Lietuviški Vinco Kudirkos medicinos terminai
Full text
142
Lie u iški Vinco Kudi kos
medicinos e minai
Vinco Kudi kos 150o ani e sá io de nascimen o Be eik
kiek ienas žmogaus žingsnis jun a-se com meninējim
sob e s eika ą. Só ca os daig us ankei mina ojame.
V. Kudi ka. Va po
PALMIRA ZEMLEVIČIŪT
Ins i u o das línguas Lie u ių
XIX a. inal su us lie u ians nacional do a gimimo sąjūdžiui, paspa ėjo li os e
leidyba. Pagausėjo popula a iná ios ques ões de a amen o médico pessoas
a igos em jo nais bem como calendá ios. S eika os e lie u iškų spaudinių
es e ê amosos médicos li uãos e igu as da sociedade Juozas Bagdonas
(18661956), Jonas Basana ičius (18611927), Kazys G inius (18661950), S asys
Ma ulai is (18661956), Adomas Ske e is (18591916) Jonas Šliūpas (18611944), An anas
Vileišis (18561919) e k . Jäu companhia e a e dou o Vincas Kudi ka (18581899). V.
Kudi ką ainda desde os es udos empos da Uni e sidade de Va só ia Facul e e
Medicinos conheinojęs Jonas S augai is (18681952) esc e e, que V. Kudi ka e a
p i y ęs médico, abalha a com mode nos ins umen os médicos, kaupė lei u a
de li e a u a médica, medicalė laik aščius lenkų i usų linguas cons an emen e.
J. S augai is a pa i de V. Kudi kos esc i os euniu equisi os, que ele pediu
gydy ojams apsk i ai e gydy ojams lie u iams ypačiai (S augai is 1925: 43). V.
Kudi ka p oclama a al ideal do médico: Gydy ojas p i alo se sąžiningas,
neapga ikas e neišnaudo ojas, ko ek ingas kolega, bem ginkluo o medicina
mokslu, não su icižda a em uma es ei a especialidade de médico, mas
issimokslinęs e em ou os amos da ciência, ka š as ė ynės mylė ojas, uolus
liaudies š ie ėjas i au inės sąmonės nau oje žadin ojas (S augai is: 1925 43).
Ele mesmo V. Kudi ka como jus e e a al médico.
V. Kudi ka do se o de medicina publicou nedaug Va po jo nalização
Higienos se no slapy a džiu ke u is a igos médicos do se o de higiene
Palmi a Zemle ičiū ė | Lie u iškiVincoKudi kosmedicinos e minai
Te minologia | 2008 | 15 143
1889 m. A ba a, Ca a e Tabaco e 1895 m. Alcool e alcoolismo. J. S augaičio
pala as, po dize , odos es es esc i os esc i os mui o i a e imagemža
linguagem, à ampla sociedade comp eensí el e acessí el e embo a eles
esc i os bas an e há mui o empo, po ém nê quan o nep ézi aja ao a ual
escolhla de higiene sob e aquelas coisas (S augai is 1925: 33).
Reque des aca -se que V. Kudi kos edaguojamo Va po emposis leis a
somen e popula a inamoji li e a u a médica, e es es seus a igos o am
esc i os pa a pessoas comuns. Kalbami V. Kudi kos medicina ašiniai é
apenas um pequeno episódio de sua amplíssima a i idade social e cul u al.
Es e obje o de a igo desc i i o é de o igem Li u iška1 e mos médicos, que
cons i uem um pouco mais do que du ečdalius (70%) de odos os
mencionados V. Kudi kos a igos de e mos médicos. Assim são
p incipalmen e e minos médicos de o igem Li u iška.
Dois quin os (40%) desses e mos de são usados na a ual linguagem da
ciência médica, e dade, alguns deles di e em o og a ia, e compos os
e mos […] dėmenos o dem. É:
1) os nomes dos co pos, pa es e ó gãos em que elas são p oduzidas: akis2 V pKd 1889 4 60, V pKd 1889 10 152, V pKd 1889 1 8, V pKd
1889 1 8, V pKd 1889 13 16, V pKd 1889 13 16, V pKd 1889 9 9, V pKd 1889 11 10, V pKd 1889 15 15, V pKd 1889 15 15, V pKd 1889 15 16,
V pKd 1889 15 15, V pKd 1889 15 15, V pKd 1889 156, V pKd 1889 156, V pKd 1889 156, V pKd 1889 156, V pKd 1889 156, V pKd 1889 156,
V pKd 1889 156, V p, V p, V p, V p, V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V ,
V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V ,
V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V ,
V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V ,
V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V , V Skoliniai V. Kudi kos a igos-Skoliniai
V. Kudi kos a igos cons i uem 20 p oc. de odos os e mos. Nemaja delas são pala as in e nacionais, que ebe e ojamos e ago a,
po exemplo: alcogolismo, bac e iia, dex ina, isiologia, hallucinação, higiene, idio izmo, ca eína, con ulsia, medicina, nico inas,
pa ologia, p o eínas, psichia as, psiquia ija, pulsas, esco bu as, aninos, e apia e k . A meno é de o igem mis a de e mos
(somen e 10%), ex: pa ede a e ial, c oniškas uždegimas, di gsnių sis emas, e e iškas aliejus, ka a as en e, sex i o ganon,
magnesijos saluska, o ganismmo auda, psichiška liga, e leksiškas jau umas, abakinis k ai ulys, abakinis spangumas, zoopiškos
haliucinacijos e k . 2 casos ap esen a-se au en iška ašyba (abėcėlės), o ma de nome de uniscai o, que no plu al é ees a izada.
144
3 45, k ēpa imo akai V pKd 1889 10 152, lupa V pKd 1889 8 120, V pKd 9
1889 9 139, nosis V pKd 1889 4 60, V pKd 1889 3 40, oda V pKd 1895
157, pe a a V pKd 1895 9 10 156, pil as V pKd 1889 1 9, V pKd 1889 3 10
10, V pKd 1895 10 9 157, p i as V pKd 1889 3 41, anka V pKd 1895 11 174,
V pKd 1889 9 1, V pKd 1889 2 25, V pKd 1889 3 41, [ -? is] V pKd 1895 9 16,
15 seilēs V pKd 1889 3 41, 120, V pKd 1889 8 139, sk pliai V pKd 9 139,
V pKd 1889 10 15, 152, V pKd 1889 10 12, V pKd 1889 11 41, V pKd 1889 9
156, 1895 159, V pka 1889 2 25, V pKd 1889 3 Ja na, 1889 2 Kd 1889 4 4,
V pKd 1889 99, V p Ka na
2) doenças e seus sinais de doença em liguis as es a us denominações:
akiu zádegimas V pKd 1889 3 40, dede inė3 V pKd 9 10 157, 1895
d ebulys V pKd 3 10, 1889 dusulys V pKd 1895 9 10 156, dźio a V pKd 10
152, 1889 V pKd 11 15, 1889 168, kepenų diegliai V pKd 1895 9 15, 1889 156,
kosulys V pKd 3 40, V pKd 10 154, 1889 V pKd liga V pKd 4 60, 1889 3 40,
1895 9 10 156, 1895 V pKd 159, 1889 9 109, 1895 9 109, 1895 109, 1895 9 109, 1895
V pKd 159, 1895 9 109, 1895 9kd 159, 1895 9kd 159, 1895 V pd 159, 1895
9kd 159, 1895 V pd 169, 1895 V pd 169, 1895 V pd 169, 1895 V pd 169,
1895 V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169,
V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 169, V pd 18pd 189, V pd 18pd 189, V pd 18pd 189, V pd 18pd 189, V pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 19pd 18pd 19pd 18pd 19pd 19pd 19pd 18pd 18p 19pd 18pd 18p 19pd 18pd 19pd 19pd 18p
1889 4 61;
3) denominações de a amen o e de ou os meios: lašai V pKd 1895 9/10
157, nůdai V pKd 1889 3 41, V pKd 1889 8 120, V pKd 1889 11 168, V pKd 2
25, 1889 V pKd 1889 10 158, V pKd 1889 2 25, V pKd 1895 9 155; 4)
denominações de pessoas: dok o V pKd 9 10 15 gi uoklis V pKd 11 173,
V pKd 1895 9 10 15, V kis V pKd 1895 11 11, 1895 11, 1895 25, 1895 25, 1889 2
V pKd 1889 10 15, 1895 153, V pKd 1895 41, 3 V pKd 1895 9
155;
5) denominações de ações, p ocessos, es ados e ca ac e ís icas: memó ia V pKd 61, 1889 4 1889 badas
V pKd 11 168, cziaudējimas V pKd 1889 4 60, a amen o V pKd 1895 9 155, ka sz is V pKd 41, 3 k ēpa imas
V pKd 1889 3 1889 10 39, miegas V pKd 49, 25, 1889 2 V pKd 1889 3 3 1895 V. Vi kos Raš as m., Volume 41, es á
publicado, e o signi icado da pala a dede inė é de e minado no a igo Re esnių wo ds pe sly: ankzema
(Kudi ka 1990: 922), Mi egde da e gu e da de á ias manei as, po exemplo, de boa espuma de V pKd 1895.
LKŽ es a pala a inse ido he pes signi icado. Na a ual linguagem da ciência médica dede inê signi ica
pi i iazę (la . pi y iasis) MedŽ 1980: 439, e o e mo egzema (la . eczema) MedŽ 1980: 163 é chamado
neužk ečiamas, equen emen e se epe eindo ale gica in lamação da pele (ME 1991: 216).
Palmi a Zemle ičiū ė | Lie u iškiVincoKudi kosmedicinos e minai
Te minologia | 2008 | 15 145 ne amumas V pKd 1889 3 41, saúde V pKd 1889
1 8, V pKd 1889 3 40, V pKd 1889 11 168, sziluma V pKd 1889 1 9, V pKd
1889 2 25, žegsējimas
V pKd 1889 3 41.
Alguns e mos an o no mesmo, an o e em di e en es a igos de V. Kudi kos o am
esc i os desiguodai. Di e si ação de esc i os em ge al e a um dos ca ac e ís icos do
XIX a. pab. XX a. p . pe iodicas b uožų (Palionis 1995: 23 V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p V p
Debo an e na medicina alboje nebe a ojamų e minos médicos de o igem lie u iška
V. Kudi kos em a igos são mais eles cons i uem is penk adalius (60%) de odos
e minos. V. Kudi ka usa a não poucos na a ual e minologia médica nep igijusių
pa es do co po e o ganos nomes Li u iços (ana omijos e minų). Isso olhe p o eína,
acha inis akas, auda, dan ų smegenys, di gsnis, g umulas, indas, jungplonė, lėliukė,
pil aplonė, plonė, mės saldės, slidplonė, sunkė. Todas es as pala as o necidas LKŽe
omis signi icados, pelas quais as usa a V. Kudi ka, à maio ia delas insc e e
ilius aciniai exemplos de men idos V. Kudi kos a igos. Algumas dessas pala as são
usadas em língua i a (bal ymas, akas, smegenys, g umulas, saldmėsés), ou as
pode iam se de que me o naujada ai. J. Palionis, y inėjęs Va po kalbą, V. Kudi kos
naujada ais manė esan pala as jungplonė, slidplonė, sunkė. Ty inė ojo me pa ece,
isso e a da ybiamen e e seman iicamen e ne ykę naujada ai, que nep igijo nem disso,
nem de um empo mais a de leksikoje das línguas li e á ias li uanas (Palionis 1952:
238239). En ão sob e menė os V. Kudi kos esc i os médicos e mos de ana omia poquemos ala mui o mais amplamen e.
A pa e do capalo líquulino ex e no do obuolio é chamada de e mo p o eína ociais, p z. :Vienok odo
o ganismam al humano es emunja zamsi ijimen o abaku4: eidas e akiu bal ymai5 pagel ę, kunas
pasibaigęs, angumas e 4 Aqui e ki u o iginale e minai exp impdi i cu sy u. 5 Nes a e em ou as
sakiniuose de V. Kudi kos e mos em e in adas le as esc e em au o es des e a igo.
146
p eguiça ao b aço e cabeça abalho V pKd 1889 3 41. LKŽe dados, p o eína
akies pa e b anca conhecido de i aosios língua G ūžių (Pas alio .), Šė os
(Kėdainių .), ele é a ojęs K. Si ydas. P esen e na ciência médica alada
acei o P. A ižonio e mo odena (lo . scle a), po ém šnekamojoje alboje usado
e a p o eína do olho. Aša ų kanalėlis (la . canaliculus lac imalis) chamado pelo
e mo aša inis akas, p z.: P ie am nů abokos, uźsikimszus asza iniams
akams, sem pe s ojimo eka asza os i nieź i akis V pKd 1889 4 60. LKŽe a
pala a akas kanalas, la akas inse ido de liaudies linguagem Žilinų (Va ėnos .),
Ylakių (Skuodo .), Raudėnų (Šiaulių .), Ku šėnų (Šiaulių .). Audinio (la . ela)
signi icame V. Kudi ka a ojo e miną auda auda V pKd 1889 9 139, V pKd
1889 8 120, kuno auda V pKd 1889 1 9, plaucziu auda V pKd 1889 9 139, np.: Kolaik
susiźlebczioja penas, . y. a é audos ne isz aukia isz jo eikalingu dēlė sa o
daliu, pe sidi ba ele em alguns luga es: luga p imei a pen pen pen pen pen pen
pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen
pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen
pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen
pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen pen V pKd 1889 8 120. LKŽe a pala a auda audinio signi icado nemaliudi o de i aósi língua.
Dan enas (la . gingi a) chamadas compos o e mo dan ų smegenys dan u
smegenys V pKd 41, 1889 3 V pKd 1889 9 139, in lamação dan u smegenenu
V pKd 1889 3 41, p z.: P ie am jie mislijo, k im bukkē gina nů sko bu o
(sco bu us), užpůlanczios dan u ce eb is, be iliudijo, que abakas nů ce eb is
disease nea gina in e V pKd 3 1889 41...; usado e único e mis, p z.: be i i
be e pa i szu inei smegens nůginu ais is sko bu o [...] V pKd 1889 3 41. A
pala a cé eb oys dan enos é usado em i oja ala LKŽe dada a a osenos
exemplos de Bago osios (Ma ijampolės .), Ba ninkų (Vilka iškio .), Ju ba ko,
Lukšių
(Šakių .).
Ne as (lo . ne os) chamado nomeado Li u išku e mo di gsnė di ksnēs
V pKd 1889 10 153, V pKd 1889 2 25, ama go di ksnēs V pKd 1889 3 3 ploniu
di ksnēs V pKd 1889 4 60, padelginismo di ksniu V pKd 1889 1 9, например.:
Ge en ka os dienos, Ge į mažai į an , sykpacz po mēsinui mealui, neda ome ao
o ganismo nenhuma blēdies, só da amei sujudinam di ksniu eiklum,
nu a ome ge gumu e mislies nesmagą, assim como ge en ą a ba V pKd 1889
2 25. Va o o e skolinys ne as, que ai do compos o e mo sis ema ne ų
V pKd 1895 9/10 157 la e aliniu dėmeniu, po ém V. Kudi ka mais
equen emen e usa am e mą di ksniu sis emas V pKd 1889 11 168. Isso
esc i as on es a pala a LKŽe dado só um di gsnės ne o ilus acinis exemplo de
Palmi a Zemle ičiū ė | Lie u iškiVincoKudi kosmedicinos e minai
Te minologia | 2008 | 15 147
V. Kudi kos dos esc i os. Ele us a a e edinho di gsninis, -ė di ksninēs slimības
V pKd 1889 10 153, V pKd 1889 11 168, di ksninis szi dies inksējimas V pKd
1889 2 25, V pKd 1889 1 19, например.: P ie am, da bininkai ie iegli apse ga an
isokiu di ksniniu ligu [...] V pKd 1889 11 16, labiaus ka [...] ainda é p eciso cuida
[...] di ksninio szi dies inksējimo [...] V pKd 1889 2 25. LKŽe jun o des e edino
insc i os apenas doenças di gsninės
(V. Kudi kas e mo).
G umuluka (la . glandula) V. Kudi kos į a dy a e minis g umulas e g umulėlis
g umulēliai V pKd 1889 8 120, popil inis g umulas V pKd 1889 8 120, p akai o
g umulēliai V pKd 1889 41, 3 1889 seiliniai g umulēliai V pKd 1889 8 120, V pKd 1889
3 e lei se g umu ėlia6 V pKd 1889 8 120, V pKd 1889 3 Lia. [...] 41, abakas e
di ksnias de ga dino, e po isso sue zina seu seiliu g g umu ėlius, que en ão
nesigaili į u io; [...] V pKd 1889 3 41. LKŽe dados, g umulas liauka é i os language
G ūžių (Pas alio .), S ėdasų (Anykščių .) pala a. Além disso, glodyne de V.
Kudi kos a igo o necido ilius acinis exemplo com e minis p akai o
g umulėliai, seilių g umulėliai.
K aujagyslės (la . as sanguineum) signi icado em usa os e mos indas e
indelis sangue indai V pKd 9 156, V pKd 1889 9 139, sangue indaelei V pKd 1889
4 10 61, plaucziu 1889 indai indaepKd 9 139, po exemplo: K au indajoi nelieka
neužgau i V pKd 1895 9 156, Cjudima sujudina smagenis, e po isso pode
plysz i sangue indelei V pKd 1889 4 10 61. LKŽe da pala a indas signi icado
la akas, gysla não apaliudi a de liaudies linguagem, es a pala a mencionada
signi icado inse ido só de P. Ma ulionio e ou os esc i os de on es ( š).
Deminu y inė o ma indelis ( e minas ploniejie indeliai V pKd 1895 9/10 157)
podia e e i -se minúsculas a sangujagyslę kapilia ą, ex.: Oda alkogolikų sausa,
e sob e a sua supe ície dos plonie eles indeliai espissė ę V pKd 1895
9/10 157.
A gli inha de V. Kudi kos chama a jungplone ( e minas uźdegimas jungplones
V pKd 1889 10 152), exemplo: Jaigu os olhos ankei se á e zinados dumais, pode
įs eig i uźdegimasakiu (uźdegimas jungplones – conjunc i i is), ku is
pode uźsi e p opo ciona aos olhos odos os males daquelas doenças
conseqümes V pKd 1889 10 152. LKŽe e mo junglonė jungiamoji plė ė; junginė
ci ado só de V. Kudi kos esc i os médicos. Ago a o icialus Li u iškas e m é
junginė (lo . conjunc i a), e in e nacional seu co esponden e konjunk y a. 6
G eičiausiai spaudos ik as ( u ė ų быть g umulēlei).
148
A yzdys (lo . pupilla) in oduzido e mo lėliukė ( e minas iszsiskē imas lēlinkiu7
V pKd 1889 3 41), например.: Sma kaus zai iijimo niko inu znaklai szie:
ne amumas, embulys, cabeça apk ai imas, pik a ka sz a po k kieu ine;
ůjaus pasquin apsilpnimas, ēmimas, dieglei, kuno, iszbalimas, szal as
p akai as, kak os sopimas, iszsiskē imas lēlinkiu ocyse, ocupimas au yse e
sąpažin ies sumiszimas; [...] V pKd 1889 3 41. LKŽe lėliukė akies yzdys inse ida
só de on es esc i as ( š). Pil o lá eja no signi icado V. Kudi ka usa a e mo
pil aplonė, exemplo: Pil aplonė eip-gi mui o densamen e susse ga do álcool
V pKd 1895 9/10 156. LKŽe pil aplonė pel o plė ė (pe i oneum) insc e a só do V.
Kudi kos a igo, dema ê, isso podia se seu ei o o e mo. Na a ual ala médica
é usado o e mo Li u iško pil aplė ė (lo . pe i oneum). Plė ė (la . memb ana)
denominada e mo plonė plonė V pKd 1889 4 60, V pKd 1889 8 120 plonē V pKd
1889 9 139, akiu plonē V pKd 1889 10 152, gomu io plonē pKd 1889 4 60, nosies
plonė V pKd 1889 4 60 ( idu inē nosies plonē V pKd 1889 4 60), plonès ce eb al
em o no do co ação V pKd 1889 9/106, 15 plones pil o V pKd 1889 8 10, 120
plones V pKd 1895 9 106, 1895 156, 1895: Akiu plonė V p dalelēs angliu dumůse eźia
ją e ela, sue zin a, p isisunkia sanguju nů o akys pa audonůja V pKd 1889 10
152, Pe nosies plonę, como no malmen e pe odas plones, pode pe sisunk i
in o k aują odingas abako8 liys imas V pKd 1889 4 60. No en an o, em
algumas on es di e e V. Kudi kos e mo plonė signi icâncias. Po exemplo, no
mencionado V. Kudi kos Raš ų Re esnių žodžių žodynėly esc e e-se que plonė é
glei inė (Kudi ka 1990: 928), LKŽe plonė įdė a i šu iniosios odos plė elės
signi icado (pa eik i du ilius aciniai pa yzdžiai iš V. Kudi kos s aipsnių). J.
Palionis sua disse ação Naujada ų žodynėlyje plonę už ašė plė ės eikšme
(Palionis 1952: 336). Au o des e a igo p i a ia
J. Palionio opinião.
Homb e glúukos, sec e an es diges iimui necessá io sul is signi icado V.
Kudi ka us ojo e mą saldmėsės, например.: Saldmėsės gi uoklių pa e šium
em balsganus lyg lei e lašus. Às ezes buna aumen adas, às ezes
sumincš ėjusios, e a éi o e sukie amen o lyg ago V pKd 1895 9/10 156. LKŽe
dada algumas a ian es des a pala a de que êm kasos signi icado,
saldmeisė de A. Juškos pala aino, Šačių (Skuodo .), saldmeisės de K ėda nos
7 Pode se e o de imp essão ( u ė ų bū i lēliukiu). 8 A pala a abac
is e in o o iginale.
Palmi a Zemle ičiū ė | Lie u iškiVincoKudi kosmedicinos e minai
Te minologia | 2008 | 15 149
(Šilalės .), Geg ėnų (Plungės .), šnek ų šiau ės y ų dūnininkų, Viekšnių
(Mažeikių .), saldmeisiai de šnek ų šiau ės y ų dūnininkų, saldmėsa de G. H. F.
Selmanno pala a de língua Li uânia (1851), Nessmės saldė de F. Ku šaičio
pala a de língua Li uânia e saldės iš M. Niede manno, A. Senno, F. B ende io e
A. Salio ašom (1962) G e a da pala a saldmėsės insc i o só um ilus acinis
exemplo de V. Kudi kos a igo. Bemėsi saldų, ele usa a e a ual e minão kasa
(la . panc eas). Bū a p opos as saldmėsem usa como o iciais de medicina
e mą liaukai panc eas in i ulini. 1965 m. Em a igo publicado na e is a de
Saúde, Kasa e blužnis, o kalbinis a J. Paulauskas e os biólogos P. Ši ickis e J.
Kazlauskas suge i am a panc eas la iniška chama em saldmėse e enuncia
kasos, po que esą ela em e ão mui os homonimos (Ši ickis, Kazlauskas,
Paulauskas
1965: 50).
Glei ė ai à película, pela qual cobe a algumas pa es de ó gãos in e nos
(ge klės, gomu io, pel o) nomeada V. Kudi ka a ojo e miną slidplonė abdomino
slidplonė V pKd 1895 9 10 156, slidplonė ge klės V pKd 1895 9 10 156, slidplonė
V pKd 1895 9 156, po exemplo: Sloga ge klės alkogolio, pe si eiški apsimain
gomu io, apsam, p isisunkia bloodplonė V pKd 1895 9 10 156. LKŽe a pala a
slidplonė glo na, oda lygi insc i o a pa i A. Ku šaičio iškai okiško žodyno
(19681973), mas ilius acinio exemplo de Lie uik a. Pasi odo, slidplonę ge okai
an e io men e, 1895 m., us a a V. Kudi ka. Na a ual linguagem médica o icialus
e mis glei inė (lo . unica mucosa). K aujagyslė, pela qual o sangue em do
co ação (la . a e ia), V. Kudi kos chamada sunke sunkes V pKd 1889 9 139,
e žimas sunkēse V pKd 1889 1 9, exemplo.: audas do o ganismo alimen a
sangue: p ie am ekēdamas isz kai ēs pusēs szi dies pe sunkes, [...] V pKd
1889 9 139. LKŽe di ícil a e ijas ap esen ado apenas um exemplo ilus acinis de
V. Kudi kos a igo. Shias k aujagysles V. Kudi ka é adinęs e skoliniu a e ias
( e minus a e ijų sienos V pKd 1895 9/10 156), que na a ual medicina palab a é o
o icial e minus.
K aujagyslę, pela qual o sangue co e em co ação (la . ena), V. Kudi ka é
nomeinês amplnês signi icado do e mo gysla (susiau ino seu signi icado),
exemplo.: [...] aquele es edado e não adequan e dēl ecidos alimen os jůdas
sangue en a em ou os ipos de asos sanguíneos, em g yslas [...] e a a és
V pKd 1889 9 139. LKŽe žodis gysla „ enos“ eikšme ne iksuo as. Daba
deles en ousilieja em deszineją pusę szi dies [...] gysla é as, e alama k aujagyslė é chamada in e nacionalmen e ena.
150
V. Kudi ka o mou e mos de a e iijom e eimas ekančiam k aujui pa adi i. As
a é ias que luem sangue ele chamou e mo sunkinis k aujas V pKd 1889 9 139,
e eias gyslinis k aujas V pKd 1889 9 139, ex.: [...] k aujas [...] a idůda ecidos
eque ido moss degê, nů cujo k aujas audonas (sunkinis k aujas) [...] V pKd
1889 9 139, [...] jůdas k aujas pa enka em ou os ipos de asos, em gyslas
(gyslinis k aujas) V pKd 1889 9 139. LKŽe ao edinio di ícil […]a e inis[…]
o necido apenas um exemplo ilus acinis de V. Kudi kos a igo di ícil sangue.
Hencei, isso podia se o e mo V. Kudi kos, ambém e o e mo gyslinis k aujas
(žodyne edinys gyslinis insc i o po ou as, não medicina, signi icamėmis). Ago a
são usados os e mos a e ial sangue e eninis sangue. Não odos os V. Kudi kos
consumi doenças e seus sinais e liguis as būsenas e ou os concei os
elacionados com medicina de denominações de o igem Li u iška são es i ê na
a ual linguagem médica, po exemplo: apjakimas V imas V pKd apak 61, 4 1889
cabeça apk ai imas V pKd 3 1889 41 apk ai imas cabeça V pKd 1889 10 153, degis
deguonis V pKd 1889 9 1889 139, 1889 V pKd 2 25, 1889 4 V pKd 3 V imas 3 ks,
V pKd 60 , V pKd 3 kljj 4, 1889 10 9 10 157, V pd 3 kd 99, V pd 3 kd 99, V pd 3
kd 4 kd 99, V pd 4 kd 9 9 9 11 e V pd 11 .
Slogos e mo V. Kudi kos em esc i os médicos inha amplamen e signi icado.
P imei o, ele usado nasies gli ínas in lamimui nomea ( e minas nosies sloga
V pKd 1889 4 60), ex.: Ilgai usando aboką9, p isime a nosies sl oga, [...] V pKd
1889 4 60. Tokia o signi icado des e e mo na a ual linguagem da ciência médica.
An a, sloga e mo chamado e de ou os ó gãos bu nos, ga kles, ias
espi a ó ias, abdômen, pulmões, es ômago gli ina inchaça pap as a skil io
sloga V pKd 1895 9/10 156, sloga (ca a hus) bu nos V pKd 41, 3 1889 sloga
(ca a hus) pel o sloga V pKd 1889 3 41 sloga V pKd [...] 9 139, 1889 13 plauc
V pKd 109, 1889 15 142, 1889 15 uźsi ęsus plauso V p V pKd usi V pKd usi
V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi
V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi
V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi
V psi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi V pKd usi Como slogos 9 A
pala a aboka o iginale imp in ado e in adas le as.
Palmi a Zemle ičiū ė | Lie u iškiVincoKudi kosmedicinos e minai