Trijų Baltijos valstybių terminologijos seminaras

SEMINARIUM TERMINOLOGICZNE TRZECH PAŃSTW BAŁTYCKICH Komisja Języka Państwowego, podlegająca Prezydentowi Republiki Łotewskiej, zorganizowała 21 października 2003 r. seminarium terminologiczne trzech państw bałtyckich Praca terminologiczna dziś i w przyszłości na Litwie, w Estonii i na Łotwie: plany współpracy w kontekście państw członkowskich UE, na które zaprosiła pracowników Centrum Terminologicznego Instytutu Języka Litewskiego, aby przedstawili działalność terminologiczną na Litwie. Wiceprezes Łotewskiej Akademii Nauk, akademik Juris Ekmanis, rozpoczynając seminarium, powiedział, że terminy trzeba tworzyć w nienaturalnie szybkim tempie, a osób zajmujących się ich tworzeniem jest niewiele. Podkreślił, że nowe terminy nie zawsze są dobrze przyjmowane przez społeczeństwo, a niektóre krytykuje również rząd. Terminy pochodzące z języka angielskiego są często elementami żargonu. Ekmanis zapytał, jak terminy są rozumiane i objaśniane w innych krajach bałtyckich. Bazy danych terminologicznych są obszerne i trzeba je synchronizować, tworząc wspólne bazy terminów łotewskich, litewskich i estońskich. O tym, jak wygląda praca terminologiczna na Litwie, jakie instytucje się w nią angażują i z jakimi problemami borykają się litewscy terminolodzy, mówili pracownicy Centrum Terminologicznego Instytutu Języka Litewskiego A. Auksoriūtė, J. Gaivenytė-Butler i A. Umbrasas. Terminolożka z Estońskiego Centrum Języka Prawnego, Hiie Tamm, omówiła instytucje działające w dziedzinie terminologii i mówiła o terminologach Estońskiego Instytutu Języka, Estońskim Stowarzyszeniu Terminologicznym (adres strony internetowej: www.eter.ee) oraz Estońskim Centrum Języka Prawnego, w którym pracuje (więcej informacji zob. w artykule Hiie Tamm w tym numerze Terminologijos). Przewodnicząca Komisji Terminologicznej Łotewskiej Akademii Nauk, akademik i prof. Valentīna Skujiņa, przedstawiła schemat wszystkich instytucji prowadzących działalność terminologiczną na Łotwie oraz omówiła strukturę i pracę Komisji Terminologicznej. Komisja Terminologiczna działająca przy Akademii Nauk ma 24 podkomisje terminologiczne: lotnictwa; bibliotekarstwa, bibliografii, księgoznawstwa i nauki o informacji; botaniki; demografii; transportu kolejowego; ekonomii; energetyki; filozofii; geologii; inżynierii wodnej; technologii informacyjnych i telekomunikacji; prawa; chemii i technologii chemicznej; techniki rolniczej; medycyny; mechaniki i budowy maszyn; leśnictwa; wojskowości; muzykologii; pojazdów silnikowych; sportu; przemysłu tekstylnego; historii; ciepłownictwa, gazownictwa i wodociągów 171 technologii. W wymienionych podkomisjach pracuje około 250 specjalistów z instytutów badawczych, szkół wyższych i innych instytucji; niektóre podkomisje, na przykład technologii informacyjnych i telekomunikacji oraz energetyki, działają bardzo aktywnie. Skujiņa wskazała kilka problemów łotewskiej terminologii: 1. Głównym zadaniem Komisji Terminologicznej Łotewskiej Akademii Nauk jest dbanie o opracowanie jednolitej terminologii, jednak Komisja Terminologiczna nie jest osobą prawną, więc jej podstawa prawna jest niewystarczająca. 2. Wydawnictwa w pierwszej kolejności publikują słowniki, które dobrze się sprzedają, o czym Komisja Terminologiczna nie zawsze jest informowana. Wcześniej istniało jedno scentralizowane wydawnictwo i jedna gazeta, obecnie jest wiele wydawnictw i gazet, a informacji jest za mało. Komisja Terminologiczna wydaje Terminologijos naujienas; ukazały się cztery numery, jednak nie wszyscy otrzymują to wydawnictwo i nie jest ono wysyłane do innych miast na Łotwie. 3. Aspekt edukacyjny jest bardzo ważny. Musi się zmienić podejście do nauczania języka łotewskiego w szkole średniej. Konieczne jest włączenie nauczania terminologii do programów szkół wyższych. 4. Państwo przeznacza bardzo mało pieniędzy na prace terminologiczne; niektórzy terminolodzy pracują nawet bez wynagrodzenia. Działania public relations również wymagają znacznych środków i wysiłku. Dyrektor firmy Tildės Andrejus Vasiljevas mówił o tworzonym na Łotwie banku terminów. Wspomniał, że można korzystać z kilku niewielkich banków terminów, brakuje jednak dużego i wiarygodnego banku, dlatego ważne jest stworzenie jednolitej bazy, obejmującej także terminy zatwierdzone przez Komisję Terminologiczną. Podkomisje Komisji Terminologicznej muszą mieć sprzęt techniczny i bazy danych; należy również zapewnić publikowanie decyzji podkomisji. Vasiljevas podkreślił, że w tworzenie terminów trzeba włączyć także społeczeństwo. Dyrektorka Centrum Terminologii i Tłumaczeń Marta Jaksone również podkreśliła, że na Łotwie nie ma jednolitej bazy danych zawierającej zatwierdzoną terminologię. Jednym z najważniejszych zadań jest zatem tworzenie powszechnie dostępnych baz danych terminologicznych. Zauważyła, że bardzo ważne jest także podnoszenie i doskonalenie kwalifikacji tłumaczy, ponieważ znajomość języka łotewskiego u niektórych z nich jest bardzo słaba. Kārlis Timmermanis, doktor inżynierii na Politechnice Ryskiej i przewodniczący podkomisji energetycznej, mówił, że przy tworzeniu terminów napotyka się problem uzgadniania systemu pojęciowego. Według niego, przy tworzeniu ter- 172 …termin narodowy, należy przestrzegać ogólnych wymagań dotyczących tworzenia terminów i uzgadniać nowy termin z jego odpowiednikami w innych językach. Na Łotwie wydano 5 słowników energetycznych z tłumaczeniami i 2 słowniki objaśniające, a także dostosowano 7 norm międzynarodowych. Timmermanis zauważył, że brakuje informacji o pracach w tej dziedzinie na Litwie, i przedstawił możliwość współpracy metodologicznej specjalistów z krajów bałtyckich. Specjaliści z Łotwy, Litwy i Estonii mogliby nie tylko wymieniać się informacjami, lecz także wspólnie opracowywać wielojęzyczne słowniki z własnej dziedziny oraz organizować spotkania specjalistów i terminologów z trzech krajów. Zaproponował utworzenie Narodowego Centrum Terminologii, które zajmowałoby się globalnymi zadaniami strategicznymi. Mówiąc o edukacji terminologicznej, Timmermanis podkreślił, że kursy terminologii powinny być przewidziane we wszystkich szkołach wyższych i zawodowych, a stosowanie zatwierdzonych terminów powinno zostać uregulowane uchwałą rządu. Konradas Fuhrmannas, kierownik przedstawicielstwa służby tłumaczeniowej Komisji Europejskiej na Łotwie, podkreślił, że brakuje kompetentnych tłumaczy do przekładu dokumentów UE. Zaproponował utworzenie w Rydze wspólnego centrum tłumaczeń dla trzech krajów bałtyckich. Na zakończenie seminarium przyjęto deklarację (opublikowaną w niniejszym Terminologijos numerze). Albina AUKSORIŪTĖ Instytut Języka Litewskiego P. Vileišio g. 5, LT-2055 Vilnius E-mail: [email protected] Otrzymano 2003-11-06 173