DEPARTAMENTO DE EDAFOLOGIA. FACULTAD DE FARMACIA
UNIVERSIDAD DE GRANADA
P o . D . D. MIGUEL DELGADO RODRÍGUEZ
COMUNIDADES, HABITAT Y TIPOS DE SUELOS SOBRE LOS
QUE DESARROLLA LA DIGITAL DE SIERRA NEVADA
C. SIERRA, R. DELGADO CALVO-FLORES y M. LóPEZ GUADALUPE
SUMARIO
La Digi al de Sie a Ne ada c ece sob e suelos gene almen e poco e olu·
cionados, p esen ando en la zona de máxima expansión de es a plan a, un
epipedon umb ico con un g ado de sa u ación al cincuen a po cien o, de·
c eciendo su p esencia cuando el epipedon disminuye en espeso y aumen a
o dec ece sensiblemen e' su g ado de sa u ación.
Se incluye ambién la desc ipción bo ánica de la Digi al de Sie a Ne ada
y los in en a ios de cada una de las zonas expe imen ales.
SUMMARY
The digi alis om S. Ne ada g owes on ew e olu ioned soils so ha he
mos e olu ioned soU we e he plan s a e be e ep esen ed, ha e a umb ic
ho izon wi h a deg e� o sa u a ion nea 50 % which de� ease which dec ease
when he dep h o he mollic 'epipedon dec ease and hen also dec ease he
amoun s o plan s.
I ha e inoluded also he bo anic desc �p ion and he lo is ic in en a y.
INTRODUCCION
El p esen e abajo iene como obje o el es udio de los suelos
que de inen el bábi a de la Digi al de Sie a Ne ada. Es a especie
puede conside a se como ca bona ó oba, pe o que exige un cie o
con enido de ión cálcico, así como ni ógeno y po asio (Sie a y
colab. 1980).
A s Pha maceu ica. Tomo XXIII, Núm. 2, 1982.
234 ARS PHARMACEUTICA
Incluimos ambién la desc ipción bo ánica y los in en a ios' de
las dis in as plan as que le acompañan.
DESCRIPCION BOTANICA y COROLOGIA DE LA DIGITAL DE
SIERRA NEVADA
Es a plan a ue d8,da po Webb (I e Hisp.) y Boissie (Voyage)
como Digi alis pu pu ea a mino ollis albidis pubescen i bus, cau
le pauci lo o; pos e io men e ue ap eciada po Kunze como es
pecie independien e, Digi alis ne adensis, al examina pliegos' e
cogidos po Willkomm; más a de Amo y Mo a la lle ó ace ada-
1ll2n e como a iedad de la pu pu ea, quedando como Digi alis
pu pu ea L. a , ne adensis Amo. Ac ualmen e Flo a Eu opaea la
incluye como Digi alis pu pu ea L. subesp. pu pu ea, si bien con
side a a és a como ex emadamen e a iable en al u a, indumen o,
amaño y o ma de las hojas y b áceas, pedicelos, cálices y colo
mo eado de la co ola.
En nues as he bo izaciones ealizadas en Sie a Ne ada, así
como en el' es udio compa a i o de los pliegos exis en es de es a
especie en el He ba io de la Facul ad de Fa macia de la Uni e si
dad de G anada, hemos podido obse a , e ec i amen e, es a g an
a iabilidad, especialmen e en lo que se e ie e al amaño y o
bus ez de la. plan a.
A con inuación ansc ibimos las desc ipciones dadas' pa a es a
plan a en dos ob as clásicas de nues a lo a: «P od omus Flo ae
Hispanicae» de Willkomm y «Flo a Gane ogámica» de Amo y Mo a.
Desc ip io Digi alis pu pu eae L. (sec. P od. FI. Hisp. Killkomm).
«Caule e ec o, 1, 1/2-2, 1, b e issime albido-pube ulo, emo e
olia o; oliis o a o-Iance01a is, acu iuS'culis, c enula o-den a is e
nis secunda iis adscenden ibus, sub us p ominulis, magis minus e
omen ellis, in e io ibus longe pe iola is in pe iolunque ab up e an
gus a is, sup emis subs'essilibus; acemo mul i lo o, elonga o, pe
di.cellis apice inc assa is, e ec o-pa ulis, . subnu an ibus, dense
omen ellis, calyce e b ac ea ix longio ibus; calcys segmen is o a
is, ob usiS, b e i e muc onula is, e ec is, supe io e eliquis mul
o angus io e; co olla magna, osea . alba auce maculis a opu
p'�l eis ocella o-punc a a, oblique campanula a, ubo glab o, limbo
cilia o-pubescen e, lobis ob usissimis, supe io e e la e alibus in .
ARS PHARMACEUTICA 235
b e ibus, in ege imis aequilongis, in e medio eliquis duplo la io
e, pa um p o ac o; s ylo glab o; capsula la e o a a, dense omen
ella, calycem ix exceden e; seminibus minu is, uscis, o ali ec
angula ibus, elegan e e egula .i e o eola is».
Desc ip io Digi alis ne adensis Kze. (D. pu pu ea L. a o ne a
densis Amo):
«Di e a p eceden e, cujus o san a ie as, caule g acilio e,
oliis adicalibus oblongiis, in pe iolum sensim angus a is, minu e
den icula is, b ac eis lanceola is, pedi.cello subduplo b e io ibus;
acemo laxiusculo; calycis segmen is ellip ico-o a is, acu is; co o
lla sup a medium ex us pubescen e, in us minu e punc a a, semi
nibus mino ibus, magis sa u a e uscis».
Desc ip io de la Digi alis pu pu ea L. a o ne adensis Amo (se
gún Flo a Fane ogámica de Amo y Mo a).
«Tallo enue, lexuoso, de 0,5-0,8 dm. de al o. Hojas adicales
muy g andes, oblongas, adelgazadas g adualmen e po su base man
do la go peciolo, inamen e den iculadas, no es oneadas. B ác eas
más co as que los pedicelos cabizbajos. Racimo laxo, unila e al.
Lacinias del cáliz oscu amen e ne iadas, no ine ias; la lacinia
supe io es más angos a y poco más co a que las o as. La po c�ón
ensanchada del ubo de la co ola es pubescen e al ex e io y es á
po den o ma cada con pun i os; el labio supe io es á pa en e y
e aído hacia ue a; la boca es oblicua y edondeada; las' an e as
sepa adas po pa es; la caja es ob usa, y inalmen e, las semillas
son meno es, cuad angula es y pa do-neg uzcas».
La Digi al de Sie a Ne ada, se localiza p e e en emen e en e
los 2.000 y 2.600 m. sob e el ni el del ma , pudiendo aspasa es os
lími es y aden a se en los meloja es y encina es acidó ilos o en
la egiones de und a.
Tan o en su hábi a óp imo (ma o al almohadillado de pio nos
y eneb os), como en los hábi a ex emos eseñados, el ac o edá
íco limi a su expansión y de ahí que conside emos in e esan e de
dica un capí ulo exp esamen e a la génesis de los suelos que cons
i uyen el sopo e edá ico sob e el que desa olla es e especimen.
TOMA DE MUESTRAS
Han sido seleccionadas cua o á eas de Sie a Ne ada, en un
ción de la o ien ación geog á ica y la al i ud. Es as zonas son las
236 ARS PHARMACEUTICA
siguien es: O ien ación oes e y al i ud media de 2.400 m.; o ien a
ción no e y al i ud media de 1.000 m.; o ien ación su es e y al i ud
media de 2.500 m. y o ien ación su oes e y al i ud media 1.500 m.
( abla 1).
La lade a no oes e, como indicábamos an e io men e (Sie a
1980) no se incluye al habe sido an e io men e es udiada po Pá
aga, en la Dehesa del Cama a e y no apo a no edad alguna des
ed el pun o de is a suelo-plan a, únicamen e hay a iaciones en
cuan o a su posición al imé ica.
En cada á ea se mues ea y es udia un pe il sob e el que des
a olla la Digi al.
Los da os de iden i icación y coo denadas U.T.M. de los pe iles
ci ados son las siguien es:
Pun o n.O l.-Lade a O. de Sie a Ne ada, a 2.400 me os de al
i ud, si uado en e Solynie e y el Pa ado Nacional de Tu ismo
30SVG655056. Ma o al almohadillado-espinoso de pio nos y ene
b os bas an e ude alizado.
Pun o n.O 2.-Lade a N. de Sie a Ne ada a 1.100 me os de al
i ud, si uado en e el Cha cón y el Ho el del Duque. 30SVG638107.
Robledal de Que cus py enaica de la Dehesa de GÜéja -Sie a.
Pun o n.O 3.-Lade a S.E. de Sie a Ne ada a 2.950 me os de
al i ud, alda del Mulhacén jun o a Sie e Lagunas. 30SVF737998.
Vege ación de und a.
Pun o n.L> 4.-Lade a S.O. de Sie a Ne ada a 1.550 me os de
al i ud, en las p oximidades de Capilei a. 30SVF692897. Encina
deg adado inícola.
El in en a io lo ís ico de es as' á eas se expone en la abla 1.
METODOLOGIA DE ESTUDIO
Los pe iles se mues ea on y desc ibie on según las écnicas
usuales (Soil Su ey S a 1951 y F. A. O. 1968).
La elación de los análisis ealizados queda implíci a en las a
blas de esul ados.
La me odología empleada ha sido la siguien e: el análisis mecá
nico ue ealizado po el mé odo de la pipe a de Robinson con des
ucción de ca bona os; el con enido en ca bona os según la écni
ca de Be na d; el pH ue medido con un pH me e Beckman H-4
en agua y CIK, con una elación suelo-agua en olumen 1: 1. El
ARS PHARMACEUTICA
TABLA 1
INVENTARIOS
N.o de
In en a io ... ...
...
...
...
.., .. .
Al i ud
en me os
...
... ...
...
...
..
.
o ien ación ... ... .. .
.. ,
...
.. .
... .. ,
. ..
Inclinación ...
... ... .. , ... ... ...
cobe u a media ege ación ...
Supe icie en m2
...
...
Digi alis pu pu ea L. ssp. pu pu ea
A emisis absin hium L.
...
... ... ...
.. .
Genis a bae ica Spa::h. ...
...
...
Juipe us communis L. ssp. hemisphae ica
(J. & C. P esl.) Nyman ... ... ... ..
. ...
..
. ...
Thymus se pylloides Bo y ssp. se pylloides
Ve bas'Cum ne ad en se Boiss
...
...
Fes uca coe ulescens Des .
Fes uca indiges a Boiss ...
Dac ylis glome a a L. ... ... ...
Helian hemum c oceum (Des .) Pe s. . albi-
I:-ian hus b achyan hus Boiss ... .. .
lo um Boiss
...
...
...
Rumex ace osella L . ... ...
B omus ec o um L. ...
..
...
...
..
.
...
.. .
... '"
...
...
...
...
...
.. .
.. .
. ..
...
...
Acinos alpinus (L.) Moench ssp. me idionalis
(Nyman) P. W. Ball
Senedo py enaicus L. ...
Senecio boissie i D. C.
Ma ubium supinum L.
...
...
...
.. .
...
...
...
.. .
... ...
... ...
.. .
...
Que cus py enaica Willd
...
...
.. . ...
Cas anea sa i a Mille ... ... ... .. .
...
.. .
...
...
F axinus angus i olia Vah . os a a
God . ... ..
-.. .
...
..
. .. . ... ... ...
Salix a ocine ea B o .
Rubus ulmi olis Scho
...
... .. , .
..
Clema is lammula L.
...
.. . ..
. ...
Bupleu um gib al a icum
Ag imonia eupa o ia L. ...
Lamk.
... .. .
liype icum pe o a um L . .. . .. ,
...
And yala agus ina L. ... ...
..
.
... ...
.. ,
... ...
... ..
.
... ...
...
Campanula apunculus L.
...
.. ,
. ..
...
Men ha sil es is L . ... ...
...
... .., ...
...
.. .
...
...
.. .
Junipe us communis L. ssp. nana Syme ...
G .
Ca duss
ca linoides Gouan. ssp. hispanicus
(Kazmi) F anco ... .. ,
Side i is glacialis Boiss.
...
..
.
...
...
. . .
.
..
...
...
.. ,
.
..
. ..
.. ,
237
2 3 4
2.400 1.100 2.950 1.550
O N SE SO
15 % '26 %
2Ü' % 30 %
60. % 50 % 20 % 40 %
20 40 10 40
2-2 1-1 1-1 1-1
2-3
2-3
1-2
1-1 2-3
1-1 +
1-2
1-1
1-2 1-2
1-1
1-1
1-1
1-2 1-1
1-1
+ 1-2
+
+
1-2
1-1
+
1-1
1:2
1-2
1-1
1-1
1-1
+ +
+
+
1-2
2-2
1-1
238 ARS PHARMACEUTICA
A ena ia e aque a L. . g ana ensis Boiss.
A ena ia pungens CIem. ex Lag ....... ...... .. .
HoIcus caespi osus Boiss. ... ... ... ... . ..
Que cus ilex L. ssp. o undi olia (Lamk.) T.
Mo ais ... .. , ......
QUE: CUS aginea Lam. ... ... . ..
Adenoca pus deco icans Boiss.
Hellebo us oe idus L. ... ... . ..
Ca lina co ymbosa L. ssp. co ymbosa
Digi alis obscu a L. ssp. obscu a ... .. .
Helich ysum s oechas (L.) Moench .. .
Pilos emum hispanicum (L.) W. G eu e
RhagadioIus s ella us (L.) Gae ne ... .. .
Senecio lino olius L. ... ... ... ... ... ... ... . ..
2-3
1-2
1-2
2-2
1-2
1-1
1-1
+
1-1
+
+ 1-1
+
1-1
+
+ +
ARS PHARMACEUTICA 239
con enido de ma e ia o gánica se de e minó po oxidación en me
dio ácido con dic oma o po ásico y alo ación pos e io con sal
de moh (Comisión de Mé odos Analí icos del Ins i u o Nacional
de Eda ología 1973). El ni ógeno o al, el ós o o asimilable y el
po asio ex aíble ue on de e minados de acue do con los mé o
dos de la Es ación Expe imen al del Zaidín, (1969). El hie o lib e
se midió con el mé odo de Holg en (1967). Las bases y capacidad
de cambio se de e mina on con ace a o amonio a pH 7.
El análisis mine alógico se e ec uó po di acción de Rayos-X
con un di ac ó me o Phillips PW 1730.
CONSIDERACIONES GENERALES
La Digi alis pu pú ea a iedad ne adensis, c ece sob e suelos
poco desa ollados, de pe il p e e en emen e ipo A-AC-C, cuyos
ho izon es o gánicos cons i uyen un epipedon umb ico, mollico, y
excepcionalmen e oc ico, según su g ado de sa u ación y espeso .
El pe il modal (pe il núm. 1 iene un epipedon umb ico de
más de 25 cm. y se clasi ica en el sis ema de la F. A. O. como cam
bisol húmico; los pe iles 3 y 4 ienen solamen e un epipedon mo
llico y se clasi ican como phaeozem haplico; el pe il nÚme o 2
p esen a un epipedon oc ico y un ho izon e cambico, clasi icándo
se como cambisol eu ico. Es a especie ege al apa ece po an o
sob e una se ie de suelos in e g ados en e el modal y o os en los
que el epipedon pie de el espeso y aumen a el g ado de sa u a
ción pasando a mollico, o bien el ho izon e AC es sus i uido po un
ho izon e B, siendo es e úl imo caso posiblemen e el modelo de
suelo más' dis an e del óp imo edá ico pa a es a plan a, po la na
u aleza oc ica del epipedon.
La,génesis es á undamen ada en la acción conjun a de clima,
oca y elie e, dando o igen a suelos poco e olucionado ipológica
men e. El asgo más signi ica i o es la p esencia de un ho izon e
o gánico mine al ela i amen e desa ollado sin llega a mull, cuya
génesis es á ligada a la exis encia de un clima es acional con as
ado: hay una ase de le a go in e nal que a o ece la acumulación
de ma e ia o g'ánica, le sigue una es ación p ima e al co a y hú
meda de ue e ac i idad biológica que a o ece la descomposición
de la M. O. y una época es i al muy seca esponsable del g ado de
240 ARS PHARMACEUTICA
PERFIL N.o 1
Localidad: G anada (Sie a Ne ada).
Si uac:ión: 60 m, po debajo de la ca e e a que lle a al Pa ado de Tu is-
mo y a unos 500' m. en e el 2.0 y 3.0 peñón de San F ancisco.
Posición isiog á ica: Zona de de ubios al pie de una lade a.
Al i ud: 2.300 m.
Zona de<l e eno colindan e: Mon añoso.
Pendien e: del 15 %.
D enaje: Bueno.
Vege ación dominan e: Ma e ial almohadillado-espinoso (Pio no).
Ped egosidad: Clase 4 a 5; ecuen es a lo amien os ocosos.
Ma e ial o iginal: Micaesquis os g a i osos de g ano g ueso y esquis osi
dad ma cada, obse ándose micas, mosco i a, bio i a y clo i a, así como al
gunos lechos más cua zosos.
Tipo de suelo: Cambisol húmico.
Ha iz.
Al
AC
C
R
P o!. cm.
0-12
12-34
34-41
> 4�
Desc ipción
Ho izon e de colo 10YR 3/3 pa do oscu o en seco y
10YR 2/1,5 pa do muy oscu o en húmedo. Tex u a
anco a enosa y un 35 % de can os. Es uc u a mi
gajosa muy ina a ina, no adhesi o ni plás ico. Raíces
muy abundan es comunes y inas. Ausencia de nódu
los, ca bona os y cu anes. Limi e in e io b usco y
los, ca bona os y cu anes. Lími e in e io b us y
plano.
Ho izon e de colo 2,5Y 3,5/3 pa do oli a oscu o en
seco y 2,5Y 3/1,5 pa do g isáceo muy oS'cu o en hú
medo. Tex u a ancoa enosa y can os más abundan es
que en el ho z. Al! (,65 %). 'Es uc u a en bloques sub
angula es ina a g anula ina. No adhesi a ni plás ica.
Raíces pocas, muy inas y inas. Ausencia de nódulos,
ca bona os y cu anes. Lími e in e io plano y g adual.
Colo en S'eco 5Y 5/3 oli a y 5Y 3,5/2 oli a g isáceo
oscu o en húmedo. Tex u a anca a enosa. Es uc u
'a en bloques subangula es ina a mediana zonal y
lamina g uesa en el es o. Raíces muy escasas. Lími e
plano y b usco.
Micaesqui os poco al e ados.
DATOS ANALITICOS DEL PERFil.. 1
ANALISIS GRANULOMETRICO y CARBONATOS
Ho izon e P o!. cm. A ena % Limo % A cilla % T. Fina % Ca bona os %
Al 0-12 52,0 35,1 12,9 38 O
C 12·34 54,3 37,9 7,8
35
O
AC 34-41
44,3
47,4
8,3
29 O
REACCION y FERTILIZANTES ""
::a
pH C/l
'"
=:
Ho iz. H.O eIK M. O. % Ne % e/N Fe(lib e) % P20Sppm K20 ppm >
::a
a:
Al 5,3 4,8 10,81 0,402 15,60 1,94 8 165 ;..
a
l'l
AC 4,5
3,9
2,40 0,110 12,66 1,59 5 40 c:
>-l
C 5,2 4,4 0,95 0,053 10,40 1,45 3 20 ...
a
;..
COMPLEJO DE CAMBIO
Bases de cambio meq/lOO g .
Ho iz. Ca++ Mg++ Na+ K+ S V%
Al 6,61 1,30 0,07 0,49 8,47 19,06 44,44
AC 0,29 0,08 0,01 0,08 0,46
9,33
4,93
C 0.,12 0,05 0,01 0,09 0.,27 5,51 4,90 1>,;
....
248 ARS PHARMACEUTICA
ANALISIS MINERALOGICO DEL PERFIL 3
------
--------------------
-----
Ho izon e A Al
Cua zo 20 35
Tie a ina % Plagioclasas 5 10
(Pol o) Feldespa o po ásico T
Clo i a 5 10
Lamina es 65 45
(1)
Mon mo illoni a 5 T
In e es a i icados 25 15
(2)
A cilla % Ili a 45 45
(A. O.) Pa agoni a T T
Clo i a 10 15
Caolini a 15 20
(1) Ili a, caolini a e in e e a icados.
(2) IlJi a-mon mo illoni a undamen almen e.
ARS PHARMACEUTICA 249
PERFI'L N.o 4
Localidad: G anada (sie a Ne ada).
Si uación: A la en ada de Capile ia bajando desde el Vele a.
Posición isiog á ica: Talud jun o al camino.
Al i ud: 1,550 m s.
Te eno ci cundan e: Mon añoso (ma gen izquie da del ba anco de Po-
quei a).
Pendien e: 3Ü' %.
Vege ación: Que cus ilex.
D enaje: Bueno.
Ped egosidad: Fue e y abundan es a"lo amien os ocosos.
Ma e ial o iginal: Micaesquis os g a i cosos de g ano g ueso y esquis osi
dad ma cada, bio i a, clo i a, cua zo, ap eciables di ec amen e.
Tipo de suelo: Phaeozem haplico.
Ho iz.
Al
AC
C
P o . cm.
0-4
4-20
> 20
Desc ipción
Ho izon e de cOllo 2Y 4/3,5 pa do oli a en seco y
1Y 3/1,5 pa do g isáceo muy oscu o- en húmedo. Es
uc u a lamina blando en seco. Tex u a anco-a e
nosa y abundan e g a a. Raíces muy abundan es. Lí
mi e in e io b usco y plano. No 'calizo.
Colo en seco 2,5Y 5/.5 pa do g isáceo y 2,5Y 3/1 pa
do muy oscu o en húmedo. Es uc u a g anula ina,
blando en seco. Tex u a anco a enosa. G a as muy
abundan es y es os de piza a muy al e ados que le
dan cie o aspec o lamina . Raíces abundan es. Lími e
in e io g anula e i egula . No calizo.
Res os de piza a muy me eo izados, asociados con
pied as y ecuen e g a a. No calizo.
DATOS ANALITICOS DEL PERFIL 4 -.:>
.11
o
ANALISIS G�ANULOMETRICO y CARBONATOS
Ho iz. P o . cm.
A ena % Limo % A cilla % T. Fina % Ca bona os
Al 0-4 58,6 30,9 10,5 35 °
AC 4-20 62,3 29,0 8,7 30 O
C >20
73,5
21,4 5,1 11 O
REACCION y PERTI<LIZANTES »
:Il
Jl
pH '"
:.:
C/N Fe(lib e) % »
Ho iz. H20 CIK M.O. % N2 % P205Ppm KP ppm :Il
a:
»
6,2 6,1 3,61 0,144 14,54 3,81 9 90 o
Al <l
c::
AC 6,0 5,9 1,90 0,102 10,80 2,49 6 40 >-l
...
.-
C 6,0 5,5 1,07 0,057 10,89 2,11 6 20 »
COMPLEJO DE CAMBIO
Bases de cambio meq / 100 g .
Ho iz. Ca++ Mg++ Na+ K+ S T V %
Al 7,98 0,97 0,07 0,16 9,28 10,16 91,33
AC 5,59 0.,86 0,03 0,09 6,57 8,33 78,87
e 1,73 0,34 0,06 0,11 2,24 3,43 65,30
ARS PHARMACEUTICA 251
ANALISIS MINERALOGICO DEL PERFIL 4
Ho izon es Al Ac e
Cua zo 30
35
20
Tie a ina % Plagioclasas 5 10
(pol o) Feldespa o po ásico T T
Clo i a 5 5 15
Lamina es 60 50
55
(1)
Mon mo illoni a 15 T T
In e es a i icados 20 15 20
Ili a
50
55 45
Pa agoni a T T 5
Clo i a 5 W 10
Caolini a 15 20 15
(2)
(1) Ili a, pa agoni a, in e es a i icados, caolini a y posiblemen e mo mo
illoni a.
252 ARS PHARMACEUTICA
madu ación del humus; en la es ación o oñal se apo an es os e
ge ales al suelo, caen las p ime as llu ias y se inicia el ciclo_
El con enido en M_ O. es á elacionado con la can idad y cali
dad de los es os' o gánicos apo ados, desempeñando en es e sen
ido un papel impo an e el denso sis ema adicula exis en e, que
en algunos casos, como sucede en el pe il núme o 1, es la base
p incipal de la acumulación o gánica. La elación e/N es baja pa a
es e ipo de suelos, si bien se puede jus i ica en pa e po la na u
aleza de las especies que cons i uyen la comunidad ege al (Sie a
y col. 1980). El con enido en bases del complejo de al e ación que
cab ía espe a uese bajo, como consecuencia de la acidez de la
oca y los alo es de p ecipi ación no lo es an o a causa del ciclo
biogeoquímico y a los enómenos de izos e a, o iginando así un
sus a o edá ico en el que se puede implan a de acue do con su
en o no ecológico es e endemismo de Sie a Ne ada. Delgado y
cols. (1982) ponen de mani ies o que la nie a acumulada du an e
el in ie no colabo a ambién en la iqueza de bases de los ho izon
es supe io es del suelo.
El poco espeso de es os suelos es debido a las uen es pen
dien es, que a o ecen los enómenos e osi os ac uales', eólicos e
híd icos, y de o a el clima que ena los p ocesos de al e ación
química como consecuencia de los con as es es acionales señala
dos.
Den o del pe il, el ho izon e con mayo g ado de al e aciones
el Al, como se pone de mani ies o po el con enido en hie o lib e
y a cilla, debiáo a la ac i idad de la M. O., aunque en ningún caso
se p oducen mo ilizaciones, debido a la o mación de complejos
insolubles, muy es ables.
El ho izon e Ae de los pe iles 1, 3 y 4, mues a un ela i o
en iquecimien o en cua zo debido a enómenos de la ado la e al
que a as an mine ales lamina es y bases, jus i icando los cam
bios de pH y capacidad de cambio, así como el meno g ado de
sa u ación de es e ho izon e.
Su génesis es á ligada a un p oceso de la ado oblicuo, a o e
cido po la pendien e y el apo e de agua, sob e odo as el deshie
lo de las nie es acumuladas en el in ie no, canalizándose en e el
Ho izon e A ue emen e en aizado, enando así la e osión supe
icial, y el ho izon e e, que cons i uye el lecho de esco en ía po
el que se deslizan las aguas ácilmen e en azón de la na u aleza
ARS PHARMACEUTICA 253
ue emen e ped egosa y la o ganización apilada de can os pla
na es.
El ho izon e C es á o mado po agmen os de ma e ial ocoso,
cuya na u aleza li ológica es micaesquis os eldespá icos con al
gunos lechos cua zosos.
En el es udio mine alógico se obse a igualmen e la escasa en
idad del p oceso de me eo ización química, como se pone de ma
ni ies o po el dominio de los mine ales he edados den o de la
acción ie a ina (lamina es', cua zo, alguna clo i a y plagio
clasas).
Las plagioclasas de Sie a Ne ada según Puga son albi a, con
sólo un 5 po 100 de ano i a como máximo. Su des ucción ela
j a en el ho izon e supe io con i ma ambién la mayo e olu
ción del ho izo.n e A.
La acción a cilla es bas an e homogénea, solamen e en el ho
izon e A hay e idencia de alguna al e ación, mani es ándose po
el inc emen o de in e es a i icados y la p esencia de can idades
cuan i icables de mon mo illoni a.
La caolini a aumen a en el ho izon e AC lo que según Delgado,
1977, se debe a dos causas no excluyen es: ilu iación y/o p ecipi
ación a pa i de las soluciones de la ado.
BIBLIOGRAFIA
AMO y MORA, M. del: 1973. Flo a Fane ogámica de la Península Ibé ica. Ed.
Ven u a, G anada.
DELGADO, R. 0977): Balance geoquímico de las al e aciones supe iciales en
el Ba anco Hondo (Sie a Ne ada), Tesis de Li cencia u a.
HOLGREN, G. G. S. (1967): A apid ci a e. Di ioni e ex ac ables I on p oce
dence. Soi'l. Scí. Soco Ame . P oc. 31, 210-211.
PAR
RAGA, J.: 1980-. Es udio edá ico de la Dehesa del Cama e e. Tesis Doc o al,
1980.
PUGA, E.: (1976) In es igaciones pe ológicas en Sie a Ne ada Occiden al.
Tesis Doc o al, núm. 133. Uni e sidad de G anada.
SIERRA, C.,: DELGADO CALVO-FLORES, R.; LÓPEZ GUADALUPE, M.: 1980. Es udio eco
lógico-edá ico de algunas especies ege ales de in e és a macéu ico que
i en en Sie a Ne ada. I. La Digi al de ,Sie a Ne ada. T abajo del XIV
Cong eso In e na'cional de la Sociedad Fa macéu ica del Medi e áneo La
ino. Valencia, 1980.
COMISIÓN DE MÉTODOS ANALÍTICOS DEL INSTITUTO NACIONAL DE EDAFOLOGÍA y
AGROBIOLOGÍA (José Ma ía Alba eda). 1973. «De e minaciones ,analí icas de
sUe'los» -No malización de mé odos-o Anales de Eda . y Ag ob. 32, 1153-
1172.
SOIL S.URVEY STAFF (U. S. Dep , Ag ic.). 1951. SoH Su ey Manual. Handbook, 18