Prof. J. Dagys (1906.X.11 – 1993.I.31)

JUOS BĘDZIEMY PAMIĘTAĆ Prof. J. Dagys (1906.X.11 — 1993.1.31) W ubiegłym roku, dożywszy 86 [wieku] lat, zmarł wybitny botanik, doktor habilitowany, profesor, członek korespondent Akademii Nauk Jonas Dagys. Jo jego zakres badań był bardzo szeroki: fizjologia i morfologia roślin, ir substancje stymulujące wzrost drożdży, fitoncydy, ekologia roślin wybrzeża Bałtyku, historia botaniki Litwy, płacz roślin, wpływ witamin i mikroelementów na aktywność enzymów, nų zawartość chlorofilu i intensywność fotosyntezy w liściach roślin. ir J. Dagys — profesorów K. Regelio ir L. Uczeń Vailionisa — napisał ważne prace z zakresu nauk biologicznych, wiele pracował nad kształceniem be specjalistów botaniki, ponadto napisał podręczniki dla szkół wyższych, popularne broszury, wiele recenzował, redagował „Słownik botaniki litewskiej” (1938, cz. 1), „Słownik terminów botanicznych” (1965), „Florę Litewskiej SRR” (1959—1980, 6 t.) i in. publikacje. J. Wkład Dagysa jako ir naukowca i pedagoga į w naukę Litwy jest ważny nie tylko dla ne botaniki, lecz także dla terminologii. ir Profesor poświęcał szczególnie dużo uwagi litewskiej terminologii botanicznej. Przez wiele lat był on członkiem Komisji Słownika Botanicznego (przed wojną), później jej o przewodnicząir cym, członkiem Rady Terminologicznej przy Prezydium Akademii Nauk. O staraniach na rzecz doskonalenia języka naukowego świadczą ne nie tylko jo redagowane słowniki terminów botanicznych, lecz ir także artykuły, recenzje podręczników i listy. Oddając cześć Profesorowi, przedstawiamy kilka fragmentów iš jo artykułów dotyczących terminologii botanicznej (pisownia oryginalna). J.G. Pisanie prac naukowych be bez terminologo ii jest niemożliwe, dopóki nikt przed Pabrėžą nie zajmował się terminami botanicznymi w języku litewskim. Zatem całkowicie zrozumiałe jest J. ubolewanie Pabrėžy w „Taisliusie”, s. ([2], 9): „Ależ och, jakże trudną rzeczą jest wydać takie dzieło w takim języku, w którym dotąd żaden Żmudzin iš nawet nie pomyślał, by w tej dziedzinie pisać!” <> „Taislius auguminis” nie jest przeznaczony dla szerokich warstw społeczeństwo a, „żmudzcy gospodarze” ir nie zrozumieliby dziś tej książki, nie mówiąc już o ówczesnych poddanych. Jest to specjalne, czysto naukowe dzieło o ne popularyzujące naukę; mogło służyć jako podręcznik dla szkoły wyższej. 71 Druga część wstępu nosi tytuł „O botanicznych ir terminach systematycznych” („O systemie terminów ir botanicznych”). W pierwszym rozdziale przedstawiono system roślin Linneusza, nieco uzupełniony według Sprengla. Dla jednostek taksonomicznyK. ch używa się następujących terminów: gromada (classis), rząd (ordo), odmiana (genus), rodzaj (species) ir odmiana (varietas). Obecnie nazywane inaczej: klasa, rząd, rodzaj, gatunek, varietas. ir „Veislė” w języku litewskim oznacza coś ką zupełnie — innego — odmianę wyhodowaną w drodze selekcji przez człowieka. „Skirtis” być może jest ir odpowiednim terminem na określenie gatunku, ponieważ w handlu „rūšis” ma inne znaczenie. J. Życie i prace ir Pabrėży// Jurgis Pabrėža (1771--1849). V., 1972. P. 15--16. Niektóre obrazowe terminy zaproponowane przez Pabrėžę zachowały się do dziś w słownictwie botanicznym, np.: przysadka (bracteae), znamię (stigma), obrączka (annulus), terlytėlė (cyphella), łuszczyna (siligua), łuszczynka (silicula), woreczek (utriculus) itd. ir Wykładowcy Katedry Botaniki Uniwersytetu Kowieńskiego mniej więcej do 1930 m. ir zasadniczą część kwiatu nazywali, podążając za Pabrėžą, motelkami ir (słupkami) mężczyznami (pręcikami), jednak później zrezygnowano z tų terminów antropomorfizpamo skui nuo. W pismach Pabrėžy jų znajduje się więcej takich antropomorfizmów, np. język ir (języczek), strajus (pylnik). Tamże. P. 18. Ogólnie w pracy ks. Fedoravičiusa nowych nazw roślin jest mnóstwo, lecz mają one większą wartość historyczną i stanowią wyraźny przykład ilustrujący tworzenie słów brakujących w ówczesnej literaturze tų naukowej. Tak je į traktuje Redakcja Słownika Języka Litewskiego, a także redaktor wydawanego w tym roku Litewskiego Słownika Botanicznego, przejrzał je w ten sposób, włączając do słownika z rękopisu Fedoravičiusa tylko nazwy rodzajów, jako ir synonimy. į šį iš Nieudane polonizmy w ogóle nie zostały uwzględnione. Ale w tamtych czasach, gdy literatura litewska była tak uboga i zanieczyszczona barbarzyzmami językowymi, nazewnictwo roślin Fedoravičiusa należy uznać za dzieło wymagające wiele starannej pracy i całkiem dobrze wykonane. Dziwne, że ks. ir ir Fedoravičius, chociaż był znajomym ks. ]}સ-cmpr?Winvalid- ?출장안마? } 久游? еиҭ? su A. Pabrėža, nie jo otrzymawszy materiału zielnikowego, jednak niczego iš nie zapożyczył z terminologii ir nomenklatury Pabrėży. Jeśli niektóre nazwy się ir pokrywają, to tylko dlatego, że w całej Litwie się rozpowszechniły lub zostały zaczerpnięiš te przez obu autorów z używanego K. G. przez Hagenego J dzieła „Preussens Pflanzen“. Chociaż pod względem formy nazewnictwa obu autorów są podobne, gdyż oba zostały sporządzone przy zachowaniu systemu Linneusza. Tylko A. W nazewnictwie Pabrėży jest mniej zapożyczeń. ks. Józef Fedorowicz — Iłukszty ir Florysta Ziemi Zarasai: (1776—1860) // Przyroda. 1938. Nr. 3. P. 181. Podsumowując dorobek naukowy prof. Vailionisa ir jo jego zasługi, chciałbym jeszcze podkreślić, że był typowym litewskim naukowcem, krzewicielem kultury litewskiej. Już wspomniałem, że przy wyborze tematów pracy litewskość miała dla niego decydujące znaczenie. Tak samo pod względem ir formy profesor starał się pozostać wzorowym ir Litwinem. Swoje prace publikował wyłącznie w litewskich czasopismach naukowych, choć z tego powodu prace te pozostały niemal jo niezauważone przez ir prasę międzynarodową. Wprawdzie należał do dwóch zachodnioeuropejskich towarzystw botaników: Société Botanique de France ir Deutsche Botanische Gesellschaft; jednak przynależność ta była całkowicie bierna, ponieważ profesor nie uczestniczył ani w zjazdach członków tych towarzystw, ani nie pisał w wydawanych jų przez nie czasopismach. Lecz Aktualne kwestie litewskiej botaniki zawsze leżały mu na sercu. Przede wszystkim profesor z wielkim oddaniem troszczył się ir o stworzenie i ujednolicenie właściwej litewskiej nomenklatury ir botanicznej i terminologii. To dzięki staraniom prof. Vailionisa została 1926 m. zorganizowana Lit. Komisja Słownika Botanicznego w wyżej wymienionej sprawie, choć inicjatywa, według samego profesora, wyszła od dr. iš K. Griniusa. Be prof. Dzięki staraniom Vailionisa praca Komisji nie rozwinęłaby się i nie postępowała tak szybko, jak to rzeczywiście iš miało miejsce. Prof. Vailionis poświęcił całą duszę tworzeniu Słownika Botanicznego: sam zbierał materiały, zapraszał współpracowników, z własnych iš środków pokrywał wydatki su związane ze zbieraniem materiałów, mnie, swojemu asystentowi, powierzył wykonywanie prac redakcyjnych, lecz sam w każdej chwili był szczerym ir doradcą w pracy redakcyjnej. Ir w końcu uwieńczył ogromną tą pracę, wydając własnym kosztem cz. litewskiego Słownika BotaniczI nego. Prawdą mówiąc, zaciągnął tym wobec siebie i swojej rodziny ciężki dług. Ale za to tym dziełem prof. Wailionis utrwalił swoje imię w historii botaniki Litwy, ponieważ dzieło to, obejmujące jedynie nomenklaturę; lecz także geograficzne i ekologiczne rozprzestrzenienie roślin, ich znaczenie i zastosowanie ne w rolnictwie, medycynie oraz do innych ir celów, będzie służyć jeszcze co najmniej kilku pokoleniom jų litewskich ir przyrodników. Przygotowując ten słownik, prof. ar Wailionis był 73 bardzo pomysłowym twórcą neologizmów tam, gdzie brakowało nazw roślin zebranych z żywego języka. Tymczasem gdy inni autorzy Słownika…“]}] ไม่ต้องฝาก? Wait JSON malformed? Need valid. Include exact item iš translated. Last Lithuanian Tuo tarpu kai kiti Žodyno Członkowie komisji często skłaniali się ku temu, by roślinom niemającym nazwy w języku ludowym pozostawić nazwę łacińską, dodając jedynie litewską końcówkę, prof. Vailionis su zgadzał się na to ostatnie wyjście tylko w ostateczności, gdy nie udawało się wymyślić niczego odpowiedniego. A zatem prof. Vailionis podarował naszemu słownikowi wiele udanych nazw roślin, takich jak maražolė (Tunica prolifera), puikūnas (Mimulus guttatus), šiaudenis (Anthericum ramosum) itd. ir Ir w terminologii anatomii roślin prof. Vailionis uparcie bronił niektórych terminów litewskich, np. akelė, nie zgadzając się na używanie zwyczajowej wśród innych biologów nazwy celė. Bardzo szkoda, że nie będzie już mógł współpracować przy przygotowaniu tej części słownika II (terminów anatomii, morfologii i ir fizjologii roślin), gdyż dla — twórczości jo otworzyłoby się tu jeszcze szersze pole. Liudas Vailionis (1886—1939) // Przyroda. 1939. Nr 3. P. 194-195. Mówiąc o mikroorganizmach, które dla ucznia są przedstawicielami całkowicie nowego świata, koniecznie potrzebne są szersze opisy rysunków. ir <...> Przy okazji rysunki Volvox ir Ulothrix są odwrócoir ne i zamienione miejscami. Dla tych mikroorganizmów należało wymyślić ir litewskie nazwy albo zapytać starszych kolegów, przynajmniej podać litewską ar transkrypcję: jak gi I kl. uczeń wymówi słowo Vaucheria? A. Jakučionis. Podręcznik przyrody dla I zreformowanej klasy. K., 1936. 110 p. — Rec. : J. Dagys: [Bez tytułu] // Natura. 1937. Nr. 2. P. 121. Opracowała Jolanta GAIVENYTĖ Prof. L. Terminoloir gia historycz1993 m. na Mulevičiusa wiosną, tuż przed św. W Wielkanoc zmarł wybitny litewski — historyk prof. hab. dr L. Mulevičius. Odszedł człowiek ir wielce czcigodny i bardzo prawy į Do krainy Hadesu, gdzie, jak powiedziA. ał poeta Žukauskas, „Już nic się nie zacznie i nic się nie skończy- ”… 74