Jurgis Elisonas ir jo atminimo knyga

TERMINOLOGIA DROBIAZGI IR PUBLIKACJE JURGIS ELISONAS I JEGO KSIĘGA PAMIĄTKOWA Instytut Ekologii wydał księgę pamięci wybitnego nauczyciela, działacza społecznego, aktywnego przyrodnika Jurgisa księgę (1889-1946) pamięci Elisonasa', pewien pomnik człowieto ka, który XX a. w pierwszej ir połowie [wieku] niemało działał i dokonał. Wśród licznych jo większych i ar mniejszych dziedzin działalnir ości, po upływie ponad pół wieku po jų od śmierci działacza, wyraźnie widać szeroką, całkiem dobrze į rozwiniętą dziedzinę terminologii. O ir nie był obojętny na potrzeby języka, a także w ogóle duchowejo go życia narodu. Te rzeczy J. Elison interesowałby się tym przez cały okres dojrzewania. Dlatego z pewnością nie brakuje powodów, by nie przechodzić obojętnie obok książki „Jurgis Elisonas”. Be no cóż, czas szybko płynie, ne už gór ir 110. rocznicy urodzin bohatera tej książki. Jak ir ne jako XX młodzieniec, który na początku wieku pobierał J. nauki, Elison wcześnie uświadomił sobie, że jest Litwinem, nie ir wstydził się swojego pochodzenia i postanowił pracować Litwie. Były J. uczeń Elisona w gimnazjum w Poniewieżu, w seminarium ir nauczycielskim D. Urbas wspominał M. opowieść Miškinisa, jak bodajże w r., pod koniec 1913 wakacji, spacerujący po stacji po kolejowej w Rakiszkach, oczekując na pociąg do Dyneburga, student Uniwersytetu Petersburskiego Elison, pytając po litewsku: „Chłopcy, czy są wśród was Litwini?”, zachęcał tych, którzy się odezwali, do kształcenia się, czytania litewskich gazet, zapraszał ich do pisania, obiecywał odwiedzać, pomagać w ożywieniu działalności, i to czynił?. J. Człowiek czynu, który wysoko cenił, kształcił społeczeństwo i przyzwyczajał swoich uczniów, o studentów, do szanowania pozostałości minionych pokoleń, sam przez cały czas į pracował, gromadząc innych do pracy dla postępu kraju — taki właśnie był. ]}ocer 絲襪? ir Wait JSON invalid? Need exact. Let's output valid. ]} 海南天天中彩票? No. Need ir final valid. 񟿿? Let's reconstruct last ending. maybe. I'll provide valid ir JSON. ir — J. Elisonas. Był to człowiek bardzo twórczy. Nie zawężał, lecz stale poszerzał zakres swojej działalności i dziedziny naukowej. Jako wykształcony zoolog interesone wał się tylko tym, „ Jurgis Elisonas. 1889–1946 /oprac. A. Jakimavičius. Kolegium redakcyjne: J. Virbickas (przew.) i in. Wilno: Centrum Wydawnicze Baltic ECO, 1997. 126 s., 8 ryc. s. *Urbas D. Nauczyciel i krajoznawca //Jurgis Elisonas. 1889—1946. S. 24. 132 jakie zwierzęta, ir gdzie i jak żyją w rodzinnych stronach, lecz ir ką o nich moi ludzie, jakie te zwierzęta trafiły do twórczoį ści ludowej. Po dokładniejszym zbadaniu mogłoby się wyjaśnić, że J. Elisona można uznać za pioniera zoofolklorystyki, czyli ludowej zoologii. ar Nie dziwi nė więc zbytnio, że był on iš tų jednym z ne nielicznych filologów, których prace publikowano w naukowych wydawnictwach ir folklorystycznych i językoznawczych („Tautoje žodyje”, „Mūsų tautosakoje”*, „Tautosakos ir darbuose” oraz „Archivum Philologicum““ ). Materiały do takich prac į chętnie gromadzili dla niego uczniowie, ir których prosił o pomoc, a tym samym ir sami wciągali się do pracy kulturalnej. Prawdę mówiąc, ne samemu tylko jemu wiele — różnorodnych materiałów zebranych przez uczniów przekazano instytucjom naukowym. W bibliotece naukowej przechowyir wane jest obecnie duże archiwum samego J. Elisona. Po Po powrocie z pierwszej wojny światowej na Litwę Elison niemal od razu obrał drogę nauczyciela przyrody, poświęcając się szczególnie zoologii. į }]}%timeoutJ. ?һур? (invalid) iš mmad аамҭазы? į Nope. Need valid JSON no weird. Reproduce exact count 7. Last output glitch. fix. ҡат. ฝ่ายขายข่าว. Wait ne desired translation all. Ensure preserve whitespace? Original last ir has no trailing space. Let's issue valid. યાદ. (1920, 1925, 1938 ir 1940 Szczególność polega na ir tym, że nie tylko sam nauczał swoich uczniów, lecz także tłumaczył i pisał podręczniki zoologii m.), gromadził i porządkował terminy z tej dziedziny, opublikował pokaźny zbiór artykułów o różnych zwierzętach naszego kraju, wreszcie 1932 m. ukazywały się czasem Encyklopedia zwierząt Litwy nazywana trzyczęściową księgą jo „Ssaki naszego kraju“. 1919-1920 m. w prasie („Lietuvos mokykloje“, „Draugijoje“) ukazały się J. Elisona „Krótki pro- *Elisonas zoologiczny słownik terminów J. Kilka rzeczy folklorystycznych o żabach naszego kraju (Amphibia) //Tauta ir žodis. K., 1926. T. 4. S. 476-485. *Elisonas J. Ceremonie kozła / Nasza folklorystyka. K., 1930. T. 2. P. 117— 126; jo samego. Wilk w folklorze // Tamże. P. 127; jo własnego. Gady naszego kraju (Reptilia) w świetle litewskiego folkloru // Tamże. K., 1931. T. 3. P. 81-177; jo własnego. Fauna naszego regionu w litewskim folklorze // Tamże. K., 1932. T. 5. P. 3-231; jo samego. Bóg Dziadek // Tamże. K., 1935. T. 9. P. 3-352. *Elisonas J. Formy etykiety ir powitania wieśniaków // Prace folklorystyczne. K., 1935. T. 1. P. 27-48; jo samego. Naśladowania odgłosów przyrody w litewskim folklorze // Tamże. K., 1939. T. 6. P. 238-351. *Elisonas J. Wykaz ir różnego rodzaju rzeczy z tkanin lub skóry /I Archivum Philologicum. K., Kn. 1931. 2. P. 117-131; jo samego. Próba słownika terminów technicznych litewskich chłopów // Tamże. K., Kn. 1932. 3. P. 125-167, su ilustracjami. 133 jektas“, o 1920 m. W Kownie wydano jo „Słowniczek terminów systematyki zoologicznej“, jak powiedział sam autor, „przystosowany do kursu szkół wyższych“. Jest to pierwszy litewski drukowany słownik terminów z tej dziedziny, zresztą oceniony przychylnie przez K. Būgę, dając mu ir okazję do szerszego wypowiedzenia się w niedokończonej recenzji na temat jednej czy drugiej istotnej kwestii terminologii (źródeł terminów, akcentowania)". Wkrótce opublikowį ano artykuły „Nazwy przedstawicieli gromady gadów, czyli płazów beznogich (Reptilia), na Litwie” („Kosmos”, 1920/ 21. Zeszyt 1. P. 95-96), „Przedstawiciele gromady żab (Amphibia) nazwy przedstawicieli ir jų na Litwie Tamże. P. 88-94), „Co oznacza gonė, gonys“ („Praca oświatowa“. 1921. Nr. 1/2. P. 88-90), „Z nieopublikowanych pism botanicznych Pabrėży“ („Kosmos“. 1922/23. Zeszyt. 1. P. 46-51; Sas. 2. P. 183— 186; Sas. 3. P. 283-292). „Mokymo-auklėjimo pavyzdžiai: Geologijos fizinės geografijos žodynui ir medžiagos truputis“ („Praca oświatowa“. 1923. Nr. 2. P. 126-134), „Biologijos ir lyginamosios stuburinių gyvulių (taip pat žmogaus) ir anatomijos terminų medžiagos rinkinys“ ( „Praca oświatowa“. 1924. Nr. 1. P. 19-34; Nr. 2. P. 129-144; Nr. 3. P. 238-250; Nr. 4. P. 321-336; Nr. 5. P. 430-445; Nr. 6. P. 539-555; Nr. 7. P. 623-638; Nr. 8. P. 812-841), „Kilka nazw chmur ir używanych w bliskich mu miejscowościach powiatu poniewieskiego” („Praca oświatowa”. 1924. Nr. 8. P. 714-719), „Przypuszczalna nazwa wymarłego zwierzęcia z naszych puszcz, Gulo borealis Nilss., nazwa” („Kosmos”. 1924. Sas. 2. P. 174-176), „Jak nazwać po litewsku człowieka, który poluje?” tą („Myśliwy”. 1927. Nr. 1. P. 9-10), „Kilka poetyckich nazw zwierząt zaczerpniętiš ych z żywego litewskiego języka ir ludowego” („Švietidmo arbas“. 1927. Nr. 1. P 25-29; Nr. 2. P 121-133. Ir oddzielne wydanie: Kowno, Jako 1927). ważne dla terminologii należałoby tu ponownie przypomnieć wspomniane wcześniej prace, opublikowane w du wydawnictwie językoznawczym Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Witolda Wielkiego „Archivum Philologicum“ (zob. szósty przypis). Wreszcie ir jeden z ostatnich artykułów, które ukazały się za życia, — „Próba słownika rybackiego w języku litewskim“ („Gimtasai kraštas“. 1943. P. 372—384) — jest poświęcony terminologii. Zarówno według R. opracowanego przez Tolvaišaitė „J. Elisono „Zob. Būga K. Pisma wybrane. Wilno, 1961. T. 3. P. 783-786. 134 bibliografię prac”* jo opublikowano pewne prace bliskie jej pod względem terminologiczar nym. Jednak różne kwestie nazewnictwa J. zostały przez Elisonasa ar przynajmniej ir ne wspomniane w tej czy innej pracy. Na przykład w artykule „Czy w wodach Litwy spotykani są przedstawiciele rzędu waleni (Cetacea)” („Przyroda“. 1936. Nr. 3. P. 189-190), przeciwstawiając się skłonności niektórych zoologów do nazywania zwierząt spolszczonymi łacińskimi (rzekomo międzynarodowymi) nazwami, dziwił się: „Po co piękne, zadomowioir ne w życiu litewskie nazwy waleni i fok proponuje ir się zastąpić prawdziwymi drętwymi tworami: cetaceami i płetwonogami”*. ir Be w związku z tym wszystkie jo prace z zakresu nauk przyrodniczych (książki, artykuły, okruchy publikowanych materiałów) są ważnym źródłem etapu kształtowania się współczesnej litewskiej terminologii zoologicznej. W księdze pamiątkowej omówiono ir Obecnie w Bibliotece Akademii Nauk przechowywany jest J. Archiwum Elisonasa (R. W artykule Tolvaišaitė „Życie i działalność Jurgisa ir Elisonasa” ir itd. ). W tym archiwum znajdują się ir obszerne prace terminologiczne. Przede wszystkim iš jy należy wymienić, jak się wydaje, dzieło „Fauna — Litwy: wiadomości, ir bibliografia, słownik” (kilkanaście tomów maszynopisu, liczących 6000 ponad stron, a także około kartek"). 100000 Imponujące liczby! Wspomniair na jest obszerna praca przygotowana do druku (czy prace?) „Pasożyty naszego kraju" (czy/i? ,,Pasożyty)! !, który powinien być ważnym źródłem terminologii, a także rękopiśmienny słownik rybołówstwa? ir praca o rybach wód Litwy? ?. Takie kwestie terminologiczne zostały przedstawione, a niektóre przynajmniej częściowo omówione w książce „Jurgis ir Elisonas. 1889-1946“. Częsty autor artykułu w tej książce ukazuje J. zasługi Elisona dla litewskiej terminologii. W niektórych miejscach przedstawiany jest jako twórca terminów zoologicznych (s. 3), jako twórca podstaw litewskiej terminologii zoologicznej (s. 5), choć, jak można zrozumieć z iš zamieszczonego w książce K. artykułu Gaivenisa „J. Eli8 Zob. Jurgis Elisonas. 1889-1946. S. 97–109. ? Cyt. tamże. S. 61. 1" Tamże. S. 14. „Tamże. P 14, 68. 2 Tamże. S. 32, 75. 2 Tamże. S 32, 63. terminologia systematyki zoologicznej”, sam mógł stworzyć stosunkowo niewiele terminów. Wydaje się, że największym źródłem terminów używanych przez J. Elisonasa był żywy język zwykłych ludzi, a także piśmiennictwo litewskie i słowniki. Już samą ir obfitością materiału i wskazaniem jego źródeł „Słowniczek terminów systematyki zoologicznej” wywarł „dość miłe wrażen i*” K. Bugai'*. Zatem J. Wkład Elisona w į terminologię litewską ukazuje przede wszystkim zapewne stworzenie ne kilkudziesięciu czy kilkuset terminów, ar lecz także ukształtowanie całego systemu terminów zoologicznych na gruncie języka ludowego. Myśli te są na razie jedynie założeniami, wynikająiš cymi z tego, co dotąd wiadomo. Nie ma wątpliwości, że J. Działalność terminologiczna Elisona z pewnością zasługuje na dogłębne badania. Wówczas może wyraźniej byłoby widać jego zasługi jako twórcy systemu terminologicznego, o ne twórcy poszczególnych słów. Wreszcie wówczas można by zapewne śmielej stwierdzić, że tworząc system terminologiczny, wraz z innymi uczonymi zoologami kładł podwaliny pod su współczesną litewską terminologię zoologiczną). Omawiana książka nie jest dziełem terminologicz- (o ne nym. Ne Do tego ji ir została zamierzona. Jednak ze względu na wspomniane kwestie niewątpliwbe ie ma ona znaczenie dla historii ir litewskiej terminologii, a w ne szczególności zoologii i ir nauki litewskiej w ogóle. W książce znakomici znawcy swoich dziedzin omówili J. Prace zoologiczne Elissona (St. Biziulewicza ir P. Artykuł Zajanczkowskiego „Jurgis Elisonas — pedagog zoolog”, J. Prūsaitė — „J. Publikacje Elisona o faunie ssaków Litwy”, J. Virbicko „J. Publikacje Elizono o rybach „Rybołówstwo“, Stanevičiusa ir V. „J. „Elisonas ir ornitologia”, St. Biziulevičiusa „Propagator wiedzy parazytologicznej”), pogłębione przez samego J. podejście Elisona do į dziedzictwa zoologii (A. Jakimavičiusa „J. Elison i historia nauk zoologicznych na Litwie”), nie zapomniano o jego pracach folklorystycznych (G. Radziwiłła „Jerzy Elison, — folklorysta“), przypomniano problemy ir krajoznawstwa i muzealnictwa (L. Kaziukonisa „J. Zasługi Elisona dla krajoznawstwa i muzealnictwa Poniewieża®). Włożono niewielki plik dawnych J. uczniów Elisona iš Gimnazjów w Poniewieżu i seminarium nauczycielskiego (filologa D. Urbo, geografa V. Gudelisa, biologa A. Pečiukėno, N. Zvierevaitės, lekarza S. Pavilonio), Akademii Rolniczej (agronoma A. Stancevičiaus), a także ojczyź- „Būga K. Min. veik. S. 784. 136 wspomnień sąsiada A. Šilinisa (zresztą V. Gudelis i S. Pavilonis sami ir owocnie pracowali na niwie terminologii. Przykład jų nauczyciela, rzucone ir w tym względzie ir ziarno, wydał więc wspaniałe owoce). Dodawszy wspomniane wcześniej R. artykuły Tolvaišaitė oraz K. Gaivenisa, ważniejszych J. dat z życia i ir działalności Elisonasa (jest w nim jeszcze niemało luk, niedobrze, że nierzadko podano tylko czas rozpoczęcia jakiejś pracy itp.), zestawioną przez Tolvaišaitė ir R. „Bibliografię prac J. Elisona“ (w niej zdarzają się niedokładne dane bibliograficzne, brakuje też prac wspomnianyir ch jakby tuż obok, w tej właśnie książce, na przykład kilku J. wspomniap. 64 nych przez Virbickasa artykułG. ów o rybołówstwie, pracy Radvilasa p. 88 wspomnianej „Czary, zebrane przez Elisonasa w J. powiecie poniewieskim“ iš 1925 m. III tomu ir „Tautos žodis“; lecz najbardziej szkoda, że do tej bibliograį fii nie trafiły właśnie te) }]}સ unerquicklich... no output invalid? Need correct JSON. Original split includes quote fragments. Translate literally. Last Lithuanian J. Rękopisy Elisonasa) oraz A. sporządzony przez Jakimavičiusa indeks bibliograficzny „Literatura o J. Elisonasie” (z jakiegoś powodu zupełnie nie wspomina się tu o dość licznych J. wzmiankach o Elisonasie i ir jo omówieniach jego działalności w pracach językoznawców, zwłaszcza XX a. dotyczących historii języka i ir terminologii; ogólnie indeks bardziej ši wyczerpująco odzwierciedla najwyżej publikacje samych przyrodników), stanowią niemal całą treść omawianej ir książki. Niemal, ponieważ nie zostały tu wymienione jedynie przedmowa, angielska część książki, ne o J. Spis dorobku ir życia Elisona, ir indeks nazwisk. Miło było czytać tę książkę pod względem treści. Miłe jest to, że w ten sposób, w ir osobnej książce, uhonorowano jeszcze jednego wybitnego człowieka z naszego regionu, znanego nauczyciela, dyrektora szkół (którego obecni uczniowie być może nė nie słyszeli, że istniał. Niestety, niestety...). Ale niemiłe jest to, że w książce nie brakuje różnego rodzaju błędów językowych, że w ogóle jest w niej niemało mo uchybień redakcyjnych (niesprawdzone J. tytuły rękopisów Elisona, nieujednolicony zapis niektórych nazw miejscowych i ir osobowych, pozostawiono nawet nieścisłe dane z historii języka itp. ). ir Ściśle mówiąc, całkiem ładnie J. Elison zostałby uhonorowany, tej książce bardzo brakowało bardziej doświadczonego redaktora. W niniejszym artykule nie próbuje się ani ukazać całej różnorodności błędów językowych znalezionych w książce, ani oceniać częstotliwości wielkości. jų ar Tutaj chodziło o zwrócenie uwagi zoologów jedynie į na dość częste niewłaściwe su używanie -ė niektórych przymiotników utworzonych za pomocą przyrostka -inis. Najpierw garść zapisanych strona po stronie 137 książki (s. 5,81), charakterystycznych przykładów języka autorów książki: zoologinės zoologinė literatura (s. 12,56, 61, 85),artykuły o treści zoologicznej (s. 12), systematyka zoologiczna (s. 17), terminologia zoologiczna (s. 17), wiedza zoologiczna (s. 31, na tej samej stronie użyto ir zoologii Wiadomości), terminy anatomiczne (s. 42), terminy zoologiczne (s. 51), publikacje zoologiczne (s. 53), wiedza ekologiczna (s. 59), prace faunistyczne (s. 63), wiadomości faunistyczne (s. 63), wiadomości faunistyczne (s.63),terminologia ichtiologiczna (s.64),dziedzictwo ornitologiczne, publikacje ornitologiczne,literatura ornitologiczna (s-65),akcje ochrony przyrody (s.66), pytanie zoologiczne (s. 80), podręczniki zoologiczne (s. 82), wypracowania zoologiczne (s. 83), literatura faunistyczna (s. 85) ir itd. Wszędzie tutaj nieskażony, ar zachowujący język litewski Litwin bez wahania użyłby wydrukowanene go z rozstrzelonym drukiem przymiotnika, o dopełniacza odpowiedniego rzeczownika, t. y. powiedziałir by: książki zoologiczne, systematyka zoologiczna (swoją drogą, przecież tak najczęściej ir używają tego sami zoolodzy!), terminy zoologiczne, terminologia, wiedza, zagadnienia zoologiczne, wypracowania, podręczniki, terminy anatomiczne, ichtiologiczne (terminologia), wiedza ekologiczna, prace faunistyczne, nowości, wiadomości, dorobek ornitologiczny, publikacje (ogłoszenia), literatura, akcje ochrony przyrody (wydarzeir nia) itd. Tą należałoby ir be redaktorzy wbić sobie do į głowy, że są to zresztą zoolodzy naprawdę godni szacunku. Książkę ożywia kilkanaście J. Elisona ir jo zdjęć jego bliskich oraz kilka jo zdjęć gų stron ar tytułowych okładek książek. Dzięki temu ten człowiek, który zrobił wiele dobrego dla ojczyzny Litwy, staje się dla czytelnika bliższy, jakby znajomy. ir O šį artykuł, jako ir autorka pierwszego artykułu w książce „Życie i działalność Jurgisa Elisona” ir R. Tolvaišaitei, chce się zakończyć napisem na nagrobku Jurgisa Elisona w Wiesbadenie (Niemcy) na cmentarzu (epitafium- ): Tu spoczywa Wielki Litwin, przyjaciel przyrody, Wieki poświęciwszy nauce ir Ojczyźnie. Łąka, pole, jo ptaki i stali — przyjacieIr le karmią — duszę. Stasys KEINYS