Alvydas Umbrasas. Lietuvių teisės terminija 1918–1940 metais: pagrindinių kodeksų terminai

152 D. Šilobritaitė | DIaNa ŠIlOBRItaItė Instytut Języka Litewskiego W 2010 r. Instytut Języka Litewskiego wydał książkę dr. Alvydasa Umbrasa Umbrasa o tym samym tytule Litewska terminologia prawnicza w latach Terminy języka litewskiego). Jej podstawą jest rozprawa doktorska A. 1918–1940 (terminologia podstawowych kodeksów, obroniona w 2005 roku. Celem pracy opublikowanej w omawianej książce jest „lingwistyczny opis wyrażenia terminologii prawniczej używanej w latach 1918–1940 oraz ustalenie dominujących typów” (12). Książka składa się ze wstępu, trzech głównych części analitycznych, wniosków oraz wykazów źródeł i literatury przedmiotu. Na końcu zamieszczono streszczenie w języku niemieckim oraz indeks terminów, w którym alfabetycznie podano terminy prawnicze wymienione w monografii. We wstępie wskazano przedmiot i cel pracy, scharakteryzowano materiał badawczy i stan terminologii prawniczej badanego okresu oraz omówiono źródła. W pierwszej z głównych części opracowania Klasyfikacja terminów prawnych według gałęzi prawa omówiono pojęcie systemu prawa oraz stosunek terminu prawnego do gałęzi prawa. W tej części terminy prawne dzieli się według gałęzi: Alvydas Umbrasas TERMINOLOGIA PRAWA LITEWSKIEGO W LATACH 1918–1940: TERMINY PODSTAWOWYCH KODEKSÓW W i l n o , 2010, 341 s. Terminologija | 2010 | 17 153 prawa cywilnego, prawa karnego, prawa procesowego, prawa ogólnego, prawa finansowego, prawa administracyjnego, medycyny sądowej, prawa pracy, prawa konstytucyjnego (państwowego), prawa handlowego, kryminalistyki, prawa międzynarodowego itd. W drugiej z części poświęconych analizie Wyrażenie terminów prawnych terminy są analizowane pod względem liczby składników, ich wzajemnego stosunku, struktury, pochodzenia, derywacji itd. Terminy jednowyrazowe, których znaleziono około 1500, omawiane są w aspekcie pochodzenia i derywacji. Ze względu na pochodzenie terminy jednowyrazowe dzielą się na terminy rodzimego i obcego pochodzenia. W podrozdziale poświęconym terminom rodzimego pochodzenia analizowane są zwykłe wyrazy poddane terminologizacji, derywaty poddane terminologizacji i nowe derywaty oraz terminy, które stały się rzeczownikami. Terminy obcego pochodzenia dzielą się na zapożyczenia, kalki i hybrydy. Autor zauważył, że „w kodeksach używa się zaledwie kilku terminów, które z dzisiejszej perspektywy uznawano by za niedopuszczalne zapożyczenia” (267). Analizując złożone terminy prawne, autor książki wyróżnia terminy dwuwyrazowe, trzywyrazowe i wielowyrazowe. Terminy dwuwyrazowe (niemal 3100) analizowane są pod względem wyrażenia i pochodzenia, omawiane są ich synonimiczność i wariantywność. Trójwyrazowe terminy prawne (blisko 900) dzielą się bardziej szczegółowo na terminy z przyimkami i terminy z trzema samodzielnymi wyrazami. Terminy wielowyrazowe składają się z czterech, pięciu i większej liczby członów. Zdaniem autora „terminy te pod względem struktury są dość różnorodne, jednak pod względem gramatycznego wyrażenia członów podobne do omówionych wcześniej (dwuwyrazowych i trójwyrazowych – D. Š.), dlatego w pracy nie są szczegółowo analizowane” (211). W trzeciej z głównych części analitycznych Różnice w terminologii kodeksów porównuje się terminologię przekładów kodeksów. W przedmowie do książki napisano, że w tej części „Więcej uwagi poświęca się najważniejszym – kodeksom karnemu i cywilnemu. Nieco mówi się również o autorstwie przekładów i problemach ich wzajemnego stosunku” (10). W końcowym rozdziale książki przedstawiono wnioski, w których autor pisze, że „lata 1918–1940 są bardzo ważnym okresem w historii terminologii prawnej, ponieważ dopiero po ogłoszeniu Niepodległości język litewski zaczęto stosować w dokumentach prawnych” (265), chociaż „pod koniec okresu Niepodległości terminologia prawna nie była jeszcze ustabilizowana, część terminów miała synonimy lub warianty. Jedną z ważniejszych przyczyn tego stanu rzeczy był brak zatwierdzonych terminów” (270). 154 D. Šilobritaitė | A. Książka Umbrasa jest bardzo użyteczna zarówno dla terminologów, jak i specjalistów analizowanej dziedziny – prawników, ponieważ, jak stwierdza autor, „terminologia prawnicza z lat 1918–1940 nie była specjalnie badana przez językoznawców, brak jest większych i współczesnych badań terminologii prawniczej, z wyjątkiem pojedynczych artykulików, dotyczących głównie kultury języka” (9). Otrzymano 2010-12-20 Diana Šilobritaitė Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileišio 5, LT-10308 Wilno E-mail [email protected]