Skolintų ir lietuviškų ekonomikos terminų konkurencija

9 8 Rasuolė Vladarskienė | Konkurencja zapożyczonych i litewskich terminów ekonomicznych Zapożyczonych i litewskich ekonomikos terminų konkurencija RASUOLĖ VLADARSKIENĖ Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina SŁOWA KLUCZOWE: konkurencja, synonimia terminów, wariantywność, terminy ekonomiczne W Słowniku współczesnego języka litewskiego podaje się dość szerokie znaczenie słowa konkurencja – „rywalizacja o pierwszeństwo”. W Słowniku wyrazów międzynarodowych wyróżnia się trzy znaczenia, wskazując, że jedno z nich jest właściwe dla dziedziny ekonomii: „1 rywalizacja, współzawodnictwo w jakiejś dziedzinie w celu osiągnięcia tego samego celu 2 interakcja między dwoma lub większą liczbą gatunków, populacji albo organizmów, które potrzebują tego samego pożywienia, terytorium lub partnera seksualnego 3 ek. sytuacja rynkowa, gdy istnieje wystarczająco dużo kupujących i sprzedających, można swobodnie wejść na rynek i z niego wyjść” (TŽŽ 2013). A zatem konkurencja jest zjawiskiem szeroko rozpowszechnionym w różnych dziedzinach. W języku, podobnie jak w ekonomii lub innych dziedzinach (np. w przyrodzie ożywionej), mogą powstawać relacje konkurencyjne. Celem artykułu jest, po wyjaśnieniu pojęć konkurencji (konkurent), synonimii (synonim), wariantywności (wariant) oraz ich wzajemnych relacji, przeanalizowanie specyfiki konkurencji zapożyczonych i litewskich terminów ekonomicznych. POJĘCIE KONKURENCJI, SYNONIMII, WARIANTYWNOŚCI Konkurencja w języku zachodzi nieustannie, ponieważ właśnie na niej opiera się rozwój języka, jednak w językoznawstwie litewskim teoretyczne podstawy konkurencji środków językowych zaczęto opracowywać stosunkowo niedawno. Pierwszy konsekwentnie zastosował i teoretycznie ugruntował tę zasadę, oceniając ją synchronicznie i odnosząc do lingwistyki stylistycznej, Kazimieras Župerka w swojej pracy habilitacyjnej Konkurencja środków językowych jako przedmiot stylistyki języka litewskiego (1995), opierając się na pracach czeskich badaczy stylistyki, zwłaszcza Milana Jelínka. do tego czasu konkurencję omawiano jedynie w ujęciu diachronicznym. Wyróżnia się zatem dwa podejścia do konkurencji środków językowych: 9 9Terminologia | 2015 | 22 1) diachroniczne – konkurencja jest rozumiana jako zjawisko dynamiczne, gdy w użyciu utrwala się jeden wariant, wypierając z niego inny, czasem także nienormatywny wariant; 2) synchroniczne – gdy w akcie mowy trzeba wybrać jeden z kilku środków językowych mających to samo (lub podobne) znaczenie (Župerka 1995: 10). Zdaniem K. Župerki idea konkurencji środków językowych wyrosła z pojęcia synonimów, ponieważ ten sam przedmiot lub czynność może być nazwany nie jednym słowem. Synonimia stanowi centrum konkurencji środków językowych (Župerka 1995: 13). Jednak mówiąc o konkurencji środków językowych w języku ogólnym, bardzo ważne jest również pojęcie wariantów i jego relacja z synonimami. Teoretyczne aspekty konkurencji środków językowych w użyciu ogólnym analizuje Rita Miliūnaitė w monografii Dabartinės lietuvių kalbos vartosenos variantai (2009). Uważa ona, że „za warianty współczesnego użycia języka litewskiego należy uznać zjawiska językowe mające to samo lub bardzo zbliżone znaczenie i regularnie się powtarzające, między którymi w użyciu powstają relacje wariantywności – możliwości wzajemnego zastępowania się” (Miliūnaitė 2009: 177). Najważniejszą cechą funkcjonowania wariantów w użyciu jest silniejsza lub słabsza ich konkurencja; zazwyczaj oznacza ona rywalizację kilku elementów, a z czasem umocnienie się jednego z nich i wyparcie pozostałych (Miliūnaitė 2009: 188). Takie rozumienie wariantów językowych jest dość szerokie, obejmuje również synonimy. Przechodząc do terminologii, należy powiedzieć, że aby wyjaśnić, jak można analizować relacje konkurencyjne terminów, bardzo ważne jest, jak rozumiane są kluczowe pojęcia związane ze zjawiskiem konkurencji środków językowych. Można im bowiem nadawać różną treść: w użyciu ogólnym i terminologicznym rozumienie pojęć synonimu i wariantu różni się. W terminologii zwykle mówi się o synonimii terminów. W terminologii synonimy nazywają ten sam przedmiot, wiążą go z jednym pojęciem, ale nie opisują różnych właściwości tego przedmiotu i nie pełnią funkcji stylistycznej (Danilenko 1977, cyt. za: Zemlevičiūtė 2001). i chociaż teoretycznie synonimię terminów uważano za poważną wadę terminologii, rzecz niepotrzebną, a nawet szkodliwą, to jednak jest ona nieuniknionym zjawiskiem w jednej dziedzinie nauki (Gaivenis 2002: 34; Keinys 2005: 25; Kaulakienė 2009: 167). Często termin normatywny zostaje przyjęty i utrwala się w terminologii spośród kilku synonimów lub wariantów (Kaulakienė 2009: 168). Zdaniem terminologów synonimia jest szczególnie charakterystyczna dla początkowych etapów kształtowania się podsystemów terminologii, gdy nie tylko terminy, 100 Rasuolė Vladarskienė | Konkurencja zapożyczonych i litewskich terminów ekonomicznych lecz także same pojęcia oraz ich zakres nie są dostatecznie jasne (Kaulakienė 2009: 168; Gaivenis 2014: 176). Dlatego terminy synonimiczne przez pewien czas konkurują ze sobą, dopóki do nazwania jednego pojęcia nie utrwali się jeden termin. Uważa się, że warianty stanowią część synonimii w szerokim znaczeniu. Zdaniem Alvydasa Umbrasa wariantami terminów należy uznać takie terminy, które składają się z tych samych słów, mających jedynie nieistotne różnice (np. ortograficzne, fonetyczne, morfologiczne, fleksyjne, lituanizacyjne) (Umbrasas 2004: 101). Jest to tradycyjne rozumienie wariantów, jednak przyjmuje się, że granica między synonimami terminologicznymi a wariantami nie jest wyraźnie wytyczona, dlatego gdy precyzyjne ich rozróżnienie nie jest szczególnie ważne, a także uwzględniając fakt, że synonimia może mieć bardzo różnorodny charakter, „[w] terminologii wygodnie jest stosować wprowadzone do językoznawstwa litewskiego przez K. Župerkę pojęcie konkurenta, które obejmowałoby zarówno warianty rozumiane wąsko, jak i synonimy systemowe oraz inne jednostki językowe o charakterze terminologicznym konkurujące w tekście” (Mitkevičienė 2015: 47). KONKURENCYJNE RELACJE TERMINÓW Rozumiejąc pojęcia tak, jak jest to przyjęte w teorii języka ogólnego, terminy synonimiczne są również wariantami, dla których charakterystyczne są relacje konkurencyjne. W artykule za konkurentów (konkurujące terminy) uznaje się terminy synonimiczne (słowa lub ich połączenia o takim samym albo bardzo zbliżonym znaczeniu, mogące wzajemnie się zastępować w jednej dziedzinie nauki), spośród których z czasem jeden, wypierając pozostałe, umacnia się w użyciu. Terminy mogą konkurować w tym samym słowniku lub tekście (tekście naukowym, akcie prawnym): przy podawaniu szeregu synonimów w słowniku zaznacza się również ich kolejność, pierwszy zapisywany jest jako główny wariant normatywny, natomiast w tekście autor stosuje tego konkurenta, któremu przyznaje pierwszeństwo, ale pozostałe konkurujące terminy jako warianty poboczne również może wskazać w sposób opisowy (stosuje się pomocnicze środki wyrazu lub, jak się też mówi, inaczej mówiąc itp.) albo graficzny (w nawiasach podaje się wariant poboczny). Konkurencja terminów może zachodzić również w różnych słownikach lub tekstach tej samej dziedziny: autor, oceniwszy funkcjonujących konkurentów służących do nazwania tego samego pojęcia, wybiera jednego z nich. Wyróżnia się cztery sposoby opracowywania terminów: terminografię, standaryzację terminów, komputerowe opracowywanie terminów i tekstowe opracowywanie terminów (Gaivenis 2002: 63–87). Wszystkie te sposoby opracowywania terminów są ważne dla umocnienia się jednego z konkurentów w użyciu. Również w konkurencji terminów niemałą rolę odgrywają określone pol- 101Terminologija | 2015 | 22 tyki językowe oraz stanowienie aktów prawnych. Na przykład w 1991 r. Rząd Republiki Litewskiej zatwierdził uchwałę „O rejestracji nazw firm” (VŽ 1991, nr 35-967). W tym akcie prawnym wskazano, że przedsiębiorstwa, instytucje i organizacje określa się jednym słowem firma. Utworzono Rejestr Nazw Firm, a w 1999 r. przyjęto Ustawę o nazwach firm (VŽ 1999, nr 63-2060); zawarte w niej pojęcie firma zdefiniowano jako „przedsiębiorstwo dowolnego rodzaju, instytucję publiczną, spółdzielczą kasę kredytową lub inną instytucję kredytową”. Termin zaczęto szeroko stosować, został uwzględniony w słownikach terminologicznych BBBŽ 1994, AĮVTŽ 2000; w tym drugim słowniku znajdują się również terminy złożone, w których firma występuje jako człon główny, np.: konsultacinė firma, a także pełni funkcję członu zależnego, tj. określa człon główny, np.: firmos vardas, firmos tikslai; wskazuje się również, że synonimem słowa firma może być įmonė. Jednak po uznaniu ustawy o nazwach firm z 2003 r. za nieważną (VŽ 2003, nr 116-5252), a po przeniesieniu danych z Rejestru Nazw Firm do Rejestru Osób Prawnych termin firma stopniowo zaczął być wypierany z użycia przez swoich konkurentów: przedsiębiorstwo, spółka, osoba prawna itd. W bazie wyszukiwania aktów prawnych Sejmu Republiki Litewskiej (dalej – LRSB) znaleziono, że w okresie 01.01.1994–01.01.2004 w VŽ opublikowano 813 dokumentów, w których użyto mianownika słowa firma, natomiast w okresie 01.01.2004–01.01.2014 mianownik tego słowa w VŽ znaleziono już tylko w 83 dokumentach. Obecnie w litewskich aktach prawnych termin firma jest używany wyłącznie na określenie zagranicznych osób prawnych lub w tłumaczeniach dokumentów przyjętych przez instytucje Unii Europejskiej, na przykład: „dyrektywa 2002/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie dodatkowego nadzoru nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi należącymi do konglomeratu finansowego”. W późniejszych słownikach (eTŽ 2005; AeTŽ 2006) firm już nie ma. OBCEGO I LITEWSKIEGO POCHODZENIA Konkurencja terminów obcego i eKONOMiKOS TeRMiNŲ KONKUReNCiJA rodzimego pochodzenia zachodzi w każdym języku. Angelė Kaulakienė (2009: 182) uważa synonimię terminów międzynarodowych i litewskich za uzasadnioną i nieuniknioną. Prowadzone są również badania porównawcze terminów synonimicznych w różnych językach. Na przykład Sigita Stankevičienė, porównując synonimy i warianty terminów elektrostatycznych w języku litewskim i niemieckim, ustaliła, że wyrażanie terminów w porównywanych językach różni się zarówno ilościowo, jak i jakościowo, jednak tendencje w użyciu synonimów są podobne (Stankevičienė 2012). Asta Mitkevičienė w swojej rozprawie doktorskiej szczegółowo 102 Rasuolė Vladarskienė | Konkurencja zapożyczonych i litewskich terminów ekonomicznych, analizując różne typy terminów synonimicznych, wskazuje synonimię terminów zapożyczonych i litewskich jako typowy przypadek szerzej pojmowanej leksykalnej synonimii terminów (Mitkevičienė 2015: 42–43). Aby wyjaśnić, jak przebiega konkurencja zapożyczonych i litewskich terminów w terminologii ekonomicznej, przeprowadzono badanie. Przeanalizowano cztery słowniki terminów ekonomicznych wydane w latach 1994–2006; sprawdzono, jak odnotowane przypadki konkurencji zapożyczonych i litewskich terminów odzwierciedlają się w tekstach dokumentów z dziedziny ekonomii. Należy powiedzieć, że przy ocenie konkurencji terminów właśnie rozpowszechnienie terminów w tekstach naukowych i administracyjnych, a nie ich utrwalenie w słownikach, wskazuje na zakończenie konkurencji. Do badania wybrano dziedzinę ekonomii, ponieważ na Litwie pod koniec XX wieku dokonała się zasadnicza transformacja systemu gospodarczego, pojawiły się nowe pojęcia i różne konkurujące ze sobą środki ich wyrażania. Skupiając się na relacjach konkurencyjnych terminów różnego pochodzenia, struktura terminów nie była szczególnie istotna dla badania, dlatego analizowano nie tylko terminy proste, lecz także przypadki, gdy terminy te są składnikami terminów złożonych. Hybrydy mające rdzeń obcego pochodzenia, ale litewski przyrostek (np.: konvertuojamumas, rezervinis, konsolidavimas), w artykule również umownie uznaje się za zapożyczenia. Przy obliczaniu grup konkurentów w jednej grupie umieszczono zarówno terminy proste, jak i terminy złożone, jeśli tworzą je wyrazy mające ten sam rdzeń co termin prosty, np.: trendo /nuonešio pašalinimas AeTŽ 2006, ilgalaikis trendas / nuonešis AeTŽ 2006; vienodas naudingumas, indiferentiškumas AeTŽ 2006, vienodo naudingumo kreivė / indiferentiškumo kreivė AeTŽ 2006, vienodo naudingumo atvaizdas / žemėlapis AeTŽ 2006, indiferencijos kreivė / abejingumo kreivė eTŽ 2005. Ogółem w czterech słownikach znaleziono 213 grup konkurencyjnych terminów obcego i rodzimego pochodzenia: najwięcej jest ich w BBBŽ 1994 – 129, mniej w AeTŽ 2006 – 62, a najmniej – w eTŽ 2005 – 31 i AĮVTŽ 2000 – 161. Jak widać, najwięcej konkurencyjnych terminów przedstawiono w najwcześniej wydanym słowniku BBBŽ 1994; ich obfitość, jak należy sądzić, wynika z faktu, że w tym czasie na Litwie przechodzono od gospodarki planowej do gospodarki rynkowej, dlatego poszukiwano najlepszych środków wyrazu dla nazwania nowych pojęć. W AĮVTŽ 2000 znaleziono niewielu konkurentów; redaktorzy tego słownika, kierując się wymogiem jednoznaczności terminów, starali się unikać ich synonimii, dlatego podawali jak najmniej konkurencyjnych terminów. eTŽ 2005 1 Łączna liczba grup konkurencyjnych terminów jest mniejsza niż suma grup konkurencyjnych terminów znalezionych w poszczególnych słownikach, ponieważ część tych grup pokrywała się w niektórych słownikach. 103Terminologija | 2015 | 22 od innych słowników wyróżnia się tym, że niektóre zapożyczone terminy są w nim wyraźnie traktowane jako niezalecane, np.: įvertinami kaip neteiktini ekonomikos terminijai, žodyne duodami jų atibiznis ntk. = verslas; harmonizavimas ntk. = derinimas; overdraft ntk. = kredyt rachunku. Dane AeTŽ 2006 pokazują, że w tym słowniku podawane są litewskie odpowiedniki tych zapożyczonych terminów, które występowały we wcześniej wydanych słownikach, np.: amortizacija BBBŽ 1994, AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005, nuvertėjimas / amortizacija AeTŽ 2006; faktoringas BBBŽ 1994, AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005, skolų pardavimas / faktoringas AeTŽ 2006; multiplikatorius eTŽ 2005, AĮVTŽ 2000, daugiklis / multiplikatorius AeTŽ 2006. Porównując zapożyczone terminy i ich litewskie odpowiedniki odnotowane w słownikach terminów ekonomicznych wydawanych w różnych okresach, wyraźnie widać tendencję do lituanizacji terminów, gdy w ciągu dziesięciolecia termin litewski wypiera zapożyczony i utrwala się w słownikach, np.: aukcionas BBBŽ 1994, eTŽ 2005 „publiczna sprzedaż towarów i usług oferentowi proponującemu najwyższą cenę”, aukcionas, varžytynės eTŽ 2005, varžytynės AeTŽ 2006; biznis, verslas BBBŽ 1994 „działalność związana z produkcją i handlem towarami oraz świadczeniem usług w celu osiągnięcia zysku”, verslas AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005, AeTŽ 2006; biznierius, verslininkas BBBŽ 1994 „osoba organizująca przedsiębiorstwo (wytwarzające produkcję lub świadczące usługi) za własne środki i dążąca do osiągnięcia zysku”, verslininkas AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005; eksportas, išvežimas BBBŽ 1994, AeTŽ 2006 „sprzedaż towarów, usług i kapitału podstawowego za granicę”, eksportas AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005; faktoringas BBBŽ 1994, eTŽ 2005 „metoda przekazywania długów handlowych, zgodnie z którą spółka sprzedaje te długi instytucji finansowej”, skolų pardavimas / faktoringas AeTŽ 2006; importas, įvežimas BBBŽ 1994, AeTŽ 2006 „zakup towarów, usług i kapitału podstawowego za granicą”, importas AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005; kontraktas, sutartis BBBŽ 1994 „dokument określający prawa i obowiązki stron umowy oraz terminy ich wykonania”, sutartis AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005, AeTŽ 2006; menedžmentas zob. vadyba BBBŽ 1994 „planowanie, organizowanie, motywowanie i kontrola w celu osiągnięcia celów organizacji”, vadyba AĮVTŽ 2000, AeTŽ 2006; menedžeris, vadūnas BBBŽ 1994, vadybininkas AeTŽ 2006; 104 Rasuolė Vladarskienė | Konkurencja zapożyczonych i litewskich terminów ekonomicznych transakcija, sandoris BBBŽ 1994 „umowa prawna między kupującym a sprzedającym”, sandoris AĮVTŽ 2000, sandorių metodas, sandorių balansas AeTŽ 2006. Mówiąc o strukturze konkurujących terminów w badanych słownikach, należy stwierdzić, że dla większości (69,6 proc.) terminów jednowyrazowych znaleziono jednowyrazowe odpowiedniki, ponieważ wówczas ich siła konkurencyjna jest większa, np.: arendavimas – nuoma BBBŽ 1994; depozitas – indėlis BBBŽ 1994; devalvavimas – nuvertinimas AeTŽ 2006; recesija – nuosmukis eTŽ 2005; šansas – galimybė BBBŽ 1994; ekonominė bazė – ekonominis pagrindas AeTŽ 2006; kapitalo formavimas – kapitalo sudarymas AeTŽ 2006; indėlio sertifikatas – indėlio pažymėjimas AeTŽ 2006. Najczęściej w grupie konkurentów występuje jeden odpowiednik, jednak czasami konkuruje ze sobą również kilka terminów: litewskie i zapożyczone, jednowyrazowe i dwuwyrazowe, np. preferencja – przewaga, pierwszeństwo BBBŽ 1994; testowanie – wypróbowanie, próba, badanie BBBŽ 1994; depozytorius – depozytariusz, przechowawca BBBŽ 1994; donacja – dar, subwencja BBBŽ 1994; kompanionas – wspólnik, partner BBBŽ 1994; deficitas AĮVTŽ 2000, AeTŽ 2006, niedostatek AĮVTŽ 2000, brak środków AeTŽ 2006; anuitetas BBBŽ 1994, eTŽ 2005, AeTŽ 2006, coroczne świadczenie BBBŽ 1994, renta roczna AeTŽ 2006. Takie przypadki pokazują, że nadal intensywnie poszukuje się najwłaściwszego sposobu wyrażania. W analizowanych słownikach znaleziono 52 przypadki (24,4 proc.), w których zapożyczony termin jednowyrazowy konkuruje z terminem dwuwyrazowym, w którego skład mogą wchodzić również inne słowa zapożyczone, np.: denonsavimas – rozwiązanie umowy BBBŽ 1994; filialas – przedsiębiorstwo podporządkowane AĮVTŽ 2000; moratoriumas – odroczenie podatków BBBŽ 1994; prolongacija – odroczenie terminów, przedłużenie BBBŽ 1994; rangas – zajmowane stanowisko BBBŽ 1994; reeksportas – powtórny wywóz AeTŽ 2006; vakansija – wolny etat eTŽ 2005. Odnotowano tylko 7 przypadków (3,3 proc.), w których termin jednowyrazowy konkuruje z terminem trzywyrazowym, np.: reinvesticija – dodatkowe zainwestowanie kapitału BBBŽ 1994; revalvavimas – podwyższenie kursu waluty AeTŽ 2006. Znaleziono 5 (2,7 proc.) przypadków konkurencji terminu jednowyrazowego i czterowyrazowego, np.: reimportas – powrotny przywóz do kraju BBBŽ 1994; garantas – transakcja opcji zakupu akcji AeTŽ 2006. Zatem terminy jednowyrazowe zwykle stara się zastępować jednowyrazowymi konkurentami, ponieważ w przypadku konkurencji kilku terminów dość istotne jest prawo ekonomii języka. Jednak również dłuższe terminy mogą wyprzeć krótkie, mało znane terminy zapożyczone, jeżeli ze znaczeń tworzących je słów wynika charakterystyka oznaczanych przez nie pojęć, np. : hedging – zabezpieczenie ryzyka AeTŽ 2006; senioraż – opłata emisyjna od emisji pieniądza AeTŽ 2006. 105Terminologija | 2015 | 22 Rzeczywistą konkurencję terminów dość dobrze ujawnia stosowanie terminów w dokumentach. na ich podstawie można uzyskać nie tylko dane statystyczne wskazujące tendencje w użyciu2, lecz także zobaczyć, jak przebiega konkurencja terminów: początkowo w użyciu pojawia się zapożyczenie, następnie – jeden lub kilka synonimicznych terminów litewskich, obok których w nawiasach jako wariant poboczny podawane jest jeszcze zapożyczenie, a ostatecznie stosowany w tekstach wyłącznie termin litewski wskazuje na zakończenie relacji konkurencyjnych, por. (wyróżnienie R. V. ): „Spółka finansowego holdingu – instytucja finansowa, której wszystkie kontrolowane przedsiębiorstwa lub ich większość stanowią instytucje kredytowe lub przedsiębiorstwa finansowe, z których co najmniej jedno jest instytucją kredytową.” (LRS 2002-06-11); „Przy zakładaniu europejskiej spółki zarządzającej (holdingowej) zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia projekt warunków założenia europejskiej spółki zarządzającej (holdingowej) musi zostać oceniony przez firmę audytorską, z którą umowę zawiera każda spółka inicjująca założenie europejskiej spółki zarządzającej (holdingowej)” (VŽ 2004-05-11, Nr. 78-2710); „Finansowa spółka kontrolująca (holdingowa) – instytucja finansowa, której wszystkie kontrolowane przedsiębiorstwa lub ich większość stanowią instytucje kredytowe lub przedsiębiorstwa finansowe, z których co najmniej jedno jest instytucją kredytową” (VŽ 2002-09-18, Nr. 91-3891); „Finansowa spółka holdingowa – zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych <...>” (TAR 2015-03-31, nr 2015-04829). Po przeanalizowaniu materiału badawczego można stwierdzić, że niektóre zapożyczone terminy i ich litewskie odpowiedniki nadal uporczywie ze sobą konkurują, nawet w przypadkach, gdy w słownikach i bazach terminologicznych podawany jest litewski odpowiednik. Najbardziej wyrazistym przykładem może być konkurencja zapożyczenia marketingas BBBŽ 1994 oraz jego litewskiego odpowiednika rinkodara „organizowanie i prowadzenie strategii sprzedaży” AĮVTŽ 2000, eTŽ 2005, AeTŽ 2006. W bazie LRSB stwierdzono, że formy terminu marketingas w mianowniku, celowniku, bierniku i narzędniku 2 Dane statystyczne nie są całkowicie dokładne, ponieważ w bazie wyszukiwania aktów prawnych Sejmu Republiki Litewskiej można automatycznie uzyskać jedynie liczbę dokumentów, w których użyto danego słowa lub ich połączenia, a nie dokładną liczbę przypadków użycia (możliwe, że w niektórych dokumentach wyszukiwane słowo lub połączenie zostało użyte więcej niż raz). Inną kwestią jest to, że wyszukiwane słowo lub połączenie wyrazowe może być użyte nie w znaczeniu pospolitym, lecz własnym, tzn. może stanowić nazwę osoby prawnej lub wchodzić w jej skład, np. : UAB „Marketingas”, „Baltijos regiono marketingas”, „Nemuno marketingas”, „Progresyvus marketingas”. Niezależnie od tego tendencje użycia są w tej bazie danych dość wyraźnie odzwierciedlone; przy ocenie konkurencji terminów jej poszczególne etapy dobrze wskazują również daty sporządzenia dokumentów. 106 Rasuolė Vladarskienė | Konkurencja zapożyczonych i litewskich terminów ekonomicznych użyto w 191 dokumentach, a forma dopełniacza – w 358 dokumentach (dopełniacz najczęściej jako człon zależny wchodzi w skład terminu złożonego). Jedną z formalnych przyczyn, dla których ten zapożyczony wyraz nadal aktywnie używany jest w tekstach oficjalnych, jest to, że marketing trafił do Klasyfikatora poddziedzin kształcenia: 342 marketing i reklama (VŽ 2000-07-28, Nr. 62-1887), a także wchodzi w skład nazw programów studiów akredytowanych w ostatnich latach zarządzeniem dyrektora Centrum Oceny Jakości Studiów, np.: zarządzanie przedsiębiorstwem i marketing, marketing i zarządzanie handlem (TAR 2015-05-20, Nr. 2015-07647); public relations i marketing (TAR 2014-10-21, Nr. 201414467); marketing i sztuka mediów (TAR 2014-07-08, Nr. 2014-09941); marketing międzynarodowy i branding (TAR 2014-06-02, Nr. 2014-0605); marketing, marketing i handel międzynarodowy, zarządzanie marketingiem, marketing i sprzedaż, zarządzanie marketingiem, marketing międzynarodowy i handel (TAR 2014-03-28, Nr. 2014-03628). Kolejnym aktem prawnym, który również przyczynia się do konkurencyjnej siły tego terminu, jest szablon państwowego sprawozdania z działalności strat, w którym jedna z rubryk kainų ir energetikos kontrolės komisijos nutarimu patvirtintas pelno ir nosi nazwę „Wydatki marketingowe” (TAR 2015-04-03, Nr. 2015-05160). Nie tylko w słownikach, lecz także w użyciu z powodzeniem ugruntowały się litewskie nazwy instrumentów finansowych, a nie warianty pochodzące z innych języków, mimo że zakres ich użycia jest dość wąski i specyficzny, np.: kontrakt futures BBBŽ 1994; kontrakt rozliczeń przyszłych BBBŽ 1994, AeTŽ 2006 oraz kontrakt futures BBBŽ 1994; kontrakt forward BBBŽ 1994, AeTŽ 2006 oraz forward; kontrakt opcyjny AeTŽ 2006 oraz opcja BBBŽ 1994, AĮVTŽ 2000, euroopcja BBBŽ 1994. Jednak innym specyficznym litewskim terminom, używanym wyłącznie przez specjalistów w wąskiej dziedzinie, trudno konkurować z zapożyczeniami, por. trendas i nuonešis AeTŽ 2006 „1. istotna długookresowa składowa szeregu czasowego, którą często oblicza się w celu pokazania długookresowej tendencji zmian zmiennej; 2. miara średniej wartości zmiennej ekonomicznej (np. dochodów) w określonym momencie“. W LRSB znaleziono tylko 11 dokumentów z różnymi przypadkami gramatycznymi terminu trendas, np.: „<...> wpływ czasu ustala się, wykorzystując metody analizy par sprzedaży, analizy odsprzedaży, analizy współczynnika trendu cen sprzedaży oraz wielorakiej analizy regresji“ (LRSB, 2002). Nuonešis nie znaleziono w tej bazie dokumentów ani w jednym dokumencie.