Pagrindinės bibliotekininkystės sąvokos Vaclovo Biržiškos redaguotose enciklopedijose

PODSTAWOWE BIBLIOTEKOZNAWSTWA POJĘCIA VACLOVO BIRŽIŠKOS ZREDAKOWANYCH ENCYKLOPEDIACH O zasługach Wacława Biržiški dla kultury Litwy, a o za jej pośrednictwem, rzecz ir jasna, dla książki, wiele już powiedziir ano i napisano. Dlatego chciałoby się przyjrzeć į nieco węższej dziedzinie działalności — kulturalnej ir į — bibliotekom su i temu, co się z nimi wiąże, zbadać, jaki wpływ wywarł sam V. Biržiška oraz inni ir su ludzie o jasnej pamięci, którzy z nim pracowali, przygotowując powszechną encyklopedię. Przeanalizujemy, jakie pojęcia z bibliotekoznawstwa zostały wyjaśnione w powszechnych encyklopediach, których redaktorem naczelnym był V. Biržiška, porównamy jų objaśnienie wydanej w Kownie „Encyklopedii litewskiej” ir „Encyklopedii litewskiej”, która ukazała się dė Stanach Zjednoczonych Ameryki. „Biblio (gr. biblos księga, biblion książeczka) początkowa część wyrazów związanych z nauką o książcepektyva ]}.】【。 — тәш. 天天中彩票中大- — 奖? We need correct malformed? Need su output only JSON valid, exact translations. Last source lacks closing? Translate. <...>“ (3, T. 2, p. 473), dlatego ir przeanalizujemy takie pojęcia, znajdujące się w tych dwóch encyklopediach. Zaczniemy od terminu bibliografia, ponieważ określana nim dziedzina działalności sięga najdawniejszych czasów. „W Encyklopedii Litewskiej” (2, p. 834-847) pojęciu „bibliografii” poświęcono aż rubryki. 13 Podano pochodzenie słowa, tj. skrót iš nazwy języka, z którego pochodzi to słowo, etymon, tłumaczenie na język ir jo litewski. į Następnie przedstawiono rozumienie samego jo pojęcia, jego zmiany, ko wyjaśniono, czego nie należałoby nazywać bibliografią, ponieważ „inni bibliografowie skłonni są utożsamiać B. z nauką o su książce (ros. КННroBezieHue, vok. Biicherkunde, lenk. ksiggoznmawstwo)“ (2, T. 3, p. 834— 847). Be to, dość szeroko i popularnie ir wyjaśniono, do czego bibliografia jest potrzebna zarówno naukowcowi, jak i uczniowi. W „Encyklopedii Litewskiej” poświęcono temu pojęciu odrębne hasła. 9 Podano również etymologiczne wyjaśnienie tego słowa oraz rozumienie pojęcia: „w starszym znaczeniu ogólnie ir nauka o książce”. Z czasem B. pojęcie się zawęziło; ir obecnie — jest to nauka o opisie ir książek, samo spisywanie i opisywanie książek (3, T. 2, p. 474—478). Przedstawiono zadania i początki bibliografii, doświadczenia światowe, podano informacje o bibliografii litewskiej z różnych dziedzin nauki, omówiono bibliografię gazet, wymieniono prekursorów bibliografii. Be w obu encyklopediach zamieszczono artykuły o 147 instytucie bibliograficznym, wydawnictwie „Wiadomości Bibliograficzneo ”, w encyklopedii bostońskiej można ponadto przeczytać o ir towarzystwach i kongresach bibliograficznych. W omawianych encyklopediach znajduje się około dziesięciu rzadszych słów, których pierwszy człon brzmi biblio-. Jedno jų występuje tylko w „Encyklopedii Litewskiej”, w której podano ne jedynie etymologię słowa bibliognozja, ale określono je jako „termin, który próbował wprowadzić ks. Jonas Juozas W dziele (1730-1791) Riveta „Polowanie na źle poinformowanych et antykwarycznych bibliografów“ (2, T. 3, p. 834). W tym dziele podano definicję terminu i wyjaśniono, że z powodu ir przeciwstawienia „bibliografii jako opisowi książek bibliografii ir jako sztuce mówienia o książkach pod względem treści lub historii termin ten zupełnie jų się nie przyjął” <...> (Tamże). Jeszcze jedno nieprzyjęto te przez samego J. J. Riveta proponowane — słowo bibliologia. Įdomu tai, kad abiejose enciklopedijose jis įvardytas terminu, bandoma atskleisti sąvokos turinį. ir „Lietuviškojoje enciklopedijoje“ plačiau paaiškintas termino paplitimas, ypač Rusijoje, kur vienas bibliologijos draugijos steigėjų A. M. Loviaginas pripažino, kad bibliografija ir bibliologija yra sinonimai (2, T. 3, p. 848). Skaitydami „Lietuvių enciklopedijos“ straipsnį pačia tema, ta pastebime, kad čia mintys išdėstytos glausčiau, sąvokos turinys paaiškintas labai konkrečiai, to, paaiškinta, o kad be „dėl per didelio termino turinio išplėtimo, terminas neprigijo, nes tas sritis nagrinėja specialios disciplinos“ (3, T. 2, p. 479). Abiejose enciklopedijose galima sužinoti apie bibliofiliją kaip apie tam tikrą veiklos sritį bei apie pačios sąvokos kilmę raidą. ir Trzykolumnowy artykuł „Encyklopedii Litewskiej” na ten temat jest nieco zagmatwany, choć istota została wyjaśniona wystarczająco dobrze. Artykuł w „Encyklopedii Litwinów” jest już nieco inny, napisany płynniej; bibliofilia jest tu określana ir jedynie jako ne „francuski neologizm (bibliophilie), który pojawił się w XVII w.”, lecz porównywair ny z innym su podobnym terminem, niekiedy używanym obok — mu filobiblion (według de Bury’ego wydaną a. w XIII [wieku] książkę „Philobiblion”, w której po raz pierwszy szerzej pisano o zamiłowaniu do książki). Be to, podkreślono, że „termin bibliofilia odróżnia się od bibliomanii, chorobliwe- — go przywiązania do książki” (3, T. 2, p. 473). 148 W encyklopediach ir występuje kilka nieco rzadziej używanych złożeń, których pierwszym członem jest biblio. — W obu encyklopediach przedstawiono pojęcia „bibliomania” ir rozumienie (2, T. 2, p. 479; 3, T. 3, p. 348) „bibliomancji”, a w encyklopedii kowieńskiej w jednym zdaniu wyjaśniono treść pojęcia „bibliokleptomanii”. Po dokonaniu przeglądu obecnie ar częściej i rzadziej ar używanych złożonych terminów, które z pewnych przyczyn w ogóle się nie przyjęły, należałoby omówić jedno z najważniejszych pojęć, ir które jak dotąd się przyjęło i pozostało niezmienione „biblioteka“. Artykuł o bibliotekach zajmuje 20 „Encyklopedii litewskiej“ ir 14 szpalty „Encyklopedii litewskiej“. Najpierw podaje się pochodzenie samego słowa oraz ir wyjaśnienie pojęcia: „instytucja ar kulturalna przeznaczona dla szerszego lub węższego kręgu czytelników, systematycznie uzupełniana zgodnie z planem książkami i ir innymi drukami, przechowywanymi w specjalnie przystosowanym ir pomieszczeniu i uporządkowanymi przez specjalistów bibliotekarzy. Takie znaczenir ie termin B. zyskał dopiero w XIX w.“ (3, T. 2, p. 479), dalej wyjaśniono, że „treści terminu najdokładniej odpowiadają biblioteki USA”, ponieważ „znaczna B. część nie spełnia któregoś z wymogów tej definicji” (2, T. 3, p. 850-870), o „niewłaściwe uporządkowanB. ie znajdowało odzwierciedleir B. nie w tytułach. Np. na Litwie zamiast terminu B. przez długi czas używano słowa knygynas księgozbiór, odpowiadają- — cego etapowi rozwoju, kiedy B. chodziło tylko o gromadzenie książek w jednym miejscu, bez į troski o to, dla kogo te zbiory są przeznaczone. Współczesne B. knygynas gdzie indziej nazywane magazynem, nę B. stanowią be jedynie część organizacyjną, która nie może być żadną B., lecz żadna nie obejmuje całej treści” B. (3, T. 2, p. 479). W „Encyklopedii Litewskiej” podano ir pojęcie „bibliotekoznawstwa”, wyjaśniono jego treść, jednak terminologicznie go nie nazwano. ji „Bibliotekoznawstwo ujmuje w į całość wszystko to, co każdy bibliotekarz ką powinien wiedzieć. Ji dotyczy zagadnień związanych su B. z organizacją, urządzeniem, prowadzeniem, porządkowaniem, su uzupełnianiem, przechowywaniem oraz metodami pracy związanej z czytelnikami (zwłaszcza w bibliotekach publicznych B.). Wszystkie te zagadnienia stanowią zazwyczaj ir treść kursów bibliotekarskich i szkół bibliotekarskich” (2, T. 3, p. 850-870). Be wskazana literatura bibliotekoznawcza, której trzy pozycje są iš w języku litewskim. W obu encyklopediach podano ir drugie znaczenie biblioteki, które jedynie W „Encyklopedii 149 litewskiej” określa się terminem, mianowicie: „biblioteka w różnych językach jest często używanym terminem na oznaczenie serii książek o różnej treści z jakiejś dziedziny lub ar czasopisma” ar (3, T. 2, p. 486). Zarówno w wydanej w Kownie, jak i w wydanej w Bostonie encyklopedii znajduje się ir więcej artykułów dotyczących zagadnień zaliczanych do bibliotekoznawstwa, takich jak katalog, katalogowanie, kartoteka, klasyfikacja dziesiętna, przedstawiono informacje o najważniejszych bibliotekach świata, historii bibliotek, technice bibliotecznej, ustawodawstwie bibliotecznym, a także o bardziej ogólnych zjawiskach kultury, takich jak książka, historia jej powstania, pierwsze książki, wydawanie książek, księgarstwo obnośne, przemyt książek, oprawa książek, początki tego rzemiosła. Osobny artykuł poświęcono czytaniu i rozumieniu, omówiono jakość i ilość czytania, metody nauczania czytania, wskazano, kiedy i kto po raz pierwszy użył terminu dokumentacja. Autorzy ważniejszych artykułów encyklopedii są wymienieni na początku każdego tomu. jo ir ir ir jų Wśród kilkudziesięciu ważniejszych artykułów drugiego tomu „Encyklopedii litewskiej” wymieniono napisane przez samego Vc. Biržiškę artykuły o bibliofilstwie, bibliografii i bibliotece. W trzecim tomie „Lietuviškosios enciklopedijos” wyodrębniono jedynie tematy, ale artykuły o instytucie bibliograficznyne m, bibliologii oraz bibliomanii. W pozostałych ir tomach „Lietuvių enciklopedijos” wśród ważniejszych artykułów wymieniono P. Skardžisa o encyklopedii, Grincevičiusa Č. o inkunabule, redaktora działu pedagogiki P Maldeikisa o czytaniu, Gaučisa P. ir V. Čivinskasa o książce, Švaistasa-BalčiJ. ūnasa o kolporterach książek oraz kilka innych. Literatura 1. Lietuviškoji enciklopedija / Gł. red. V. Biržiška. K.: Fundusz Prasowy. T. 1— 10. 1933-1941. 2. Encyklopedia litewska / Męż. red. V. Biržiška. Boston: LEL. T. 1-36. 1953— 1969. Nijolė BLIŪDŽIUVIENĖ 150