KATALUNIA-EUSKADI: IKASKETARAKO IHARDUNALDIAK
*
1;aus ino Wguélez
(Uni e si z Au bnoma de Ba celona)
*Ka alunia-Euskadi: giza ea e a poli ika)> ikaske a ako iha dunaldiak,
Si ges-en
1983
ko i aila en 28- ilc
-
30- a hospa uak, e a Ba zelonako Uni-
be si a e Au onomoa en e a. Euskal He iko Uni e si a ea en Soziologi-
Sailek an ola uak, ez di a mo a hon ako lehenengo espe ien zia. Azken
u e haue an min egiak e a
elka uke-iha dunaldiak
hospa u di a Espainako
zenbai uilibe si a e en a ean; Ba zelonako < Au onomas-n be an, zen-
bai opake a hospa u di a, ISuskal He iko e a As u iaseko unibe si a i e-
kin. Lehen e e hospa zen zi en opake a hauek, noski, baina agian gau e-
gun zeoze ezbe dina da, ho lj, Unibe si a eak giza ea en eskakizunei ema-
en dien e an zuna.
Posiblea da ekimen guz i hauek beha bikoi z ba en ondo ioa iza ea.
Alde ba e ik, Espainako e egioek e a -nazioek idei-, kul u - e a ike -
kun za-a loe an du en abe as asun espezi ilcoa ezagu zea en beha a; kon u-
an ha u ik abe as asun hau sia i an ano a ua izan dela uni o me asun al su
ba ez, zeina, i aganaldian, es e ilko a izan bai da edo e ep esioan buka u
bai da. Bes alde, zenbai il uspen lokalis a edo p obin zialis a posibleez
aslia zea en beha a. Egoe a poli iko be iak a isku ba eka lezake, hau
da, bakoi zak be e akomuni a e au onomoa>> en muge an ix ea e a handik
a eze ez ilcus ea. Azken hau, jakina, ez le o kioke ba e e ondo ikaske a i:
honek, k i iko e a e agingmia izan nahi badu, de igo ez ho izon e uni-
be sal ba izan beha du.
*
T aducció
de
Gon zal Ba aso da.
<(Pape s,:
Re is a
de
Sociologia
EUSKADI-KATALUNIA:
ANTZEKOTASUNAK ETA EZBERDINTASUNAK
Si ges-ko Iha dunaldiak hospa zea en uki zeak hasi zi enean, genuen
Euskadi e a Ka aluniako e i zia, Es a uko hi i a gehiengoak duena en
an zekoa zen. Ga apen ekonomikoa en ikuspegi ik biek an za handia du e:
Hi u ogei u ee an Espainak hazkunde ekonomilio o oko handia izan
badu e e, Euskadi e a Ka alunia bes e nazio e a e agioen au ean lcoka -
zen di a. Hala e e, poli ik-a loan ezbe din asun ga an zi suak ema en di a,
nahiz e a hemen e e elemen u komun ba , nazio-gaia, muga zailea age u.
Ikuspegi ins i uzional ba e ik, aipa u ako ezbe din asunak a gi o age zen
di a, adibidez, pa idu-sis eman e a langile-mugimendua en e akun zan.
Ikuspegi ez hain ins i uzional ba e a ik ezbe din asunak handiagoak di a;
hala nola, Euskal He ian ema en den bo oka ha ma ua, edo Ka alunian
dagoen apa ia poli iko sakona, zeina, ba zuen za , delegazio poli iko ba
bes e ik ez den.
Honen au ean, Soziologia ik gu e bu ua i egin nahi genion galde a
nagusia ze a zen: Euskadin e a Ka alunian ema en den mode napen p o-
zesuak, zein zu ezauga i espezi ikoak izan di u e a iza en a i da? Galde a
hau e an zu eko, zenbai adie azleek (okupazio- asa, bum bakoi zeko e en-
a, indus i-p odulc oak) izan lezake een de e minismo ik illes egi ea beha-
ezkoa ikusi dugu, nahiz e a be en ga an zi asuna ez ulca u. Bes alde, Hi-
u ogei u ee ako ga apena Espainako alde dezbe dinen a eko di e en -
ziak ezaba zen a i zena en ideia kon u an ez ha zea beha ezkoa ikusi dugu
bai a e e. Ondo ioz, deba ea en helbu uak bikoi za izan beha zuen: Lehe-
nik, zenbai egi u -ezauga iek nazio ba a e a bes ean izan zu en e alda-
kun za be ezia az e zea; biga enez, ak o e kul u al, ideologiko, poli il o,
kon zien zia kolek ibozko e a bai a e e soziologikoek, dei u al o mode -
+
napen-p ozesuan izan du en pisua balioz a zea. Lehengo iha dunaldi hauek,
azkenengo adie azleen deba e ilc ihes egin gabe, lehenengo adie azle-mo-
a es udia zea zu en helbuma. Honen a azoia?: me odologi-aulce a
bu sa.
Ikus di zagun, bada, sa e a labu hone an, ezinbes eko galde a ba zu,
ge oago da ozen xos enak i aku zeko bizga i za , e a ez o deko za , balio
dai ezkeenak.
Ka alunia e a Euskal He ia, be en gehiengo maila e a e i moa heda-
kunde demog a ikoan, 1950-1975 pe iodoan izan du e, gu e his o ia be ia-
en oina izko hogei abos u e haue an zeha . Aldi hone an, Ka alunia
%
75 ba hazi zen; Euskadi be iz,
%
77 ba . Kasu bie an, gehipen honek
oina izko elemen u ba du: inmig azioa. Hala e e, egungo egoe a ez da
baka ik lehenaldi be i honen ondo ioa, his o ia luzeago ba ena baizik;
Ca alunya-Euskadi: ,socie a
i
polí ica
hau dela e a, p esen ea azal zeko, de igo ezkoa da ho izon ea zabal zea.
Honela egi en badugu, elenlen u be i e a be eizga iak ikus di zakegu.
Mendea en lehengo hama kadan, Euskadik biz anle ia gal zen du mig a-
zioa en ondonioz
(-
31.962!), e a ondo engo hama kade an, 1951-60-koa
a e, be e gehiengo saldo pesi iboa inoiz ez doa 9.000 pe sone a ik go a.
Hazkunde ik handiena 1953.-60 hama kadan (131.727) e a hi u ogeie an
(274.323) ema en da. Ka aluniak, be iz, nahiz e a eskualde ba e a ik bes e
ba e a a alda u, be i saldu posi iboa izan du mendea en hasie a il ; biga en
hama kadan 224.291 pe sona e aka zen di u, e a hi u ogeie an saldo
posi iboa handiena bada e e (719.877), 1950-60 hama kada ez da oso
a zean ge a zen (439.887), ez e a e e 1920-30-koa (321.995). Bes e hi ze-
kin esanez, Ka alunian zaha agoa da hazkunde azele a ua, inmig azio
masiboak bul za ua, indus ializazio be a zaha agoa den moduan. Bes alde
Euskadin, o oko ki hi z eginez, indus ializazioa guda ondo en ema en da,
nahiz e a be a en oina izl o a da z ba zu lehenago age u: side u gia
XIX.
mendea en amaie an, e a banka handia
xx.
mendea en hasie an.
Inmig azio e a hazkunde demog a il o-p ozesua alde ba e ik, e a al o e
hauek Ka alunia e a Euskadi giza e < hi i-indus iabak bihu zean izan
du en e agina bes alde, oso ezbe dinak di a. Esandakoa i ze a gehi gene-
zaioke: Euskadin enp esa handiak e agin handiagoa du langile-kopu ua i
dagokionez; honen au ean, e di-mailako enp esal inda handiagoa du
Ka alunian. Famili-enp esak, bie an inda a badu e e, au kez en di uen
ezauga iak ezbe dinak di a: Ka alunian, Ba zelonako indus i-gunea i oso
lo u ik age zen zaigu; Euslcadin be iz, au onomia handiagoa du, egi u a
lokalis a e a nekazalagoa du~~la il .
He i bie an mig a ien in eg al un za-p ozesua ezbe dina da; Aipa u ako
egi u -ezbe din asunek, bes e ba zuekin ba e a, e agina izan beha du e
p ozesu hone an Ka alunian e a Euskadin ema en di en di e en zie an. Ka-
alunian, 50 e a 6O.ko hama kade an da o en inmig azioa, lehen e o i ako
ga an zizko komuni a e in nig an e ba ekin au ki zen da; komuni a e ho-
nek, mendea en hasie a ik pa e ha u zuen, ja o izko ka alanekin ba e a,
Ka aluniako jazokun za polj iko-sozial ga an zi suene an. Euskadin be iz,
in nig azio-p ozesua be ia denez ge o, in eg azioa en a azoa p oblema poli-
iko be iei ( ankismoa en dik adu a e a demok azia i alegia) lo uagoa
age zen zaigu de igo ez.
Hi igin za-e eduan gauz x komun ba badago e e (Ka alunia e a Euska-
diko indus i-hi ien den si a e handia e a hazkunde i zelezko e a ha aman -
sua alegia), un sezko
desbe din zapen-elemen u
ba dagoela us e du : ka-
alan e edua Ba zelona ingu uan e di a zen da, e a lu aldea en
%
8-an, ia
populazioa en
%
80-a bil zen da; e a
ez
hau baka il : gaine ako lu aldeak,
indus i, komunikabide, u ismo e a aba eko ikuspegie a ik, bai a e e aipa-
ccPape ss:
Re is a
de
Sociologia
u iko gunean daude pola iza uak. Aldiz, Euskadiko hi igin za polizen u-
dunagoa (edoc a ea salcabana u a)>-koa) dela esan genezake.
E edu-di e en zia honek ondo io oso ga an zi suak izan di zake egi u a
sozialean, osoki ha u a. Ondo io ba zuk Si ges-ko iha dunaldie an age zen
zi en jadanik; bes e ba zu az ge oago sakondu beha ko da: kul u -e edua
e di a u ala dese di a ua, zolua en e abile a sozial ezbe dinak,
,'
o za e-es a u
desbe dinen lu alde-banakun za kadibidez Ka aluniako p o esiona i e a
poli iko gehienak Ba zelonako hi ian bizi di a-, i akaskun za, inda so-
zialen (sindika u, enp esa i, konsumi zaileen) an olake a, e di apen poli ikoa
e a aba . Ba zelonako e di apen poli iko e a lcul u ala en au ean (Ka a-
lunia osoa me opolia en begie a ik ikusiz a nai dai eke), euskal polizen is-
moa dugu, zeinak, segu aski, ha eman sozial e a poli ikoei konplexu a-
sun -e a abe as asun?- handiagoa ema en bai die. Aipa u iko e edua,
elemen u guz i haue an e agi en duena, demog a i-hizke az soilik hi z eginez
ule ezina egi en zaigu: his o ikol i jadanik ezbe din asunak ikus en di a
I ul u a, adizioa e a poli ikan.
Kon u an ha u beha den bes e gai ba , lanpos uen egi u a da. Ka a-
lunia e a Euslcadi ba e a lon side a zen badi ugu, Es a uko alde kapi a-
lis ena ekin au lci zen ga a, duda ik
ez.
Alokai ukapen- asak, 1970-ko da-
uen a abe a, populazio ak iboa en
%
80- ik go a daude. Enplega u e a
eknilca i aloka uen sek o eek -< e dil o klase be iak)> dei uak- Espaina-
ko ba ezbes ekoa baina pe sona-kopu u askoz handiagoa du e. Hala e e,
Euskadi e a Ka alunia en aneko ezbe din asunal naba iga ial: di a:
Ogibideak, 1970-an
Ez skadi
Ka alunia
1.
Eskulangileak
...................
2.
Eskulangdeak ez di enak
......
42,8 37,42
3.
Nekaza iak
......................
10,O 8,31
I udian'age zen denez, Ka aluniako ogibide-egi u a eskuzlcoagoa e a
eknikaz apen gu xiago akoa da; honek, noski, He i bakoi zeko alde sozia-
Ien (ho s, langile ia, e diko klase e a bes e alde en) egi u an e agi en du.
Di-
e en zia hauek, ikuspegi s~ziolo~iko ik, Si ges-ko iha dunaldie an az e u a-
ko bes e gai an e agina du en ondo ioak di uz e. Adibidez, bo o poli ikoan,
iden i a e nazionala en Icon zep uan, e akun za-maiíe an e a e akun za en
Ca alunya-Euskadi: socie a
i
polí ica
ezauga ie an, e a l isisa en londo ioe an. Bali eke, lanbide di e en zia hauen
a azoiak, selc o e ekonomilco mode noen eza e a ezbe dinean, enp esen
amainu-desbe din asune an
e a bes elako ak o e an bila u beha izango
geni uzkeela. Dena den, lanbide-egi u a i bumzko da u hauek e akus en
du ena naba i zekoa da: lehenago indus iaz a u den He ia ez da be i
lehenago eknikaz a zen dena. Aldiz, indus ia en mode nizapen-mo ak,
He i ba en ba uan e e, desbe dinak di ela a gi ikus en da.
Ka alunia e a Euskadil o giza e-egi u en zenbai elemen uei bu uz
egin-
dako deba ee a ik, hipo esi bi a e a zen di a. Hipo esi hauek ez abaida-
uak izan zi en Si ges-en, baina sakonago es udia u e a az e u beha ko li a-
eke. Ikus di zagun labu ki:
Lehengoa mode no asuna en ezauga iei bu uzkoa da. Ka alunia e agin
hi i-indus ial handiagoak di uen giza e ba dela esan genezake. E agin
hauek naba i zen di a jaiokun z- asa beheagoe an, amilia en kon zep u
laikoago ( un zionalago) ba e an e a lan-, giza e- e a poli ik- ha ema-
nen kon zep u bi a ekoago ba e an; e ligioa, maila p iba u ba e an ule zen
da. Euskadin be iz, nekazale aginak naba menagoak di a, ugalmen-po -
ae ak ez daude oso muga u,ak, lan-he emane an pa e nalke iak e agi en du
-azken hau, noski, nekazal-alde ba e an koka u iko enp esa xikia i aplika
dal ioke, baina ez enp esa handia i-, poli ik- e a giza e-ha emanak pal u
gu xiago elcin e ama en di a, e ligioa en e aginak p ojek apen publiko han-
diagoa du, e ab.
Balizko guz i hauek ze a e aku siko luke e: Mode no asuna en bideak
desbe dinal~ di a, e edu bs~ka be e an ezin dai ezke koka, e a, dauden
di e en ziek, giza e konk e u ba e ako ha eman sozialek di uz en ezau-
ga i be eziak azal zeko balio beha du e.
Biga en hipo esia nazio-iden i a ea en gaia i bu uzkoa li za eke. A azo
hau, duda ik ez, oso ga an zizkoa da, bai Ka alunia e a bai Euskal He i
mailan, gizabanako e a e akunde sozial e a poli iko gehienen za . Ezke ia
e a eskuinda en plan eiamenduak ezbe dinak di a He i ba e ik bes e a,
e a be dina esan dai eke e akunde sozial e a poli iko desbe dine az, e a
giza e osoa i bu uz.
Pen sa dai eke iden i a e be a modu ezbe dine an bizi du ela. Esango
nuke nik, iden i a e nazionala en bizipenak, Euskadin, alde sozial p ima-
iozko ezauga iak di uela: lu e a ai zinekoekin Io u ik dago, e e e en zi-
alde sozial p ima ioenekin e laziona zen da. Ka alunian aldiz, iden i a e
nazionala en bizipen laikoagoa egongo li za eke, p odukzioan e a poli ikan
e di a uagoa. A azo hau zabala e a asko a ikoa da bene an, baina az e u
beha ekoa; aspek u ideologiko e a poli iko, psikologiko e a ekonomikoak ez-
be dindu beha di a, e a adizioa, e ligioa e a bes e ak o e en ba zuek he i
bezala bizi den iden i a ean du en e agina az e u beha da.

<<Pape s)>: Re is a de Sociologia
Giza ea az e zen dugunoi, be az, desa io ba plan eia zen zaigu: Au oi
nomi-Es a ua en giza e-e eali a ea maila zien i iko ba ez deszi a zea,
chau-
inisme
-an e o i gabe alegia.
ESPAINAREN PLURALTASUNA
Gai hauei bu uzko lehenengo opake a ba ek muga u a izan beha zuen
de igo ez, e a e an zunak edo konklusioak baino gehiago, galde ak so -
e azi beha zi uen. Hala e e, honako konl lusion a e a dezal egu: ingu u
poli il o e a sis ema sozioekonomiko be dinen ba uan au ki zen baga a e e,
He i bakoi zeko mode napen- e a aldake a- p ozesuek di uz en ezau-
ga iak ezbe dinak di a. Ezbe di asun his o ikoak e a o aingoak di ela e a,
eno a ezinezko plu al asuna dugu Espanian.
Es a uko nazio e a e egioek di uz en ezauga ien az e k a au e a e a-
man beha du enak, giza e-zien ziala iak di a. Lan honek ezin dezake ahaz
poli ika a loan ge a zen a i dena. Baina poli il oak e e oke ibiliko li a eke,
e eali a ea en az e ke a zien i il o ik e a o zen dena kon u an ha uko ez
balu e, e a Espaina e akunde homogeneo e a uni o me ba kon side a uz
ja ai uko bali a. Gu e Es a ual nazio e a e egio asko du; honek, zenbai-
en za , poli ika e a e akun za beha ezl oa ez li za ekeen maila ba ez kon-
plika uko li uzl e; baina, duda ik ez, e eali a e ho i az e edo zuzen zeko
dauden esna poli iko e a zien i ikoak, e eali a e be a baino konplexu a-
.sun e a abe as asun gu xiago akoak di a. Azken inean, e eali a ea da
nagusi.
ELKARREKIKO DEBATE ETA IKASKETEN ETORKIZUMA
Si ges-ko iha dunaldien konklusioe an jadanik, deba ea en ja aipena
ga an iza zea en konp omezua ha zen genuen,
11.
iha dunaldi ba zuen bi-
dez; honelako opake ak, nahiz denbo a gu xi i aun, i zelki emanko ak
iza en di a. Baina honen apa e, beha bada l on u an ha u beha genukeen
auke a ba ze a izango li za eke: Unibe si a e ba uan elka uke naha o
e a sis ema ikoagoak bul za zea ike zapen e a hezkun za unibe si a iozko
< cu icula~>
en ba uan, ohizko gauza bezala. Honela, zenbai helbu u lo u
nahi izango li a eke: Espainako nazio e a e egioen a ean unibe si a e
mailan man en zen dugun elka -jakinez asuna apu zea; ike zapen e a e a-
kun za-gai asunen zabalkun za, bakoi za en mugen kanpo, posible bihu zea;
Ca alunya-Euskadi: socie a
i
polí ica
gu e e eali a e soziala en ezague a be e e a k i iko ba lo zea. Bai ins i-
uzionaldu iko jakin zen bidez (ekonomia, soziologia, his o ia, geog a ia e a
aba ez), bai diziplinaa eko ikaske ak e a hezkun za bul za uz, aipa u ako
helbu u guz iak be e li ezke.
Jadanik zenbai espe ien zi ekin has genezakeela us e du nik. Hona
hemen ba zu, adibide bezala:
1.
Espainako unibe si a e ezbe dine a ik me odologi-euska i komuna
izango luke een ak ua1i a ezk.o zenbai gai i bu uzko ike ke a ba e a egina
e a gonba a ua.
2.
Ku so edo min egi egonko ak unibe si a e bakoi zean, edo behin-
za p in zipale an, nazio e a e egio desbe dine ako egi u a sozio-ekonomi-
kepoli ikoa en aspek u espezi iko ba zu az e uko zi uz enak; aspek u
hauek
ez
lu e o dez u beha ko, au ezsuposa u baizik, diziplina desbe dinen
i akaskun za, non { e egio-aldagaia~ un sezkoa izan beha bai du.
3.
Ikuspegi ins umen :llago ba a, unibe si a e bakoi zeko biblio e-
kan i(au onomiak)> izeneko sail ba so zea oso ondo legoke. Sail hone an,
e egio e a nazionali a eak hobe o ezagu zeko balio izango lukeen giza e-
zien zi a ea en bibliog a ia osoa bilduko li za eke, exhaus ibo asun-asmo
ba ekin; honela, gau egun sa i an ge a zen dena, hau da, e egio konk e u
ba e ako dokumen u, ma e ial e a a gi a apenak be e muge a ik kanpo oso
eskaski ezagu zen di ela, ekidingo li za eke.
4.
Beha bada e aginga ia li za eke unibe si a een aneko Ins i u o
ba so zea, aipa u di udan ike liun z-a eak e a agi i- ondoen inkapena
bul za zeko; honela, agian askoz gehiago lo uko li za eke: unibe si al-
elka ukea e a Unibe si a ea en zabalkun za.
Beha bada, espe ien zi haue ako ba zu ez di a au e a a e ako, agian
bes e zenbai espe ien zi emanko ago so uko di uz e. Nola edo hala, Uni-
be si a ea e a unibe si a iok, gau egungo Espainan ema en den He i
desbe dinen a eko elka bizi zak esan nahi duena engan k i ikoki sakon-
zea i uko egingo bagenio, e:z genuke gu e ze egina be e izango.
Oha a: S~ ges-en au kez u iko xos enez gaine a, La es uc u a social
del
País Vasco,
F ancisco
J.
Lle a- en a ikulua aipa u beha du hemen, baliogani asun handi akoa
izan
bai
zai .