Tarptautinis seminaras „Estijos, Latvijos ir Lietuvos terminologijos problemos ir uždaviniai Europos Sąjungoje“

MIĘDZYNARODOWE SEMINARIUM PROBLEMY I ZADANIA TERMINOLOGII ESTONII, ŁOTWY I LITWY W UNII EUROPEJSKIEJ W dniach 5–6 października bieżącego roku w Instytucie Języka Litewskiego odbyło się międzynarodowe seminarium Problemy i zadania terminologii Estonii, Łotwy i Litwy w Unii Europejskiej, zorganizowane przez Centrum Terminologii. Gości przybyło nie tylko z krajów bałtyckich, lecz także z Austrii, Węgier i Rosji. Nie zabrakło również referatów przedstawicieli ważnych instytucji litewskich — Państwowej Komisji Języka Litewskiego, Departamentu Normalizacji Litwy, Instytutu Matematyki i Informatyki. Po słowie powitalnym dyrektor Instytutu Języka Litewskiego Jolanty Zabarskaitė seminarium rozpoczął dyrektor Międzynarodowego Centrum Informacji Terminologicznej (INFOTERM) Christian Galinski, przedstawiając temat Wytyczne UNESCO dotyczące polityki terminologicznej, a dokładniej — język poddany wpływowi globalizacji, tworzenie i wdrażanie różnorodnej polityki terminologicznej, planowanie terminologii na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym w organizacjach międzyrządowych i pozarządowych, dużych instytucjach i organizacjach (w tym w przedsiębiorstwach międzynarodowych). W imieniu kierowniczki Działu Terminologii Instytutu Języka Łotewskiego Valentiny Skujiny niektóre tezy referatu Sytuacja i perspektywy terminologii łotewskiej przedstawiła badaczka z Rygi Ilze Ilzina. Temat terminolożki z Estońskiego Centrum Języka Prawnego Hite Tamm brzmiał — Organizacja ukierunkowanej na tłumaczenie pracy terminologicznej w Tallinie, Luksemburgu i Brukseli po przystąpieniu do UE. Zdaniem referentki założyciele estońskiego centrum tłumaczeń prawnych bardzo dobrze rozumieli znaczenie pracy terminologicznej dla tłumaczenia po przystąpieniu Estonii do UE, dlatego już na samym początku wiele zrobiono. Po pewnych rozważaniach doszli do wniosku, że niezależnie od tego, czy UE będzie wspierać pracę terminologiczną nowych państw członkowskich, czy nie, odpowiedzialność za nią spoczywa przede wszystkim na kraju, w którym dana terminologia jest używana. Węgierski naukowiec Janos Pusztay (Berzsenyi Daniel College) w referacie Tworzenie terminologii w Europie Środkowej z uwzględnieniem terminologii UE omówił tworzenie terminologii węgierskiej — dość spontaniczny i w dużej mierze będący wynikiem codziennej pracy tłumaczy proces. Działalność ta wymaga wyczerpującej i dobrze przemyślanej polityki językowej, a także powołania odpowiednich instytucji. W wielu państwach UE instytucje zajmujące się tworzeniem i badaniem terminologii już istnieją, natomiast na Węgrzech dopiero trzeba je będzie utworzyć. 186 Tematem referatu rosyjskich językoznawców Władimira Lejczika (Państwowy Instytut Języka Rosyjskiego im. Puszkina) i Siergieja Szełowa (Komitet Terminologii Naukowej, Rosyjska Fundacja Humanistyczna) była terminologia rosyjska: stan i perspektywy. W ich kraju, jak twierdzi S. Szełow, terminologia wkroczyła w nowe stulecie odnowiona i optymistycznie nastawiona. Oceniając jej dalszy rozwój w nadchodzących dziesięcioleciach, można oczekiwać, że rosyjscy terminolodzy będą umacniać więzi z kolegami zagranicznymi, a szczególnie z kolegami z krajów Europy Środkowej i Północnej. Jako dyscyplina naukowa terminologia w Rosji powinna w przyszłości przejść od opisu faktów do ich wyjaśniania, formułowania ogólnych prawidłowości tworzenia i funkcjonowania terminów, przedstawiania naukowo uzasadnionych rozwiązań i zaleceń dla działalności praktycznej. Kierowniczka Centrum Terminologii Albina Auksoriūtė w referacie Praca terminologiczna w Instytucie Języka Litewskiego omówiła obszary działalności centrum oraz mówiła o obciążeniu pracą praktyczną z zakresu terminologii, które spoczywa na pracownikach. Wspomniano o litewskim czasopiśmie naukowym „Terminologija”, którego artykuły odzwierciedlają teorię i praktykę tej dziedziny nauki. W 2002 r. rozpoczęto tworzenie komputerowej bazy danych „Synonimia terminów języka litewskiego”, a po pół roku — „Litewskie odpowiedniki terminów międzynarodowych”. Ta druga baza otrzymuje wsparcie od Państwowej Komisji Języka Litewskiego. Kierowniczka mówiła o elektronicznym banku terminów, którego tworzenie z inicjatywy terminologów podjęło Laboratorium Automatyzacji Badań Naukowych Instytutu Matematyki i Informatyki, zajmując się jego rozbudową. Szerzej elektroniczny terminologiczny bank danych przedstawiła przedstawicielka IMI Snieguolė Meškauskienė. O potrzebie utworzenia bazy terminów języka litewskiego już w 1988 r. mówił ówczesny dyrektor Instytutu Języka Litewskiego Aleksandras Vanagas. Według referentki do bazy terminów wprowadzane są dane z najlepiej opracowanych słowników terminów z różnych dziedzin, a od pięciu lat dane posiadamy już w formie elektronicznej. Przedstawiciele Łotewskiego Centrum Tłumaczeń i Terminologii Maris Baltinš, IIze Dika, Inese Treimane wygłosili referaty, omawiali i oceniali „wyzwania po pierwszym maja” swojego Centrum Tłumaczeń i Terminologii (TTC). Łotewscy koledzy powiedzieli, że największym problemem w tej chwili są terminy używane w tłumaczonych aktach prawnych UE — jak zapewnić, aby te terminy były odpowiednie dla użytkownika w danym kraju. Istnieją obawy dotyczące terminologii prawnej, na którą wpływ mają system terminologii UE i jego rozumienie. Taka nowo powstała sytuacja uwypukla zadawnione problemy i wydobywa na światło dzienne błędy, 187 Przedstawicielka Litewskiego Departamentu Normalizacyjnego Nijolė Dudlauskienė w wystąpieniu Standaryzacja litewskich terminów technicznych omówiła działalność departamentu w zakresie tworzenia terminów technicznych, rozważała, jak znaleźć sposoby na to, aby potrzebne terminy zostały unormowane i ustandaryzowane, udostępnione społeczeństwu. Litewskim terminologom należy stworzyć warunki do uczestnictwa w międzynarodowej działalności terminologicznej oraz możliwości reprezentowania interesów Litwy. Jak powiedziała prelegentka, należy zapewnić konsekwentne tworzenie, doskonalenie i stosowanie litewskich terminów technicznych zarówno w aktach prawnych, zarówno w normach litewskich i innych przygotowywanych dokumentach. Referat „Litewski Bank Terminów — nowe narzędzie porządkowania terminologii” wygłosiła przedstawicielka Państwowej Komisji Języka Litewskiego Audra Ivanauskienė. W związku z przystępoES waniem ir Litwy do Unii Europejskiej i przygotowywaniem tłumaczeń różnorodnych dokumentów aktualna stała się potrzeba stworzenia swobodnie i szybko dostępnego źródła z różnych dziedzin. dlatego pod koniec 2003 r. przyjęto ustawę Republiki Litewskiej o Banku Terminów. Z banku tego będą mogli swobodnie korzystać specjaliści, użytkownicy języka. Bank Terminów, zdaniem prelegentki, powinien zachęcać społeczeństwo do aktywniejszego zgłaszania propozycji lub udziału w dyskusjach dotyczących nowo powstających i już używanych terminów. Drugi dzień seminarium był poświęcony wykładom z terminologii. Christianas Galinski w swoim wykładzie Standaryzacja terminologii przedstawił schematy i wskazał typy norm terminologicznych: systemowe słowniki terminologiczne, jednojęzyczne i wielojęzyczne, słowniki terminów technicznych, nomenklatury, symbole graficzne, rysunki, szkice, wzory itp. I. Ilzina mówiła o napływie terminów z języka angielskiego UE, na przykład o terminie euro, którego (łotewska forma eirs lub eiro) odmiana przez przypadki jest pożądana. I. Ilzina wspomniała, że informując ludzi o neologizmach terminologicznych, publikując je w prasie, w telewizji itd., dyskutując o nich na różnych zebraniach, nowe terminy są akceptowane albo odrzucane. Zajmuje to dużo czasu, ponieważ opinie są różne, czasami sprzeczne. Wykład Terminy, terminologiczność i definicje terminów (Siedem kroków ku teorii terminologii) wygłosił Siergiej Szełow. Główne omówione zagadnienia: jakie typy definicji terminów są stosowane, czy definicja słowa (lub połączenia wyrazowego) jest zawsze konieczna, czym jest semantyczna i pojęciowa struktura terminologii i czym się różnią, jakie są cechy struktury pojęciowej terminologii itd. 188 Łotewska przedstawicielka Dana Reizniece oraz współautorzy Janis Silis (Wyższa Szkoła w Ventspils- ), Ilze Ilzina i Juris Borzovs (Ryski Instytut Technologii Informacyjnych) w wystąpieniu Stosować czy nie stosować metafor w łotewskiej terminologii informatycznej i komunikacyjnej stwierdzili: termin metaforyczny — zjawisko terminologiczne, które w języku angielskim z pewnością będzie jeszcze częstsze i ważniejsze. Metafor jest wiele w terminologii internetowej. Wyróżnia się tu temat podróżowania, np.: highway „magistrala; kanał informacyjny”, map „mapa; plan: schemat” itd. Bardzo ważne jest ustalenie jasnego systemu, który pomógłby porządkować przychodzące do języka łotewskiego angielskie terminy metaforyczne i wybierać tylko to, co najlepsze. Na zakończenie naukowiec z Instytutu Języka Litewskiego Stasys Keinys omówił rozwój, stan i rolę terminologii litewskiej w pierwszym wieku trzeciego tysiąclecia: w XX w. zmieniło się miejsce i rola terminologii w systemie języka i jego użyciu, w życiu społecznym zwiększył się zakres terminologii, zmieniło się wykształcenie ludzi, co spowodowało większe poznanie terminów i ich używanie w języku codziennym. Podsumowując seminarium, terminolog podkreślił, że należy dołożyć starań i mieć nadzieję, iż terminologia litewska będzie chroniona i ceniona, a jej litewski duch zachowany. Solvita LABANAUSKIENĖ Otrzymano 2004-11-01 Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vilešio 5, LT-10308 Wilno E. poczta [email protected] 189