Kvalifikacijos kursai „Aktualūs šiuolaikinės terminologijos klausimai“

202 Jolanta Gaivenytė-Butler | Kursy Kursy kwalifikacyjne Aktualne zagadnienia współczesnej terminologii JoLANtA gAivENYtĖ-BUtLER Instytut Języka Litewskiego W dniach 16–17 października 2007 r. w Instytucie Języka Litewskiego w ramach przez Centrum Terminologii kursy kwalifikacyjne Aktualne zagadnienia proeuropejskiej infrastruktury Unii Europejskiej odbyły się zorganizowane współczesnej terminologii, przeznaczone dla językoznawców, terminologów i tłumaczy, podczas których wykłady wygłaszali lektorzy z Litwy i Polski, w ramach projektu Rozwój umiejętności litewskich naukowców w procesie integracji Litwy z ... . Profesor habilitowany doktor Sergiej Griniow-Griniewicz z Białostockiej Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania pierwszy wykład Teoretyczna i praktyczna terminografia rozpoczął od historii leksykografii. Profesor zaznaczył, że cały język można opisać w formie słownika – zawiera się w nim zarówno informacja fonetyczna, jak i morfologiczna oraz gramatyczna. Zwrócił uwagę, że w podręcznikach leksykologii i językoznawstwa ogólnego zasady leksykografii prawie nie są omawiane, najczęściej wyjaśnia się w nich typy słowników. Mówiąc o zasadach leksykografii i terminografii, S. Griniovas-Griniewiczius opierał się na wieloletnim doświadczeniu w pracy terminologicznej, przedstawił przykłady z rosyjskich i angielskich słowników. Większą część wykładu poświęcił omówieniu parametrów leksykograficznych. wyróżnia się do 200 parametrów, dlatego zdaniem wykładowcy przydatne byłoby gromadzenie ich w bazie danych. S. Griniovas-Griniewiczius podkreślił, że niektóre parametry leksykograficzne dość wyraźnie determinują inne, dlatego opracowanie dowolnego słownika powinno rozpoczynać się od wyboru parametrów leksykograficznych. Profesor wyróżnił trzy grupy parametrów – cele autora (dziedzinę i zakres słownika, jego przeznaczenie, przewidywanych użytkowników słownika, funkcję deskryptywną lub preskryptywną, kryteria gromadzenia potrzebnych jednostek leksykalnych), parametry makrokompozycji (sposób prezentacji artykułów hasłowych, główne części słownika, prezentację połączeń wyrazowych i homonimów) oraz parametry mikrokompozycji (elementy składowe artykułu). Proces modelowania słownika powinien opierać się na konsekwentnym wyborze parametrów wyjściowych, determinującym optymalną realizację pozostałych parametrów. Można wykwalifikacyjne Aktualne zagadnienia współczesnej... Terminologia | 2007 | 14 203 znaczyć i wdrożyć optymalną prezentację informacji leksykalnej w słownikach różnego typu. S. Griniovas-Griniewicz zauważył, że istnienie słowników terminologicznych często przyspiesza rozwój dziedzin nauki, a niektóre obszary podupadają z powodu braku odpowiedniej terminologii. Drugi wykład prof. S. Griniova-Griniewicza – Europejskie szkoły terminologii. Na powstanie szkół terminologicznych wpłynął kierunek pozytywizmu, który na początku XX wieku przekształcił się w neopozytywizm. Profesor wyróżnił trzy szkoły terminologiczne: austriacką (przekształconą w austriacko-niemiecką), czeską i rosyjską (radziecką), omówił ich cechy oraz wymienił najwybitniejszych przedstawicieli. W swoim wykładzie wykładowca poświęcił więcej uwagi poglądom i pracom Eugena wüstera, założyciela szkoły austriackiej, czyli wiedeńskiej. Idee szkoły wiedeńskiej rozwijali następnie H. Felber, G. Budin, Ch. Galinskis, K.-D. Schmitzas, I. Dahlberg, h. Pichtas ir kiti. Warto wspomnieć książkę H. Felbera Terminology manual (1984). Zdaniem profesora najlepszym podręcznikiem terminologii wydanym w języku angielskim jest Terminology: An introduction (1986) H. Pichta i J. Draskau. Najbardziej charakterystyczną cechą szkoły wiedeńskiej jest uwaga poświęcana pojęciom oraz ukierunkowanie pracy terminologicznej na standaryzację terminów i pojęć. W tym kierunku pracuje większość krajów Europy Zachodniej i Północnej. Czeska szkoła terminologiczna wyrosła z praskiej szkoły lingwistyki funkcjonalnej. Jej przedstawiciele poświęcali najwięcej uwagi praktycznej pracy nad kodyfikacją terminów. Najwybitniejszymi przedstawicielami tej szkoły są L. Drozd i J. Horecki. Za ostatniego przedstawiciela tej szkoły S. Griniovas-Griniewicz uważa R. Kocourka, który kontynuował pracę terminologiczną w Kanadzie. Mówiąc o rosyjskiej szkole terminologicznej, profesor wyróżnił trzy etapy jej rozwoju, scharakteryzował kilka ośrodków terminologicznych – szkoły moskiewską, leningradzką, gorkowską i woroneską, wspomniał o najwybitniejszych rosyjskich terminologach i ich pracach. Mówiono o pracach pioniera rosyjskiej terminologii D. Lottego, a także E. Drezena, A. Reformatskiego, B. Gołowina, R. Kobrina, W. Lejczika i innych. Profesor habilitowana Valentina Dagienė w wykładzie Polonizacja programów komputerowych zapoznała z podstawami lokalizacji programów komputerowych, omówiła prace nad polonizacją programów komputerowych prowadzone na Litwie, pokazała i omówiła kilka spolonizowanych programów komputerowych przeznaczonych do nauki matematyki przez dzieci, zwróciła uwagę na specyfikę lokalizacji. Profesor wyjaśniła terminy: lokalizacja, polonizacja, internacjonalizacja, program otwarty, ustawienia regionalne, i zwróciła uwagę słuchaczy na to, że lokalizacja nie jest zwykłym tłumaczeniem. Dobrze zlokalizowany program powinien pod względem formy i treści naturalnie wtopić się w polskie otoczenie. Wykładowczyni omówiła 204 Jolanta Gaivenytė-Butler | Kursy doskonalące Aktualne współczesne... programu, pomoc programu) i zauważyła, że wiele programów zawiera elementy ustawień regionalnych niezgodne z normami obowiązującymi na Litwie, dlatego podczas lokalizacji należy korygować teksty źródłowe programów. Pokazano elementy litewskich ustawień regionalnych, zwrócono uwagę na testowanie zlokalizowanych programów. V. Dagienė zauważyła, że koszty testowania bywają znacznie wyższe niż samo tłumaczenie, jednak testowanie jest niezbędnym etapem lokalizacji. Przypomniano najważniejsze prace nad polonizacją programów i wymieniono instytucje, które je wykonują – UAB Tildės biuras oraz Wydział Metodologii Informatyki Instytutu Matematyki i Informatyki. Kończąc wykład, profesor zaleciła przestrzeganie następujących zasad polonizacji programów: należy polonizować programy komputerowe używane częściej, a zwłaszcza te używane w szkołach; polonizowane programy należy redagować i testować, powinny być one sprawdzane przez językoznawców; specjaliści informatyki i językoznawcy powinni uczyć się wspólnej pracy; należy stale doskonalić słownik technologii języka ojczystego, tworzyć odpowiedniki nowych terminów pojawiających się na świecie. W realizacji tych zasad pomogłaby jasna strategia polonizacji programów komputerowych, ważna jest także działalność naukowa w dziedzinie lokalizacji i internacjonalizacji programów komputerowych. Odpowiadając na pytanie, czy należy tłumaczyć programy dla dzieci, czy też nie mogą one być tworzone na Litwie, V. Dagienė wspomniała o kilku litewskich programach dla dzieci przygotowanych przez wydawnictwo Šviesa, ale ubolewała, że do tej pracy brakuje pracowników i pomysłów. Zdaniem profesor można by zacząć od programów zlokalizowanych. Temat informatyki i terminologii kontynuował wykład doktora docenta Gintautasa Grigasa Terminologia i leksyka informatyczna. Charakteryzując leksykę komputerową, G. Grigas podkreślił, że w terminologii informatycznej dominuje język angielski, jednak terminologia angielska nie jest znormalizowana, jest zróżnicowana i brakuje jej systematyczności. Nieco lepiej wyglądają programy tworzone przez duże firmy, na przykład Microsoft, natomiast w programach otwartych jest mnóstwo żargonu. Twórcy terminologii litewskiej napotykają różne trudności związane z angielską synonimią (login, screen name, user name, Skype name – nazwa rejestracyjna), a także z nazywaniem różnymi lub spokrewnionymi pojęciami za pomocą tego samego słowa (tab – znak tabulacji, separator, karta; account – konto, rachunek; accented letter – litera akcentowana, znak diakrytyczny). Zdaniem prelegenta niektóre litewskie terminy informatyczne są bardziej informacyjne niż ich angielskie odpowiedniki (little endian – rosnące bajty, big endian – malejące bajty, recordable compact disk, CD-R – dysk jednokrotnego zapisu, blog – blog, spam – brukowiec). Zwrócił uwagę na to, że niektóre terminy litewskie, podobnie jak angielskie, mają skrótylokalizowane części programów komputerowych (program instalacyjny, interfejs Terminologija | 2007 | 14 205 (operating system, OS – system operacyjny, OS), inne terminy litewskie mogą nie mieć skrótów (floppy disk, FD – dyskietka), czasami używa się wyłącznie skrótu (POP (Post Office Protocol) – protokół POP (protokół urzędu pocztowego)). Docent przypomniał, że skróty należy czytać, wymawiając kolejno litewskie nazwy liter, na przykład skrót DB czyta się [dė-bė], skrót DBVS – [dė-bė-vė-es], niektóre skróty czyta się sylabami (protokół MIME – protokół mime). Wymieniono słowniki, na których najczęściej opierają się lokalizatorzy programów: Lietuvių–anglų–rusų–vokiečių kalbų terminų žodynas. Informatika (1995), zredagowany przez R. Valatkaitė i Z. Kudirkę, Šiuolaikinių kompiuterių programų ir tinklų žodynas (2003) V. Žalkauska, Enciklopedinis kompiuterijos žodynas (2005) V. Dagienė, G. Grigasa i T. Jevsikovos (www.likit.lt), a także instytucje poświęcające najwięcej uwagi litewskiej terminologii informatycznej – Komisja Terminów Informatyki i Technologii Informacyjnych (ims.mii.lt/terminai/) oraz Państwowa Komisja Języka Litewskiego (www.vlkk.lt). Wykład „Litewskie znaki w wiadomościach poczty elektronicznej” zakończył program kursu Wiktoras Dagys z Instytutu Matematyki i Informatyki. Na początku wykładowca zaprezentował stronę internetową Litewskiego Związku Informatyków, żartobliwie postawił poważne pytanie: „dlaczego bez ogonków?”, i próbował odpowiedzieć, co zniekształca litewskie litery, jak wybieramy programy pocztowe i jak powinniśmy je wybierać. Zwrócił uwagę na to, że na komputerze pisze się po litewsku poprawnie, na stronach internetowych również widoczne są wszystkie litery alfabetu języka litewskiego, jednak wiadomości poczty elektronicznej są tworzone dziwną nowomową. Zdaniem wykładowcy przyczyny tego zniekształcenia są dwojakie – techniczne i psychologiczne. Aby właściwie z niej korzystać, każdy program, a także program pocztowy, należy skonfigurować – dostosować do konkretnego kraju i języka oraz przystosować do indywidualnych potrzeb. V. Dagys zaproponował bardzo jasne i konkretne rozwiązanie – wybrać program odpowiedni dla języka litewskiego, a po jego zainstalowaniu przystosować go do pracy, tj. właściwie skonfigurować. Wykładowca omówił kryteria, którymi użytkownicy najczęściej kierują się przy wyborze programów pocztowych, i zaproponował takie, które pomogłyby wybrać program odpowiedni dla języka litewskiego. Zaproponowano także programy pocztowe i usługi poczty internetowej najbardziej odpowiednie dla języka litewskiego. Na językoznawcach i nauczycielach spoczywa główna rola w rozbudzaniu chęci i potrzeby nie tylko poprawnego mówienia, lecz także pisania po litewsku. Przedstawiono wnioski i bardzo konkretne propozycje. Zdaniem V. Dagysa nie ma technicznych przeszkód w używaniu litewskich znaków pisma w poczcie elektronicznej. Pisanie w języku innym niż litewski jest bardziej problemem psychologicznym niż technicznym. Sugerował, aby nie używać i nie rozpowszechniać programów pocztowych, 206 Jolanta Gaivenytė-Butler | Kursy kwalifikacyjne Aktualne zachodnioeuropejskich, lecz dostosować zainstalowany program do pracy – ustawić odpowiednie opcje języka (kodowania) oraz czcionek zarówno dla otrzymywanych, jak i wysyłanych wiadomości. Wskazane jest wybranie programu, którego nie trzeba konfigurować. Wszystkie instrukcje konfiguracji najpopularniejszych programów pocztowych można znaleźć pod adresem http://www.liks.lt/elpaliet/. Otrzymano 2007-12-12 Jolanta Gaivenytė-Butler Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected] współczesne... przeznaczonych wyłącznie dla języków