Sudurtinių lietuviškų ir latviškų augalų genčių vardų darybos ypatumai

5 4 S. Labanauskienė | Osobliwości słowotwórcze złożonych litewskich i Sudurtinių lietuviškų ir latviškų łotewskich nazw rodzajów roślin... osobliwości słowotwórcze nazw rodzajów roślin SOlvIta laBaNaUSkIENė Instytut Języka Litewskiego UWAGI WSTĘPNE W trzytomowej publikacji Flora krajów bałtyckich (Flora of the Baltic Countries (1993–2003)) (dalej – Flora), wydanej w Tartu, opisano rośliny rosnące na Litwie, Łotwie i w Estonii – zarodnikowe i nasienne rośliny naczyniowe (z wyjątkiem mchów). W języku łacińskim podano wszystkie taksony – dział, klasę, rząd, rodzinę, rodzaj, gatunek, podgatunek, natomiast w języku litewskim, łotewskim, estońskim i rosyjskim – tylko nazwy rodzajów i gatunków roślin. Po części nomenklatorycznej w Florze przy każdym taksonie podano krótką charakterystykę biologiczną i morfologiczną (miejsce występowania rośliny, wymiary, okres kwitnienia, objaśnienia). Flora jest pierwszym takim zestawieniem nazw roślin, w którym nazwy roślin podano w języku litewskim, łotewskim i estońskim. Od 1979 r. zespoły autorów z uniwersytetów i akademii nauk Litwy, Łotwy i Estonii rozpoczęły opracowywanie Flory. Litewskie nazwy roślin do Flory przekazali Živilė Lazdauskaitė (Wileński Uniwersytet Pedagogiczny), Domas Smaliukas (Wileński Uniwersytet Pedagogiczny), Algirdas Stankevičius (Agencja Ochrony Środowiska), Ramunėlė Jankevičienė (Instytut Botaniki), Jūratė Balevičienė (Instytut Botaniki) i in. Łotewskie nazwy roślin zaproponowali botanicy Edgaras Vimba (Edgars Vimba) (Uniwersytet Łotewski), Alfredas Rasinis (Alfrēds Rasiņš) (Łotewskie Centrum Badań nad Ochroną Roślin), Laima Tabaka (Instytut Biologii), Irena Fatarė (Irēna Fatare) (Instytut Biologii) i in. (zob. Flora 1993: 9). W Florze podano ponad 500 łacińskich nazw rodzajów roślin, jednak nie przy każdej nazwie rodzaju rośliny znajduje się odpowiednik litewski lub łotewski. Łącznie podano około 430 litewskich i prawie 460 łotewskich nazw rodzajów roślin. Celem artykułu jest zbadanie złożonych litewskich i łotewskich nazw rodzajów roślin według typów słowotwórczych, porównanie litewskich i łotewskich złożeń oraz ustalenie ich podobieństw i różnic. Przedmiot badań stanowi 118 litewskich i 209 łotewskich złożonych nazw rodzajów roślin. Litewska Terminologija | 2010 | 17 5 5 terminolog Kazimieras Gaivenis w artykule Lietuvos augalų genčių ir rūšių pavadinimai przeanalizował wszystkie nazwy roślin, w tym również złożone, zamieszczone we florze Litewskiej SRR (1959–1980). Na nim oparto się również w niniejszym artykule. W artykule, podając przykłady, najpierw podaje się łacińską, a następnie litewską i łotewską nazwę rodzaju rośliny. Tom Flory oznacza się cyframi rzymskimi, a stronę, z której zaczerpnięto termin, – cyframi arabskimi. W przypadkach, gdy litewska lub łotewska nazwa rośliny nie odpowiada omawianemu twierdzeniu, podaje się odsyłacz plg. KRÓTKI PRZEGLĄD ROZWOJU BOTANIKI LITEWSKIEJ I ŁOTEWSKIEJ ROZWÓJ BOTANIKI Pod koniec XVIII w. – na początku XIX w. na Litwie i poza jej granicami ukazały się pierwsze prace botaniczne napisane po łacinie i po polsku, w których opisywano również florę Litwy. W tym okresie należy wymienić francuskiego lekarza i botanika Jeana Emanuela Giliberta (Jean Emanuel Gilibert) (jego dzieło Flora Litvanica inchoata, Grodnae, 1781; Vilnae, 1782), wybitnego badacza flory Litwy, twórcę polskiej nomenklatury botanicznej Stanisława Bonifacego Jundziłła (Stanisław Bonifacy Jundziłł), który opisał roślinność Litwy w książce Opisanie roslin litewskich (Wilno, 1811), jego bratanka Józefa Jundziłła (Józef Jundziłł), który również napisał pracę z dziedziny botaniki – Opisanie roslin w Litwie, na Wołyniu, Podolu i Ukrainie... (Wilno, 1830). Prace innych uczonych – niemieckiego przyrodnika Johanna Georga Adama Forstera (Johan Georg Adam Forster), polskiego botanika i zoologa Stanisława Batysa Górskiego (Stanisław Batys Górski) – również wywarły wielki wpływ na systematykę botaniczną. Dopiero od początku XIX w. zaczęto pisać po litewsku prace, w których opisywano florę Litwy i przedstawiano litewskie nazewnictwo roślin (Jurgis Ambraziejus Pabrėža, Juozapas Fedoravičius, Laurynas Rokas Ivinskis). Warto wspomnieć wydany w 1938 r. Litewski słownik botaniczny, opracowany przez kierowaną przez Liudasa Vailionisa Komisję Słownika Botanicznego oraz zredagowany przez botanika, fizjologa roślin Jonasa Dagysa. Jeszcze później badania litewskiej flory podsumowano w sześciotomowym dziele Flora Litewskiej SRR (1959–1980). W 1998 r. Instytut Botaniki wydał kolejną ważną publikację, zatwierdzoną przez Komisję Słownika Botanicznego, Słownik nazw botanicznych, opracowaną przez Ramunėlė Jankevičienė. Za początek porządkowania łotewskiej terminologii botanicznej można uznać koniec XIX w. W pierwszej kolejności należy wspomnieć łotewskiego porządkowacza terminologii botanicznej Janisa Ilstera 5 6 S. Labanauskienė | Złożone litewskie i łotewskie nazwy rodzajów roślin... (Jānis Ilsters), który w 1883 r. opracował pierwszy podręcznik botaniki w języku łotewskim Botanika, przeznaczony dla szkół narodowych i do samodzielnej nauki (Botānika tautas skolām un pašmācībai). Dla flory Łotwy ważne są również dwie książki napisane w języku niemieckim: Flora von est-, Liv und Kurland Johanna Klingego (Johans Klinge) (Reval, 1882) oraz Flora von Polnisch-Livland Eduarda Lėmanisa (Eduards Lēmanis) (Dorpat, 1895). Po I wojnie światowej w działalność terminologiczną zaangażował się Paul Galenieks (Pauls Galenieks) – w 1950 r. wydano opracowany przez niego Słownik botaniczny (Botāniskā vārdnīca). W latach 1953–1959 zespół autorski pod kierownictwem P. Galenieko opracował i wydał czterotomową florę Łotewskiej SRR (Latvijas PSr flora). Badania botaniczne kontynuowano w XXI wieku – w 2003 roku ukazała się książka Inese Ēdelmane (Inese Ēdelmane) i Āriji Ozoli (Ārija Ozola) Nazwy roślin w języku łotewskim (Latviešu valodas augu nosaukumi) (szerzej zob. Piete 2008: 46-51). SuDuRTINIų LIETuVIŠKų IR LATVIŠKų PODOBIEŃSTWA I RÓŻNICE W NAZWACH RODZAJÓW ROŚLIN Najbardziej produktywnym sposobem słowotwórczym w terminologii litewskiej jest derywacja sufiksalna (zob. Keinys 2005: 21), natomiast kompozycja pod względem liczby używanych derywatów zajmuje drugie miejsce (zob. Keinys 2005: 129). W języku litewskim złożenia łączy się za pomocą samogłoski łączącej lub bez niej. Wśród złożonych litewskich nazw rodzajów roślin podanych we Florze znaleziono 65 z samogłoską łączącą i 54 złożenia bez niej. Człony złożeń łączą się za pomocą samogłosek -a, -ia, -ė, -o, -io, -i. W terminologii łotewskiej kompozycja jest dominującym sposobem słowotwórczym (zob. Skujiņa 2002: 88). W języku łotewskim dwa wyrazy mogą być łączone na dwa sposoby: syntaktyczny i syntaktyczno-morfologiczny. Przy łączeniu słów sposobem syntaktycznym pierwszym członem może być mianownik albo cała forma liczby pojedynczej lub mnogiej dopełniacza, końcówka drugiego członu pozostaje niezmieniona. Do syntaktyczno-morfologicznego (albo derywacyjnego) sposobu tworzenia wyrazów złożonych zalicza się takie przypadki, gdy pierwszym członem jest zazwyczaj temat wyrazu1, a drugi człon otrzymuje nową końcówkę słowotwórczą albo całe zakończenie wyrazu (przyrostek i końcówkę) (zob. MLLVG 1959: 198–199; Skujiņa 2002: 92–94). W języku litewskim zwykle opiera się na dwóch wyrazach podstawowych. W języku łotewskim złożenia powstają przez łączenie dwóch lub większej liczby rdzeni albo tematów (które 1 V. Skujiņa przeanalizowała terminologię nauk technicznych i ustaliła, że ponad 94% złożeń jako pierwszy człon ma część wyrazu bez końcówki, a tylko około 6% złożeń zachowało w pierwszym członie końcówkę (zob. Skujiņa 2002: 92). Terminologija | 2010 | 17 5 7 tworzą rdzeń i afiks) (MLLVG 1959: 84). Złożenia analizuje się ze względu na to, z jakiej części mowy pochodzą ich pierwszy i drugi człon. W florze przedstawione złożone litewskie i łotewskie nazwy rodzajów roślin należą do sześciu typów (zob. tabelę): 1) złożenia z członami rzeczownikowymi, 2) złożenia z członem przymiotnikowym i rzeczownikowym, 3) złożenia z członem rzeczownikowym i przymiotnikowym, 4) złożenia z członem liczebnikowym i rzeczownikowym, 5) złożenia z członem przysłówkowym i rzeczownikowym, 6) złożenia z członem rzeczownikowym i czasownikowym. Tabela. Typy słowotwórcze złożonych litewskich i łotewskich nazw rodzajów roślin Człony złożeń Litewskie nazwy rodzajów roślin Łotewskie nazwy rodzajów roślin Rzeczownik + rzeczownik 83 149 Przymiotnik + rzeczownik 15 52 Liczebnik + rzeczownik 25 Przysłówek + rzeczownik - 1 Rzeczownik + czasownik 10 - Rzeczownik + przymiotnik 1 - O niejasnej budowie 7 2 Wszystkie znalezione we Florze litewskie i łotewskie nazwy rodzajów roślin są złożeniami determinatywnymi. Tak nazywa się złożenia, w których jeden człon określa drugi, zawężając jego znaczenie (zob. Kvašytė 2005: 31). Zazwyczaj jeden z członów takich złożeń jest członem podstawowym. Nie znaleziono złożeń współrzędnych, których oba człony są samodzielne. Złożenia z członami rzeczownikowymi Najliczniejsza jest grupa złożeń rzeczownikowych, których podstawę stanowią rzeczowniki pospolite. We florze znaleziono 83 litewskie i 149 łotewskich złożonych nazw rodzajów roślin, których oba człony są rzeczownikami, np.: łac. Bolboschoenus – lit. liūnmeldis (: liūnas, meldas) – łot. gumumeldrs (: gums „guz, bulwa korzeniowa”, meldrs „sitowie”) III 326; łac. Cichorium – lit. trūkažolė (: trūkis „taka choroba”, žolė), por. łot. cigoriņš III 42; 5 8 S. Labanauskienė | Złożone litewskie i łotewskie nazwy rodzajów roślin... łac. Corispermum – lit. drugialaišis (: drugys, laišis) – łot. kamieļzāle (: kamielis „kupranugaris, zāle „žolė“) I 220; łac. euphorbia – lit. karpažolė (: karpa, žolė) – łot. dievkrēsliņš (: Dievs „Bóg“, krēsliņš „krzesełko“) II 171; łac. Fumaria – lit. žvirbliarūtė (: žvirblis, rūta) – łot. matuzāle (: mats „włosy“, zāle „trawa“) I 299; łac. Glaux – lit. pienažolė (: pienas, žolė) – łot. pienzāle (: piens „mleko“, zāle „trawa“) II 247; łac. Onopordum – lit. kardažolė (: kardas „miecz”, žolė „trawa”), por. łot. baltdadzis (: biały „biały”, łotew. „ostrożeń”) III 31; łac. Leymus – lit. rugiaveidė (: rugys, veidas „kształt“) – łot. kāpukviesis (: kāpa „wydma“, kviesis „proso“) III 257; łot. Leonurus – lit. sukatžolė (: sukatos „suchoty, gruźlica“, žolė), por. łot. mātere II 295; łot. Salsola – łot. sālszāle (: sāls „sól“, zāle „trawa“), por. lit. druskė I 225; łot. Sambucus – lit. šeivamedis (: šeiva, medis) – łot. plūškoks (: plušķis2 „łachmaniarz“, koks „drzewo“) II 350; łot. Scirpus – lit. viksvameldis (: viksva, meldas), por. łot. meldrs III 325; łot. Solanum – lit. karklavijas3 (: karklas, vija), por. łot. naktene II 311; łot. Taxus – lit. kukmedis (: kukas, medis), por. łot. cis I 156; łac. Triglochin – lit. narytžolė (: naryčia „pewna choroba wymienia“, žolė), por. łot. āžloks (: āzis „koza“, loks „łuk“) III 196; łac. Zostera – łot. jūraszāle (: jūra „morze“, zāle „trawa“), por. lit. andras III 209. Na uwagę zasługuje to, że część złożonych litewskich i łotewskich nazw rodzajów roślin charakteryzuje wspólny drugi człon żolė (łot. zāle): zawiera go 24 nazw litewskich (około 30%), a łotewskich – 14 (około 10%). W niejednym przypadku nazwy rodzajów roślin utworzone z dwóch rzeczowników nie są oryginalne, lecz stanowią kalki z języków klasycznych (zob. Gaivenis 1985: 169), np.: łac. Cynoglossum (gr. kyon, kynos „pies“, glossa „język“) – lit. šunlielė (: šuo, lielis „język“) – łot. suņmēle (: suns „šuo“, mēle „liežuvis“) II 283; lot. Ophioglossum (gr. ophis, ophios „žaltys“, glossa „liežuvis“) – liet. driežlielė (: driežas, lielis „liežuvis“) – latv. čūskmēlīte (: čūska „gyvatė“, mēlīte „liežuvėlis“) I 138. Floroje rasta keletas augalų genčių vardų, kurių pirmąjį sandą sudaro tikrinis daiktavardis. 2 lietuviški augalų genčių vardai sudaryti su vardu Jonas, 7 latviškų dūrinių pirmuoju sandu eina tikrinis vardas Jānis arba mitologinis latvių vardas māra: 2 Sietina su ide. *pleus- „(iš)kedenti; iškedenta vilna, išpešiotos plunksnos, plaukų sruoga“ (Karulis 2001: 705). 3 Kazimieras Būga, omawiając dwuczłonowe rzeczowniki złożone z końcówkami mianownika liczby pojedynczej -as i -a, wskazuje nazwę rośliny karklavijos: karklas + *vija „stipes“ – skr. vayā „Zweig“ (niem. „gałązka“) (zob. Būga 1958: 212). Terminologija | 2010 | 17 5 9 jas“, zāle „trawa“) II 187; łac. matteuccia – lit. jonpapartis lot. Hypericum – liet. jonažolė (: Jonas,žolė), plg. latv. asinszāle (: asins„krau- (: Jonas, papartis), por. łot. strauspaparde (: strauss „struś“, paparde „paproć“) I 145; łac. ribes – łot. jāņoga (: Jānis „Jonas“, oga „jagoda“), por. lit. porzeczka II 32; łac. Pedicularis – łot. jāņeglīte (: Jānis „Jonas“, eglīte „jodełka“), por. lit. glindė II 335; łac. armoracia – łot. mārrutks (: māra, rutks „rzodkiewka“), por. lit. chrzan I 310; łac. Thymus – łot. mārsils (: māra, sils „las“), por. lit. macierzanka II 303; łac. Bellis – łot. mārpuķīte (: māra, puķīte „kwiatuszek“), por. lit. stokrotka III 157; łac. Silybum – łot. mārdadzis (: māra, dadzis „ostrożeń“), por. lit. marginis III 32; łac. Hierochloe – łot. mārsmilga (: māra, smilga „źdźbło“), por. lit. stumbražolė (: stumbras, žolė) III 273. Drugi człon wszystkich wspomnianych złożonych litewskich i łotewskich nazw rodzajów roślin oznacza jakąś roślinę (papartis, usnis, smilga itd.). Dość często drugi człon rzeczownikowych złożeń łotewskich stanowi rzeczownik zawierający przyrostek zdrobniający (szerzej zob. Ēdelmane 1978: 101); takich złożeń jest 44 – stanowią one około 30% wszystkich rzeczownikowych złożonych łotewskich nazw rodzajów roślin, np.: łac. echinocystis – łot. dzeloņgurķītis (: dzelonis „cierń, żądło“, gurķis „ogórek“+ -ītis), por. lit. virkštenis II 199; łac. Kochia – łot. vasareglīte (: vasara „lato“, egle „świerk“ + -īte), por. lit. kochija I 219; łac. Sparganium – łot. ežgalvīte (: ezis „jeż“, galva „głowa“ + -īte), por. lit. šiurpis III 320; łac. Gnaphalium – łot. zaķpēdiņa (: zaķis „zając“, pēda „stopa“ + -iņa), por. lit. pūkelis III 153; łot. moneses – łot. sūnactiņa (: sūnas „mech“, aca „oko“ + -iņa), por. lit. žemoklė II 236; łot. Lythrum – łot. vējmietiņš (: vējš „wiatr“, miets „pal“ + -iņš), por. lit. raudoklė II 200; łot. Tanacetum – łot. biškrēsliņš (: bite „pszczoła“, krēsls „krzesło“ + -iņš), por. lit. bitkrėslė (: bitė, krėslas), skaistenis III 163; łac. Thalictrum – łot. saulkrēsliņš (: saule „słońce“, krēsls „krzesło“ + -iņš), por. lit. vingiris I 290. W litewskiej Florze nie znaleziono złożeń, których drugi człon miałby przyrostek zdrobniały – zazwyczaj w języku litewskim opiera się ona na podstawowych wyrazach bez przyrostków. Jeżeli z tego samego wyrazu podstawowego ponownie tworzy się nowe wyrazy, powstają tak zwane wachlarze słowotwórcze (Gaivenis 2002: 48; zob. także Kvašytė 2005: 23). W łotewskiej terminologii nie ma odpowiednika tego terminu, jednak 6 0 S. Labanauskienė | Nazwy rodzajów roślin złożone z litewskich i łotewskich... tę właściwość słowotwórczą wyodrębnił łotewski językoznawca Ojars Bušs (Ojārs Bušs) (zob. Bušs 2008: 255). W obu językach występują wachlarze słowotwórcze wyrazów utworzonych z dwóch rzeczowników, jednak w łotewskiej nomenklaturze botanicznej znaleziono ich liczniejszy zbiór, np.: łac. aethusa – lit. šunpetrė (: šuo, Petras) – łot. suņpētersīlis (: suns „pies“, pētersīlis „pietruszka“) II 222; łac. Dactylis – lit. šunažolė (: šuo, žolė), por. łot. kamolzāle (: kamols „kłębek“, zāle „trawa“) III 314; łac. rhamnus – lit. šunobelė (: šuo, obelis), por. łot. pabērzs II 179; łac. Tripleurospermum – lit. šunramunis (: šuo, ramunė) – łot. suņkumelīte (: suns „pies“, kumelīte „rumianek“) III 174; łac. Conium – łot. suņstobrs (: suns „pies“, stobrs „rura“), por. lit. mauda II 222; łac. antennaria – lit. katpėdė (: katė, pėda) – łot. kaķpēdiņa (: kaķis „kot“, pēdiņa „łapka“) III 152; łac. Nepeta – lit. katžolė (: katė, žolė) – łot. kaķumētra (: kaķis, „kot“, mētra „mięta; uogienojai“) II 299; łac. amaranthus – łot. kaķaste (: kaķis, „kot“, aste „ogon“), por. lit. burnotis I 228; łac. Lathyrus – lit. pelėžirnis (: pelė, žirnis), por. łot. dedestiņa II 151; łac. Fallopia – lit. pelėvirkštis (: pelė „mysz“, virkščia), por. łot. vējagriķi (: vējš „wiatr“, griķis „gryka“) I 204; łac. epilobium – lit. ožkarožė (: ožka „koza“, rožė „róża“) – łot. kazroze (: kaza „koza“, roze „róża“) II 205; łac. Pimpinella – lit. ožiažolė (: ožys „kozioł“, žolė „trawa“), por. łot. noraga II 218; łac. Libanotis – łot. briežsakne (: briedis „jeleń“, sakne „korzeń“), por. lit. skarenis II 220; łac. Hirschfeldia – lit. niepodane – łot. briežzvēre (: briedis „jeleń“, zvēre „gorczyca polna“) I 327; łac. Thesium – lit. linlapis (: linai, lapas) – łot. linlape (: lins „len“, lapa „liść“) I 187; łac. Linaria – lit. linažolė (: linai, žolė „trawa“), por. łot. vīrcele II 318; łac. ammophila – lit. smiltlendrė (: smiltis „piasek“, lendrė „trzcina pospolita“) – łot. kāpuniedre (: kāpa „wydma“, niedre „trzcina“) III 281; łac. ammocalamagrostis – lit. smiltlendrūnė (: smiltis „piasek“, lendrūnas „roślina z rodziny traw“) – łot. kāpuciesa (: kāpa „wydma“, ciesa „lendrūnas“) III 281; łac. Pulsatilla – lit. sasanka (: šilas „bor“, gėlė „kwiat“) – łot. silpurene (: sils „bór“, purene „jaskier“) I 273; łac. Vaccinium – lit. šilauogė (: šilas „bór“, uoga „jagoda“), por. łot. brūklene II 241; pastenis I 243; łac. Nymphaea – łot. ūdensroze (: ūdens „woda“, roze Terminologija | 2010 | 17 6 1 zesz. Coronopus – łot. vārnaspēda (: vārna „wrona“, pēda „stopa“) – lit. varnakolot. Comarum – łot. vārnkāja (: vārna „wrona“, kāja „noga“), jė (: varna,koja) I 335; por. lit. sūdras II 67; łac. myosoton – łot. ūdensvirza (: ūdens „woda“, virza „gwiazdnica“), por. lit. „róża“), por. lit. vandens lelija I 264; łac. Lemna – łot. ūdenzieds (: łot. ūdens „woda“, zieds „kwiat“), por. lit. plūdena III 318. Pierwszy człon litewskiego i łotewskiego złożenia, który jest wspólny dla wachlarza derywacyjnego, najczęściej stanowi nazwa zwierzęcia: lit. katė – łot. kaķis, lit. šuo – łot. suns, lit. pelė – łot. pele, lit. koza – łot. kaza, lit. wrona – łot. vārna i in. Jak wynika z podanych przykładów, w nazwach dwunastu rodzajów roślin zbieżne są litewskie i łotewskie pierwsze albo drugie człony, a w nazwach siedmiu – oba człony. Złożenia z członami przymiotnikowym i rzeczownikowym We Florze znaleziono 15 litewskich i 52 łotewskie nazwy rodzajów roślin, których pierwszy człon stanowi przymiotnik, a drugi – rzeczownik. Pierwszy człon tych złożeń oznacza zewnętrzne cechy korzenia, łodygi, liścia lub kwiatu rośliny (barwę, wielkość, kształt itp.), np.: łac. Cenolophium – lit. pūstabriaunė (: pūstas „napęczniały“, briauna „krawędź“) – łot. dobspārne (: dobs „pusty w środku, wydrążony, dziuplasty“, spārns „skrzydło“) II 225; łac. Consolida – łot. zilausis (: zils „niebieski“, auss „ucho“), por. lit. raguolis I 270; łac. Gymnocarpium – lit. tikrapapartis (: tikras „prawdziwy“, papartis „paproć“) – łot. kailpaparde (: kails „nagi“, paparde „paproć“) I 150; łac. Hippophae – lit. šaltalankis (: šaltas „zimny“, lankas „łuk“), por. łot. smiltsērkšķis (: smilts „piasek“, ērkšķis „kolec“) II 186; łot. sīkpaparde (: sīks „drobny, mały“, paparde „paproć“), por. lit. kalnarūtė (: kalnas, rūta) I 143; łot. Leucanthemum – lit. baltagalvė (: balta, galva), por. łot. pīpene III 173; łot. Odontites – łot. sārtžibulītis (: sārts „jaskrawoczerwony“, žibulīte „świetlik“), por. lit. skėstukas II 334; łot. Orobanche – łot. brūnkāte (: brūns „brązowy“, kāts „łodyga“), por. lit. džioveklė II 341; łac. Polygonatum – lit. baltašaknė (: balta, šaknis), por. łot. mugurene III 221; łac. Poterium – łot. zaļvālīte (: zaļš „zielony“, vālīte „pałeczka“), por. lit. galvainis II 65; 6 2 S. Labanauskienė | Złożone litewskie i łotewskie nazwy rodzajów roślin... łac. Scorzonera – łot. raudupe (: rauds „czerwony”, upe „rzeka”), por. lit. gelteklė III 147; łac. Schoenus – łot. melncere (: melns „czarny”, cers „krzew, kępa”), por. lit. vikšrenis III 335. Litewskie i łotewskie złożenia tego typu nie mają wielu wspólnych cech. Pierwszy człon tych złożeń najczęściej oznacza kolor rośliny: litewskie baltas, juodas, žilas, natomiast paleta barw łotewskich jest szersza – balts „biały”, melns „czarny”, brūns „brązowy”, rauds „czerwony”, sārts „jaskrawoczerwony”, zaļš „žalias“, zils „mėlynas“. Pasitaikė tik vienas dūrinys, kurio pirmasis ir antrasis sandai abiejose kalbose yra tie patys: lot. Crassula – liet. storlapis (: storas, lapas) – latv. biezlapīte (: biezs „storas“, lapa „lapas“ + -īte) II 26. Žodžių darybos vėduoklės būdingos ir aptariamam darybos tipui, ypač latviškiems augalų genčių vardams, pvz.: lot. acteae – liet. juodžolė (: juoda, žolė), plg. latv. krauklene I 268; lot. Prunella – liet. juodgalvė (: juoda, galva) – latv. brūngalvīte (: brūns „rudas“, galviņa „galvelė“) II 301; lot. Cynosurus – lit. kietavarpė (: kieta, varpa), por. łot. sekstaine III 315; łac. Lithospermum – lit. kietagrūdis (: kietas, grūdas) – łot. cietsēkle (: ciets „twardy“, sēkla „nasienie“) II 274; łac. Crepis – łot. cietpiene (: ciets „twardy“, piens „mleko“), por. lit. kreisvė III 43; łac. Lepidium – łot. cietķērsa (: ciets „twardy“, ķērsa „rukiew“), por. lit. pipirnė I 332; łac. Polystichum – łot. cietpaparde (: ciets „twardy“, paparde „paproć“), por. lit. spyglainis I 146; łac. arabidopsis – łot. sīkplikstiņš (: sīks „mały, drobny“, plikstiņš „rzodkiewnik, dzwoneczek“), por. lit. vairenis I 315; łac. Centunculus – łot. sīkaudzīte (: sīks „mały, drobny“, audze „gaj, lasek“ + -īte), por. lit. šimtūnė II 248; łac. Conyza – łot. sīkjānītis (: sīks „mały, drobny“, Jānītis „Janek“), por. lit. konyza III 163; łac. elatine – łot. sīkeglīte (: sīks „mały, drobny“, eglīte „świerk“), por. lit. vandenė II 198; łac. Galinsoga – łot. sīkgalvīte (: sīks „mały, drobny“, galva „głowa“), por. lit. galinsoga III 183. Warto zauważyć, że w odróżnieniu od derywatów złożonych z obu członów rzeczownikowych, litewskie i łotewskie człony derywatów z przymiotnika i rzeczownika w wachlarzu derywacyjnym różnią się. Znaleziono tylko jedną złożoną nazwę rodzaju roślin (łac. Lithospermum), której pierwszy człon w obu językach jest taki sam: lit. kietas – łot. twardy. Ponadto należy zwrócić uwagę, że ta sama roślina (łac.