T ullén, 2011; Boix & Galle o, 2006; Beca ini, 2004; Bellandi,
2001, Koscha zky, 1997). Es e úl imo concep o es a ía baseado na impo ancia dos aspec os
locais na ansmisión de coñecemen o, a ec ando amén ás emp esas, especialmen e ás Pemes
debido á súa meno capacidade de acceso a ecu sos de di e en e ipoloxía. Sen emba go, es a
concepción pode ía in e p e a se hoxe en día amén nou o ipo de cla es, dado o inc emen o
de accesibilidade á in o mación que p opo cionan as TIC (Buesa, Baume , Heijs, &
Ma ínez, 2002) e a al a e c ecen e mobilidade dos axen es que pa icipan nes es p ocesos.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
51
Necesidade e e ec o da aglome ación na inno ación
A necesidade de coñece as azóns que xus i ican a concen ación das inno acións nuns
luga es e non nou os le a á en a i a de explica a aglome ación de emp esas en
de e minadas zonas xeog á icas, que no malmen e coinciden con zonas u banas e
me opoli anas (Simmie, Senne , Wood, & Ha , 2002). Nume osas son as azóns polas que se
p oducen es as aglome acións, en e as que se inclúen a exis encia de desbo damen os do
coñecemen o (spillo e s), a maio posibilidade de in e acción con ou os axen es económicos,
máis ácil acceso a p o edo es e clien es, maio posibilidade de consecución de man de ob a
cuali icada e, como non, os a o os en cus es son algunhas delas.
Como esul ado des as aglome acións, p odúcense disc epancias exionais en c ecemen o
e en emp ego, a opando como aíz des as di e enzas amén a inno ación, ap endizaxe e a
di usión de ecnoloxías. É dici , que a di e enza adica ía na ap endizaxe colec i a das exións
e nas ex e nalidades de i adas das economías de aglome ación pa a o conxun o do sis ema,
xe adas en e ou as polo sec o público (S e nbe g, 1999) a a és das polí icas.
A inno ación emp esa ial como p oceso in e ac i o e sis émico nun SNI/SRI
A inno ación é un p oceso in e ac i o de acumulación de ap endizaxes que pe mi e
xes iona a in o mación e os coñecemen os necesa ios pa a chega a c ea ou mello a
ecnoloxías. Requí ese pa a is o de es u u as o ganiza i as que a o ezan o es o zo das
o ganizacións e das emp esas (Nelson, 1987). Es as es u u as debe án se dinámicas e ace
posibles as elacións in e e in a emp esas.
De modo xe al, a inno ación xo de das di e en es o mas de combina os coñecemen os
ac uais, con ando coa axuda de moi as pe soas. T a a íase, pois, dunha ac i idade na que
des aca, ademais des e sinalado ca ác e in e ac i o, unha imp escindible acumulación de
coñecemen o. O ca ác e in e ac i o da inno ación non se e e i ía de o ma exclusi a á
di usión da ecnoloxía e da maquina ia (OECD, 1992), senón amén á capacidade de
abso ción de coñecemen o non codi icado. Polo an o, a ecnoloxía non pode sepa a se da
con o na na que nace, así como ampouco das es u u as que a ixe on posible.
A xe ación e ansmisión de coñecemen o pode xu di den o do ámbi o o mal ou
in o mal. No e e ido aos p ocedemen os o malizados, a base adica ía na ap endizaxe a
a és da expe iencia e o coñecemen o áci o, non sendo posible a ibuí a súa o ixe a
in o macións p e iamen e coñecidas (Dosi, F eeman, Nelson, Sil e be g, & Soe e, 1988).
Des a manei a, pa a a a de explica os e ec os acumula i os de coñecemen o que se
p oducen nas emp esas aplícanse eo ías como a da in o mación, que xe a quizan os p ocesos
de ap endizaxe in o mal (Hu ienne & Messne , 1993).
O coñecemen o inno ado pode xu di a a és de di e en es si uacións (An onelli, 2008):
na esolución de p oblemá icas écnicas e de p odución -lea ning by doing- (A ow, 1962), a
a és das expe iencias en no os p odu os ou écnicas -lea ning by using- (Rosenbe g, 1982),
median e a ap endizaxe o ixinada na coope ación en e usua ios e p odu o es -lea ning by
in e ac ing- (Lund all, 1988), e a a és de expe iencias de ap endizaxe acumula i a (Cohen
& Le in hal, 1989). Ademais, débese con a coa ap endizaxe e ec uada na ase de p odución -
Au o : Diego Sande Veiga
52
coñecida como lea ning by p oducing (Johnson & Lund all, 1994), delimi ándoa cos
coñecemen os xe ados pola I+D p i ada -lea ning by sea ching- e na in es igación básica.
No caso do p esen e es udo, esul a de especial cohe encia poñe o oco de a ención nos
esul ados de inno ación xe ados desde o ámbi o das emp esas como oi o da ap endizaxe
o ixinada pola coope ación en e p odu o es. Pa a is o cómp e cen a se, en pa e, na
o ganización da ase da p odución e na ealización dos p oxec os. Cen a a a ención na
pa icipación das emp esas e das Pemes na inno ación é undamen al xa que o in es imen o
en I+D é unha condición necesa ia pa a o desen ol emen o sos ible (Eje mo, Kande , &
Henning, 2011; Nam, Pa bo eeah, Cullen, & Johnson, 2014). En e ec o, o inc emen o do
in es imen o público en I+D con ibúe a mello a as ci as de PIB e VEB en si uacións de
es ancamen o do c ecemen o, se ben es á lonxe de se unha “panacea", debido ao peso
ela i amen e pequeno da súa in luencia (Mou inho, Au-Yong, & Coelho, 2015). Pe o es e
in es imen o gobe namen al en I+D non é o único ac o impo an e na p ocu a pa a es imula
o c ecemen o económico. A e icacia dos Sis emas Rexionais de Inno ación depende amén da
c eación das condicións necesa ias pa a o man emen o ou o aumen o do consumo de bens e
se izos a ni el exional e da capacidade de in e acción dos axen es (Mou inho, Au-Yong, &
Coelho, 2015). Pódese a i ma que, a ni el xe al, o e o zo da capacidade ecnolóxica é o
ins umen o máis e icaz pa a a edución do pa o, sen mos a des an axes en espec o ao
desen ol emen o sos ible (Mou inho, Au-Yong, & Coelho, 2015).
A p omoción do desen ol emen o das Pemes é un in es imen o con impo ancia no
con ex o exional, non só pa a as p opias emp esas, senón amén pa a o conxun o do
ecosis ema inno ado . As Pemes son un dos ac o es endóxenos máis impo an es pa a o
desen ol emen o exional, pa icula men e nas á eas menos desen ol idas, xa que pe mi en
es abiliza o me cado labo al e c ea condicións pa a o cambio es u u al (Lewandowska,
S opa, & Humenny, 2014). Median e o emp ego de Fondos Es u u ais po pa e das emp esas
p odúcese, ademais, un ce o aspec o educa i o ou de ap endizaxe, pe mi indo aos axen es
pa icipan es adqui i coñecemen o e expe iencia que acili a án unha e icien e abso ción dos
ondos dispoñibles en sucesi os pe íodos de p og amación (Lewandowska, S opa, &
Humenny, 2014).
Non se debe esquece que as pequenas e medianas emp esas xogan un papel c ucial na
economía. Pa a in e p e a a análise p opos a debe á e se en con a o a gumen o segundo o cal
o papel das Pemes a ía de indus ia pa a indus ia (Schumpe e , 1939), e incluso es e pode
a ia amén na o ma en como se desen ol e. Sen emba go son, en de ini i a, múl iples as
azóns polas que unha polí ica ecnolóxica se e como apoio das Pemes: a p ocu a dun
equilib io máis a o able pe an e o pode económico, o omen o de elacións mu uamen e
bene iciosas pa a as pequenas/g andes emp esas, e o man emen o e c eación dunha on e
signi ica i a de emp ego (Ro hwell & Zeg eld, 1982).
Da colabo ación emp esa ial xo de o concep o de di e si icación elacional, que busca
combina as ac i idades an e io es e no as de o ma que o ezan mello es esul ados que os
que se ob e ían po sepa ado. Es a pode ía acada se ben g azas a unha compa ibilidade a ni el
ecnolóxico en e ambas, ou ben po que compa en aspec os no seu p oceso de
come cialización (Ha a d Deus o Business Re iew; EAE Business School, 2015).
Con ca ác e xe al, unha es a exia que eña en con a na medida axei ada o omen o da
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
53
di e si icación elacional e ía unha se ie de an axes po enciais, en e as que se inclúen: a
posibilidade de in odución en no os me cados, o ap o ei amen o de ecu sos, a
di e si icación do isco ou a maio p esenza das ma cas. Sen emba go, le a a cabo unha
es a exia des e es ilo amén p esen a iscos como o ei o de epousa pa e da
esponsabilidade na consecución de esul ados en ac o es ex e nos, ou o pe igo de non
ap o ei a economías de escala (Ha a d Deus o Business Re iew; EAE Business School,
2015).
Pa a log a es a me a de manei a plena, e de o ma que a inno ación non acabe sendo un
campo exclusi o das eli es emp esa iais e uni e si a ias, cómp e implica en odos os ámbi os
do p oceso ás pequenas e medianas emp esas galegas. As Pemes son unha compoñen e
esencial do ecido indus ial español e galego. A súa con ibución ao emp ego, á
compe i i idade e ao c ecemen o económico en sido longamen e esal ada en múl iples
análises da ealidade emp esa ial. Sen emba go, aínda é necesa ia máis in es igación pa a
coñece con su icien e de alle a con ibución que es as poden chega a apo a ao cambio
ecnolóxico e á inno ación.
De ei o, as e idencias amosan que as Pemes, especialmen e as emp esas de ecen e
c eación, con ibúen c ecen emen e nos sis emas de inno ación in oducindo no os p odu os e
adap ando os exis en es ás necesidades dos consumido es (Callan & Guine , 2000). Tan o é
así que exis e un eno ado in e ese desde as au o idades gobe namen ais po apoia a
inno ación des es axen es. Nun mundo xe almen e globalizado, débense e en con a os
desa íos e e os que es e colec i o en po dian e, e a ende as súas necesidades pa a log a un
axei ado equilib o das economías (Callan & Guine , 2000).
Ademais, as Pemes p esen a ían, segundo es udos p e ios (Callan & Guine , 2000),
algunhas an axes en can o ao seu papel como axen es da I+D: amósanse máis inno ado as
que as g andes compañías, eñen maio p opensión a pa en a , eñen an axe en sec o es que
non p ecisan g an in ensidade de capi al, ao mesmo empo que e i an os p oblemas
bu oc á icos das emp esas de maio dimensión. En adición, es as emp esas poden acome e
inno acións que non semp e in e esan ás g andes pola capacidade de negocio xe ada polos
a ances.
Non so p ende, polo an o, que as Pemes eñan xogado un papel undamen al na
inno ación ecnolóxica e no cambio ecnolóxico nou os e i o ios. Faise e iden e que en
Galicia, polo an o, con o mada a súa es u u a emp esa ial undamen almen e po es e
ipo de emp esas, o papel que lle co esponde a es es axen es debe se amén de p imei o
ni el.
Condicionan es da inno ación nas emp esas e uso das polí icas de inno ación pa a o
seu omen o
Desde a pe spec i a sis émica que imos adop ando, a in ensidade inno ado a das
emp esas én de e minada po unha plu alidade de ac o es in e nos e ex e nos. Na
o ganización das ac i idades inno ado as in e eñen ac o es ex e nos á emp esa e ac o es
in e nos condicionados pola p opia o ganización e dinámica in e na das mesmas (Dosi, 1984).

Au o : Diego Sande Veiga
54
A a iedade de ac o es ex e nos que poden a ec a á capacidade inno ado a das
emp esas pe mi e iden i ica es ipos de condicionan es: polí ico-ins i ucionais, es u u ais e
locacionais (Fe nández & Co onado, 2004). As condicionan es polí ico-ins i ucionais inclúen
a plani icación e coo dinación das ac i idades de in es igación, o ma co xu ídico-no ma i o e
o ap opiado desen ol emen o do conxun o de o ganismos e ins i ucións públicas. As
condicionan es es u u ais e í ense ás ci cuns ancias de especialización sec o ial, amaño das
emp esas (un educido amaño di icul a a capacidade de manob a da o ganización a
de e minados ni eis) e capaci ación dos ecu sos humanos. A e cei a condicionan e inclúe os
ac o es ambien ais e locacionais, xa que o p oceso de inno ación equi e do luxo de
coñecemen o, a o ecido polas elacións de p oximidade, as o zas de aglome ación e as
ex e nalidades p oducidas po es as. De aí xo den as concen acións xeog á icas de emp esas
que dan luga a in e elacións con ou as emp esas e ins i ucións, a o ecendo o p oceso
inno ado cunha dispoñibilidade de ac o es anxibles - ecu sos inancei os, pe soal
cuali icado, in aes u u as ísicas e ecnolóxicas- como in anxible -cul u a o ganiza i a,
ac i ude inno ado a, elacións de coope ación, cohesión social, coñecemen o áci o, elacións
in e pe soais- (Fische , Re illa, & Snicka s, 2001).
As edes de coope ación e a xes ión das emp esas
Baseado en con ibucións de di e sos au o es (Po e , 1990; F eeman, 1991; Deb esson &
Amesse, 1991), o en oque dos clús e es alo a posi i amen e os p ocesos de i alidade,
ap endizaxe colec i a e os e ec os de sine xía, pe o sen limi a o seu es udo aos e i o ios
al amen e especializados e á in e acción en e Pemes dun mesmo sec o (como acon ecía nos
dis i os indus iais). Es e en oque o mula unha isión moi o máis ampla que ou os
an e io es, xa que inclúe unha análise do papel das g andes emp esas nas edes emp esa iais e
de coope ación, ademais de adxudica g an impo ancia á in e acción e in e dependencia en e
os dis in os axen es económicos (p o edo es, clien es, compe ido es cen os de in es igación
e c), an o a ni el in a como in e indus ial (Buesa, Baume , Heijs, & Ma ínez, 2002).
Ademais, segundo se sinala no úl imo aballo ci ado, baséase na noción de in e dependencia
e complemen a iedade: os ac o es se ían di e en es e e ían equi imen os di e en es, pe o ao
empo que compi en, p ecisan amén da p opia compe encia e dos seus p odu os pa a pode
inno a .
Discú ese nes e pun o a eo ía que a ec a á xes ión das emp esas, xa que es e concep o
es á amén elacionado, en e ou os aspec os, coa inno ación e coa capacidade pa a
con o ma as de andi as edes de coope ación. A capacidade ecnolóxica das emp esas é un
ac o undamen al á ho a de le a a cabo con éxi o p oxec os ecnolóxicos. Es a ob e íase
median e un p oceso de acumulación de expe iencia e coope ación (Basile, 2012; Mo han,
Minshall & Mo a a, 2015; Fo nhal, B oekel, & Boschma, 2011; Koscha zky, 1997).
Nume osos son os au o es que eñen subliñado a impo ancia da igu a dos emp esa ios
ao longo do empo (Schumpe e , 1911; Dankbaa , 1993). De ei o, o concep o
schumpe e iano de emp endemen o e de emp endedo compo a a exis encia e pa icipación
dun indi iduo c ea i o que combine ecnoloxías no as con no os me cados, deixando as
ecnoloxías ellas obsole as (Buesa, Baume , Heijs, & Ma ínez, 2002). Ligada a es a o ma
de en ende a igu a do emp esa io, engádese o concep o de ap endizaxe, en endido como a
o ma en que una emp esa cons úe e complemen a a súa base de coñecemen os espec o a
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
55
ecnoloxías, p odu os e p ocesos de p odución coa in de desen ol e e mello a a u ilización
das habilidades dos seus ecu sos humanos (Buesa, Baume , Heijs, & Ma ínez, 2002).
Un úl imo aspec o do que non nos debemos esquece e que de e mina pa e da capacidade
ecnolóxica, é a calidade e can idade das in e accións e elacións coa con o na. É dici ,
es a iamos alando aquí do ni el de implicación das emp esas no Sis ema Rexional de
Inno ación, o que inclui ía a coope ación con ou os axen es, os luxos de in o mación e a
ans e encia da ecnoloxía. Polo an o, endo en con a es a concepción da inno ación como
uno p oceso in e ac i o, a capacidade de abso ción das no as ecnoloxías po pa e das
emp esas depende ía amén dun p oceso in e ac i o das emp esas coa con o na (ou as
emp esas, o ganismos e cen os de in es igación, ins i ucións e c), e non só do seu po encial e
capacidade indi idual (Buesa, Baume , Heijs, & Ma ínez, 2002).
A ele ancia da di e si icación elacional
A p omoción de no as ías de desen ol emen o equi e inno acións polí icas
subs anciais e no os en oques espec o ás p ác icas do pasado. Pa indo da idea de que a
dependencia do camiño seguido (pa h-dependence) non é só unha ca ac e ís ica cen al dos
p ocesos económicos, senón amén das polí icas públicas, a des-ap endizaxe das ellas u inas
e a pa icipación nos p ocesos de cambio nas polí ica p esén anse como condicións p e ias
pa a o apoio a no as ías de c ecemen o indus ial (Moodysson, T ippl, & Zukauskai e,
2015).
A li e a u a capi alis a dedica escasa a ención á eno ación e di e si icación indus ial,
men es que a li e a u a da di e si icación elacional descoidou a dimensión ins i ucional das
ans o macións indus iais. Pe o as ins i ucións eñen un signi ica i o impac o nos p ocesos
de di e si icación (Boschma & Capone, 2015).
O en oque das Va iedades do Capi alismo (VOC) a i ma que o ma co ins i ucional dun
país de e mina o seu pa ón de especialización económica e ecnolóxica. En economías de
me cado coo dinadas (CME), onde as emp esas dependen de elacións máis du adei as, non
de me cado, p odúcese a especialización en o ma de inno acións inc emen ais. Men es, nas
economías de me cado libe ais (de LME), as emp esas coo dinan as súas ac i idades a a és
de xe a quías e aco dos de me cado, especializándose en inno acións adicais (Hall &
Soskice, 2001). Es e en oque non es a ía exen o de c í icas (Boschma & Capone, 2015). En
odo caso, o ma co ins i ucional en un impac o di ec o nos sec o es nos que se especializa á o
e i o io e, como consecuencia, no ipo de inno acións que se p oduci án (Hall & Soskice,
2001).
Se ben a di e si icación elacional pode non e os mesmos e ec os en países con
di e en e ni el de desen ol emen o económico (Boschma & Capone, 2016; Pe alia, Balland,
& Mo ison, 2017), es a e ía maio o aleza a ni el exional que nacional, dado que as
ins i ucións poden exhibi maio a iedade e dinamismo a es e ni el (S ambach, 2010).
Faise, pois, imp escindible desen ol e unha es a exia pa a que as exións menos
p óspe as (Galicia es aba clasi icada como exión obxec i o Con e xencia no pe íodo 2007-
2013) poidan di e si ica a súa economía, non unicamen e especializa se. O concep o o ixinal
Au o : Diego Sande Veiga
56
da RIS3 p omo e ía a es a exia de di e si icación ecnolóxica den o dun dominio conc e o,
o ecendo an axes de especialización debido á súa pe inen e escala (McCann & O ega-
A gilés, 2011).
A supe io idade en c eación de alo dunha es a exia de di e si icación (Rumel , 1982),
amén elacionada sob e a non elacionada, pe mi i á un mello ap o ei amen o das
economías de escala, de alcance e unha maio xe ación de sine xías (Palich, Ca dinal, &
Mille , 2000). Máis alá, naqueles e i o ios onde p e alecen as pequenas e medianas
emp esas on e ás g andes, os g upos emp esa iais amilia es adoi an amosa unha maio
p e e encia polas es a exias elacionais (Kang, 1998). Recen es es udos con i man a hipó ese
de que a di e si icación elacional das emp esas nos p ocesos inno ado es é quen de p oduci
c ecemen o do emp ego e da p odu i idade (Van Oo & Co ino is, 2015)
Es udos le ados a cabo no ámbi o do es ado español (Boschma, Minondo, & Na a o,
2012) a alan a a i mación de que a di e si icación elacional xoga un papel posi i o en can o
ao c ecemen o de alo engadido exional e ao c ecemen o do emp ego en España. Así, as
exións españolas ca ac e izadas po unha es u u a p odu i a de indus ias elacionadas son
capaces de c ece máis apidamen e que ou as exións.
Habe ía, polo an o, unha necesidade de ab i a “caixa neg a” de a iliación en e
indus ias como unha on e de ex e nalidades que se aglome an, explo ando as canles a a és
das cales es as se p oducen (Boschma, Minondo, & Na a o, 2012). Un exemplo dis o se ía a
mobilidade dos aballado es, mecanismo undamen al a a és do cal o coñecemen o é
di undido den o das exións (Boschma, E iksson, & Lindg en, 2009).
A dimensión exional: o caso de Galicia en España
O es udo do sis ema de inno ación a ni el exional é o máis ace ado (Buesa, Baume ,
Heijs, & Ma ínez, 2002), pa icula men e no caso do Es ado español: en p imei o luga
po que en case odos os países de ec ouse unha concen ación xeog á ica moi al a das
ac i idades inno ado as; en segundo luga po que na mei ande pa e dos Es ados exis en
dispa idades nas exións, unhas con maio ele ancia den o do conxun o do sis ema de
inno ación, men es ou as con a ían con ac uacións máis illadas; en e cei o luga e a pesa
das TIC, esul a di ícil de ansmi i a a és da dis ancia a c eación de no as ideas baseadas
no coñecemen o áci o (Aud e sch, 1998; Vence & González, 2014).
Po es as azóns esul a necesa io analiza as ac i idades ecnolóxicas en unidades
xeog á icas educidas que eñan en conside ación an o o enómeno da globalización como o
alcance limi ado dos desbo damen os de coñecemen o -spillo e s- (Buesa, Baume , Heijs, &
Ma ínez, 2002). Po es e mo i o, op amos polo ni el exional e, máis en conc e o, pola
Comunidade Au ónoma galega como unidade xeog á ica pa a a análise. Ademais, as CC.AA.
son, no caso español, as p incipais unidades adminis a i as que con an con compe encias
pa a le a a cabo polí icas de I+D exionais, alén das p opias da UE e o Es ado.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
57
2.2.2 Que se en ende po polí ica de inno ación? Tipoloxías das polí icas de inno ación
As polí icas de inno ación son un elemen o es u u an e dos Sis emas de Inno ación e un
ac o cla e pa a a súa dinamización. Ce amen e, os SRI ense a ec ados an o polas polí icas
de inno ación de inidas a ni el exional como polas polí icas de inno ación implemen adas a
ni el es a al e eu opeo. De ei o o Fondo Tecnolóxico é un p og ama que in oluc a
explíci amen e os es ni eis: o eu opeo, o es a al e o au onómico. Pa a ca ac e iza ese
p og ama ealiza ase unha discusión p e ia dos ipos e con idos das polí icas de inno ación,
poñendo o acen o sob e odo na súa dimensión exional.
As polí icas de inno ación
A polí ica de inno ación é o esul ado da con luencia da e olución da polí ica indus ial e
da e olución das polí icas de I+D e polí icas ecnolóxicas, englobando an o accións di ec as
como ac uacións sob e o sis ema de incen i os (Vence, 2007). As accións di ec as e í ense á
c eación de ecu sos e capacidades ecnolóxicas, ao e o zamen o da con o na, das es u u as
de apoio á inno ación, á coo dinación dos elemen os do sis ema de inno ación e ás medidas
de apoio pa a a c eación de emp esas inno ado as. Po ou a banda, as ac uacións sob e o
sis ema de incen i os inclúen egulacións, de ei os de p opiedade in elec ual, axudas e c.
En de ini i a, o obxec i o da polí ica de inno ación é a o mación de edes e a c eación
de pon es en e os axen es e as edes que mello combinan e emp egan o coñecemen o pa a
implan a inno acións, polo que a súa a e a cen al debe se c ea as condicións pa a unha
maio conec i idade e luidez nesas elacións (Vence, 2010).
Tipoloxías das polí icas de inno ación
Exis en di e en es clasi icacións de polí icas de inno ación, podendo dis ingui , po
exemplo, en e as ci adas polí icas indi ec as -que in lúen sob e as condicións ma co e o
con ex o- e as polí icas di ec as -que eñen como obxec i o a ec a a elemen os di ec amen e
in oluc ados na inno ación-. Pódese ala de polí icas ho izon ais -apoian de o ma máis
neu al calque a ipo de ac i idade- ou polí icas es a éxicas -cun obxec i o cen ado na
eme xencia dunha no a ac i idade ou sec o -, así como de polí icas de misión -máis
o ien adas a c ea coñecemen o pa a esponde a un e o social ou de país- ou polí icas de
di usión -o ien adas a expandi o coñecemen o-.
A ins umen ación das polí icas de inno ación das dis in as xe acións pode á ealiza se a
a és de o mas dis in as, endo en con a que non exis e unha al e na i a única aplicable a
odas as exións, senón que habe á que deseña unha in e ención combinada dos di e en es
elemen os en unción das ca ac e ís icas e necesidades do e i o io nas que se án aplicadas.
Pa a is o, débese di e encia inicialmen e en e os seguin es concep os e e idos á ipoloxía
das polí icas:
 Polí icas cien í icas: Poden in e i no ámbi o da educación e na c eación dun ma co
que incen i e a ac i idade cien í ica. Pa a cub i as necesidades des as ac i idades
p ecísanse do acións de ecu sos humanos e de in aes u u as (po exemplo
Au o : Diego Sande Veiga
64
As no as in es igacións a i man que a combinación dos modos de inno ación pa ece
esul a a o ma máis e icien e de inno a . A cues ión que xo de é como consegui es a
combinación e icien e. Pa a acada is o debe íase incluí á in es igación aplicada e á
enxeña ía, ecoñecendo que a ap endizaxe pode se p og esi a e non só ep odu i a.
Po ou a banda, ou a cues ión de i al impo ancia na que debe in e i a adminis ación
pública é en p ima o apoio inancei o e a inco po ación de pe soal al amen e cuali icado,
on e ao adicional apoio a ou o ipo de in es imen os como in aes u u as, bens de capi al
ou equipamen os. Xus i ica is o Vence (2007) po es azóns: en p imei o luga po que as
ac uacións cen adas na o e a de ecu sos humanos deben i acompasadas coas ac uacións
sob e a demanda emp esa ial pa a e i a es angulamen os do lado des a úl ima; segundo, o
capi al humano ac úa como mo o da inno ación; e e cei o, pe mi e socializa os ecu sos
públicos pa a a inno ación. Ademais, o pe soal écnico se á de u ilidade acendo diagnose da
p oblemá ica inno ado a, iden i icando ameazas e al e na i as no con ex o ecnolóxico e
in e ac uando e c eando edes con po enciais colabo ado es.
2.2.3.1 A impo ancia das polí icas de I+D+i: o papel dos Fondos Es u u ais nas
exións menos desen ol idas
Os Fondos Es u u ais son un dos ins umen os inancei os que en a Unión Eu opea.
Es es Fondos emp éganse pa a consegui , en e ou os, es obxec i os p io i a ios nos
e i o ios (Minis e io de Emp ego e Segu idade Social, 2017):
 Obxec i o 1: P omo e o desen ol emen o e o axus e es u u al das exións menos
desen ol idas.
 Obxec i o 2: Apoia a econ e sión económica e social das zonas con de iciencias
es u u ais.
 Obxec i o 3: Apoia a adap ación e mode nización das polí icas e sis emas de
educación, o mación e emp ego.
En e os Fondos Es u u ais pa a o pe íodo 2007-2013 igu a o Fondo Social Eu opeo
(FSE) e o Fondo Eu opeo de Desen ol emen o Rexional (FEDER), xa que an o o FEADER
(des inados á ag icul u a) como o FEP (des inado á pesca) pasa on a conside a se sec o iais
nese pe íodo. Galicia con igú ase como exión obxec i o Con e xencia den o do ma co
empo al analizado, sendo es as as que eñen das an igas exións obxec i o 110.
Nume osa é a li e a u a que en es udado o papel xogado polos Fondos Es u u ais no
desen ol emen o exional (A mes o, 2008; González-Mo alejo & Cos a, 2008). Algúns
au o es cues ionan o ei o de que o seu e ec o eña p oducido un p oceso de con e xencia
exional den o da p opia Unión Eu opea, ou no p opio Es ado (Cuad ado, Mancha, &
Ga ido, 1998; Hall, 1999; Vence, 2013; Vence & Me cal e, 1996; Rodil, Vence & Sánchez,
10 O obxec i o nº 1 iña como inalidade p omo e o desen ol emen o e o axus e es u u al das exións menos desen ol idas cuxo
PIB medio pe cápi a é in e io ao 75 % da media da Unión Eu opea. Es e obxec i o inclúe amén as exións ul ape i é icas, así como
as zonas do an igo obxec i o nº 6. Igual que acon ecía an e io men e, dúas e cei as pa es das in e encións dos Fondos Es u u ais
co esponden ao obxec i o nº 1. Es ímase que es e obxec i o engloba a p ac icamen e ao 20 % da poboación o al da Unión
(Consello Eu opeo, 1999).

2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
65
2014). Incluso, ou os chegan a cues iona a e icacia des as polí icas (Bold in & Cano a,
2001). Pa a ou os, sen emba go, demós ase que os Fondos Es u u ais eñen con ibuído en
ce a manei a no desen ol emen o socioeconómico a ni el exional (Cancelo de la To e,
Faíña, & López, 2005; De la Fuen e, 2002).
Desde a Unión Eu opea, o p incipal obxec i o ixado pa a a Polí ica de Cohesión,
consis ía en con ibuí ao c ecemen o económico e ao inc emen o da p odu i idade
p omo endo a cohesión económica, social e e i o ial, así como log a o desen ol emen o
sos ible dos Es ados Memb os.
No ámbi o das polí icas ecnolóxicas pe encen es aos Fondo Es u u ais le adas a cabo
no pe íodo 2007-2013 des aca no e i o io es a al o Fondo Tecnolóxico. Es e p og ama
ope a i o é una pa ida especial de ondos FEDER da Unión Eu opea dedicada á p omoción
da I+D+i emp esa ial en España (CDTI, 2017). Dado que nese ma co empo al Galicia
p esen aba unha necesidade de desen ol emen o económico e unha si uación de a aso
ecnolóxico xa ci ado (Hollande s, Es-Sadki & Kane a, 2016) espec o ás exións máis
a anzadas da UE, cómp e p es a especial a ención á e icacia e e iciencia das polí icas
ecnolóxicas aplicadas no e i o io.
A compe i i idade nos me cados dos países que abso ben apoio de ondos públicos como
os Fondos Es u u ais é un ag egado de nume osas compoñen es es u u ais (Remeikiene &
Gaspa eniene, 2016). Aínda que o impac o eal do apoio da UE ás economías nacionais es á
aínda en discusión, análises da li e a u a cien í ica (Ju e ičienė & Pileckai ė, 2013) poñen de
mani es o que os ondos públicos, como os Fondos Es u u ais, poden e un impac o ambiguo
na compe i i idade dos países que os abso ben. Así, é posible que se desp endan e ec os
empi icamen e posi i os na compe i i idade de países analizados (Ca dene e & Delgado,
2013), men es nou os casos es es e ec os se ían máis débiles (Žale ičienė, 2012),
es a is icamen e insigni ican es (Aiello & Pupo, 2012) ou incluso nega i os (Dall´e ba,
Guillain, & Le Gallo, 2009). De manei a que a e ec i idade dos Fondos Es u u ais
depende ía de como se ealice o seu in es imen o. É dici , que pa a acada os seus obxec i os
os Fondos deben se in es idos de o ma que es imulen o c ecemen o (Ju e ičienė &
Pileckai ė, 2013).
Os ondos da UE poden con ibuí , polo an o, ao c ecemen o. Sen emba go, na p ác ica
non semp e eñen uncionado co ec amen e debido a xes ións ou in es imen os inadecuados.
Pa a que os ondos da UE con ibúan ealmen e á con e xencia, debe ga an i se unha
con o na ins i ucional ap opiada (Hiejman & Koch, 2011). Os ondos da UE eñen una
impac o posi i o cando se in is en en exións con, cando menos, unha es u u a indus ial
básica e un pequeno sec o ag ícola. Ademais, es es e án un maio impac o no aumen o da
con e xencia en exións con baixa xe ación de ing esos, sendo meno o impac o nas exións
xe ado as de ing esos al os (Ma zino o, 2012). As polí icas de I+D+i que p o eñen dos
Fondos Es u u ais da UE pe seguen, en e ou as me as, unha ans o mación es u u al en
o ma de cambio ecnolóxico, p ocu ando unha mello a da capacidade p odu i a das exións.
Ao mesmo empo, o c ecemen o ecnolóxico p oduci íase po compoñen es endóxenas -
como o inc emen o no gas o público- e esóxenas -como o p oceso ca ch-up, o que implica que
as economías menos desen ol idas poden aumen a o seu ni el de ecnoloxía máis
apidamen e que as máis a anzadas- (Puigce e -Peñal e , 2004).
Au o : Diego Sande Veiga
66
Pa a log a mello as na p odu i idade exional, a plani icación o mal de polí icas debe
o ma pa e do p oceso inc emen al. T á ase dunha a e a delibe ada e delicada que equi e
dun deseño que pe mi a o seu emp ego como e icaz e amen a pa a axuda ao gobe no a
asigna os ecu sos de I+D de manei a e icien e e pa a que os axen es pa icipan es poidan
compa i a in o mación e p omo e a coope ación (Cho, Yoo, & K-S, 2016).
As polí icas da UE, incluída a I+D, eo ien á onse nos úl imos anos, acadando maio
impo ancia a dimensión exional. Pa a que se poida p oduci unha plani icación es a éxica e
económica acional, an o a isión como a misión des as polí icas deben es a cla amen e
de inidas, pe mi indo acada de manei a sis emá ica o desen ol emen o dos e i o ios
(Puidokas & Dukai é, 2013).
Nun emp ego e icien e dos Fondos da UE, os mecanismos c eados deben coincidi coas
p io idades exionais ou nacionais. Sen emba go, en ocasións a selección de p oxec os a le a
a cabo én ma cada po c i e ios de inidos, pe o non polas cambian es necesidades
socioeconómicas. Nes as ci cuns ancias, os e dadei os bene icia ios a miúdo non son aqueles
pa a os que se deseñan as axudas (Domciu ené & Adomyniene, 2014). En de ini i a, os
p oxec os ealizadas median e es e ipo de inanciamen o pode án se e icien es e p omo e o
c ecemen o só cando exis a unha coo dinación al amen e cuali icada en e as ins i ucións que
ope an nas exións e a execución deses p oxec os (Aiello & Pupo, 2012).
2.2.4 Condicionan es pa a a pos a en ma cha e o desen ol emen o das polí icas de
inno ación exional
A pe inencia do ni el exional das polí icas de inno ación de i a da necesidade de
deseños e es a exias pegadas ao e eo e ás capacidades eais an o das emp esas como das
ins i ucións (Cooke, 2001):
1. Es e concep o pe mi e que se poidan cen a as o alezas da exión e desen ol e
unha es a exia baseada neses pun os o es po pa e das au o idades.
2. Pa a o deseño de polí icas públicas axei adas ás ca ac e ís icas de cada exión
p ecísase dunha análise sis émica e in eg ada desde o lado da o e a -apoio á
inno ación-, como desde o lado das emp esas -necesidades de inno ación, e os de
compe encia global-. A combinación axei ada de axencias de apoio públicas e
p i adas que poden o ece asis encia nas di e en es á eas é di e en e pa a cada exión.
3. Median e es e concep o amén se pode di e encia o ipo de apoio que debe se c eado,
así como o ni el polí ico ao que debe unciona e as posibilidades de coope ación
in e exional, xa que as necesidade de cada ipo de indus ia son amén di e en es.
Ob iamen e, a implemen ación de polí icas de inno ación exional e ase cla amen e
condicionada po ac o es de di e en e ipo. Po unha banda habe á di icul ades de ca ác e
ex e no e, po ou a, di icul ades de ca ác e in e no, al e como ecolle Vence (2007):
En e os ac o es ex e nos es án:
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
67
 Limi acións que impoñen as opcións adop adas polas polí icas es a ais ou eu opeas e a
conseguin e necesidade de coo dina ni eis ins i ucionais di e en es.
 Limi acións que de i an do ca ác e compensado e non es a éxico das polí icas
exionais, que en ez de acome e medidas pa a a c eación de no as capacidades
p io izan os p oblemas acumulados e inci an es.
Como ac o es in e nos que di icul an a pos a en ma cha de polí icas a ni el exional
podemos ci a os seguin es:
 P oblemas de i ados pola en a i a de p o agonismo de cada ins i ución ou axen e nas
accións acome idas.
 Di icul ades o ganizacionais que an máis doado acome e accións de isibilidade
inmedia a -po exemplo as elacionadas con sub encións e in aes u u as-, on e ás
medidas de ipo cuali a i o que eñen un pe íodo de madu ación máis longo -como a
mello a do sis ema de o mación e inno ación, a c eación de se izos de in o mación,
as edes de apoio á ac i idade emp esa ial e c-.
Po ou a pa e, o pe il da especialización p odu i a e o ipo de emp esas, clús e es ou
edes emp esa iais son di e sos ac o es que poden condiciona as polí icas de p omoción de
inno ación, pe o non os únicos. Sinala emos es deles máis (López, Mas, & Molina, 2008):
 O pe co ido his ó ico do e i o io implica a e olución e alcance dunha masa c í ica
de emp esas e unha acumulación de no mas in o mais de i adas do p oceso de
desen ol emen o.
 As necesidades de p oximidade pa a aplicación das polí icas de inno ación a ían en
unción de di e sos ac o es, po exemplo a endendo ao ipo de inno ación aplicada -
de p odu o ou de p oceso-, ou ao sec o do que se a e.
 Os egional knowledge spillo e s se án ap o ei ados de o ma di e en e en unción de
di e sas ca ac e ís icas emp esa iais como o amaño ou a es u u a o ganiza i a. Di o
dou o xei o, a explo ación das an axes de p oximidade es á condicionada pola
capacidade de abso ción das mesmas de cada emp esa.
Na li e a u a ecen e hai un ecoñecemen o p og esi o de que os e i o ios necesi an
desen ol e es a exias de inno ación pa a a cons ución de an axes compe i i as, pa a o que
deben pa i da súa pa icula con igu ación de ecu sos, compe encias e capacidades e das
endencias exis en es na con o na (Po e , 2010; Asheim, 2006; E zkowi z & Klo s en, 2005).
É po es a azón que se p ecisa consegui unha elación ha mónica en e as necesidades e
ca ac e ís icas do ecido inno ado e a con igu ación ins i ucional e i o ial.
F oi o dos deba es eó icos, son a ias cues ións que amén podemos e en con a e que
condicionan a aplicación des as polí icas de inno ación nos e i o ios pe i é icos como
Galicia.
Au o : Diego Sande Veiga
68
Desde a pe spec i a dos sis emas de inno ación, es a é is a como un p oceso de
in e accións múl iples que equi e a exis encia dun ecido social inno ado como
sus en o. Des a manei a, debe p oduci se unha sinc onía en e a dimensión do ecido
inno ado e a con igu ación das ins i ucións, no sen ido amplo da palab a.
Fala dun sis ema nacional cons i úe unha abs acción pouco ealis a cando non exis e
homoxeneidade exional nun país (Lund all, 1992) nin a ci ada sinc onía ins i ucional, como
acon ece no caso español. As desiguais capacidades de espos a -nun con ex o de c ise
ma cado pola desacele ación económica e a o e des ución de emp ego-, así como o ni el de
es o zo ecnolóxico de cada e i o io explican unha pa e impo an e da dinámica económica
das exións (Vence & Rodil, 2000; Rodil, Vence, & Sánchez, 2014). Exis en, ademais des as
di e enzas, ac o es cambian es do sis ema p odu i o in e nacional que deixa ían pegadas
desiguais nas di e en es exións, p oducindo consecuencias asimé icas que a ec a ían aos
ecidos emp esa iais.
Ademais da al a de sinc onía, a polí ica ecnolóxica no ámbi o cen al - an o da Unión
Eu opea como no caso es a al- bene icia en xe al aos in e eses das exións cen ais máis
a anzadas (coincidindo cos in e eses das g andes emp esas) en p exuízo das exións
pe i é icas (Heijs, 2001). As exións se ían, a es e espec o, o ganismos de gobe nanza sub-
cen ais e sup alocais, an o de adminis acións públicas como de asociacións p i adas
(Cooke, Rope , & Wylie, 2003). Esa gobe nanza p opo ciona ás exións unha iden idade
concep ual e eal, de manei a que as a iacións nos modos de gobe nanza son impo an es ao
de ini es es e i o ios.
2.2.4.1 As especi icidades exionais e das polí icas de inno ación: o d ama do a aso
As exións pe i é icas menos desen ol idas eñen poucas posibilidades de alcanza ás
máis a anzadas, debido a que enden a queda a apadas na chamada “ ampa baixa de I+D11”
(Vence, Gun ín, & & Rodil, 2000). Deben elabo a se, pois, es a exias de ca ác e ecnolóxico
e de I+D que pe sigan en oques e pe spec i as a longo p azo que pe mi an e e e es a
si uación. Só ao explo a plenamen e as sine xías en e a cohesión e a polí ica de in es igación
es e obxec i o pode ía log a se. "A adopción dun só modelo de desen ol emen o se ía un
e o. Sen emba go, a adhesión a uns p incipios xe ais de desen ol emen o pa ece ú il,
pa icula men e en elación coas polí icas de in es igación e inno ación" (CEC, 2001).
Non se debe, pois, menosp eza a impo ancia das polí icas encamiñadas a educi as
dispa idades en e as exións ecnoloxicamen e máis p óspe as e as máis a asadas como a
aquí analizada, así como ampouco aquelas que inclúan medidas como a do ación de ondos
pa a educación e o mación, o alecemen o da base cien í ica, desen ol emen o das TIC e
ou as medidas complemen a ias pa a as Pemes (Pa i , 1998).
Na li e a u a ecen e son nume osas as a gumen acións en a o das polí icas de
inno ación a ni el exional, debendo es as es a anco adas no e i o io e se sensibles ao
con ex o. É dici que, al e como se indicaba, es as polí icas e án en con a as ca ac e ís icas
das exións e as súas dis in as p e-condicións e capacidades de inno ación (Ma in & T ippl,
11 A ampa baixa de I+D consis i ía en que pouca I+D implica baixa pa icipación nos p og amas eu opeos, e ice e sa, pouca
pa icipación aumen a a dis ancia espec o ás exións máis a anzadas.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
69
2013).
Hai un consenso xe alizado na comunidade cien í ica de que non exis e unha polí ica de
inno ación es ánda que poida se aplicada a odo ipo de exións (Isaksen, 2001; Nauwelae s
& Win jes, 2003; Töd ling & T ippl, 2005; Boschma, 2009; Asheim, Moodysson, & Töd ling,
2011; Caamagni & Capello, 2012). De ei o, incluso nos cí culos polí icos exis e o
con encemen o de que es as polí icas deben se “a inadas" e baseadas nas especi icidades,
po encial de inno ación, ecu sos e, como se dicía, capacidades das exións (Comisión
Eu opea, 2011c; OECD, 2011a). Con odo, menos cla o esul a de ini que debe se
semellan e e que di e en e nes as polí icas segundo o con ex o (Ma in & T ippl, 2013).
O cí culo icioso do a aso (a ampa de I+D)
Non so p ende, pois, o baixo ni el de execución que acadan algúns dos p og amas
des inados á I+D+i pe encen es aos Fondos Es u u ais -como o Fondo Tecnolóxico pa a
Galicia (Sande & Vence, 2015a)-, dando luga en moi os e i o ios á coñecida como ampa
baixa da I+D. Es a e í ese á apa en e con adición en e a compa a i amen e maio
necesidade de gas a na inno ación nas exións máis a asadas e a súa capacidade
ela i amen e máis baixa pa a abso be ondos públicos ese ados pa a a p omoción da
inno ación e in es i en ac i idades elacionadas coa inno ación, en compa ación con exións
máis a anzadas (Ough on, Landabaso, & Mo gan, 2002).
As polí icas de ecnoloxía e indus iais amén p ecisan se conside adas en elación ás
dispa idades exionais de ing esos e á necesidade de p omo e a con e xencia eal
(con e xencia do PIB pe cápi a) en e as exións. Can o máis necesa ia é a inno ación pa a
man e e aumen a a compe i i idade das emp esas nunha economía cada ez máis global,
máis di ícil é in es i de o ma e icaz e, polo an o, "abso be " ondos públicos pa a a
p omoción da inno ación nes as exións (Ough on, Landabaso, & Mo gan, 2002).
Faise necesa io nes a si uación des ina es o zos e ecu sos -pa icula men e nas
Comunidades Au ónomas cuxos SRI non se a opan comple amen e madu os, como a galega-
pa a omen a o aballo en ede dos axen es cla e, aumen ando a e iciencia das polí icas
indus iais e ga an indo que os Fondos Es u u ais son gas ados de o ma es a éxica,
edis ibu i a e con o ien ación inno ado a (Ough on, Landabaso, & Mo gan, 2002).
As exións máis a asadas en e mos de PIB pe cápi a e que, ce e is pa ibus, son
aquelas que p ecisan aumen a a súa ac i idade de inno ación e a in ensidade de I+D, dedican
menos ecu sos como p opo ción do PIB (Ough on, Landabaso, & Mo gan, 2002).
Con a iamen e ao p imei o pensamen o in ui i o, os gobe nos de oda Eu opa gas an máis en
I+D en exións a anzadas e menos nas exións máis a asadas. Is o es a ía en con as e coa
polí ica indus ial eu opea, na que exis e unha elación in e sa en e os gas os dos gobe nos,
di ixindo ondos públicos ca a exións máis pob es. Cómp e, xa que logo, unha maio
in eg ación das polí icas ecnolóxicas e indus iais (Ough on, Landabaso, & Mo gan, 2002).
Polo an o, pa a acada mello es esul ados das polí icas ecnolóxicas é necesa io que se
p oduza un cambio ins i ucional a di e en es ni eis (Lund all, 1999), amén en Galicia, sendo
necesa ia a exis encia de complemen a iedade en e os axen es que con o man a ipla hélice:

Au o : Diego Sande Veiga
70
emp esas, adminis ación pública e educación. Debe ían deseña se, en ón, polí icas que
aballen en ambos lados do sis ema, na o e a e na demanda (Ough on, Landabaso, &
Mo gan, 2002).
Na ac ualidade, obsé ase unha cla a endencia a omen a as ac i idades inno ado as
desde unha dimensión exional, on e á es a al, de i ada da impo ancia da p oximidade nos
aspec os ela i os ao coñecemen o, especialmen e pola súa dimensión áci a. Os gobe nos
exionais es a ían en mello posición pa a a o ece as condicións económicas e sociais pa a a
p odución des e coñecemen o áci o, debido ao seu mello acceso ás Pemes, uni e sidades e
cen os de in es igación exionais (Lund all, 1999) e ao es o de axen es que poden in e i .
Debido á necesidade de pa icipación na inno ación dou os ámbi os como as in aes u u as,
o solo emp esa ial e indus ial, os ecu sos humanos, os me cados locais e os ex e nos, a
capacidade de coo dinación das emp esas ou o omen o da in es igación conxun a pa a
a o ece a cons i ución de edes de colabo ación, semella que can as máis des as decisións
dependan do ni el exional (máis p óximo xeog a icamen e que os ni eis es a ais ou
sup anacionais), máis ac ible pode ía se a coo dinación, xes ión e plani icación e icien e das
ac uacións que enca en o p oceso inno ado .
Des a manei a, o deseño dunha polí ica ecnolóxica de ámbi o exional debe ía
con empla a análise de o alezas, debilidades, opo unidades e ameazas do SRI pa a
de e mina que á eas ecnolóxicas son as ele an es pa a a compe i i idade da exión (Heijs,
1998). De igual o ma, o manexo das polí icas pode (e debe) emp ega se pa a omen a ou
desincen i a as aglome acións p oducidas na p ocu a do equilib io e i o ial e do in e ese
socioeconómico.
Pe o exis e un ac o que xoga un papel cla e no de i da inno ación exional e ao que
aciamos e e encia, especialmen e nos e i o ios menos desen ol os: a necesa ia
coo dinación en e as polí icas ecnolóxicas e as polí icas indus iais. Se ben es e se ía un
pun o de pa ida es a éxico, no caso de Galicia a xes ión da adminis ación e o ma co
egulado e compe encial da au onomía (Es a u o de Au onomía de Galicia, 1981, a . 27 e ss.)
pode ían non es a a p oduci o encaixe equi ido.
A polí ica indus ial gozaba adicionalmen e dun papel de g an ele ancia den o do
conxun o das polí icas económicas como ins umen o pa a log a a ances no
desen ol emen o a ni el exional. Sen emba go, o a ance neolibe al a ec ou ao papel que
es as es aban a xoga (Vence, 2007; Rod ik, 2004). A impo ancia da polí ica indus ial
púxose especialmen e de mani es o nos úl imos anos debido aos impo an es e os e cambios
es u u ais que eñen a ec ado ao ecido económico e amén ao ámbi o emp esa ial: a c ise
económica, a eminen e chegada da denominada como cua a e olución indus ial, o con inuo
p oceso de in e nacionalización da ac i idade, o impac o das no as ecnoloxías nas o mas
adicionais de compe encia (Wis ano & Sáez, 2008) e os e os ela i os ao aumen o da
p odu i idade e compe i i idade necesa ias pa a a con e xencia coas exións máis a anzadas
(Cas any & Xi é, 2009). Todas es as ci cuns ancias supoñen desa íos pa a as adminis acións
públicas á ho a de plani ica polí icas de ca ác e indus ial.
A impo ancia do sec o indus ial débese, en e ou as azóns, ao e ec o a as e pa a o
conxun o da economía, undamen almen e en elación ao sec o se izos. O sec o indus ial
pode se , pois, conside ado como un sec o es a éxico desde o pun o de is a da polí ica
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
71
pública (Wis ano & Sáez, 2008).
No ac ual con ex o de globalización económica, as polí icas de inno ación con é ense
no ins umen o máis ele an e de pulo pe an e ao necesa io inc emen o da p odu i idade e
compe i i idade das emp esas e das exións. A ac ual desacele ación do c ecemen o
económico español pon de mani es o a necesidade de muda g adualmen e de pa ón de
c ecemen o, baseándose en maio medida no a ance da p odu i idade e no cambio es u u al
omen ado pola I+D+i (Quesada, 2008). É así que as polí icas ecnolóxicas e a inno ación
emp esa ial con igú anse como e amen as undamen ais do desen ol emen o. Pa a que es a
poida acada uns esul ados de éxi o, as accións le adas a cabo debe án conxuga , nun ma co
de ha monía coas polí icas indus iais, o omen o da inno ación inc emen al nas emp esas.
Es a acada ase cun apoio o ien ado a p omo e a inno ación adical na medida adecuada.
2.2.5 Di e en es en oques pa a o deseño das polí icas de inno ación exional: endencias
de ca a a pos e io es pe íodos de p og amación na UE
O obxec o des e apa ado é ab i o deba e sob e o sen ido das polí icas e das endencias
que es as es án a oma de ca a ao pe íodo 2014-2020 e sucesi os. En conc e o considé ase
ap opiado cen a a cues ión na ac ual Es a exia de Especialización In elixen e.
Den o das di e en es co en es que desde comezos dos anos 90 xo den pa a analiza a
es ei a elación que compe encia e inno ación ga dan co desen ol emen o (Po e , sis emas
de inno ación, modelo de T ipla Hélice…) hai un p og esi o e explíci o ecoñecemen o de
que os e i o ios necesi an desen ol e es a exias de inno ación pa a a cons ución de
an axes compe i i as a pa i da súa pa icula con igu ación de ecu sos, compe encias e
capacidades e das endencias exis en es na con o na (Asheim, 2006). Pa a apoia as
es a exias de c ecemen o económico a a és da inno ación nos di e en es ni eis de gobe no,
o mulan polí icas sob e a base de:
 Un gas o máis e icaz dos ecu sos públicos cen ándose en ámbi os do coñecemen o.
 A c eación de sine xías en e os mecanismos de apoio público á I+D e a inno ación, a
p omoción indus ial e a o mación.
 A eliminación da agmen ación e duplicidade das in e encións públicas.
 A iden i icación de dominios máis o es pa a a inicia i a emp esa ial.
 Mecanismos baseados en in e accións mul igobe no e de múl iples ace as que
pe mi an o desen ol emen o es a éxico.
 Ca og a ía e a aliación compa a i a de clús e .
 Sis emas de seguemen o e a aliación pa a selecciona á eas de coñecemen o e
p oxec os de inno ación.
Au o : Diego Sande Veiga
72
2.2.5.1 O nacemen o da inicia i a RIS3 na UE
Ao longo das úl imas décadas, Eu opa eu p esen ando un se io p oblema de pe da de
compe encia en elación aos seus compe ido es.
O concep o de Especialización In elixen e oise xe ando a pa i das análises e e idas ao
di e encial de p odu i idade e compe encia en e EE.UU. e Eu opa, a o ables á p imei a a
pa i do ano 1995. Es as análises iden i ican a causa des e di e encial nunha meno
eme xencia da economía do coñecemen o en Eu opa, sinalando dúas debilidades on e aos
EE.UU.:
 Unha maio p esenza de sec o es adicionais e de ecnoloxía media e baixa en Eu opa,
o que implica unha meno capacidade de ans o ma a I+D+i en alo .
 Den o dun mesmo sec o , Eu opa p esen a meno capacidade de xe a alo a pa i
da I+D+i.
A o ixe des as debilidades adica na meno in eg ación económica e na a omización na
xe ación do coñecemen o que se p oduce en Eu opa. Es a p esen a unha u xen e necesidade
de in eg ación, de economías de escala maio es e de cohe encia nas ac i idades xe ado as e
di uso as do coñecemen o, xa que as múl iples análises ealizadas e idencian que as
es a exias de desen ol emen o de I+I con ecuencia non es án adap adas á ealidade. Na
maio ía das exións eu opeas as p io idades de ínense de o ma pouco c ea i a e imi ando o
que an os líde es, sen es a adap adas á súa p opia ealidade.
Pódese pensa que se odas as exións camiñan nunha mesma liña en e mos de
inno ación, os ecu sos ende án a concen a se nas exións máis a ac i as. En cambio, de
p oduci se unha axei ada di e si icación, as exións pode ían xe a á eas de especialización
especí icas, compa indo espazos do coñecemen o sensiblemen e di e en es. Des a manei a,
os in es imen os en I+D+i e ían unha e icacia maio .
Como se pode pecha es a b echa na I+D+i en e a UE e EE.UU. e Xapón?
A endendo ás solucións ma cadas po ecoñecidos especialis as na ma e ia, calque a
exión debe ía especializa os seus es o zos de I+D+i nos sec o es que eñen o es ac i os
(Fo ay, 2013). Ademais, es a acción debe se acompañada po ou as segundo mesmo es udo:
- A polí ica da UE debe apoia a odas as exións e desen ol e as súas p opias
especi icidades.
- Debe habe un p oceso de descub imen o emp esa ial.
- Debe habe unha colabo ación en e os dis in os axen es pa a de ini unha u a de
acción e os es angulamen os que se poden p oduci .
- O uso dos escasos ecu sos públicos debe se mello e máis e icaz pa a es imula o
in es imen o p i ado.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
73
- P ecísase dunha in elixencia es a éxica pa a iden i ica as ac i idades de al o alo
engadido.
Tendo en con a os elemen os an e io es, a UE a ópase nunha si uación na que cómp e da
pasos ca a un no o deseño da es a exia de inno ación exional. Unha es a exia exional pa a
a inno ación consis ía adicionalmen e nunha se ie de medidas ho izon ais e de polí icas
neu ais des inadas a mello a as condicións ma co xe ais e as capacidades -como
uni e sidades, ecu sos humanos, in es igación, in aes u u a, p opiedade in elec ual e c-. En
cambio, a no a Es a exia de Especialización In elixen e de ínese como unha compoñen e
cla e da u u a polí ica de cohesión da UE, man endo a impo ancia das polí icas ho izon ais,
pe o engadindo unha no a lóxica máis e ical da in e ención que implica a opción de
a o ece de e minadas ecnoloxías, campos ou subsis emas.
As exións, po an o, deben p ac ica a concen ación dos ecu sos e o en oque que
pe mi a o desen ol emen o de á eas dis in as e o ixinais da especialización. Sen emba go, da
p io idade a ce as ecnoloxías ou dominios semp e en o isco de a a de p edici o u u o
desen ol emen o das ecnoloxías e dos me cados (Fo ay & Goenaga, 2013).
No ano 2005, o Comisa io Eu opeo de Ciencia e In es igación, Janez Po ocnik, c eou en
nome da Unión Eu opea o G upo de expe os independen es K4G, o mado po 17
economis as independen es, pa a aseso alo sob e como alo iza mello o coñecemen o.
Un dos emas expos os po es e G upo K4G oi o da Especialización In elixen e en
ac i idades de in es igación e inno ación, algo especialmen e impo an e pa a aquelas exións
que non e an líde es nalgunha das á eas p incipais das ciencias. O concep o de especialización
in elixen e oi p opos o inicialmen e polos p o eso es Fo ay e an A k e desen ol ido en
colabo ación con Da id, Hall e ou os memb os do K4G. Pa a es e g upo, a Especialización
In elixen e consis e nunha especialización de ca ác e exional, elacionada coas á eas do
coñecemen o, indus ia e as po encialidades da I+D+i. A especialización exional á que an
e e encia es es expe os e í ese p incipalmen e á posición das exións con espec o ás
ecnoloxías de uso xené ico e ás súas an axes po enciais pa a exene a á eas económicas
que se conside en es a éxicas.
No documen o SEC (2010b) 1183 que acompañaba á Comunicación COM (2010a) 553
“Con ibución da Polí ica Rexional ao c ecemen o in elixen e no ma co de Eu opa 2020” e
nou os documen os pos e io es, a Comisión asume a Es a exia de Especialización In elixen e
den o das súas es a exias de c ecemen o e de cohesión. Es e concep o oi ecollido nos
seguin es documen os (GAIN, 2013a):
- In o me Ba ca, a pe ición da Comisa ia de Polí ica Rexional (Ba ca, 2009).
- COM (2010c) 546: Comunicación da Comisión: “Inicia i a emblemá ica de Eu opa
2020. Unión pa a a inno ación”.
- COM (2010a) 553: “Con ibución da Polí ica Rexional ao c ecemen o in elixen e no
ma co de Eu opa 2020”.
- SEC (2010b) 1183: Documen o de acompañamen o á Comunicación da Comisión
COM (2010a) 553.
Au o : Diego Sande Veiga
80
O en oque do c ecemen o endóxeno on e ao Gene a i e G ow h na senda dunha
Sma Specialisa ion S a egy
En oques eó icos como o do c ecemen o endóxeno sos eñen que o in es imen o en
capi al humano, a inno ación e o coñecemen o son impo an es con ibuín es ao c ecemen o
económico. Es a isión neoclásica oi a elixida desde a UE pa a o deseño das súa polí icas,
xus i icando desigualdades espaciais -como clús e es ecnolóxicos-, con ecuencia
inanciadas con ondos públicos (Cooke, 2016).
F on e a es e posicionamien o xo den ou as pe spec i as como a do “c ecemen o
xe ado ”-gene a i e g ow h- (Cooke & B una, 2002) que c i ican, ademais da especialización
na RIS3, o indi idualismo adical, o de e minismo e a linealidade da pe spec i a neoclásica.
Es a eo ía p opón un en oque e olu i o, socialmen e in e ac i o e non lineal da polí ica
económica (Cooke, 2016). Des a manei a, a na u eza e olu i a do “c ecemen o xe ado ”
e ía en con a a ap endizaxe indi idual e colec i a das emp esas e dos o ganismos de apoio
ás mesmas, c i icando ce os de e minismos neoclásicos como a dependencia da axec o ia
(“pa h-dependence"), en con as e coa senda in e dependen e (“pa h in e dependence”)
schumpe e iana, que si e ía en con a as dimensións de in e acción, imp e isibilidade e
c ea i idade que ca ac e izan á inno ación como p oceso social. O c ecemen o xe ado
necesi a que se p oduza unha aliñación en e as cadeas de alo locais e globais (Cooke,
2016, p.3).
En de ini i a, un dos papeis que se debe ía demanda á ás polí icas a ni el exional nunha
cla e de Especialización In elixen e, como pode acon ece coa aplicación p esen e e u u a de
ondos de simila es ca ac e ís icas ao Fondo Tecnolóxico en Galicia, consis i ía en c ea as
condicións de coñecemen o su icien es que sexan capaces de an icipa e omen a es as
aliñacións (Cooke, 2016), ademais de p omo e a c eación de ecosis emas a o ables pa a
omen a o xu dimen o de p ocesos inno ado es desde o ámbi o emp esa ial.
2.2.6 As polí icas de incen i os á I+D e á inno ación emp esa ial
Nun es udo como o p esen e, no que se a alía o impac o dunha polí ica de inno ación,
aise necesa io abo da unha e isión das polí icas de incen i os á I+D e á inno ación pa a
es as en idades, endo en con a que, como ma co xe al do Es ado, esíxese aos pode es
públicos a p omoción da «ciencia e a in es igación cien í ica e écnica en bene icio do
in e ese xe al» (Cons i ución Española, 1978, a . 44).
As ac i idades que p omo en a inno ación o on adicionalmen e conside adas
ac i idades que debían se incen i adas median e polí icas públicas, pa a a a de e i a as
asignacións subóp imas de i adas dos allos de me cado que lles a ec asen. En consonancia
coa impo ancia que eñen adqui ido es as axudas, nos úl imos empos oise amén
inc emen ando o in e ese polo deseño, plani icación e implemen ación das polí icas de
omen o da I+D, así como pola elección dos ins umen os máis e icien es (González,
Jaumand eu, & Pazó, 1999).
A I+D+i p i ada pode se es imulada de múl iples o mas, pe o exis en dous ipos de
ins umen os que des acan sob e os demais: as medidas de gas o público di ec o -que inclúen

2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
81
sub encións, p és amos e simila es-, e a concesión de incen i os iscais -que non supoñen un
gas o público di ec o, pe o si un gas o iscal na medida en que implican unha meno
pe cepción de ing esos ibu a ios-.
Pe o, que ins umen o aplica ? Cal é o ap opiado? Pode habe di e en es ins umen os que
pe mi an inc emen a o ni el da I+D+i na economía; po exemplo a a és do inc emen o do
inanciamen o das uni e sidades, da c eación ou modi icación das no ma i as exis en es, ou a
a és de medidas iscais de ca ác e xe al. Pois ben, se án as necesidades de ec adas nos
sis emas de inno ación as que ma quen a idoneidade dos incen i os escollidos. Así, an e a
ca encia de pe soal cuali icado en I+D+i pode ía se máis con enien e e ec ua in es imen os
en uni e sidades que na ealización de p oxec os. De igual manei a, se o que se a a é de
educi di icul ades das no as emp esas pa a que es as poidan ap o ei a os esul ados da
I+D+i, pode ía se máis con enien e educi ba ei as no me cado que apo a axudas
xe alis as (Comisión Eu opea, 2006c).
O ei o de aplica axudas á I+D+i debe xe a un es ímulo incen i ado pa a o cambio de
compo amen o no bene icia io, de manei a que se p oduza un aumen o da súa ac i idade de
I+D+i, pe mi indo así a ealización de ac i idades ou p oxec os que sen esa axuda non se
ealiza ían, ou si se ealiza ían pe o con maio es es icións. As axudas deben se , pois,
suscep ibles de log a que algunhas emp esas emp endan ac i idades de I+D que na súa
ausencia, po non supe a o umb ei o da endibilidade, non e ían emp endido. De igual
o ma, inc emen a án o gas o naquelas emp esas que en calque a caso le asen a cabo un gas o
de e minado (González, Jaumand eu, & Pazó, 1999). De al manei a que, aplicando as
polí icas escollidas, as ac i idades de I+D+i non só debe án inc emen a en con ías in es idas,
senón amén en olume, ámbi o ou apidez. Sen emba go, as aplicacións des as axudas
debe án e en con a na súa implemen ación p incipios básicos como o da p opo cionalidade
espec o ao obxec i o que se p e ende acada , e a mino ación dos e ec os nega i os
p oducidos (Comisión Eu opea, 2006c).
En can o ás ipoloxías de axudas, aquelas que se de inen como di ec as es án sinaladas
pa a os Es ados Memb os da Unión Eu opea a a és do documen o de inido como Ma co
Comuni a io sob e axudas es a ais de in es igación e desen ol emen o e inno ación (2006).
Nese documen o di e énciase en e os seguin es ipos:
 Axudas a p oxec os de in es igación undamen al e indus ial e desen ol emen o
expe imen al, des inadas p incipalmen e a co ixi de iciencias de me cado
elacionadas con ex e nalidades posi i as (spillo e ), incluíndo os bens públicos.
Con o man es e pun o amén as colabo acións ans on ei izas e as asociacións en e
sec o público e p i ado.
 Axudas a es udos de iabilidade écnica elacionados con p oxec os de I+D+i, que
p e enden soluciona as de iciencias de me cado debidas á in o mación impe ec a e
asimé ica. Nes e caso os es udos considé anse máis alonxados do me cado que os
p oxec os, polo que poden se au o izadas in ensidades de axuda ela i amen e al as.
 Axudas a cus es de de ei os de p opiedade indus ial en a o das Pemes, co p opósi o
de aumen a as posibilidades des as pa a ob e endemen os su icien es. Is o p o oca á
así que as Pemes eñan maio es incen i os pa a emp ende ac i idades de I+D+i.
Au o : Diego Sande Veiga
82
 Axudas a emp esas no as e inno ado as, in oducidas pa a palia as de iciencias de
me cado elacionadas cunha in o mación impe ec a e asimé ica, que p exudican de
modo especialmen e g a e a es e ipo de emp esas po educi as súas posibilidades na
ob ención de inanciamen o axei ado pa a os seus p oxec os inno ado es.
 Axudas á inno ación en ma e ia de p ocesos e o ganización de se izos, que eñen po
obxec o palia as de iciencias de me cado debidas á in o mación impe ec a e á al a
de ex e nalidades posi i as. P e enden esol e a p oblemá ica que en ol e ás
ac i idades de se izos, que moi as eces non encaixan nas ca ego ías de I+D. A
inno ación des e sec o p o én con ecuencia da in e acción cos clien es e co
me cado, de manei a que se basea p incipalmen e en no os p ocesos e modos de
o ganización.
 Axudas a se izos de aseso amen o e apoio á inno ación p es ados po in e media ios,
a enden a allos de me cado elacionados p incipalmen e coa insu icien e di ulgación
de in o mación e coa al a de coo dinación. Nes e caso as axudas es a ais se án unha
solución ap opiada pa a que as Pemes con a en es e ipo de se izos e aumen en a súa
o e a e demanda.
 Axudas á con a ación de pe soal al amen e cuali icado, que en an co ixi
de iciencias do me cado elacionadas coa in o mación impe ec a no me cado labo al.
O pe soal al amen e cuali icado ende a se con a ado po g andes emp esas, polo que
con es as axudas as Pemes poden inc emen a as súas capacidades no ela i o á
inno ación e á ans e encia de coñecemen o.
 Axudas ás ag upacións (clús e es) de inno ación, que p e enden palia as de iciencias
de me cado elacionadas con p oblemas de coo dinación que impiden o
desen ol emen o das ag upacións ou limi an as súas posibilidades de elaciona se e
es ablece luxos de coñecemen o. Es as ma e ialízanse en axudas que a o ecen o
in es imen o en in aes u u as abe as e axudas que a o ecen a colabo ación e o
es ablecemen o de edes con in e cambio de coñecemen o e o mación.
En e as di e en es axudas quixe amos apun a amén, pola súa c ecen e impo ancia no
con ex o ac ual, a Comp a Pública Inno ado a (CPI). A a hai uns anos a endencia das
polí icas da Unión Eu opea (UE) omen aban uns ins umen os de I+D+i o ien ados á
ac uación sob e a o e a e non an o desde a demanda, sendo a CPI un deles. A Es a exia de
Lisboa pa a o pe íodo 2000-2010 xa con aba en e os seus obxec i os co aumen o da
con a ación pública, ademais de co inc emen o do gas o en I+D. Coa Lead Ma ke Ini ia i e
(2008-2011), deuse un impo an e pulo ao uso de la comp a pública como unha das
e amen as necesa ias pa a acada o lide ado nos e i o ios. A Es a exia Eu ope 2020,
suceso a da de Lisboa, en on a a implemen ación dunha máis ápida e e icaz es anda ización
no uso des a CPI12.
12 A CPI pode á le a se a cabo baixo dúas modalidades: a p imei a é a comp a come cial, que inclúe a CPTI, que consis e na adquisición
pública dun ben ou se izo que non exis e no momen o da comp a, pe o pode desen ol e se nun pe íodo de empo azoable; a segunda
é a Comp a Pública P ecome cial (CPP), que é unha con a ación de se izos de I+D na que o comp ado público non queda cos
esul ados da inno ación pa a o seu p opio uso en exclusi a, senón que compa e coas emp esas os iscos e os bene icios da I+D.
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
83
E en can o as medidas indi ec as? Des aca emos nes e pun o os incen i os iscais á I+D.
Es es son ins umen os públicos de ca ác e inancei o que a an de es imula as ac i idades
de inno ación p i adas. Xus i ícanse pola exis encia de allos de me cado na p odución e
ans e encia do coñecemen o ecnolóxico que o ixinan una b echa en e a endibilidade social
e p i ada que desincen i a a súa ealización. Es es ins umen os a éllanse a a és da
lexislación iscal co obxec i o de educi o cus e do in es imen o ao mino a a débeda
ibu a ia. Des a manei a, p e éndese que a endibilidade p i ada aumen e e se ap oxime a
ac i idade inno ado a p i ada á súa p odución social óp ima. O deseño dos incen i os iscais
é moi a iado nos países nos que se aplican sendo es e, al e como ecoñece a Comisión
Eu opea (2003), o elemen o c ucial pa a de e mina a súa e ec i idade. No caso español, o
deseño des es incen i os é dos máis xene osos a ni el in e nacional (Co chuelo & Ma ínez,
2008).
Ma a (2006, 2007), Co chuelo (2006) e Rome o & Sanz (2007) coinciden en que os
incen i os iscais aplicados en España son ins umen os e icaces pa a educi o cus e de
capi al de I+D. Men es, Heijs e ou os (2006) ob i e on que, en p omedio, as emp esas que
ecibi on axudas iscais son un 1,14% máis in ensas en I+D que as que non os eciben.
En unción dos obxec i os a acada debe á oma a decisión de emp ega unha polí ica ou
ou a. O uso das medidas di ec as e indi ec as non en po que se subs i u i o, máis ben ao
con a io, pode án combina se ins umen os di ec os con indi ec os en elación de
complemen a iedade. Aínda así, os bene icios iscais p esen an unha se ie de an axes on e
ao gas o público di ec o (UAL, 2012): a) Inmedia ez, debido a que o in es imen o e ec uado é
ecupe ado a cu o p azo, b) Xene alidade, xa que esul an aplicables de o ma uni e sal a
odas as emp esas que cump an coas condicións, e c) Meno cus e adminis a i o de
ami ación, xa que os suxei os deben emi i se ao cump imen o da no ma i a iscal.
A c ecen e p e e encia polos incen i os iscais no ámbi o in e nacional esponde
p incipalmen e a un cambio na polí ica da UE despois da Es a exia de Lisboa, a cambios na
xus i icación económica das axudas públicas á I+D+i p i ada, así como á c ecen e
compe encia en e países polo in es imen o in e nacional en I+D.
Pe o…c ales son os p incipais incen i os iscais á I+D? Di e encia emos aquí as medidas
en e os di e en es impos os (UAL, 2012):
 Os incen i os iscais no Impos o de Sociedades: que inclúe a libe dade de
amo ización pa a elemen os a ec os e gas os de I+D e IT, a exención pa cial dos
ing esos p oceden es da cesión do de ei o de uso ou explo ación de pa en es e ou os
ac i os in anxibles, ou a dedución na co a po ac i idades de I+D e IT.
 Os incen i os aplicables ás endas po ac i idades de I+D e IT no IRPF: inclúen
exencións en bolsas (concedidas pa a cu sa es udos, in es igación ou pa a
emp egados públicos) e p emios (li e a ios, a ís icos ou cien í icos ele an es).
 Os incen i os iscais aplicables ao IVE: a ealización de ac i idades de I+D e IT po
un emp esa io ou p o esional ibu a á no IVE, agás que esul e de aplicación algunha
exención especí ica ou algún supos o dos que se egulan ao longo da p opia no ma i a
do impos o.
Au o : Diego Sande Veiga
84
 Os incen i os iscais no Impos o de T ansmisións Pa imoniais e Ac os Xu ídicos
Documen ados: es e impos o pode g a a dúas si uacións de ansmisión de bens con
incidencia na I+D e IT, sendo es as a de inmobles si uados en pa ques ecnolóxicos e a
dalgúns de ei os de p opiedade indus ial e in elec ual. Algunhas Comunidades
Au ónomas ap oba on ipos educidos pa a de e minados supos os.
 Os incen i os iscais no Impos o de Sucesións e Donacións: que boni ica a
ansmisión luc a i a de ecnoloxía -nun 95%- po donación ou he danza, semp e e
cando es a o me pa e dunha emp esa indi idual e semp e que a adquisición se
man eña du an e os dez anos seguin es.
2.2.7 A a acción das ac i idades de I+D das g andes emp esas españolas
As ac i idades de I+D das g andes emp esas cons i úen unha impo an e on e de
coñecemen o e de xe ación de desbo damen os (spillo e s), cues ión da que se poden se i as
compañías locais pa a aumen a a súa capacidade de inno ación e p odu i idade (Todo,
Zhang, & Zhou, 2011; OECD, 2011b; Can well, 1987).
Pa indo do ei o de que as g andes emp esas e mul inacionais es án op ando de manei a
c ecen e po descen aliza as súas ac i idades de I+D máis alá dos seus p opios me cados
domés icos, os omado es de decisión de polí icas a an de p io iza a a acción do
in es imen o es anxei o en ac i idades in ensi as en coñecemen o (Rod íguez-Pose &
Wilkie, 2016). Pa a os es ados, in es i en ac i idades de I+D es a ía xus i icado desde dous
pun os de is a: po unha banda exis e un cla o ínculo en e in es imen o en I+D e
inno ación (Ca alho, 2011) e, po ou a, ao es imula a p odución de no o coñecemen o
es a ían a con ibuí no an necesa io desen ol emen o socioeconómico (Solow, 1957).
No ecen e es udo publicado po Rod íguez-Pose & Wilkie (2016), os au o es explo an o
papel das polí icas pa a a ae I+D es anxei a das emp esas na UE. Pa a is o, di e encian
amén en e as polí icas di ec as (en e as que inclúen as sub encións, p és amos e ou os
con a os) e as indi ec as (incen i os a a és de axas, edución da ibu ación dos sala ios dos
aballado es e ou os). As conclusións que do es udo se de i an cén anse p incipalmen e nas
polí icas que o necen in es imen o di ec o pa a es imula a I+D das emp esas, coincidindo
coa emá ica da p esen e ese de dou o amen o.
O apoio inancei o á I+D es imula ía, segundo Rod iguez-Pose e Wilkie, a pa icipación
das emp esas, debido a que es as es a ían p ocu ando a maximización do bene icio. Es a
p oduci íase ía edución de cus os, mino ándose amén o desincen i o a pa icipa nes e ipo
de ac i idades pola modi icación da elación cus o/bene icio que p oducen as liñas de axuda
como Inn e conec a.
Así, esas emp esas mul inacionais que p ocu an a descen alización das ac i idades de
I+D localiza íanse naqueles países que con en con paque es de polí icas máis a ac i as de
inanciamen o di ec o, xa que as polí icas indi ec as non consegui ían e ese e ec o
(Rod íguez-Pose & Wilkie, 2016). Sen emba go, a decisión de localización das ac i idades de
I+D dunha mul inacional ou g an emp esa non depende ía unicamen e des e ac o . Ou as
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
85
condicións como o amaño do me cado desde o lado da demanda (Kuemme le, 1999; Kuma ,
2001; Shimizu ani & Todo, 2008), ou desde o lado da o e a as capacidades dos RRHH
especializados en I+D, son ac o es que in lúen nunha decisión dese es ilo (C escenzi,
Pie obelli, & Rabello i, 2014; OECD, 2011b; Da is & Meye , 2004; Thomson, 2013). De al
manei a que se ía posi i o amén con a cun con ex o a o able como p e equisi o pa a
acolle a es as emp esas o áneas. Son de al impo ancia es as condicións que incluso, a
ausencia delas pode ía chega a con e e en non e ec i o o es o zo ealizado a a és dos
in es imen os di ec os. Na medida en que as condicións de con ex o poidan se as adecuadas
pa a le a a cabo as ac i idades de I+D, oma á maio impo ancia o ei o de con a con apoio
inancei o que eduza os cus os.
Polo an o, a localización das emp esas mul inacionais e das g andes emp esas depende
dun conxun o de ac o es (Dachs, e al., 2012; OECD, 2011b; Thu sby & Thu sby, 2006)
desde o lado da demanda uns e da o e a ou os. De igual manei a, amén se iden i ica como
ele an e a capacidade an o ecnolóxica como de inno ación dun medio ambien e
de e minado (C escenzi, Pie obelli, & Rabello i, 2014; Thomson, 2013), endo os gobe nos
ma xe de manob a pa a pode modi ica es e ac o . A localización das emp esas
mul inacionais es á mo i ada amén po di e en es azóns, de aco do coas súas e apas da
cadea de alo , o seu país de o ixe ou a opción de modo de es ablecemen o (Rabello i, 2017).
Es a he e oxeneidade mo i acional esul a en es a exias subnacionais complexas pa a a
a acción da inno ación. De al manei a que as polí icas de desen ol emen o exional
debe ían e oluciona desde a a acción do 'In es imen o Di ec o Es anxei o en an e sen
impo a pa a que', ca a polí icas máis di e si icadas e sensibles ás ca ac e ís icas dos
e i o ios, espondendo á na u eza mul i acé ica deses in es imen os (Rabello i, 2017).
Se in es igamos a elección do modo de en ada desas emp esas como un p oceso posi i o
de co espondencia ase i a en e as subsidia ias e a sé, obsé ase como as ca ac e ís icas a
ni el de emp esa in e ac úan coas ca ac e ís icas nacionais e exionais e as condicións
ins i ucionais que de e minan as opcións do modo de en ada. Débese, xa que logo, in oduci
nas polí icas de inno ación o papel a xoga polos ac i os es a éxicos exionais e as
condicións ins i ucionais.
Nunha liña pa cialmen e di e xen e, ou as opinións (Rabello i, 2017) mani es an un
ma iz sob e a a acción de mul inacionais e g ande emp esas. Segundo es e úl imo es udo
e e ido, os gobe nos locais non debe ían a a de a ae á sé des as en idades, xa que as
decisións sob e a súa localización pode ían depende de ca ac e ís icas a ni el nacional. Pola
con a, máis ben as polí icas debe ían i encamiñadas a a a de a ae uncións inno ado as
mello ando o seu sis ema de inno ación, os seus ac i os de coñecemen o local e a súa
con o na socio-ins i ucional.
O o necemen o de inanciamen o di ec o pa a le a a cabo ac i idades de I+D pe mi e ás
emp esas que es as ac i idades sexan menos cus osas, acendo así que poidan acada o
obxec i o de maximización dos luc os, men es mino an os iscos asociados a un posible
acaso (Rod íguez-Pose & Wilkie, 2016). Ademais, exis i ía unha elación posi i a en e o
núme o de pa en es que se solici an e o in es imen o pa a ac i idades de I+D emp esa ial,
desde o pun o de is a de que a maio capacidade de inno ación no e i o io máis a ac i o
se á pa a as emp esas localiza se nel (C escenzi, Pie obelli, & Rabello i, 2014). De al
manei a que exis i ía en ealidade unha elación indi ec a en e o apoio inancei o di ec o e a

Au o : Diego Sande Veiga
86
a acción de mul inacionais e g andes emp esas; es as localiza anse naqueles e i o ios con
maio capacidade de inno ación, log ándose mello a es a a a és dun maio inanciamen o
das ac i idades, algo que non acon ece co inanciamen o indi ec o (Rod íguez-Pose & Wilkie,
2016). Po úl imo, o e ec o dos in es imen os di ec os en I+D se ía maio en con ex os máis
a o ables pa a le a a cabo ac i idades in ensi as en coñecemen o (OECD, 2011b).
Xus i ícase, xa que logo, o uso de ecu sos públicos e o apoio pa a o desen ol emen o da
I+D das emp esas dado que supoñen non só un es ímulo pa a as mesmas, senón amén un
incen i o pa a a a acción de mul inacionais e g andes emp esas. Es a a acción, lemb emos,
es a á condicionada polas si uacións de con ex o do e i o io. Así, o inanciamen o di ec o
pa a ac i idades de I+D das emp esas debe á deseña se en unción dese con ex o e in eg a se
en es a exias máis amplas pa a a a acción do ex e io de ac i idades in ensi as en
coñecemen o (Rod íguez-Pose & Wilkie, 2016).
Pa a as exións menos desen ol idas, dado que a si uación de con ex o é menos a o able
pa a a inno ación que nas máis a anzadas, os es o zos debe ían i di ixidos en p imei o luga
a c ea esas condicións medioambien ais pa a que as g andes emp esas e mul inacionais
poidan ealiza as ac i idades inno ado as e ob e bene icios (Rod íguez-Pose & Wilkie,
2016). Unha ez c eado ese con ex o se ía máis e ec i o pode aplica o uso de inanciamen o
di ec o pa a a I+D emp esa ial.
2.2.8 A medición dos esul ados da I+D+i e indicado es pa a a a aliación de polí icas
Os esul ados das polí icas de inno ación poden se medidos a a és de di e en es
indicado es, sendo axei ados uns ou ou os en unción dos obxec i os p opos os. No p esen e
es udo oma anse di e en es indicado es que pe mi an cons a a a epe cusión da polí ica de
inno ación analizada no ámbi o emp esa ial galego. Pa a is o, considé ase axei ado ace unha
b e e explicación dun deses indicado es, as pa en es, dada a súa pa icula idade e o seu
habi ual uso pa a a medición de impac o.
As pa en es
As pa en es o on emp egadas como un indicado de inno ación a di e en es ni eis, pe o
ense discu ido in ensamen e a súa pe inencia pa a al in (Acs & Anselin, 2002; A chibugi
& Pian a, 1996). Os g upos de indicado es máis comunmen e desen ol idos en case odas as
me odoloxías adop adas in e nacionalmen e eñen que e co concep o de "p odución" e, no
ondo, e lic en a ma iz insumo-p odu o. En e eles, como indicado es de ou pu a ópanse as
pa en es (Albo noz, 1994).
En e ec o, unha das medidas máis des acadas pa a a inno ación é a análise de pa en es. A
e ec i idade da medición de inno ación median e pa en es é al amen e dependen e de
múl iples ac o es e, polo an o, as pa en es non semp e son axei adas pa a medi a
inno ación. Nalgúns casos suxí ese, pois, o uso dou os indicado es ou de indicado es
de i ados das pa en es pa a ap o ei a a in o mación que con eñen (A is izábal, Mon oya, &
Mon oya, 2014).
2- A POLÍTICA REXIONAL DA UE: FONDOS ESTRUTURAIS E POLÍTICAS DE INNOVACIÓN
87
Nes e es udo analiza anse ademais ou os indicado es de compo amen o das emp esas
pa icipan es en Inn e conec a, conside ándose ace ada a inclusión das pa en es como
indicado de inno ación como acon ece nou os es udos (Buesa, Heijs, & Baume , 2010),
aínda que como diciamos non en odos os casos pode se axei ada (C espi & Zuñiga, 2012),
a endendo á al a dependencia do ipo de indus ia que se es ea a es uda (A is izábal,
Mon oya, & Mon oya, 2014). En ce as ci cuns ancias cabe ía alo a se unha medida máis
ap opiada se ía o núme o de inno acións come cializadas. Sen emba go, es a a iable
p esen a imposibilidade pa a aballa con ela debido á al a de dispoñibilidade de
in o mación (Buesa, Heijs, & Baume , 2010).
As pa en es poden se un bo indicado pa a medi a inno ación a ni el de exións en
países desen ol idos, pe o non semp e o son pa a medi as inno acións a ni el de emp esa ou
o ganización. A e icacia das pa en es como medida da inno ación es á asociada a múl iples
ac o es, quedando moi os deles aínda penden es de de e mina . En e es es pode ían des aca :
os sec o es, as exións, o ipo de p odu o en es udo e a súa e apa no ciclo de ida da indus ia
(A is izábal, Mon oya, & Mon oya, 2014).
Po ou a banda, é necesa io e p esen e algunhas das limi acións que, de oma xe al,
p esen a a análise de esul ados en o ma de pa en es (Buesa & Mole o, 1992; Sancho, 2001):
a) A he e oxeneidade da in o mación nos bancos de da os, b) Di e en e impo ancia
económica de cada unha das pa en es (G iliches, 1990), c) P oblemas ins i ucionais (Basbe g,
1987): di e en e lexislación segundo o país po unha pa e e, po ou a, as análises longas non
adoi an incluí os cambios no ma co ins i ucional.
No p esen e aballo an o a p imei a como a e cei a limi ación e ían educida a súa
in luencia, xa que a on e de in o mación de pa en es é única e ómase en conside ación ao
ni el ins i ucional nun só e i o io. Pe o non son as pa en es o único indicado ú il pa a es e
ipo de análises. De ei o, ao longo do es udo u iliza emos ou os indicado es que
complemen an a in o mación sob e pa en es.
Au o : Diego Sande Veiga
88
3- DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO
FONDO TECNOLÓXICO
89
CAPÍTULO 3: DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN
DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO FONDO TECNOLÓXICO
3.1 OBXECTO DO ESTUDO
O obxec o des e capí ulo é ealiza unha diagnose da si uación da I+D+i en Galicia no
momen o cla e ac ual no que inaliza o pe íodo de p og amación eu opeo 2007-2013 e no que
se ab en as po as ca a unha no a concepción na plani icación es a éxica da in es igación e
da inno ación exionais pa a o pe íodo 2014-2020: a Especialización In elixen e13.
Debido á pe da da condición de e i o io con obxec i o de Con e xencia da Unión
Eu opea que Galicia man i o en e os anos 2007 e 2013, a can idade de Fondos Es u u ais
que se án pe cibidos de ca a ao Ho izon e 2020 e anse minguados de xei o máis que
os ensible, acadando unicamen e es es un 83% do o al asignado no pe íodo an e io
(Conselle ía de Facenda, 2013), coa condición p e ia de elabo ación dunha es a exia RIS3
(Conselle ía de Economía, 2014).
Nun con ex o dominado polas es icións de capi al público, debidas an o á ci ada
ci cuns ancia da pe da do obxec i o Con e xencia no pe íodo de p og amación eu opeo 2014-
2020 como, p incipalmen e, aos de as ado es e ec os das polí icas de aus e idade le adas a
cabo como e ónea espos a pe an e a onda c ise do modelo de acumulación inancia izado
(Vence, 2010), cómp e p es a lle a necesa ia a ención á si uación da I+D+i na Comunidade
Au ónoma de ca a a iden i ica posibles p oblemá icas co ixibles pa a o nomeado pe íodo de
p og amación 2014-2020 e sucesi os.
A necesidade dun cambio es a éxico coa in de omen a ac i idades con
desen ol emen o ecnolóxico en á eas que po encialmen e poidan xe a an axes
compe i i as no u u o amósase imp escindible, dado que Galicia p esen aba a comezos do
pe íodo de p og amación a aso ecnolóxico (Na a o & Gibaja, 2009). Es e a aso, lémb ese,
es aba inculado á exis encia dun modelo de c ecemen o asen ado en sec o es de baixa
p odu i idade, en especial na cons ución, no negocio inmobilia io, nas ob as públicas e nun
sec o e cia io de consumo es ánda (Vence, 2010). Polo que, al e como se indicaba, cómp e
muda un modelo de c ecemen o e i o ial asen ado na especulación e o in es imen o en
negocios con expec a i as de bene icios ele ados no cu o p azo (Vence 2005, 2008a)
emp egando unha es a exia que o eza a posibilidade de xe a e a ella un ecido p odu i o
máis e icien e e inno ado , capaz de compe i no me cado mundial polos nichos de me cado
exis en es.
En consecuencia, imponse a necesidade de ealiza unha diagnose ace ada da si uación
da I+D+i en Galicia coa in de a ina as polí icas que se debe án le a a cabo no p esen e
pe íodo de p og amación 2014-2020, uncionando como ins umen o e eixo e eb ado que
pe mi a adecua a espos a pública ás ca ac e ís icas e necesidades p opias do Sis ema Galego
13 A Especialización In elixen e ou RIS3, lemb emos, baseáse en que a es a exia de inno ación máis p ome edo a pa a o
desen ol emen o económico consis i ía no omen o do in es imen o en p og amas que complemen en ou os ac i os p odu i os do país
pa a c ea a capacidade p odu i a nacional e a an axe compa a i a in e exional (Fo ay, Da id, & Hall, 2009).
Au o : Diego Sande Veiga
96
ins i ucionais da ac i idade inno ado a. Es es ca o elemen os, a adminis ación pública no
papel egulado , o sis ema educa i o, o sis ema público de I+D e in aes u u as ecnolóxicas
de apoio e sopo e á inno ación o man o conxun o de ins i ucións e o ganizacións de
na u eza pública ou semipública que: 1) Desen ol en a plani icación, xes ión e egulación das
ac i idades inno ado as, 2) Xe an o e a cien í ica e ecnolóxica de ca ác e público, 3)
Es ablecen os mecanismos que conec a a o e a pública in es igado a coas demandas
emp esa iais. Os dous elemen os es an es, o ecido emp esa ial e o sis ema inancei o, es án
inculados ás condicionan es es u u ais e locacionais da inno ación.
Exis en es ases na o mación dun sis ema como p oceso e olu i o de p og esi a
in eg ación da in es igación cien í ica no sis ema económico (Cas ells & Hall, 1992):
1. E apa de au onomía: Ca ac e izada pola consolidación do ma co concep ual e
me odolóxico da in es igación cien í ica como ac i idade di e enciada.
2. E apa de ins i ucionalización: Na que p ima o desen ol emen o dunha elación
es ei a en e coñecemen o cien í ico e p og eso écnico e o aumen o do papel da
écnica no c ecemen o económico, omando a adminis ación conciencia do binomio
I+D e c eando unha polí ica cien í ica pa a implan a unha in aes u u a axei ada pa a
a in es igación e pode o ien ala así ca a obxec i os polí icos, económicos e sociais.
3. E apa de in eg ación: Acép ase que o bo uncionamen o do complexo in es igación-
inno ación-me cado equi e non só in es igación básica con esul ados anxibles de
in e ese económico, senón a ans o mación des es esul ados en me cancías de éxi o
no me cado.
Pode ía se un elemen o de discusión disce ni a ase na que se a opa o SRI en Galicia xa
que, se ben exis en algúns elemen os co esponden es á e apa de in eg ación den o dos que se
pode ía encad a es e p og ama -no aspec o de p ocu a ob e esul ados das emp esas pa a o
me cado-, es a semella e aínda un longo pe co ido po dian e debido á escaseza do apoio
ins i ucional e á si uación da inno ación emp esa ial no con ex o do ecido p odu i o galego.
Po ou a banda, son amén moi os os elemen os da segunda ase que aínda se deben axus a
de ca a a con o ma esa ins i ucionalización que ealmen e pe mi a plani ica a apoia de
o ma adecuada a o ien ación ca a obxec i os polí icos, económicos e sociais, aínda que
elemen os ecen es como a Lei de Fomen o da In es igación e a Inno ación en Galicia (Xun a
de Galicia, 2013) e a con o mación dunha Es a exia de Especialización In elixen e no
e i o io pode ían con e e se nun a ance impo an e nes e sen ido, en caso dunha
elabo ación e implemen ación axei ada.
No ac ual con ex o, co ecen e es ou ido da bu bulla inmobilia ia e especulado a e a
aplicación das polí icas de aus e idade, Galicia si úase na ealidade dunha economía
mode nizada, pe o cunha eble capacidade inno ado a. O pano ama ac ual e o ipo de
polí icas que se an impoñendo como espos a á onda c ise económica- inancei a non
pe mi en o op imismo de ca a a a on a algún dos e os penden es no u u o inmedia o
(Asheim, 2009), nin do seu Sis ema de Inno ación.

3- DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO
FONDO TECNOLÓXICO
97
A plani icación da polí ica de I+D+i en Galicia pa a o pe íodo 2007-2013
An es de in e p e a os da os de I+D+i do pe íodo 2007-2013 en Galicia, é necesa io
iden i ica os di e en es axen es públicos desde os que se le an a cabo as polí icas que a ec an
á nosa Comunidade Au ónoma. As ac uacións nes a á ea con a on co apoio de di e sas on es
de inanciamen o público, an o a ni el au onómico a a és dos o zamen os da Xun a de
Galicia, como a ni el español a a és Adminis ación Xe al do Es ado, ou incluso a a és de
con oca o ias xes ionadas di ec amen e po au o idades eu opeas (como se ía o caso dos
p oxec os pa a Pla a o mas Tecnolóxicas Eu opeas, po exemplo).
En can o á plani icación es a éxica en Galicia, den o do pe íodo obxec o de es udo e de
ca a a a ende as necesidades e debilidades no sis ema de I+D+i, elabó anse a ni el
au onómico di e en es documen os: pa a o pe íodo 2006-2010 o Plan Galego de
In es igación, Desen ol emen o e Inno ación Tecnolóxica (coñecido como Plan Inci e),
pos e io men e o Plan Es a éxico de Inno ación en Galicia 2010 (Plan Peiga) e pa a o
pe íodo 2011-2015 o Plan Galego de In es igación, Inno ación e C ecemen o (Plan I2C).
Vexamos a con inuación os e os e liñas o mulados en cada un deles endo en con a as
debilidades e necesidades es a éxicas do e i o io en cada momen o.
a) Plan Inci e 2006-2010
Es e Plan concen ouse no desen ol emen o de dous obxec i os cla e pa a o sis ema
galego de I+D+i (Xun a de Galicia, 2006): a base da es a exia cien í ico- ecnolóxica es a ía
asen ada na mello a cuan i a i a e cuali a i a dos ecu sos humanos e na a iculación do
sis ema de I+D+i galego, di ixindo os ecu sos e es o zos a es as dúas me as. Ou os log os
p e endidos polo Inci e e an a comunicación e sensibilización social do papel da ciencia e da
inno ación na sociedade, a p omoción da in es igación básica e aplicada en sec o es cla e
pa a a economía, da pulo á excelencia dos p oxec os de I+D, a mello a da I+D+i no sec o
emp esa ial -en especial nas Pemes- e a p oxección in e nacional do sis ema de inno ación.
Es e conxun o de pezas cons i ui ían o eixo de ac uación do maio in es imen o en I+D+i
ealizado en Galicia a a ese momen o, do ando un o zamen o supe io aos 800 millóns de
eu os (Ma o, 2008).
b) Plan Peiga 2010
O Plan Es a éxico de Inno ación de Galicia 2010 iña po obxec i o o apoio ao sis ema
de I+D+i e a mello a compe i i a do sis ema p odu i o de Galicia, con especial én ase na
inno ación emp esa ial como impulso a e xe ado a da in es igación e desen ol emen o.
Ademais, debía se i pa a do a á Xun a de Galicia dun ma co xe al que o ien ase
adecuadamen e o deseño dos p og amas es a éxicos uncionais no ámbi o da I+D+i, así como
ou as ac uacións especí icas da sociedade do coñecemen o, pa a acada unha mello a da
compe i i idade emp esa ial que epe cu ise sensiblemen e no c ecemen o do VAB14 e o
emp ego en Galicia (González & Figue oa, 2015).
14 O alo ag egado b u o (VAB) ou alo engadido b u o (VEB) é a mac omagni ude económica que mide o alo engadido xe ado
polo conxun o de p odu o es dunha á ea económica, ecollendo en de ini i a os alo es que se ag egan aos bens e se izos nas dis in as
e apas do p oceso p odu i o.
Au o : Diego Sande Veiga
98
c) Plan I2C 2011-2015
Os p incipais e os e liñas de ac uación ma cados no Plan I2C es án encamiñados a
log a un sis ema compe i i o non só no pe íodo pa a o que se deseña, senón máis aló no
empo. Decídese en on a unha se ie de e os, en e os que o on seleccionados: a cap ación,
o mación e e ención do alen o; a consolidación dos g upos de in es igación de e e encia
compe i i a; o apoio ao sis ema de in es igación; a pos a en alo do coñecemen o e da
inno ación como mo o de c ecemen o; a in e nacionalización da inno ación e o
coñecemen o; a aplicación do modelo inno ado nas adminis acións; o apoio a p og amas
sec o iais e p oxec os singula es e a di usión e di ulgación dos esul ados das accións de
in es igación e inno ación (Xun a de Galicia, 2011).
Con pos e io idade e xa ó a do pe íodo analizado, no mes de xanei o de 2018 a Xun a
de Galicia p esen a un no o plan, o Plan Galicia Inno a 2020. Cun in es imen o p e is o de
1.775 millóns de eu os, es e Plan des ina á os ecu sos mobilizados a poñe en alo o
coñecemen o cien í ico- ecnolóxico, mello a a ans e encia do coñecemen o en e os
in es igado es, as emp esas e a sociedade, e p ocu a un e o no pa a o in es imen o que se
ealice en inno ación. A p esen ación des e no o Plan p odúcese na segunda me ade do
pe íodo 2014-2020, no que es án en ma cha as es a exias RIS3 e den o do ma co do Plan
Es a éxico de Galicia 2015-2020, no que se p e ende, en e ou os obxec i os, a anza ca a
unha sociedade do coñecemen o na Comunidade Au ónoma.
3.4 MATERIALIZACIÓN ECONÓMICA DAS POLÍTICAS DE I+D EN GALICIA
2007-2014
Disponse pa a es e apa ado de es se ies de da os di e enciadas en elación ao gas o en
I+D en Galicia no pe íodo obxec o de es udo: en p imei o luga analízanse os da os e e idos
ao o zamen o de I+D+i da Xun a de Galicia, a con inuación o o al de gas os in e nos en I+D
en Galicia po sec o es e inalmen e a e olución do gas o en I+D espec o ao PIB.
Considé ase ele an e es uda es as es se ies xa que pe mi en ace se unha composición
máis exac a da si uación eal da I+D+i galega, así como iden i ica con cla idade a liña
aus e icida seguida polo gobe no au onómico.
3.4.1 O o zamen o de I+D da Xun a de Galicia no pe íodo 2007-2014
Analízase en p imei o luga a a iación na do ación o zamen a ia da Xun a de Galicia.
De xei o semellan e a como acon ecía no caso do gas o español en I+D, a Xun a de Galicia
comezou o pe íodo de p og amación 2007-2013 con inc emen os no ables nos o zamen os
des inados a es a á ea, pasando dos 119,29 M€ asignados en 2007 aos 142,85 M€ de 2009, se
ben es a endencia muda a pa i dese momen o de o ma simila ao que acon ecía pa a o
conxun o do Es ado. Des a manei a p oduciuse pa a o exe cicio 2011 unha caída do
o zamen o que supe aba os 20 M€ espec o ao ano an e io . Pa a o exe cicio 2012 man ense
unha ci a o zamen ada simila espec o a 2011, men es pa a o exe cicio 2013 p odúcese de
no o unha no a o e caída anual de máis de 14 M€, de o ma que o o zamen o de I+D da
Xun a de Galicia apenas chegaba aos 103,17 M€ nese ano, máis de 16 M€ -un 11,13%- po
debaixo das ci as asignadas en 2007. De ca a aos exe cicios 2014 e 2015 p odúcese unha
le e ecupe ación no apoio á I+D espec o ao ienio 2011-2013 que se con i ma en 2016, se
ben as ci as aínda non chegan ás acadadas no ienio 2008-2010. Pódense e os da os no
3- DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO
FONDO TECNOLÓXICO
99
seguin e g á ico 11, compa ados coa liña que seguen os o zamen os xe ais da Xun a de
Galicia. Como se obse a, a caída no o zamen o en I+D en e os exe cicios 2009 e 2013
si úase no 27,78% espec o ao máximo da se ie, men es a caída do o zamen o o al da Xun a
de Galicia é meno que a an e io si uándose a edo do 20% nos mesmos anos:
G á ico 11: O zamen o de I+D+i e xe al da Xun a de Galicia 2007-2016 (en miles de eu os)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do IGE e da Conselle ía de Facenda
3.4.2 O gas o in e no en I+D en Galicia 2007-2014
Ao analiza o gas o in e no en I+D en Galicia no pe íodo obxec o de es udo obsé ase
unha e olución que ga da semellanzas coa do apa ado an e io . P odúcese un aumen o
no able en e 2007 e 2008 desde os 555,62 M€ a a os 584,21 M€, pa a logo, con algunha
pequena oscilación, cae de xei o cons an e (desde un exe cicio an es que o o zamen o público
au onómico) a a os 468,70 M€ pa a 2013. O gas o in e no en 2013 é in e io en 86,92 M€ -un
15,64%- espec o á ci a de 2007. Pa a o exe cicio 2014 p odúcese unha lixei a mello a,
acadando es e gas o os 477,27 M€, endencia que se con i ma pa a 2016 con 513,88 M€.
Segundo da os do INE, o gas o in e no en I+D educiuse do 4,2% en 2007 a a o 3,6% de 2013
en Galicia, a caída máis o e en e as exións obxec i o de Con e xencia (Andalucía sube do
11,1% ao 11,13%, Ex emadu a man én o 1% e Cas ela a Mancha cae do 1,6% ao 1,5%).
Se desag egamos o da o do gas o in e no en I+D po sec o es, obsé ase que o máis
des acado é a caída do gas o no ámbi o das emp esas xa desde o p imei o exe cicio da se ie -
un 30,14% en e 2007 e 2013-, sendo es e sec o o p imei o en eacciona an e a chegada da
c ise económica (Vence, 2010). A con inuación p odúcese a caída no sec o do ensino
supe io desde 2008 e no gas o das AA.PP. a pa i de 2009. Pódese obse a en e 2009 e
2011 unha sua e ecupe ación do gas o no sec o emp esas, que pode ía es a elacionado cos
aumen os do gas o público au onómico an e io es a a 2009 ( éxase o g á ico 11). Sen
emba go, a pa i de 2011 ol e p oduci se unha no a caída no gas o das emp esas, sen
obse a se es ímulos desde un sec o público que con inuaba a educi a súa pa icipación
seguindo unha polí ica p ocíclica e impedindo a axuda eclamada polos axen es. A segui o
g á ico 12 cos da os dispoñibles:
119.297
131.327
142.857
134.543
114.295
117.861
103.174
112.551
122.215
130.676
10.785.743
11.556.124
11.792.823
11.686.232
9.708.017
9.858.457
9.479.889
10.281.347
9.790.362
10.310.241
8.000.000
9.000.000
10.000.000
11.000.000
12.000.000
80.000
100.000
120.000
140.000
160.000
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
O zamen o
I+D
O zamen o
Xun a
Galicia
Au o : Diego Sande Veiga
100
G á ico 12: Gas os in e nos o ais en Galicia en I+D 2007-2016 (en miles de € co en es)
Fon e: IGE 2017
3.4.3 O gas o en I+D en Galicia espec o ao PIB 2007-2014
Á ho a de es uda a e olución do gas o en I+D en Galicia pos o en elación co PIB de
2007-2013 obsé ase que a endencia xe al é a caída dos alo es da elación, se ben en e os
anos 2007 e 2008 p oduciuse un aumen o desde o 0,99% a a acada es a ci a o 1%, o máximo
do pe íodo. P odúcese a pa i dese momen o un descenso des es alo es, aínda que as cae a
ci a da elación ao 0,92% do PIB en 2009, aumen a logo a a o 0,93% en 2010 e a a o 0,94%
en 2011. P odúcese pos e io men e ou a caída a a o 0,90% en 2012 e o 0,87% en 2013 (INE,
2015), con le e ecupe ación pa a 2014 e 2015 -0.88%- e no a caída en 2016, o alo máis
baixo no conxun o empo al es imado, acadando o 0,86%. Lémb ese que no conxun o do
Es ado es a elación aumen ou anualmen e a a o exe cicio 2010, pa a logo descende a a
alo es semellan es aos do pun o de pa ida do pe íodo 2007-2013. Dedúcese, polo an o, que
as polí icas de eco e do gas o sob e es e ipo de in es imen os p odu i os o on aplicadas ao
Sis ema Galego de Inno ación an es e con maio in ensidade que no conxun o español,
a ec ando de manei a máis in ensa ao conxun o da economía. A con inuación no g á ico 13
exan a e olución do gas o en I+D/PIB en Galicia nos exe cicios 2007-2016:
G á ico 13: E olución do Gas o en Galicia de I+D/PIB no pe íodo 2007-2016 (%)
Fon e: INE- Es a ís ica sob e ac i idades de I+D, 2017.
No a: PIBpm BASE 2010, da os p o isionais 2015, a anzados 2016.
307.668
240.728
72.879
82.024
175.078
191.137
555.625
584.213
524.125
531.601
526.471
487.840
468.701
477.278
496.560
513.889
-
50.000
100.000
150.000
200.000
250.000
300.000
350.000
400.000
450.000
500.000
550.000
600.000
650.000
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Sec o emp esas
Sec o AA.PP.
Sec o Ensino Supe io
To al
0,99
1,00
0,92
0,93
0,94
0,90
0,87
0,88
0,88
0,86
0,75
0,80
0,85
0,90
0,95
1,00
1,05
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
3- DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO
FONDO TECNOLÓXICO
101
Tendo en con a a si uación de pa ida nas ca o CC.AA. clasi icadas con obxec i o de
Con e xencia pa a o pe íodo 2007-2013, Galicia é a que p esen a un descenso do Gas o en
I+D / PIBpm máis p onunciado, pasando do 0,99% en 2007 ao 0,88% en 2014. Men es, pa a
Cas ela a Mancha o descenso é meno en e mos absolu os -pasando do 0,60% ao 0,51% no
pe íodo-, Andalucía aumen a -do 1,02% ao 1,03%- e Ex emadu a amén en meno caída en
e mos absolu os e ela i os -do 0,74% ao 0,67%-, segundo os da os que se desp enden da
mesma on e (INE).
3.5 EFECTOS DAS POLÍTICAS SOBRE O EMPREGO EN I+D EN GALICIA NO
PERÍODO 2007-2014
Un dos aspec os máis ele an es á ho a de a alia o e ec o das polí icas é e o impac o
que as mesmas eñen sob e o emp ego. Faise necesa io dedica un apa ado exclusi o a es a
cues ión nes e aballo an e a delicada si uación do me cado labo al. Disponse pa a o es udo
dos da os ela i os ao pe soal dedicado á I+D en Galicia, medido como equi alen e en
xo nadas comple as en e 2007 e 2014. É necesa io e en con a que os da os de e olución
aquí amosados son o esul ado da aplicación non só de impo an es on es de ecu sos como o
Fondo Tecnolóxico, senón amén dos p og amas au onómicos, do es o de p og amas
nacionais e das con oca o ias eu opeas e in e nacionais, así como da p opia inicia i a
emp esa ial. Nes e con ex o no que a Eu o exión Galicia-No e de Po ugal aspi aba de ca a
ao pe íodo 2014-2020 a cap a o 40% dos ondos des inados a emp ego e I+D+i da Península
(Eu opa P ess, 2015), e an e a a idez de ecu sos pa a mello a a de andi a si uación labo al
das pe soas que non se a opan en condición de dispoñe de aballo emune ado, cómp e
abo da es a cues ión co igo e se iedade necesa ios pa a xe a solucións na p ocu a dun
c ecemen o sos ible e un aumen o da p odu i idade que pe mi an c ea unha pe spec i a de
u u o en Galicia.
Poñamos ago a o oco de a ención no pe soal dedicado á I+D, medido po cada mil
aballado es ocupados no seguin e g á ico 14. O écese in o mación sob e como se
compo ou o sec o espec o aos es an es no con ex o de ag esi as polí icas de eco es. Pa a
es uda es e pun o disponse dos da os en Galicia compa ados coa media española. En ambos
os casos a endencia é moi simila , di e enciándose dúas e apas: na p imei a expe imen a a
a io Pe soal ocupado I+D/T aballado es ocupados un cla o inc emen o en e os exe cicios
2007 -pa indo de 7,3 no caso galego e de 9,8 no español- e 2010 -onde acada o 9,8 en Galicia
e o 11,9 en España-; na segunda, os alo es enden a man e se es ables no caso español con
pequenas oscilacións desde o ano 2010 a a o 2014, semellan e ao que acon ece en Galicia as
un lixei o descenso no exe cicio 2011. Acádase en 2014 a ci a de 9,4 aballado es de I+D
po cada mil ocupados en Galicia, men es España si úase en 11,5, descendendo en ambos os
casos os alo es de ca a a 2016. Galicia es á cla amen e po debaixo da media española no
conxun o do pe íodo. A o e caída nos in es imen os supuxo amén un eo ao enómeno de
ca ch-up ecnolóxico15 no ámbi o dos ecu sos humanos.
Hai dúas e lexións des acables que se deducen da obse ación do g á ico 14: En
p imei o luga obsé ase, como no caso an e io , que os inc emen os de pe soal en I+D en
15 O ca ch-up ecnolóxico implica que can o maio sexa a di e enza ecnolóxica en e o líde e o seguido , e g azas á di usión da
ecnoloxía in e nacionalmen e dispoñible, maio es se án as mello as po enciais que se pode án in oduci nos p ocesos p odu i os do país
seguido , e como consecuencia, maio se á amén o c ecemen o po encial de es e on e ao do país líde (Esco & Galindo, 1998).

Au o : Diego Sande Veiga
102
Galicia en elación aos aballado es ocupados coinciden no empo co aumen o an o do
o zamen o en I+D da Xun a de Galicia como co aumen o dos gas os in e nos o ais en I+D das
AA.PP., demo ando un exe cicio máis o seu descenso; en segundo luga , endo que a
e olución da elación inc emen a a a 2010 e habendo un pos e io es ancamen o en e 2010 e
2014, pode ía in e p e a se que o compo amen o do emp ego na á ea de I+D depende en g an
medida do in es imen o público. P odúcese, a pesa dos e ec os da c ise e das polí icas
aus e icidas, unha ce a es abilidade. En e ec o, a o e edución dos o zamen os non se
aduce nunha caída da mesma in ensidade do pe soal dedicado á I+D en elación aos
aballado es ocupados, o que se ía indica i o de que ou ben a edución do in es imen o en
I+D non a ec ou ás pa idas des inadas a pe soal -algo pouco p obable-, ou ben que es a á ea
con a con emp egos de maio calidade e es abilidade que a media. Pa a e o con as e
espec o ás ci as xe ais e e o za o azoamen o an e io , cómp e indica que du an e o
mesmo pe íodo en Galicia o núme o de demandas de emp ego penden es (pa o exis ado)
pasou de 150.546 en 2007 a a as 256.960 en 2014 (IGE, 2015), aumen ando exe cicio as
exe cicio -agás no úl imo da se ie-. Men es, no conxun o do pe íodo 2007-2014 p oducíase
un aumen o no núme o de aballado es en I+D an o na Comunidade Au ónoma como no
conxun o español. Véxase a con inuación o ci ado g á ico que elaciona o pe soal dedicado á
I+D espec o aos aballado es ocupados:
G á ico 14: Pe soal dedicado á I+D en elación a ocupados, Galicia-España 2007-2016 (cada mil ocupados)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do IGE 2017, omados do INE-Es a ís ica sob e ac i idades de
I+D. Con as económicas de Galicia, INE. Con abilidade Nacional de España.
Como se pode e no g á ico 15 a ci a de pa ida de pe soal des inado á I+D en Galicia é
a máis baixa do pe íodo analizado, con 8.659 emp egados. Es e núme o oi aumen ando en
exe cicios sucesi os a a acada o seu máximo con 10.810 aballado es no sec o no ano 2010.
A pa i des e pun o p odúcese un cla o descenso des e alo , chegando a baixa a a as 9.405
pe soas emp egadas en I+D en 2014. Is o que e dici que no conxun o dese pe íodo c eá onse
un o al de 746 emp egos, un 8,61% máis espec o á can idade inicial. Os alo es pa a 2016,
as unha caída no exe cicio an e io amosan ci as pa ecidas a 2014.
O p imei o que cabe des aca é que o núme o o al de emp egados en I+D en Galicia
segue unha liña pa ecida á amosada en g á icos an e io es pa a o o zamen o de I+D+i da
Xun a de Galicia e pa a o Gas o in e no en I+D das AA.PP.. A p incipal di e enza é que nes e
caso o máximo acádase un ano despois que nas e e encias compa a i as ci adas
an e io men e.
7,3
8,1
8,6
9,8
9,3
9,1
9,3
9,4
8,9
9
9,8
10,5
11,6
11,9
11,7
11,8
11,9
11,5
11,2
11,2
0
2
4
6
8
10
12
14
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Galicia
España
3- DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO
FONDO TECNOLÓXICO
103
Ao desag ega os da os de emp egados a endendo aos di e en es sec o es xe ado es de
emp ego, cons á ase que o pe soal dedicado á I+D no sec o emp esas é o que semella
compo ase de o ma máis es able ao longo do pe íodo, sendo o sec o do ensino supe io o
que expe imen a as maio es a iacións. Des a manei a, o compo amen o do sec o ensino
supe io e das AA.PP. explican en g an medida as a iacións o ais do emp ego en I+D en
Galicia no pe íodo 2007-2014, debido ao meno gas o público. Des aca a cons an e
diminución dos alo es pa a o Ensino Supe io desde 2010, pe dendo en 2016 un 21,96% dos
pos os de aballo espec o ao alo máximo de 2010, seguindo o emp ego nas AA.PP. un
camiño simila . No caso das emp esas, p odúcese unha sua e mello a no o al de emp ego,
que ben pode ía indica a capacidade de esis encia do sec o a si uacións económicas
ad e sas, in o mación que amén se pode ía desp ende do an e io g á ico 14. Obsé ese o
ci ado g á ico 15 cos da os dos que se dispón:
G á ico 15: Pe soal aballando en I+D en Galicia no pe íodo 2007-2016 (a empo comple o)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do IGE 2017, omados do INE-Es a ís ica sob e ac i idades de
I+D, Con abilidade Rexional de España
3.6 A SITUACIÓN DAS EMPRESAS INNOVADORAS EN GALICIA 2007-2013
Den o do ecido inno ado en Galicia as emp esas con maio olume de gas o en I+D
concén anse nuns poucos sec o es, p incipalmen e: au omóbil, sec o ene xé ico, cons ución
na al e ecnoloxías da p odución. Cla os exemplos des as o on no caso do au omóbil o
G upo An olín-Vigo, Viza Au omoción S.A., U o Vehículos Especiales S.A., Componen es
de Vehículos de Galicia S.A. ou o G upo An olín-PGA S.A.; no sec o ene xé ico o Pa que
Eólico de Tea S.L., o Pa que Eólico de De a S.L. ou o Pa que Eólico de Ameixenda-Filguei a
S.L.; na cons ución na al Cons uciones F ei e S.A. ou Po o de Celei o S.A.; nas
ecnoloxías da p odución ou as como The mochip S.L. ou Fau ecia Sis emas de Escape
España S.A. (Vence, 2010). Obsé ase nes a elación a ausencia de emp esas encad adas
nou os sec o es -po exemplo na bio econoloxía, a macéu icas, TIC- que eñen a capacidade
de xe a g an alo engadido. Ademais des e p oblema, Galicia posúe un ecido p odu i o
cons i uído na súa inmensa maio ía po Mic oPemes, endo es as máis di icul ades pa a
inno a debido ás súas meno es posibilidades de acceso a inanciamen o e a ecu sos
humanos especializados.
3.267
3.673
3.807
1.321
1.800
1.396
4.071
5.337
4.165
8.659
9.681
9.972
10.810
10.146
9.509
9.386
9.405
9.038
9.367
-
2.000
4.000
6.000
8.000
10.000
12.000
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
Sec o emp esas
Sec o AA.PP.
Sec o Ensino Supe io
To al
Au o : Diego Sande Veiga
104
É p eciso aplica polí icas que pe mi an a ende ás ca ac e ís icas e i o iais especí icas.
Nes e camiño, cómp e dispoñe de polí icas con o ien acións que pe mi an omen a a
p odución de alo engadido dando unha maio impo ancia á pa icipación das Pemes, xa que
cons i úen g an pa e do núcleo cen al des e ipo de economías. Nes a liña pode ían deseña se
amén polí icas como o nomeado Fondo Tecnolóxico, des inado á p omoción da I+D+i
emp esa ial. Sen emba go, as g andes emp esas eñen signi ica i a p esenza nas do acións
eu opeas pa a I+D, e en p og amas como Inn e conec a incluso p oducíndose ugas de
ecu sos ca a ou os e i o ios (Sande & Vence, 2015a).
Segundo se obse a no g á ico 16, a endencia xe al que se p oduce en e as emp esas
galegas con ac i idades inno ado as é de o e caída no seu núme o den o do pe íodo 2007-
2016. No exe cicio 2007 e an 1.745 as emp esas conside adas con ac i idades inno ado as.
T as un aumen o a 1.930 emp esas en 2008 alcanzando o alo máximo da se ie, o núme o
emp esas inno ado as en Galicia cae inicialmen e de o ma b usca no exe cicio 2009 a a
1.480, man endo pos e io men e un descenso máis sua e pe o p og esi o a a a ci a de 973
emp esas inno ado as en 2014. En o al a caída de emp esas con ac i idades inno ado as nos
exe cicios conside ados é do 44,25% espec o a 2007. A senda que segue o g á ico 16 que
podemos e a con inuación ga da g an pa ecido coa seguida no ámbi o es a al que acada o
48,87%. Así como nou os da os si se e lic e unha le e ecupe ación dos alo es pa a os dous
úl imo exe cicios, se omamos as ci as pa a o núme o de emp esas inno ado as, o descenso
do núme o de en idades é aínda maio an o en Galicia como en España, co que non se es á
asladando aquí a supos a ecupe ación económica:
G á ico 16: Emp esas galegas con ac i idades inno ado as en Galicia e España no pe íodo 2007-2016
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os IGE, omados da Enquisa sob e inno ación das emp esas, INE
Nun con ex o onde a c ise ba e con o za á po a dos oga es e da economía galega, non é
bo sinal que se eduza an o emen e o núme o de emp esas inno ado as, sendo necesa io
e e e es a endencia pa a apoia a c eación de ac i idades de alo engadido e pa a c ea
emp ego con maio pode de esis encia an e si uacións des a o ables. Des a manei a, unha
do ación o zamen a ia an icíclica pode ía e i a cae nes a si uación na que o ciclo económico
en a aos lexislado es pa a e a aus e idade como unha cu a pa a a c ise económica,
30.819
36.183
30.041
24.645
20.487
18.077
16.119
15.748
15.736
15.648
1.745
1.930
1.480
1.356
1.318
1.092
1.066
973
844
831
-
500
1.000
1.500
2.000
2.500
-
5.000
10.000
15.000
20.000
25.000
30.000
35.000
40.000
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
España
Galicia
3- DINÁMICA DO SISTEMA GALEGO DE INNOVACIÓN DURANTE O PERÍODO DE APLICACIÓN DO
FONDO TECNOLÓXICO
105
educindo así o gas o en inno ación cando máis se necesi a un aumen o no mesmo pa a c ea
no as indus ias e pos os de aballo inno ado es pa a saí da ecesión ou da dep esión
(E zkowi z, 2012). Pa a log a es e obxec i o se ía necesa io con a cun decidido apoio
gobe namen al ins umen alizado a a és de polí icas de inno ación axei adas ás necesidades
e ca ac e ís icas dos axen es pa icipan es no Sis ema Galego de Inno ación. Un exemplo do
es o zo público ealizado nou as á eas nas que se puxo maio in e ese en omen a ao longo
da c ise é o ámbi o da in e nacionalización (IGAPE, 2014). Po que non se ixo o mesmo
es o zo coas polí icas de I+D+i? Po que non se in oduci on es a exias bo om-up como si se
ixo an e io men e nou as á eas como o desen ol emen o u al? Ou incluso a ondando máis,
po que non se abo da a cues ión compe encial?
Os da os p e ios amosan a escaseza da pa icipación en o ma de ecu sos an o públicos
como emp esa iais. Así, o gas o en I+D+i polo sec o emp esas en Galicia supuxo un o al de
639 M€ no pe íodo 2003-2005, po 4.300 M€ en Mad id. Os gas os máis impo an es de
inno ación des iná onse p incipalmen e á adquisición de maquina ia, equipos de so wa e e á
adquisión dou os coñecemen os. Ademais es e gas o emp esa ial concén ase p incipalmen e
nas g andes compañías (Sáez, Solà, & Te mes, 2008).
Sen emba go, segundo es udos p e ios, non só a I+D local in lui ía pa a de e mina a
inno ación, senón que os es o zos dou as economías locais amén in lúen (Kelle , 1998). Po
es a úl ima azón pode ía con i alo a unha es a exia de colabo ación conxun a que
implique amén aos axen es dos e i o ios pe i é icos, an o a ni el de Es ado, como
in e nacional e a ni el Eu o exión Galicia-No e de Po ugal.
Coa o e des ución e p eca ización de emp ego su ida, coa caída da demanda e dos
sala ios, seguidas po polí icas públicas p ocíclicas e de aus e idade, pa ece imposible que o
seguin e g á ico 17 que amosa os gas os en inno ación ecnolóxica das emp esas galegas
en e 2007 e 2016 poida e un compo amen o dis in o ao que se e lic e. De no o, de o ma
análoga a ou os g á icos an e io es, obsé ase un aumen o dos gas os en Galicia en e o
exe cicio 2007 e 2008, desde os 965,92 M€ iniciais a a acada o máximo do pe íodo no ano
seguin e con 1.002,93 M€. Ten luga a con inuación unha o e caída no exe cicio 2009 no
que o gas o se si uou en 706,32 M€ -cunha caída do 29,57% só nese exe cicio espec o ao
an e io -, pa a segui baixando a a 552,31 M€ en 2011 -o 55,07% da ci a de 2008-. De ca a a
2012 lóg ase unha le e ecupe ación chegando a con ía de gas o a a 606,88 M€, se ben é unha
ecupe ación insu icien e e que aínda se si uaba ben lonxe das ci as nas que se mo ían as
emp esas nos exe cicios 2007 e 2008. Sen emba go, esa posible ecupe ación amosou se un
espellismo, xa que no exe cicio 2014 ol en a cae as ci as a a o mínimo do pe íodo, con
466,55 M€ -o 48,30% da ci a de 2007-. Men es, pa a o conxun o do Es ado es a ci a caeu
de o ma cons an e “só” a a o 71,62% do alo inicial no mesmo pe íodo. De ca a a 2016
p odúcese unha le e ecupe ación an o en Galicia como en España. A segui o g á ico 17:
Au o : Diego Sande Veiga
112
de e eb ación do Sis ema Galego de Inno ación, pola especialización p odu i a en Galicia,
pola al a dunha es a exia de consenso con odos os axen es que pe mi a desen ol e as
po encialidades exionais (Red IDi, 2015), así como pola al a de polí icas a ge o ien adas a
obxec i os máis conc e os, é po que os esul ados na I+D+i exional non son os aga dados no
pe íodo.
Un dos p incipais aspec os que se poden sinala como posi i os nas polí ica de I+D en
Galicia é a consecución dun p oceso de capi alización en pa e das emp esas. Cómp e e en
con a amén a subs ancial mode nización na do ación de capi al humano e no inc emen o da
calidade de ida log ada polos Fondos FEDER (Faíña, López, Mon es, Cal o, & Bolea,
2013). Sen dúbida a si uación económica pode ía se aínda peo sen eles. Non se debe
esquece a exis encia dunha se ie de o alezas que cómp e ap o ei a , como a exis encia de
sec o es indus iais e RRHH con expe iencia nes es ou a capacidade de in es igación, así
como unha se ie de opo unidades como o po encial de di e si icación da economía e a
demanda c ecen e de p odu os ecolóxicos e so is icados, en e ou as.
Pa a concluí , Galicia non ap o ei ou con enien emen e as opo unidades o ecidas a
a és dos p og amas au onómicos, dos Fondos Es u u ais como o FEDER, nin de p og amas
como o Fondo Tecnolóxico pa a mello a o seu desen ol emen o e posicionamen o a a és
da I+D+i no pe íodo de p og amación 2007-2013.

4- O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA INNTERCONECTA
113
CAPÍTULO 4: O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA
INNTERCONECTA
Unha ez e ec uadas as a e as ecollidas en capí ulos an e io es, a opámonos xa en
disposición de abo da desde o p esen e Capí ulo 4 o núcleo cen al des a in es igación. Así,
e isa anse ao longo do mesmo as p incipais ca ac e ís icas do P og ama Ope a i o Fondo
Tecnolóxico 2007-2013; a con inuación, e nun no o es o zo de achegamen o á ealidade
analizada, cen a émonos nas condicións e pa icula idades do p og ama analizado: o Fede -
Inn e conec a; con pos e io idade, e pa a non de e o a ance do aballo, ealizouse un
seguemen o da execución do Fondo Tecnolóxico chegando a a as ci as decla adas á UE,
ex aendo e as in e p e acións que se de i an das mesmas; inalmen e e como colo ón do
Capí ulo e ec úase unha des acada e e elado a e isión das p e isións e do impac o do Fondo
Tecnolóxico nos indicado es da I+D+i en Galicia, coa in de comp oba o seu g ao de
cump imen o.
4.1 CARACTERÍSTICAS DO FONDO TECNOLÓXICO 2007-2013
O “P og ama Ope a i o de I+D+i po e pa a o bene icio das emp esas-Fondo
Tecnolóxico” oi unha pa ida especial de ondos FEDER -pe encen es aos Fondos
Es u u ais da Unión Eu opea- dedicados á p omoción da I+D+i emp esa ial no es ado
español. Es e Fondo Tecnolóxico es aba di ixido a ódalas exións españolas. Sen emba go, a
súa dis ibución dá p io idade ás exións obxec i o Con e xencia (en e as que se a opaba
Galicia, xun o a Andalucía, Ex emadu a e Cas ela A Mancha), acendo que sexan
des ina a ias do 70% do o zamen o no seu conxun o.
O P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico 2007-2013 naceu coa in ención de educi o
gap ecnolóxico exis en e nes es e i o ios espec o ás exións máis desen ol idas en Eu opa.
Pa a is o, o mulaba os seguin es e os: a) Mello a os pob es esul ados no pa áme o e e ido
á o mación con inua, b) Inc emen a o gas o o al en inno ación e o in es imen o p i ado, c)
Aumen a a po cen axe de Pemes que ealizan ac uacións de colabo ación en inno ación, d)
Aumen a o gas o en TIC, e) Fa o ece a inno ación e e ida ás ecnoloxías ambien ais. A
azón da escolla des as me as débese a que en odos es es campos a I+D+i española a opábase
cla amen e po debaixo da media eu opea. Así, a si uación das Comunidades Au ónomas con
obxec i o Con e xencia é, xa que logo e de o ma xe al pa a es es pa áme os, incluso peo
que a do conxun o do Es ado.
Dado que xa coñecemos algúns dos azos máis xe ais do P og ama Ope a i o g azas ao
aballo in odu o io do p imei o Capí ulo, e pa a con inua a ap oxima nos á ealidade
es udada, analiza emos en de alle na p esen e epíg a e as ca ac e ís icas des e Fondo
Tecnolóxico 2007-2013. Con es e mo i o a onda emos nos obxec i os do mesmo e nas súas
ac uacións p e is as. A con inuación e isa emos o seu p oceso de aplicación, xes ión e
a aliación e, inalmen e, o seu plan inancei o e as complemen a iedades que p esen a con
ou os ondos.
Au o : Diego Sande Veiga
114
4.1.1 Obxec i os do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico 2007-2013
Obxec i o xe al
España con aba en 2007 con impo an es debilidades den o do seu Sis ema Nacional de
Ciencia-Tecnoloxía-Emp esa (SCTE). Es as debilidades aducíanse nun conside able a aso
do Es ado en ma e ia de I+D+i, pa icula men e no e e ido á pa icipación das emp esas no
inanciamen o e na po cen axe de in es imen o o al sob e o PIB.
O “P og ama Ope a i o de I+D+i po e pa a o bene icio das Emp esas-Fondo
Tecnolóxico”, debía supoñe unha e amen a cla e pa a supe a , p ecisamen e, esas
debilidades do Sis ema Español de Ciencia-Tecnoloxía-Emp esa e pa a es u u alo de o ma
que poida es a en condicións de ap o ei a as opo unidades que o ece o desen ol emen o
da ecnoloxía. Cen ándonos nas exións con obxec i o “Con e xencia”, o P og ama
Ope a i o debe ía con ibuí a que se p oduza unha e eb ación do SCTE en odo o e i o io
de o ma ha mónica, e i ando que se p oduza só nas exións de maio desen ol emen o.
Obxec i os in e medios
Pa a log a o obxec i o úl imo ma cado po Lisboa -aumen a a pa icipación emp esa ial
e p omo e a ac i idade de I+D+i-, no Fondo Tecnolóxico es ablecé onse unha se ie
obxec i os in e medios:
 Con ibuí a unha mello a iculación do sis ema español de I+D+i e a unha mello
in eg ación do mesmo co conxun o dos Sis emas de Inno ación au onómicos, e des es
úl imos en e eles mesmos.
 Apoia compo amen os emp esa iais inno ado es, especialmen e nas exións
obxec i o “Con e xencia” -que con an con maio a aso nes e campo-, así como en e
sec o es de emp esas máis amplos, con p e e encia das Pemes.
 Apoia a ans e encia de esul ados de in es igación ás emp esas, de o ma que a
ac i idade in es igado a se poida aduci nun aumen o da compe encia e do benes a
social.
 Amplia a base do sis ema español de C-T-E a aendo ás Pemes á ac i idade
in es igado a e inno ado a.
De o ma ans e sal engádese ou o obxec i o, que consis e en da pulo á igualdade
en e mulle es e homes no ámbi o da I+D+i.
4.1.2 Ac uación p e is as do P og ama Ope a i o Fondo Tecnolóxico 2007-2013
A endendo aos an e io es obxec i os sinalados, es imouse que o P og ama Ope a i o
debía esponde coa seguin e ipoloxía de ac uacións encamiñadas ao cump imen o das
4- O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA INNTERCONECTA
115
o mulacións xe ais (Minis e io de Economía e Facenda, 2007a):
 Ac uacións na p ocu a da e eb ación dos sis emas e que omen en a coope ación
en e os O ganismos Públicos de In es igación, Cen os Tecnolóxicos e emp esas,
a o ecendo a inco po ación das Pemes á ac i idade inno ado a. Es a coope ación
ma e ializa ase na iden i icación de opo unidades ecnolóxicas, análises de
endencias, es ablecemen os de p io idades á I+D+i, en adquisición de ecnoloxía e
pos a en ma cha de inicia i as de ca ác e es a éxico (pla a o mas ecnolóxicas,
g andes p oxec os e c). Un exemplo dis o pode ían se as ac uacións di ixidas a apoia
os clús e es sec o iais.
 Apoia a ans e encia de esul ados de in es igación dos O ganismos Públicos de
In es igación ás emp esas.
 C eación e consolidación de Cen os Tecnolóxicos e de Cen os de In es igación
o ien ados á in es igación aplicada e que es ean en es ei a elación co ecido
emp esa ial.
 Accións encamiñadas a aumen a a base do sis ema español de C-T-E de o ma
especí ica, a aendo á ac i idade in es igado a e inno ado a a no os axen es alleos a
ela -especialmen e Pemes e sec o es con escasa ac i idade de I+D+i-.
Es as ac uacións p io i a ias non exclúen o apoio a ou o ipo de p oxec os de I+D+i que
poidan con oca se a a és de conco encia compe i i a. As accións, conside adas como máis
adicionais que as p opos as des e P og ama Ope a i o, esul an amén impo an es nas
exións obxec i o “Con e xencia” po que o ei o de inc emen a o núme o de p oxec os de
I+D+i é en si mesmo case unha no idade nos p opios e i o ios. Es es p og amas de axudas
debe án con e mecanismos de xes ión que incen i en a pa icipación das Pemes e o
desen ol emen o de p oxec os nas CC.AA. poñendo en ma cha con oca o ias especí icas nas
que se alo e de o ma posi i a a inclusión de emp esas ou en es da CC.AA nos p oxec os, e
median e ou as accións como a c eación de subcomisións de a aliación.
Ou o dos aspec os a e en con a é que men es g an pa e da in es igación básica é
undamen almen e de compe encia es a al, a inno ación é au onómica. É po es a azón pola
que cómp e ealiza a ances no campo da I+D+i pe seguindo unha maio acionalización e un
al o g ao de coo dinación pa a busca a e iciencia. O ca ác e plu i exional ab e a
posibilidade de c ea unha Rede de Polí icas de Inno ación e de polí icas de I+D na que
pa icipen os esponsables da Adminis ación Xe al do Es ado e os esponsables da
Comunidade Au ónoma.
O Fondo Tecnolóxico oi c eado pa a xe a compo amen os inno ado es nas polí icas
públicas de apoio á in es igación e á inno ación, p e endendo se un ins umen o lexible
capaz de adap a se ao empo e á e olución da economía global. Nes e P og ama Ope a i o
pa a 2007-2013, con émplanse dous c i e ios de selección e asignación de ondos:
• Unha selección máis es i i a das medidas e ac uacións inanciables nos obxec i os
“Compe encia”, “Pashing-in” e “Phasing-ou ”, de o ma que haxa ac uacións que só
Au o : Diego Sande Veiga
116
con en con ondos de Con e xencia, ese ándose os ondos no es o de obxec i os
pa a ac uacións máis p io i a ias.
• Habe á unha asignación o zamen a ia, den o de cada ac uación, que ende a
ep oduci a dis ibución en e obxec i os aco dada polo Consello. Is o supón unha
concen ación nos ecu sos p opos os.
Se nos cen amos na desc ición das ac uacións, enma cadas den o do MENR, do
p esen e P og ama Ope a i o pa a exións de Con e xencia -como Galicia- e ansi o ias de
Con e xencia (Phasing ou ), odas es a ían encad adas den o do Eixo 1 do MENR
(“Desen ol emen o da Economía do Coñecemen o”), agás a pa e ela i a á Asis encia
Técnica, incluída no sé imo eixo do MENR. En e as ac uacións incluídas inicialmen e no
P.O. -sen p exuízo de que ou as puidesen se inco po adas con pos e io idade- cí anse
algunhas de ele ancia (Minis e io de Economía e Facenda, 2007a):
 Tema p io i a io 02, In aes u u as de I+DT e cen os de compe encia de ecnoloxía
especí ica: Inclúe in aes u u as de in es igación e desen ol emen o ecnolóxico,
pa ques cien í icos e ecnolóxicos, o p og ama CREA e a c eación de cen os
ecnolóxicos senllei os en exións de “Con e xencia”.
 Tema p io i a io 03, T ans e encia de ecnoloxía e mello as de edes de coope ación:
inclúe a c eación e consolidación de ag upacións emp esa iais inno ado as, de polos
de inno ación TIC, os p oxec os de ans e encia de ecnoloxía ou as ac i idades das
OTRI e das edes ecnolóxicas.
 Tema p io i a io 04, Axuda a I+DT, especialmen e a Pemes: desde o que se apoia o
lide ado español en p oxec os eu opeos, os p oxec os de I+D p omo idos po
clús e es, os p oxec os CDTI, os g andes p oxec os demos ación, os p oxec os
cien í ico- ecnolóxicos de ca ác e es a éxico, os p oxec os de I+D+i desen ol idos
polas emp esas e a cap ación de in es imen os en inno ación.
 Tema p io i a io 05, Se izos de apoio a anzado a emp esas e g upos de emp esas: no
que en a ía a Rede nacional de pun os de in o mación e aseso amen o a emp esas, a
a acción das Pemes á ac i idade de I+D (consul o as, me odoloxías, xes ión e c), os
se izos a asociacións de emp esas inno ado as, a p omoción do deseño en e as
Pemes e a inno ación ecnolóxica no u ismo.
 Tema p io i a io 06, Axudas a p oxec os espec uosos co medio ambien e: po
exemplo os p oxec os CDTI con ca ác e medioambien al, ou p oxec os es a éxicos,
singula es ou de demos ación de ca ác e medioambien al.
 Tema p io i a io 07, In es imen os en emp esas di ec amen e ligadas á inno ación: a
a és de ondos de capi al- isco ou de p és amos pa icipa i os.
 Tema p io i a io 85, P epa ación, pos a en ma cha, con ol e seguemen o: no que
habe ía accións pa a mello a a concepción, xes ión e a aliación das polí icas ou
p og amas.
4- O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA INNTERCONECTA
117
 Tema p io i a io 86, A aliación, es udos, con e encias, publicidade: inclúe es as
ac uacións e ou as que se poidan engadi elacionadas con es es aspec os.
4.1.3 O p oceso de aplicación, xes ión e a aliación do Fondo Tecnolóxico 2007-2013
Au o idade de xes ión
A au o idade de xes ión des e p og ama ope a i o é a Subdi ección Xe al de
Adminis ación do FEDER, pe encen e á Di ección Xe al de Fondos Comuni a ios,
Sec e a ía de O zamen os e Gas os, do Minis e io de Facenda. As uncións des a au o idade
eñen ma cadas polo a igo 60 do Regulamen o (CE) nº1083/2006, es ando en e elas a
selección das ope acións a inancia , comp oba os bens ou se izos obxec o do
co inanciamen o, ga an i o exis o e almacenamen o de da os ou as a aliacións do P og ama
Ope a i o -nes e caso as CC.AA. inco pó anse emi indo un in o me-, en e ou as (Minis e io
de Economía e Facenda, 2007a).
No p esen e p og ama eu opeo había unha se ie de o ganismos in e medios enca gados
de xes iona os ondos e os di e sos p og amas. En conc e o o on 14 os designados, odos
eles pe encen es á adminis ación do Es ado16. A endendo ao a igo 59.2 do Regulamen o
(CE) nº 1828 da Comisión, de 8 de decemb o de 2006, a Di ección Xe al de Fondos
Comuni a ios pode ía designa ou os o ganismos in e medios, de conside alo opo uno
(Comisión Eu opea, 2006b).
Au o idade de Ce i icación
A au o idade de ce i icación des e p og ama é a Unidade de Pagos da Di ección Xe al de
Fondos Comuni a ios, que asume as compe encias de ce i icación ecollidas no a igo 61 do
Regulamen o (CE) nº1083/2006 espec o dos p og amas ope a i os inanciados polo FEDER
e o Fondo de Cohesión (Minis e io de Economía e Facenda, 2007a).
Au o idade de Audi o ía
A au o idade de audi o ía é a In e ención Xe al da Adminis ación do Es ado (IGAE),
que depende do Minis e io de Facenda. Realiza á as uncións ma cadas polo a igo 62 do
Regulamen o (CE) nº1083/2006 (Minis e io de Economía e Facenda, 2007a).
16 Os o ganismos in e medios designados o on os seguin es: Cen o pa a o Desen ol emen o Tecnolóxico e Indus ial (CDTI),
Di ección Xe al de Desen ol emen o Indus ial, Di ección Xe al de Polí ica das Pemes, Di ección Xe al pa a o Desen ol emen o da
Sociedade da In o mación, Emp esa Pública Es a al RED.ES, Escola de O ganización Indus ial (EOI), Emp esa Nacional de
Inno ación (ENISA), Sociedade Es a al de A acción de In e so es Ex e io es, Sociedade Es a al pa a o Desen ol emen o do
Deseño e a Inno ación (DDI), Di ección Xe al de In es igación, Di ección Xe al de Polí ica Tecnolóxica, Ins i u o Nacional de
In es igación Ag a ia (INIA), Consello Supe io de Cáma as de Come cio, Indus ia e Na egación de España, Ins i u o de Saúde
Ca los III.

Au o : Diego Sande Veiga
118
Ci cuí o inancei o
O 30 de ab il de cada ano, a au o idade de ce i icación emi i á á Comisión unha
p e isión das solici udes de pagamen os do exe cicio o zamen a io en cu so e do seguin e. Os
luxos inancei os coa UE e cos bene icia ios ealízanse a a és das con as do Tesou o de
Ac edo es non O zamen a ios. Poden da se a ios ipos de pagamen os: an icipos,
pagamen os in e medios e pagamen os de saldo, cada un co seu a amen o legal.
O ci cuí o inancei o xe al é o que se amosa a con inuación (Minis e io de Economía e
Facenda, 2007a):
1. O bene icia io do p oxec o ealiza o abono que co esponde á execución das
ac i idades, an es da solici ude de eembolso. El mesmo ou o o ganismo in e medio
elabo a án unha p opos a de solici ude de eembolso.
2. O o ganismo in e medio e i ica a p opos a de solici ude de eembolso e p ocede á a
en iala á au o idade de xes ión.
3. A au o idade de xes ión e isa á a ce i icación ecibida e a en ia á á au o idade de
ce i icación se cump e as condicións equi idas.
4. A au o idade de ce i icación se á a enca gada de comp oba o cump imen o dos
ámi es necesa ios, solici a máis in o mación de se necesa ia e solici a a ealización
de con ois. Unha ez e isada a solici ude e con o me, elabo a á unha ce i icación e
decla ación de gas os que ami a á an e a Comisión xun o á solici ude de pagamen os.
5. Logo da ami ación in e na, a Comisión Eu opea emi e unha ans e encia en a o da
Di ección Xe al do Tesou o e Polí ica Financei a.
6. A Di ección Xe al do Tesou o e Polí ica Financei a ecibi á o pagamen o da Comisión
e comunica á a ecepción do mesmo á au o idade de ce i icación, quen po á es a
ci cuns ancia en coñecemen o da au o idade de xes ión.
7. A au o idade de ce i icación dá a o de de ans e encia á Di ección Xe al do Tesou o
e Polí ica Financei a, e o o ganismo in e medio ealiza á a comunicación da mesma ao
bene icia io, debendo es e úl imo con i ma a ecepción dos ondos.
Sis emas de seguemen o
Se á le ado a cabo pola Di ección Xe al de Fondos Comuni a ios g azas ao sis ema
in o má ico Fondos 2007, ga an indo á au o idade de xes ión e ao comi é de seguemen o que
se cump en os c i e ios de calidade. Es e sis ema Fondos 2007 pe mi i á amén a ansmisión
e ecepción o icial de documen ación coa Comisión.
Ademais do an e io , ealiza ase un seguemen o ambien al do P og ama Ope a i o
median e os seguin es indicado es (Minis e io de Economía e Facenda, 2007a):
4- O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA INNTERCONECTA
119
- Nº de p oxec os de ca ác e medioambien al.
- Nº de emp esas que con an con Sis emas de Xes ión Medioambien al, ce i icado ISO
14001 ou ce i icado EMAS.
A aliación
A Comisión p opo ciona o ien acións sob e a me odoloxía de a aliación, incluídas as
no mas de calidade. O p oceso de a aliación con a á coas seguin es ca ac e ís icas (Consello
Eu opeo, 2006a) :
• Te á como obxec o examina a e olución do P og ama en elación ás p io idades
comuni a ias e nacionais. Pode e ca ác e es a éxico.
• A a aliación pode se amén de ca ác e ope a i a, apoiando o seguemen o do
P og ama.
• As a aliacións le a anse a cabo con an e io idade, ao mesmo empo e con
pos e io idade ao pe íodo de p og amación. Te án como obxec i o mello a a
e iciencia, calidade e cohe encia da axuda FEDER e da es a exia do P og ama, endo
en con a o obxec i o do desen ol emen o sos ible e a lexislación comuni a ia en
ma e ia medioambien al.
As a aliacións co e án a ca go de expe os ou o ganismos independen es das au o idades
ás que se e i e o a igo 59, apa ado 1, le as b) e c) do Regulamen o (CE) nº1082/2006,
inanciándose con ca go ao o zamen o pa a asis encia écnica.
4.1.4 Plan inancei o
O écense a con inuación os da os económicos e e idos ao Fondo Tecnolóxico pa a o
pe íodo 2007-2013, nos que debemos poñe especial a ención ás exións obxec i o
Con e xencia, e máis en conc e o ao acon ecido en Galicia.
O o zamen o co que nace es e P og ama Ope a i o, segundo da os o ecidos pola
Di ección Xe al de Fondos Comuni a ios do Minis e io de Facenda do Gobe no español, é de
2.000 millóns de eu os, dos que 1.995 millóns pe encían ao eixo p io i a io e 5 millóns
ese ábanse pa a asis encias écnicas p opias da Comisión Eu opea. Se con e emos a
can idade p incipal a p ezos co en es no momen o de elabo ación do P og ama Ope a i o do
Fondo Tecnolóxico, ob emos un o al de 2.248.456.484 eu os asignados pa a o conxun o de
España.
Podemos e na seguin e áboa 6 como se dis ibúen os ondos po CC.AA. e segundo os
obxec i os p opos os pola Unión Eu opea pa a as exións:
Au o : Diego Sande Veiga
120
Táboa 6: Repa o do Fondo Tecnolóxico po CC.AA e eixos (€ co en es)
OBXECTIVO
COMUNIDADE AUTÓNOMA
EIXO 1
A. TÉCNICA
TOTAL
CONVERXENCIA
Andalucía
964.558.431
12.240.596
976.799.027
Cas ela A Mancha
126.827.763
1.609.480
128.437.243
Ex emadu a
62.301.350
790.628
63.091.978
Galicia
400.508.696
5.082.596
405.591.292
SUBTOTAL CONVERXENCIA (70%)
1.554.196.240
19.723.300
1.573.919.540
PHASING OUT
As u ias
49.956.305
633.966
50.590.271
Ceu a
555.068
7.046
562.114
Melilla
555.067
7.046
562.113
Mu cia
59.947.569
760.756
60.708.325
SUBTOTAL PHASING OUT (5%)
111.014.009
1.408.814
112.422.823
PHASING IN
Cana ias
48.846.166
619.876
49.466.042
Cas ela León
104.353.178
1.324.278
105.677.456
Comunidade Valenciana
179.842.708
2.282.266
182.124.974
SUBTOTAL PHASING IN (15%)
333.042.052
4.226.420
337.268.472
COMPETITIVIDADE
A agón
6.660.840
84.530
6.745.370
Balea es
2.220.278
28.176
2.248.454
Can ab ia
2.220.279
28.176
2.248.455
Ca aluña
78.819.957
1.000.252
79.820.209
A Rioxa
1.110.138
14.090
1.124.228
Mad id
92.141.635
1.169.310
93.310.945
Na a a
9.991.259
126.794
10.118.053
País Vasco
28.863.647
366.288
29.229.935
SUBTOTAL COMPETITIVIDADE
(10%)
222.028.033
2.817.616
224.845.649
TOTAL FONDO TECNOLÓXICO
2.220.280.334
28.176.150
2.248.456.484
Fon e: Da os omados da áboa 1.2 do P.O. do Fondo Tecnolóxico 2007-2013. Di ección Xe al de Fondos
Comuni a ios
A can idade o al do Fondo Tecnolóxico des inada inicialmen e a Galicia pa a o pe íodo
2007-2013 ascendía a 405,59 M€, dos que case 400,51 M€ co espondían ao Eixo 1 e 5,08
M€ a asis encias écnicas. Galicia se ía ecep o a nes e pe íodo do 18,04% dos ondos
des inados po es e P og ama Ope a i o, e do 25,45% dos ondos des inados a exións con
obxec i o “Con e xencia”. O epa o da can idade po anualidades e exións-obxec i o do
Eixo 1 podemos elo na áboa 7 seguin e:
4- O FONDO TECNOLÓXICO E O PROGRAMA INNTERCONECTA
121
Táboa 7: Plan inancei o do Fondo Tecnolóxico (Eixo 1) po anualidades e pa e co esponden e a Galicia (€)
ANO
REXIÓNS- OBXECTIVO
FEDER (€)
ANUALIDADE PARA GALICIA (€)
2007
Con e xencia
211.710.996
53.873.208
Phasing-ou
15.122.214
Phasing-in
45.366.642
Compe i i idade
30.244.428
SUBTOTAL 2007
302.444.280
2008
Con e xencia
215.945.216
54.950.672
Phasing-ou
15.424.658
Phasing-in
46.273.975
Compe i i idade
30.849.317
SUBTOTAL 2008
308.493.166
2009
Con e xencia
220.264.120
56.049.686
Phasing-ou
15.733.151
Phasing-in
47.199.454
Compe i i idade
31.466.303
SUBTOTAL 2009
314.663.028
2010
Con e xencia
224.669.403
57.170.680
Phasing-ou
16.047.814
Phasing-in
4.814.344
Compe i i idade
32.095.629
SUBTOTAL 2010
277.627.190
2011
Con e xencia
229.162.791
58.314.093
Phasing-ou
16.368.771
Phasing-in
49.106.312
Compe i i idade
32.737.542
SUBTOTAL 2011
327.375.416
2012
Con e xencia
233.746.047
59.480.375
Phasing-ou
16.696.146
Phasing-in
50.088.439
Compe i i idade
33.392.292
SUBTOTAL 2012
333.922.924
2013
Con e xencia
238.420.967
60.669.982
Phasing-ou
17.030.069
Phasing-in
51.090.207
Compe i i idade
34.060.138
SUBTOTAL 2013
340.601.381
2007-2013
Con e xencia
1.573.919.540
400.508.696
Phasing-ou
112.422.823
Phasing-in
293.939.373
Compe i i idade
224.845.649
TOTAL 2007-2013
2.205.127.385
Fon e: Elabo ación p opia a pa i do P.O. do Fondo Tecnolóxico da D.X Fondos Comuni a ios.
Á can idade e e ida an e io men e de 2.248,45 M€ que apo a a Unión Eu opea a a és
dos ondos FEDER pa a o Fondo Tecnolóxico cómp e engadi 1.087,57 M€ de con ibución
nacional. A axa de co inanciamen o medio alcanza o 67,40% e a can idade o al de ondos,
sumando as apo acións eu opeas e nacionais, é de 3.336,03 M€, así na áboa 8:
Au o : Diego Sande Veiga
224
G á ico 41: Dis ibución CNAE emp esas sec o TIC, Inn e conec a I e II
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do CDTI, 2013-2014. * CNAE-N2, CNAE-N3 ou da o descoñecido
Se nos e e imos ás ecnoloxías da p odución (g á ico 42), a a íase da á ea máis
bene iciada en can o a p oxec os ap obados ao habe 20, o 19,05% do o al de 105. Des aca a
p esenza de 18 emp esas -o 18,95% do o al das aquí incluídas- con CNAE 71 de Se izos
écnicos, en e as que son 12 -o 12,63%- con CNAE 7112 de Se izos écnicos de enxeña ía e
ou as ac i idades elacionadas co aseso amen o écnico. Tamén é signi ica i a a p esenza de
13 emp esas -o 13,68% do o al- con CNAE comezando po 25, de Fab icación de p odu os
me álicos, 10 emp esas -o 10,53%- con CNAE 28 ligadas á ab icación de maquina ia, e de 7
emp esas -o 7,37%- con CNAE 301 ou 3011 elacionadas coa cons ución na al. Ao exis i
un ele ado núme o de p oxec os, a iqueza dos CNAE das nume osas emp esas pa icipan es
é g ande, ab anguendo á eas di e sas. Sublíñese a p esenza de p oxec os ligados á
cons ución na al e ao anspo e ma í imo, á eas sen peso na p imei a con oca o ia des e
p og ama (Sande & Vence, 2015a). Son 95 as emp esas pa icipan es inicialmen e, de manei a
que a media po p oxec o é de 4,75.
Po causa da exis encia dun p o uso núme o de p oxec os, a iqueza dos CNAE das
nume osas emp esas pa icipan es é maio que nou as emá icas, ab anguendo á eas di e sas:
a pesca -CNAE 031-, madei a -CNAE 1621-, xes ión da auga -CNAE 36-, ecollida de
0
2
4
6
8
10
12
*
Fab ic. es u . me al-2511
Fab ic. cis e nas, con ened.-2529
Fab ic. eq. elecomunicación-2630
Fab icac. pd os elec ón.-2640
Fab ic. ins . na egación-2651
Fab ic. ca oce ías-2920
Cap ac, dep. e dis ib .auga-36*
Ins alacións eléc icas-4321
Edicións p ensa-5813
Telecomunicacións-61
Telecom. cable-6110
Telecom. sen cable-6120
Ou as ac i . elecomunicación-
6190
P og., consul . In o má ica-620*
Ac i . p og. in o má ica-6201
Ac i . consul . in o má ica-6202
Ou os SS. T.I. e in o má ica-6209
Ou as ac . consul . emp esas-7022
SS. éc. a q. e enxeña ía-71*
Se izos éc. enxeña ía-7112
Axencias publicidade-7311
Es udo me cado, enquisas-7320
Ou as ac i . p o esionais-7490
Sis emas segu idade-8020
Ou a educación-855*
Ac i . hospi ala ias-8610

5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
225
e ugallos -3811-, a cons ución de es adas -CNAE 4211-, ins alacións eléc icas -CNAE
4321-, ou as ac i idades do come cio -CNAE 46- ou ac i idades dou as o ganizacións
p o esionais -CNAE 9412-. Cabe pun ualiza que as emp esas que se a opan baixo o pa augas
das ecnoloxías da p odución poden pe ence a sec o es moi di e sos (po exemplo químico,
madei ei o, me al, plás ico e c). O c i e io aquí oi man e as ag upacións ealizadas nas
p opias con oca o ias, pe o amén pode ían en ende se as in e accións de emp esas así
clasi icadas como li e almen e pe encen es a ou os sec o es di e en es da emá ica dos
p oxec os.
Au o : Diego Sande Veiga
226
G á ico 42: Dis ibución CNAE emp esas sec o ecnoloxías da p odución, ma e iais e nano ecnoloxías, Inn e conec a I e II
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do CDTI, 2013-2014. * CNAE-N2 ou CNAE-N3
0
2
4
6
8
10
12
Pesca-031*
Con ección oupa in e io -1414
Fab ic. abolei os madei a-1621
Fab ic. pas a papel-1711
Indus ia química-20*
Fab ic. pin u as, ba nices-2030
Fab ic. ou os químicos-2059
Fab ic. placas plás ico-2221
Fab ic. en ases plás ico-2222
Fab ic. plás icos cons ución-2223
Fab ic. ou os pd os. plás ico-2229
Fab ic. pd os. mine ais-23*
Fab ic. pd os. o migón-2369
Co e, acabado ped a-2370
Fab ic. básicos e o-2410
Fab ic. pd os. me álicos-25*
Fab ic. es u . me álicas-2511
Ca pin a ía me álica-2512
Enxeña ía mecánica-2562
Fab ic. e amen as-2573
Fab ic. ou os pd os. me al-2599
Fab ic. compñn. elec ónicas-261*
Fab ic. ma e ial eléc ico-27*
Fab ic. mo o es e u b.--2811
Fab ic. odamen os e c-2815
Fab ic. maq. ele ación-2822
Fab ic. maq. de en ilación-2825
Fab ic. ou a maquina ia-2829
Fab ic. máq. e amen a-2841
Fab ic. ou as máquinas-2849
Fab ic. compoñ. ehículos-2932
Cons ución na al-301*
Cons ución de ba cos-3011
Cons ución ae onáu ica-3030
Repa ación de maquina ia-3312
Repa ación na al-3315
Cap ac, dep.,dis ib. auga-36*
Recollida e ugallos-3811
Cons uc. es adas-4211
Ins alaciónes eléc icas-4321
Fon ane ía, cale acción…-4322
Ou o come cio especializado-467*
Come cio pd os. químicos-4675
Come cio maio . non espec.-4690
Ac i . anexas e. ma .-5222
P og., consul . in o má ica-620*
Ac i . p og. in o má ica-6201
Ac i . consul . in o má ica-6202
Se izos éc. a qui ec u a-71*
Se izos éc. a qui ec u a I-711*
Se izos éc. a qui ec u a II-7111
Se izos éc.enxeña ía-7112
Ensaios, análises éc.-7120
I+D CC. na u ais e éc-721*
Ou a I+D CC.na u ais-7219
Ou as ac i . emp esas-8299
Ac i . o g. p o esionais-9412
227
227
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
Do o al de emp esas pa icipan es no sec o da ene xía (g á ico 43) habe ía que esal a a
p esenza de 4 con CNAE 2511 de Fab icación de es u u as me álicas e as súas compoñen es,
4 con CNAE 4321 de Ins alacións eléc icas, 4 con CNAE que comeza po 71 de Se izos
écnicos de a qui ec u a e enxeña ía e ou as 4 con CNAE comezando po 35 inculadas coa
P odución de ene xía eléc ica. O 55,17% do o al de 29 emp esas es án encad adas den o
des es g upos, endo p esenza en cada un dos p oxec os no malmen e dúas delas. A media de
emp esas en cada un dos 6 p oxec os -5,71% do o al- ap obados é de 4,83. Lémb ese que na
p imei a con oca o ia do p og ama Inn e conec a en Galicia non se a opa ningún p oxec o
di ec amen e encad able nes a á ea, si uación so p enden e endo en con a a impo ancia do
sec o no e i o io.
Sen se unha excepción espec o ás demais, nes a á ea económica amén se obse a a
colabo ación de emp esas do sec o TIC -CNAE 6209- e dos se izos especializados de
consul o ía -CNAE 71 e 7112-.
Que in e accións se p oducen con ou os sec o es aquí? É p eciso ace des aca as 6
emp esas ligadas ao sec o do me al -CNAE 2511, 2550 e 2410-, así como apun a p esenza
dou as á eas económicas como a alimen ación -CNAE 1022 e 103- ou a ole ía -CNAE 2344-.
Especial mención me ece a eme xencia de emp esas que eñen que e co sec o na al -
CNAE 3011- amén nes e apa ado, si uación que non debe ía so p ende endo en con a a
impo ancia da ac i idade pa a o e i o io. Véxase a con inuación o g á ico 47:
G á ico 43: Dis ibución CNAE emp esas sec o ene xía, Inn e conec a I e II
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do CDTI, 2013-2014. * CNAE-N2 ou CNAE-N3.
No a: Só hai p oxec os ap obados na 2ª con oca o ia
0
1
2
3
4
Fab ic. conse as peixe-1022
P oces. oi as e e du as-103*
Fab ic. ou os ole ía-2344
Pd os. e o, acei o…-2410
Fab ic. es u . me álicas-2511
Fab ic. cis e nas, con ened.-252
Fo xa, es ampado me ais-2550
Fab ic. ou a maq.-2829
Fab ic. ou as máq. e am.-2849
Cons ución ba cos-3011
Repa ac. eq. eléc icos-3314
Repa ación na al-3315
Pdón., e., dis ib. eléc .-351*
Pdón. hid oeléc ica-3515
Pdón. eléc ica eólica-3518
Pdón. ene xía eléc . ou os-3519
Ins alacións eléc icas-4321
Ou os SS. T.I e in o má ica-6209
Se izos éc. a qui ec u a-71*
Se izos éc. enxeña ía-7112
Au o : Diego Sande Veiga
228
No sec o da cons ución (g á ico 44) 8 emp esas -o 19,05% do o al- eñen CNAE 71
elacionado con Se izos écnicos de enxeña ía, men es que 11 delas -26,19%- eñen CNAE
41 ou 42 pe encen e a ac i idades de cons ución, ás que se pode ían engadi as 5 des inadas
á ab icación de o migón. O es o de emp esas epá ense en clasi icacións de ac i idades
a iadas. Son así só 42 as emp esas pa icipan es nos 12 p oxec os ap obados, o que o ece
unha media de unicamen e 3,50, a máis baixa de odos os sec o es.
Vol e p oduci se unha in ensa pa icipación de emp esas dedicadas ás TIC e aos se izos
de consul o ía nes e apa ado, onde 3 delas con a ían con CNAE 62 e 8 con CNAE 71.
Respec o á in e acción con ou os sec o es, cabe ía subliña de no o a p esenza do sec o
na al -CNAE 3012 e 3315- e das 3 emp esas des inadas á p odución de plás ico -CNAE 2221
e 2223-. O es o de pa icipacións e ían un ca ác e máis pun ual, como as di ixidas ao sec o
éx il -CNAE 1320, á limpeza -CNAE 812- e ao ensino -CNAE 8532-.
G á ico 44: Dis ibución CNAE emp esas sec o cons ución, Inn e conec a I e II
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do CDTI, 2013-2014. * CNAE-N2, CNAE-N3 ou da o descoñecido
O máis des acable na pa icipación das emp esas da á ea emá ica de medio ambien e
(g á ico 45) son as 7 -o 18,42% do o al- que eñen CNAE 71 elacionado con Se izos
écnicos de enxeña ía, e as 5 emp esas -o 13,16%- con CNAE 41 ou 42 ligadas á cons ución,
men es que o es o es án moi epa idas na clasi icación dependendo da na u eza dos
p oxec os. Son 38 as emp esas pa icipan es nos 7 p oxec os ap obados, o que o ece una
0
1
2
3
4
*
Ex acción ped a cons.-0811
Fab ic. ecidos éx il-1320
Fab ic. pas a papel-1711
Fab ic. placas plás ico-2221
Fab ic. pd os. plás icos-2223
Fab ic. elem. o migón-236*
Fab ic. elem. o migón-2361
Fab ic. pd os. o migón-2369
Fab ic. maq. ex a i a-2892
Cons . emba c. ec eo-3012
Repa ac. na al-3315
Cons ución edi icios-41*
Cons . edi . esid.-4121
Cons . edi ic. non esid.-4122
Cons . es adas, au oes adas-4211
Ob as hid áulicas-4291
Ins alacións eléc icas-4321
Come cio maio . maq.-4669
Depósi o e almacenamen o-5210
P og., cosul . in o má ica-620*
Ac i . p og. in o má ica-6201
Se icios éc.a q. enxeña ía-711*
Se icios éc. a qui ec u a-7111
Se icios éc. enxeña ía-7112
Ensaios,análises écnicas-7120
Ou as ac i . p o esionais-7490
Ac i . limpeza-812*
Educ. secunda ia éc. e p o .- 8532
229
229
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
media de emp esas po p oxec o al a, de 5,43. É necesa io eco da que na p imei a
con oca o ia do p og ama Inn e conec a non había ningún p oxec o encad ado den o des e
g upo.
O máis des acable do acon ecido nes a á ea é a he e oxeneidade de emp esas que
colabo an en cada p oxec o, des acando as 5 dedicadas á cons ución -CNAE 412, 4121, 4211
e 4299, que supoñen o 13,16% do o al- e á cap ación e dis ibución de auga -CNAE 36 e
3600-.
P odúcense in e accións con ou as emp esas de á eas económicas di e sas, así emos 4
emp esas dedicadas á ab icación de maquina ia e de equipos de elecomunicacións -CNAE
282, 2829 e 2630-, 2 insc i as con CNAE 4321 de ins alacións eléc icas, 2 de ac i idades de
come cio maio is a e de madei a -CNAE 467 e 4673-, e 3 con CNAE 7490 e 8299 dou as
ac i idades p o esionais. Ademais, xo den máis colabo acións en e as que se a opan as
des inadas á epa ación na al -CNAE 3315-, cons ución ae onáu ica -CNAE 3330-,
anspo e aé eo -CNAE 51- e se izos de segu idade -CNAE 8020-.
Débese sinala nes e apa ado, en can o á pa icipación das emp esas, que son 7 -o
18,42% do o al- as que eñen CNAE 71 elacionado con consul o ía e se izos écnicos de
enxeña ía e, no amen e, apa ecen amén emp esas TIC -CNAE 6202 nes e caso-.
G á ico 45: Dis ibución CNAE emp esas sec o medio ambien e, Inn e conec a I e II
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do CDTI, 2013-2014. * CNAE-N2, N3 ou da o descoñecido.
No a: Só hai p oxec os ap obados na 2ª con oca o ia
Na á ea do au omóbil (g á ico 46), habe ía que subliña as 18 emp esas -o 36%- con
CNAE comezando po 29, que co esponde á Fab icación de ehículos de mo o . Den o das
an e io es, 11 emp esas p esen an CNAE 2932 -o 22%- pa a a Fab icación dou as
compoñen es, pezas e acceso ios de ehículos de mo o . Ademais habe ía emp esas dedicadas
á come cialización -CNAE 451- e epa ación -CNAE 4520- des es ehículos. A media de
0
1
2
3
4
Ou os se izos *
P oc. conse . peixe-102*
Fab ic. placas plás ico-2221
Co e, acabado ped a-2370
Fab ic. eq. elecom.-2630
Fab ic. ou a maq.-282*
Fab ic. ou a maq.-2829
Cons . ae onáu ica-3030
Repa ación na al-3315
Cap ac., dep., dis ib. auga-36*
Cap ac., dep., dis ib. auga-3600
Cons . edi icios-412*
Cons . edi . esid.-4121
Cons . es adas-4211
Cons . ou os enxeña ía-4299
Ins alacións eléc icas-4321
Ou o come cio maio .esp.-467*
Come cio maio . madei a-4673
T anspo e aé eo-51*
Ac i . consul . in o má ica-6202
Ac i . con abilidade-6920
Se izos éc. enxeña ía-7112
Ensaios, análises écnicas-7120
I+D en bio ecnoloxía-7211
Ou a I+D en CC. Na u ais-7219
Ou as ac i . p o esionais-7490
Se izos e sis . segu idade-8020
Ou as ac i . emp esa iais-8299

Au o : Diego Sande Veiga
230
emp esas pa icipan es po p oxec o é de 4,17, xa que son 50 as pa icipan es nos 12 p oxec os
ap obados.
A in e acción das emp esas con ou os sec o es semella se un pouco máis pob e nes a
á ea espec o a ou as. Sen emba go apa ece ou a ez o sec o do me al ep esen ado po 4
emp esas -con CNAE 2442, 2451 e 2550-, e as 6 elacionadas coa elec icidade e elec ónica -
CNAE 261, 2732 e 4321-. En e ou as emp esas amén apa ecen as adicadas á ab icación de
plás icos -CNAE 229- e de se izos inancei os -CNAE 6499-, hoxe en día moi p esen es nas
ansaccións de enda dos au omóbiles.
Sen se unha excepción, amén aquí apo an o seu undamen al apoio as emp esas TIC -
CNAE 6209- e de consul o ía especializada -as pe encen es aos CNAE 711 e 7219-,
sumando a a un o al de 8 emp esas, o 16% do o al.
G á ico 46: Dis ibución CNAE emp esas sec o au omóbil, Inn e conec a I e II
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os do CDTI, 2013-2014. * CNAE-N3
De o ma xe al, o p incipal azo que ca ac e iza ás edes emp esa iais con o madas en
Inn e conec a én ma cado pola o e p esenza das emp esas especializadas en ecnoloxías da
in o mación e comunicación. Es as úl imas, acompañadas po emp esas dedicadas aos
se izos écnicos ou de consul o ía con igú anse como colabo ado as das en idades líde es na
p ác ica o alidade dos p oxec os ap obados, con e índose así nun socio ob igado pa a os
Conso cios ou Ag upacións de Emp esas das di e en es á eas. Cómp e des aca amén a
p esenza de emp esas de ce os sec o es que non con aban cunha á ea emá ica p opia
asignada, pe o que debido á especialización p odu i a galega eme xen como pa icipan es das
di e sas ac uacións, en e elas as da indus ia do me al, na al, come cio ou incluso xes ión da
auga. Ademais, a pesa da p esenza de emp esas dedicadas a ac i idades elacionadas coa
elec icidade, a can idade de p oxec os ap obados na emá ica ene xé ica é escasa en
compa ación con ou os emas. Finalmen e, á is a dos da os e na liña das colabo acións
0
2
4
6
8
10
12
Fab ic. colas.-2052
Fab icac. p od. plás ico-2229
P odución aluminio-2442
Fundición e o-2451
Fo xa me ais-2550
Enxeña ía mecánica-2562
Fab ic. e amen as-2573
Fab ic. compoñ. elec ón.-261*
Fab ic. íos eléc icos-2732
Fab ic. máq. e amen a-2841
Fab ic. maq. ind. plás ico-2896
Fab ic. ehículos mo o -291*
Fab ic. ehículos mo o -2910
Fab ic. ca oce ías-2920
Fab ic. compoñ. mo o -2932
Cons . es adas-4211
Ins alacións eléc icas-4321
Venda ehíc. mo o -451*
Repa ación ehíc. mo o -4520
Ou os SS. T.I. e in o má ica-6209
Ou os se izos inancei os-6499
SS. éc. enxeña ía e ou os-711*
Se izos éc. a qui ec u a-7111
Se izos éc. enxeña ía-7112
Ou a I+D en CC. Na u ais-7219
Axencias publicidade-7311
Ac i . o og a ía-742*
231
231
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
in e sec o iais, débese subliña que as in e accións con emp esas dou os sec o es (que non
sexan TIC ou consul o ía, dada a súa ans e salidade) p odúcense en maio medida en
p oxec os de de e minadas á eas emá icas, p incipalmen e nas ecnoloxías biosani a ias,
medio ambien e ou ecnoloxías da p odución. Des a manei a, á eas máis adicionais da
economía como o sec o do au omóbil, que in e acciona con ou as á eas pe o amén coa súa
indus ia auxilia , e sob e odo a cons ución a o ece ían menos o in e cambio de
coñecemen o en e di e en es sec o es.
5.4 ANÁLISE DOS INDICADORES DE COMPORTAMENTO EN I+D+I DAS
EMPRESAS PARTICIPANTES NO PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA I E II
NO PERÍODO 2007-2014
Analízase a con inuación o compo amen o dos p incipais indicado es de I+D+i das
emp esas pa icipan es nas dúas p imei as con oca o ias do p og ama FEDER-Inn e conec a
na Comunidade Au ónoma. Segundo o CDTI, e an un o al de 470 as emp esas inalmen e
pa icipan es -33,40% G andes Emp esas e 66,60% Pemes-, ecep o as dun o al de 105 M€
pa a a ealización dos p oxec os ap obados (Sande & Vence, 2016b). Do es udo dos da os
sabemos ademais que algunhas emp esas poden epe i p esenza en a ios p oxec os ao
mesmo empo, de al manei a que se le ou a cabo unha iden i icación das dis in as en idades
emp esa iais pa icipan es, sendo posible di e encia 380. Des a emp esas, dispúxose de
in o mación sob e 307 delas -272 galegas e 35 de ó a de Galicia-, das que se ex aen os da os
des a pa e do es udo e que supoñen un 80,79% do o al de iden i icadas. Es as emp esas,
lémb ese, ecibi on sub encións anualizadas en e os exe cicios 2012, 2013 e 2014, polo cal o
impac o (de habelo) nos indicado es debe ía e lec i cambios espec o de anos an e io es ou,
nalgúns aspec os, mani es a anse en anos pos e io es.
Desc íbense en p imei o luga os da os xe ais ob idos pa a, pos e io men e, es uda a
dis ibución dos mesmos po campo ecnolóxico, a endendo á clasi icación p opos a pola
p opia con oca o ia. Es a clasi icación económica po á eas emá icas pode ía pe mi i
compa abilidade cos e os ma cados pola RIS3. Se ben es a cues ión non cons i úe o obxec o
do p esen e es udo, pode ía se emp egada en in es igacións pos e io es.
En e as en idades das que se ex aen as in o macións pa a es a pa e do es udo, A dán
non dispoñía na da a de ealización do mesmo de da os pa a 2014 de 30 emp esas
pa icipan es: son as emp esas Al ac, G upo Vinícola A Rioja, In o moldes, Enxeña ía Ci il
do A lán ico, Co uñesa de Plás icos, E e is Spain, In o má ica O Co e Inglés, Gheno a
Enxeña ía, Coope a i as Ou ensanas S.Coop. Galega, MiFib a S.L., Sol en ia Inno ación
S.L., In a ia Resea ch S.L., Cien isol S.L., Co emain, Maie Fe opas S. Coop., Visual
Publine , So gasa In o má ica S.L., Siho Ma e ial Hospi ala io, Mejillones Nidal S.L., Base 2
Enxeña ía e Desen ol emen o, NanoImmuno ech, Quan um Enxeña ía Eu opea, In o moldes
S.A., Hospi al Po isa S.A., Indus ias P oa S.A., Indus ias F igo í icas do Lou o S.A.,
Aquages Ba celona, Ca ogalicia S.L., Au oma ismos Teinco, Bajama Sép ima (nos ca o
úl imos casos ampouco pa a 2013), pa a as que se comple a on os campos des e exe cicio
omando como e e encia o alo co esponden e ao exe cicio inmedia amen e an e io ,
pe mi indo des a manei a pode p esen a pa e dos cálculos en base 100.
Pa a o p esen e apa ado e no cu so dos aballos de in es igación ealizouse unha análise
das in o macións pa a cada unha das con oca o ias de Inn e conec a, desag egando a
Au o : Diego Sande Veiga
232
in o mación amén en unción do e i o io pa a cada unha das p o incias e cidades galegas.
Dado que non se obse an apo acións des acables p o enien es desa desag egación decidiuse
non incluí es es da os das mesmas. No p imei o caso, as posibles di e enzas en e
con oca o ias es a ían p oducidas polo aumen o de o zamen o (da segunda espec o á
p imei a) e, no ela i o ao e i o io, a abso ción de p oxec os ep oduce en g an medida algún
dos azos p incipais da es u u a e da especialización p odu i a do ecido emp esa ial nas
di e en es p o incias, coa concen ación de a edo do 90% dos p oxec os no eixo a lán ico e
coa case inexis en e ealización de ac uacións nas p o incias o ien ais, en especial na
p o incia de Lugo.
 Da os xe ais
Comezamos pola e olución dos indicado es económicos máis xe ais da ac i idade das
emp esas: ing esos, VEB, emp ego, p odu i idade, endibilidade económica, es o zo en I+D e
in es imen o en I e D e gas o en I+D. As in o macións elabo adas oman como base a
in o mación con able das emp esas ex aída da base de da os de ARDÁN19.
A análise da e olución das emp esas nes e pe íodo p esen a unha di icul ade adicional
p o ocada pola p o unda c ise económica que comeza en 2008 e ompe calque a egula idade
nas di e en es a iables. Is o ai pa icula men e a dua a iden i icación da sensibilidade das
a iables da emp esa á in luencia da pa icipación nos p oxec os do p og ama Inn e conec a.
No g á ico 47 obsé anse os da os sob e ing esos, VEB e emp ego das emp esas pa a o
pe íodo 2007-2014. Pa a is o co ouse con in o mación en millóns de eu os pa a as dúas
p imei as a iables e en núme o de aballado es E.D.P. (equi alencia a dedicación plena)
pa a a e cei a.
En can o aos ing esos das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II, o e ec o da c ise
económica p oduce unha caída do exe cicio 2008 ao 2009, desde 50.122,21 M€ ao mínimo
dos exe cicios analizados con 42.455,01 M€ -un 84,70% da ci a an e io -. Pos e io men e
p odúcese unha ecupe ación e no a caída a pa i de 2012, de manei a que se ol en acada
alo es ap oximados ao mínimo do pe íodo en 2014 con 45.438,02 M€ -un 90,65% do alo
máximo de 2008. Lémb ese que o p og ama Inn e conec a oi lanzado po p imei a ez en
2011. Des a manei a, os alo es de inal de pe íodo si úanse en ci as cla amen e in e io es ás
de inicio.
Poñendo a a ención no compo amen o do VEB des as emp esas, os alo es que se
desp enden son di e en es. Es as emp esas p oducían un VEB de 8.083,40 M€ en 2007,
chegando ao seu máximo en 2008 con 8.400,43 M€. A pa i dese momen o p odúcense
lu uacións e baixadas do indicado a a 2011- con cla a caída a pa i dese ano, acadando en
2014 o mínimo -6.985 M€, un 13,59% menos que en 2007-.
19 ARDÁN é un se izo de in o mación emp esa ial c eado en 1993 e desen ol ido polo Depa amen o de Se izos A anzados do
Conso cio Zona F anca de Vigo. A on e de da os económicos e iden i ica i os que nu e a ARDÁN p ocede dos depósi os das Con as
Anuais (balance, con a de PeG, memo ia e in o me de xes ión) que as emp esas deposi an no Rexis o Me can il.
233
233
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
No ela i o ás ci as de emp ego o ais nas emp esas analizadas, o núme o de
aballado es e a en 2007 de 148.009. T as un descenso cons an e a a o exe cicio 2011 que
supuxo a pe da de máis de 7.000 emp egos, p oduciuse unha ecupe ación e mello a chegando
a 159.669 emp egados en 2014, un 7,88% máis que no inicio.
G á ico 47: : Ing esos, VEB (M€) e Emp ego (nº aballado es EXC), das emp esas pa icipan es en Inn e conec a
I e II en Galicia (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
O g á ico 48 p esen a es es mesmos alo es desag egados en emp esas galegas e non
galegas. O que se obse a é o di e en e compo amen o en e unhas e ou as. Así, os ing esos
das emp esas galegas p esen an, den o da caída xe al dun 19,33% no ma co empo al
analizado, unha ecupe ación le e desde 2012 e de ca a a inal de pe íodo en 2013 e 2014,
ci cuns ancia que non se p oduce nos da os das emp esas o áneas. Nas emp esas galegas o
VEB no inal do pe íodo acada case a mesma ci a que no inicio do mesmo, men es nas
o áneas os alo es son cla amen e in e io es. Compa ando o núme o de emp egados ponse de
mani es o a di e enza de amaño en e as emp esas galegas (de meno amaño) e o áneas. En
e mos absolu os des aca a c eación de pos os de aballo nas emp esas non galegas (15.436),
men es as da Comunidade Au ónoma des úen emp ego (-3.776).
Au o : Diego Sande Veiga
240
G á ico 55: E olución do Emp ego das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia po ipoloxía de
p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
Son as emp esas do sec o da ag oalimen ación as que p esen an as mello es ci as de
p odu i idade labo al anual, pasando de 0,80 M€ po aballado en 2007 a 1,62 M€ en 2014.
A azón dunha ci a an g ande i ía dada p incipalmen e polo inc emen o dos ing esos do
xigan e Repsol, que chega a se de máis de 6.000 M€ a a 2012. Es a ci cuns ancia iuse
acompañada po unha le e edución do pe soal das emp esas do g upo e das es an es
emp esas do sec o . A p odu i idade dos aballado es do sec o do au omóbil e a amén
ele ada, con 0,42 M€ po emp egado no p imei o exe cicio e 0,38 M€ no úl imo. No caso do
sec o da ene xía, o alo pasa de 0,33 M€ a case a me ade con 0,17 M€, ao empo que no
medio ambien e a caída é desde 0,25 M€ a 0,20 M€. Nas es an es á eas, a p odu i idade
labo al anual non chega a 0,20 M€ nin ao inicio nin na in do pe íodo.
Ao analiza a e olución des a a iable (g á ico 56), é posible isualiza a singula idade
e e ida ao sec o da ag oalimen ación. Illando es a ci cuns ancia, o único sec o que
e oluciona de o ma a o able en e 2007-2014 son as ecnoloxías da p odución, nas que a
p odu i idade dos aballado es med a ía un 7%. Nas es an es á eas es es alo es caen, de
o ma lixei a no au omóbil -10%-, un pouco máis pa a o medio ambien e e as TIC -21%-, e
cla amen e pa a a ene xía -49%- e a cons ución -61%-.

241
241
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
G á ico 56: E olución da P odu i idade das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia po
ipoloxía de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
En can o á endibilidade económica media das emp esas, son dúas as á eas que p esen an
maio es alo es a inal de pe íodo: as TIC -que man i e on o alo de 0,05 pun os en 2014,
con oscilacións e as cae desde o 0,07 inicial- e o sec o do au omóbil -man ense en 0,07-.
As emp esas das ecnoloxías biosani a ias, as di e sas lu uacións, baixan de 0,05 pun os en
2007 a 0,04 en 2014. Men es, no sec o do ag oalimen ación descéndese de 0,04 pun os a
0,03. As emp esas que ealizan p oxec os elacionados coas ecnoloxías da p odución e a
ene xía pe den g an pa e da súa endibilidade económica caendo de 0,07 pun os a 0,04 no
p imei o caso, e de 0,08 a 0,03 no segundo. Máis signi ica i os son os de ubes que acon ecen
nas emp esas do medio ambien e -de 0,08 a 0,02- e da cons ución -pasan de 0,08 a -0,02,
poñendo de no o en e idencia as consecuencias do pinchazo da bu bulla inmobilia ia
exis en e no sec o -.
O compo amen o é nega i o en odas as á eas no conxun o do pe íodo, con caídas máis
le es pa a os sec o es da ag oalimen ación, do au omóbil, das ecnoloxías biosani a ias e das
TIC en meno medida. Cunha pe da de endibilidade p óxima ao 50% a ópanse as emp esas
que ealizan p oxec os de ecnoloxías da p odución e da ene xía, men es as es an es incluso
p esen an peo es esul ados, especialmen e no caso da cons ución. É p eciso indica que a
pa i do exe cicio 2012 e coincidindo coa en ada en uncionamen o de Inn e conec a
ap éciase un cambio de endencia pa a as emp esas dos cinco p imei os campos ecnolóxicos
comen ados (g á ico 57).
Au o : Diego Sande Veiga
242
G á ico 57: E olución da Rendibilidade económica das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia
po ipoloxía de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
Analicemos a con inuación o acon ecido co es o zo en I+D (medido como gas o en
I+D/ing esos *100). En 2007 son as emp esas dedicadas ás ecnoloxías da p odución as que
p esen an maio alo nes a a iable -1,11-, seguidas polas emp esas TIC -0,90- e do medio
ambien e -0,86-. Os sec o es da ene xía e biosani a ios ocupaban as seguin es posicións -con
0,77 e 0,68 espec i amen e-, ao empo que os es an es campos ecnolóxicos man iñan
alo es cla amen e in e io es que non supe aban os 0,25 pun os. A e olución ao longo do
pe íodo ouxo algúns cambios, sob esaíndo o compo amen o posi i o das TIC que
mul iplican case po se e o seu es o zo en I+D -cun alo de 6,53 en 2014-. A segui , as
emp esas do medio ambien e p esen an amén en e mos absolu os unha e iden e e olución
posi i a, men es as ecnoloxías da p odución con inúan a o ece alo es supe io es ás dos
es an es sec o es -1,48 e 1,01 a inal do pe íodo-. As emp esas pa icipan es en p oxec os de
ecnoloxías biosani a ias e ene xía p esen an alo es p óximos á unidade -con 0,88 e 0,84-,
men es as es an es á eas amosan es o zos en I+D moi o máis baixos.
Poñendo a a ención na e olución da a iable pa a os dis in os campos, a in e p e ación
dos da os amosa algunha pa icula idade que na isión dos da os absolu os pode ía pasa
inad e ida. En e ec o, no g á ico 58 o sec o TIC en unha e olución moi di e en e aos
demais. Es e pa ece debe se en e mos absolu os á ac i ación en gas o en I+D de g andes
emp esas como Ind a, TRC In o má ica e Ednon que pa icipan en a ios p oxec os da á ea.
Sen emba go, se illamos o e ec o des as emp esas a e olución das es an es emp esas p esen a
unha senda simila . En segundo luga é o sec o do au omóbil o que p esen a mello
compo amen o, dob ando o seu es o zo en I+D nos se e anos, men es á eas como o medio
ambien e (73% máis), a biosani a ia (28%) e a ene xía (9%) amén e olucionan
posi i amen e. Non acon ece o mesmo con sec o es máis adicionais da economía como a
cons ución (-39%) e especialmen e a ag oalimen ación (-91%).
243
243
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
G á ico 58: E olución do Es o zo en I+D das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia po
ipoloxía de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
As en idades pa icipan es en p oxec os de ag oalimen ación e ecu sos ma iños en
Inn e conec a I e II p esen aban en 2007 un esul ado do exe cicio po alo de 30,20 M€, que
chega a a os 1.944,90 M€ en 2014 po in luencia da e olución das g andes emp esas como
Repsol. En can o ás en idades que pa icipan das ecnoloxías biosani a ias suben de 14,78 M€
a 32,18 M€. Só es es dous sec o es p esen an un compo amen o posi i o en e 2007-2014
pa a es e g upo de emp esas. As emp esas dos sec o es TIC -de 51,42 M€ a 48,81 M€-,
ecnoloxías da p odución -de 59,49 M€ a 49,76 M€- e ene xía -de 5,02 M€ a 4,24 M€-
p esen an le es descensos. Po ou a banda, as emp esas da cons ución, do au omóbil e do
medio ambien e so en o es caídas nas súas ci as.
En e mos ela i os, as emp esas galegas do sec o biosani a io máis que duplican o seu
esul ado do exe cicio. Agás a ag oalimen ación, o es o de á eas, especialmen e as á eas máis
adicionais da economía como cons ución e au omóbil, ás que habe ía que engadi nes e
caso ás emp esas in oluc adas en p oxec os de medio ambien e, so en caídas que educen
case á e cei a pa e o esul ado das p imei as e á me ade o das ou as dúas (g á ico 59).
Au o : Diego Sande Veiga
244
G á ico 59: E olución do Resul ado do Exe cicio das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia
po ipoloxía de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
En can o aos in es imen os en in es igación, es es con inúan a e esul ados pouco
signi ica i os en alo absolu o. Des acan as ci as en 2014 das emp esas que pa icipan en
p oxec os de ecnoloxías biosani a ias -con 8,33 M€ e case semp e en aumen o desde 2007-,
de ecnoloxías da p odución -con 5,18 M€ e e olución semp e posi i a, e das emp esas TIC -
con 5,24 M€-. As emp esas da cons ución -0,19 M€- son as que menos in es imen o en
in es igación ac i an, seguidas polas que colabo an en p oxec os da ene xía -1 M€- e medio
ambien e -1,47 M€-. As emp esas des inadas ao au omóbil e ag oalimen ación ac i an 3,22 e
2,60 M€ espec i amen e. En calque a ci cuns ancia, a e olución é posi i a en odas as á eas
espec o ao exe cicio 2007, supoñendo os exe cicios 2010, e especialmen e 2011, un pun o de
in lexión no cambio de endencia na ac i ación des e in es imen o.
No es udo da e olución isualízase como hai cinco sec o es nos que comeza a ealiza se
maio in es imen o en in es igación desde 2011, coincidindo coa pos a en ma cha de
Inn e conec a. Es es sec o es se ían, po o de de esul ado den o do pe íodo, as TIC,
ag oalimen ación e ecu sos ma iños, ecnoloxías biosani a ias, ecnoloxías da p odución e
ene xía. P odúcense g andes a iacións en e mos po cen uais de exe cicio a exe cicio xa que
se pa ía de ci as case nulas en odos os sec o es en 2007 (g á ico 60). É dici , que as
emp esas non adoi aban ac i a es e ipo de in es imen os na súa con abilidade, en moi os
casos po cues ións iscais e pola di icul ade de coñece se es es p oduci ían e o nos no
u u o.
245
245
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
G á ico 60: E olución do In es imen o en I das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia po
ipoloxía de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
En can o ás ci as absolu as do in es imen o en desen ol emen o das emp esas
pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia, sublíñese a supe io can idade ac i ada en
2014 polas emp esas que pa icipan en p oxec os TIC -252,06 M€ con o es inc emen os
anuais- espec o ao es o. Tamén se p oducen mello as no ámbi o do medio ambien e -de 0 a
31,67 M€-, da ene xía -pasando de 5,58 M€ a 11,81 M€-, das ecnoloxías biosani a ias -de
3,66 M€ a 9,55 M€- e do au omóbil -de 16,72 M€ a 17,52 M€-. Se ben é posible obse a un
aumen o no in es imen o en desen ol emen o a pa i do exe cicio 2011 en e mos xe ais, hai
sec o es que no conxun o do pe íodo ( omando como ci a de pa ida 2008, xa que en 2007
non había impo es ac i ados) diminúen a súa con ibución: é o caso da ag oalimen ación e
ecu sos ma iños -de 4,35 a 1,72 M€-, das ecnoloxías da p odución -de 34,71 a 26,21 M€- e
da cons ución -de 18,15 a 6,51 M€-.
Des aca a e olución das emp esas do medio ambien e, que pa indo de alo es moi
baixos mul iplican po dezase e o seu in es imen o en D. Tamén as emp esas TIC log an
mul iplica case po seis os alo es des a a iable, men es que nas ecnoloxías biosani a ias
case se iplican e na ene xía mul iplican o seu alo po dous. Obsé ase un g an cambio nos
in es imen os a pa i do exe cicio 2012 pa a es as ca o á eas, p esen ando endencia posi i a
desde ese momen o amén pa a os sec o es das ecnoloxías da p odución e da cons ución
(g á ico 61).

Au o : Diego Sande Veiga
246
G á ico 61: E olución do In es imen o en D das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia po
ipoloxía de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
O gas o en I+D das emp esas analizadas deno a un compo amen o moi semellan e
espec o ao do in es imen o en desen ol emen o comen ado pa a o g á ico an e io . Na
clasi icación po sec o es, as emp esas que máis gas o en I+D iñan exis ando en 2007 e an
as que ealizan p oxec os de ag oalimen ación e ecu sos ma iños, ecnoloxías da p odución,
TIC e ene xía - espec i amen e con 56,23 M€, 33,57 M€, 28,51 M€ e 23,54 M€-. En 2014 os
esul ados amosan unha mudanza des a si uación, sendo as si uadas en p imei o luga as
emp esas TIC, seguidas polas de medio ambien e, ecnoloxías da p odución, au omóbil e
ecnoloxías biosani a ias -po o de 257,68 M€, 33,14 M€, 31,92 M€, 20,74 M€ e 17,88 M€-.
En xe al a e olución des e indicado é nega i a pa a a ios sec o es: cons ución,
ag oalimen ación e ecu sos ma iños. As emp esas que ealizan p oxec os elacionados coas
ecnoloxías da p odución p esen an alo es moi simila es aos inicias, aínda que le emen e
in e io es. No es o de campos ecnolóxicos as mello as son e iden es, pasando da subida do
23% do au omóbil, ao caso das ecnoloxías biosani a ias que mul iplican o seu alo po 2,6,
do medio ambien e que iplican o seu alo ou das TIC que chegan a mul iplica po 9 a ci a
inicial (g á ico 62).
247
247
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
G á ico 62: E olución do Gas o I+D das emp esas pa icipan es en Inn e conec a I e II en Galicia po ipoloxía
de p oxec o, 2007-2014 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán
Á is a dos da os, cabe des aca unha se ie de sec o es que se poden p esen a como
gañado es en can o á e olución das a iables seleccionadas. Tan o as emp esas do ámbi o
TIC, como biosani a ias e do medio ambien e p esen an cla as mello as na mei ande pa e dos
indicado es, ac ecen ándose es as desde os exe cicios 2011-2012 nos que se puxo en ma cha o
p og ama Inn e conec a. Des a manei a, es as emp esas e ían ap o ei ado mello os ecu sos
p opo cionados polo p og ama no con ex o económico. O sec o da ag oalimen ación e
ecu sos ma iños p esen a e olución posi i a pa a algúns indicado es, pe o es a pa ece
esponde máis á in luencia exe cida po g andes emp esas como Repsol que pa icipa ían en
p oxec os da á ea. En can o ao sec o das ecnoloxías da p odución, es e amosa en g an pa e
dos indicado es alo es simila es aos iniciais no pe íodo, pe o ecupe ándose desde 2012 as
caída p e ia dos mesmos, de simila manei a a como acon ece coas emp esas dedicadas ao
au omóbil. Tan o as emp esas do sec o ene xé ico como as da cons ución non acadan
alo es posi i os pa a case ningunha das a iables. Sen emba go, cómp e subliña como no
caso das emp esas da cons ución os alo es do emp ego mello an a pa i de 2011 e acaban o
pe íodo con alo es supe io es aos iniciais, o que po ía en e idencia que se es a ía en g an
medida a epe i un modelo de c ecemen o baseado nas emp esas do sec o . En elación con
is o e a ondando na in e p e ación dos da os, cabe indica amén que pa e dos p oxec os
pe encen es ao campo do medio ambien e poden e como obxec o o deseño, mello a ou
cons ución de in aes u u as especí icas, con ando amén en e as súas pa icipan es con
emp esas dese úl imo sec o .
Un dos p incipais obxec i os do Fondo Tecnolóxico e a log a o inc emen o do gas o en
I+D das emp esas. Es e p oduciuse pa a as emp esas que pa icipan de a ios dos campos
ecnolóxicos analizados, pe o non pa a odos. Como consecuencia da aplicación do Fondo
Tecnolóxico e das es an es a iables con ex uais, a inais do ma co empo al que ab angue o
p esen e aballo España (e Galicia) ocupaba no ámbi o eu opeo un papel secunda io en can o
a es e gas o das emp esas en I+D sob e o PIB, cun 0,63 %, moi lonxe do 2,15% de Finlandia e
do 2,12% de Suecia, si uándose a ni el de Es onia -0,64%- ou Po ugal -0,59%- (Eu os a ,
2015) e deixando e que aínda á ampla a ma xe de mello a de ca a ao u u o.
Au o : Diego Sande Veiga
248
5.5 EVOLUCIÓN COMPARADA CO RESTO DO SECTOR DO IMPACTO NOS
INDICADORES DE INNOVACIÓN DAS EMPRESAS PARTICIPANTES DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA I E II NO PERÍODO 2007-2014
Dado que as pa en es (que e emos pos e io men e) esul an se un indicado pa cial dos
e ec os das ac i idades de I+D e dos p og amas de apoio, esul a necesa io comple a a
a aliación a ando de examina o seu posible impac o nou os indicado es de ac i idade das
emp esas, que deben e lec i as an axes da I+D e a inno ación.
Analízase aquí o compo amen o das emp esas pa icipan es en Inn e conec a, a aliando
nes as o impac o da polí ica ecnolóxica nos indicado es de inno ación máis ele an es, as
dúas con oca o ias. Pa a abo da es e apa ado do es udo, conside ouse axei ado desag ega
as emp esas pa icipan es po CNAE. E ec úase esa di e enciación pa a obse a o
compo amen o po especialidade p odu i a e, amén, en a ención a pode conside a os
esul ados en unción da clasi icación emá ica dispos a no p opio p og ama. Con es e
obxec i o, al e como se indicaba no p imei o apa ado, emp éganse dous conxun os:
• En p imei o luga unha selección das emp esas inno ado as pa icipan es nas dúas
p imei as con oca o ias do p og ama FEDER-Inn e conec a en Galicia -en conxun o
171 emp esas do o al que in e eñen-,
• En segundo luga , es a mos a inicial compá ase con ou a con ol pa a os mesmos
indicado es e que con a cun núme o signi ica i o de en idades -4.418 emp esas
galegas-, na que a mei ande pa e non pa icipa nes e p og ama Inn e conec a.
Selecciónanse pa a a compa a i a ás emp esas cos CNAE que se poden e a
con inuación. O mo i o des a elección adica en que son es es os que con an con maio
núme o de emp esas den o dos g upos e das di e en es ac i idades económicas exis en es:
10-Fab icación de conse as,
25-Fab icación me álica e enxeña ía mecánica,
28-Fab icación de maquina ia,
30-Cons ución de ba cos e ae onáu ica espacial,
43-Ins alacións eléc icas e p epa ación de e eos,
46-Come cio ao po maio ,
62-Consul o ía in o má ica e TIC,
71-Se izos écnicos de enxeña ía,
72-In es igación e Desen ol emen o, e
86-Ac i idade hospi ala ia,
249
249
5- ANÁLISE DOS PROXECTOS FINANCIADOS POLAS DÚAS PRIMEIRAS CONVOCATORIAS DO
PROGRAMA FEDER-INNTERCONECTA EN GALICIA
Ademais, inclui ase na compa a i a os da os e e idos ás emp esas o áneas que
pa icipan en Inn e conec a naquelas amas en que es as es án p esen es de en e as
seleccionadas, nes e caso nos CNAE 43, 46, 62 e 71. Pa a le a a cabo o es udo compa a i o,
ómanse os indicado es dos que se con a con da os pa a o pe íodo 2007-2014 dos emp egados
an e io men e: ing esos das emp esas, alo engadido b u o, emp ego, endibilidade
económica, esul ado do exe cicio, in es imen o en in es igación, in es imen o en
desen ol emen o e gas o en I+D.
Cómp e inse i nes e pun o unha desc ición da me odoloxía emp egada pa a o a amen o
dos da os. P esén anse no apa ado g á icos compa ando a e olución das mos as de emp esas
en cada un dos indicado es de inno ación seleccionados, a endendo á súa clasi icación
CNAE. Pa a is o, escóllese p esen a os da os do pe íodo cun índice en base 100, que acili a a
e olución da compa a i a.
No e e ido ás emp esas pa icipan es en Inn e conec a, de o ma pun ual non se dispuña
da in o mación do exe cicio 2014 pa a os 5 p imei os indicado es de inno ación dalgunha
delas. A solución adop ada consis iu en comple a esa in o mación das emp esas nas que is o
acon ece co da o co esponden e ao mesmo indicado pa a o exe cicio an e io de 201320.
 Impac o nos ing esos po amas:
En can o aos esul ados obse ables, nos g á icos 63 a 72 pódense comp oba as
di e enzas de compo amen o en e os ing esos das emp esas pa icipan es nas dúas p imei as
con oca o ias de Inn e conec a e a mos a de emp esas galegas. De al manei a que as
emp esas que oma on pa e nes e p og ama con CNAE 10, 28, 43, 62, 71 e 72 p esen an
mello e olución dos ing esos. Po ou a banda, as emp esas con CNAE 25, 30, 46 e 86
p esen a ían peo e olución pa a o pe íodo que a mos a de emp esas galegas. En can o ás
emp esas o áneas des aca a súa e olución no caso dos CNAE 43 e 71, mello ando
amplamen e os da os cos que se con as a. Des a manei a, os esul ados son en xe al posi i os
pa a as emp esas que pa icipan do p og ama, se ben es es son pouco ele an es.
G á ico 63: E olución dos Ing esos, emp esas CNAE 10 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán e do CDTI
20 As emp esas son: Visual Publine SL, In o moldes, So gasa In o má ica SL, Enxeña ía Ci il do A lán ico SA, Base2 Enxeña ía e
Desen ol emen o SL, Quan um Enxeña ía SL, Nanoimmuno ech, Sol en ea Inno ación SL, In a ia Resea ch SL, Cien isol SL, Hospi al
Po isa SA. Non se comple a pa a Bajama (po abso ción) nin pa a Blusens (po concu so de ac edo es).
Au o : Diego Sande Veiga
256
G á ico 86: E olución do Emp ego, emp esas CNAE 30 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán e do CDTI
G á ico 87: E olución do Emp ego, emp esas CNAE 43 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán e do CDTI
G á ico 88: E olución do Emp ego, emp esas CNAE 46 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán e do CDTI
G á ico 89: E olución do Emp ego, emp esas CNAE 62 (índice 2007=100)
Fon e: Elabo ación p opia a pa i de da os de A dán e do CDTI

[Document text truncated for crawler view.]