scieee Open visual document viewer

Asmenų pavadinimai kompiuterijos žodynuose

Alvydas Umbrasas

Abstract

NAMES OF PERSONS IN DICTIONARIES OF COMPUTER SCIENCE    The field of terminology research covers various concepts, but names of persons are among things which are rarely discussed in the context of terminology. It has been noted in works of Lithuanian terminologists that in general it is problematic to attribute names of persons to terminology. However, in some fields such names comprise a significant part of terminology. The assumption can be made that systems of terms naming persons are more developed in social sciences. The article deals with terms naming persons which were collected from dictionaries of computer science. An attempt is made to establish what names are covered by terminography of computer science, to analyse their form in respect of word-formation and origin (the novelty and uniqueness of terms are taken into consideration when comparing with other fields). The research shows that the majority of names of persons presented in the dictionaries of computer science are suffix derivatives, though very few of them are neologisms which have been specially created for the nominations needs of computer science. Most often derivatives are taken from other fields, i.e. transterminologized. Derivatives of Lithuanian origin prevail, but hybrids are also found. Borrowings which name persons and are included in Lithuanian terminological dictionaries as terms of computer science are also rather rare. The majority of borrowings are also used in other fields, i.e. they are not unique in the context of computer science. For the purposes of translation not only terms of computer science are included in dictionaries of this field but also words and phrases from various software and other computer related contexts. As a result, not all names of persons presented in such dictionaries are true terms of computer science. The necessity to include some names of a more general nature in the dictionaries of computer science seems quite doubtful. At the same time there are names of persons which are important in the context of computer science, but they have not been included in such dictionaries and that can be treated as their shortcoming.

Full text

107Te minologia | 2018 | 25 Nomes de Pessoas em dicioná ios compu ação ALVYDAS UMBRASAS Lie u ių kalbos ins i u as ESMINIAI VOODŽIAI: compu ado ija, e minų žodynas, asmenis į a dijan ys e minai, da inys, skolinys, e minas Į e minologijos y imų lauką pa enka į ai ių są okų, mas denominações de pessoas pode ia se p iski i a aqueles emas, sob e os quais e minologijos kon eks e ala-se mui o a amen e. Nas ciências na u ais os nomes de pessoas, seemis, nelabai ak ualús, nas ciências écnicas deles às ezes p i ecem, po ém é p o á el que os mais es endidos sis emas de denominações de pessoas es ão nos socialiniuose mosslues, pois es es ciências obje o são elações das pessoas sociedade. Te minologia Li uânica nomes de pessoas examina em menkai, em ge al acha-se que a e minologiškumo de nomes de agen es é p oblemiška e, po exemplo, nomes de especialidades não a dija dessas especialidades pessoas in es igado ciência concei os (Gai enis 2002: 31). No en an o, pesquisas mos am que pelo menos nos socializados e sluas os nomes de pessoas cons i uem uma signi ica i a pa e e minologia. An ai in es igando 19181940 m. e minologia do di ei o li hu io cons a ou-se que pessoais in oduzijan es e mos cons i uem apenas ne sep in adalį códigos anuome a o e mos do di ei o (Umb asas 2005: 107). Na u almen e, nemažą núme o de pa e lemb o anuome nej e minijos sinonimiškumas, mas sinonimiškumo esama e ago a. Daba inė lie u ių eisės e minija aspec os de denominações de pessoas ne i a. Além disso, não desca a, que á ea ex os de e e minog a ia pesquisas mos a iam di e en es esul ados, i. i., possí el daik as, que pa e na á ea ak ualizados nomes de pessoas em e minog a iją nãopenka. Kazimie as Gai enis disse que kalbininkas não exis e kalbo y os e minas (Gai enis 2002: 31), po an o nekeixa, que Kalbo y os e minų žodyne (KTŽ 1990) nem kalbininko, nem e minologo exis e. Nė a e minologo e Mokomajame e minologijos žodynėlyje (MTŽ 2005), mas é ealmen e jus i icadai? Qual alam e mo pa a se ? Bene o p imei o e único dicioná io de e mos, onde 108 Al ydas Umb asas | Nomeninhas de Pessoas diccioná ios de compu ação de inido o e mo e minologas, é Ve imo es udos diccioná io (VSŽ 2014). Nele o nece: e minologas (angl. e minologis , i . e minologo, p anc. e minologue, ok. Te minologe, us. терминолог) asmuo, sis emicamen e in es igando ce os i os dos conce os ( e minus). Ele de e domina ce a á ea de ciência ou écnica e e conhecimen os linguís icos. Woodyne jun o de inida um núme o de adução con ex o ac uais pessoas en e a dijanços e mos, só quan o queisa, que neįdė a kinininė concei o in é p e e, po ém bem, que de inidos di e sos ipos e minos: in é p e e de ges os, in é p e e ju isysis, in é p e e do campo ju ídico, in é p e e eismų, in é p e e esc i o, in é p e e edlys, in é p e e e balmen e e k . Qual é a si uação dos apelidos de pessoas es á na compu ação? O obje i o des e a igo e é pelo menos pouco con ibui à espos a a es a pe gun a. P ocu a-se de e mina , que nomes de pessoas caem em e minog a ia de compu ação, mé odo desc i i o esnag ina suas aišką endo em con a dai ybą, kelmę (supe ima e mos de no idade, singula idade, em compa ação com ou as á eas). Os signi icados dos e mos se es o çam indica 1 (mas não em odos os dicioná ios os e mos explicados), po ém os aspec os dos concei os são a ados pouco, po an o e ques ões de sinonimia ocam-se apenas às ezes, mais k epiam a enção em e minos o mą. Rūšiniai e mos são a ados segundo o p incipal dėmenį (suda omi niddai). Do o al acumulada ce ca de 120 di e en es pessoas em nomeijanças pala as, que em diccioná ios de compu ação lis ados como pa ininhos ( ienažodžiai) e mos ou como compos os de e minos p incipais dėmenys. Ma é ia pa a pesquisa cole ada de á ios signi ica i os (muznai nemagosa ex ensão) em di e en es momen os saídos de compu ação e com ela es ei amen e elacionadas in o ma ikas dicynas ( i as lis as de on es consul e. inal do a igo), ambém incluído e elecomunicações e minos diccioná io (ATTŽ), pois compu ação e elecomunicações são elacionadas ecnologicamen e, em um bom núme o de e mos comuns. Pe smenis į a dijančių pap as ų, . y. da ybiškai neskaidžių, lie u iškų žodžių kompiu e ijoje nedaug, diccioná ios deles as a apenas alguns. A con e sa sob e pessoas acha ia começa com a pala a pessoa. Como uma pala a e minas compu ação ele, pa eis, nelabai ak ualus, mas junções apaci o, po exemplo, egis ojan isis pessoa (angl. egis an ) ŠKPTŽ, da plg. ins u uo as pessoa (angl. ins uc ed pe son) ATTŽ, quali ico as pessoa (angl. skilled pe son) ATTŽ. Te minizado e sa i ą signi icado na compu ação įgauna 1 Šal inio, do qual i ado signi icação aiškinimas (apib ėž is), san umpa pab aukiama. Te minologia | 2018 | 25 con idadas neužu in is pasky os (neužsi egis a ęs) compu ado sis ema de usuá io (angl. gues ) ŠKPTŽ, EKŽ2, AKTŽ. 109 En e os diccioná ios da á ea em ques ão inclui-se e, pode dize -se, não especial signi icância pessoas em a dijanças pala as, po exemplo, na ys2 (angl. membe ) ŠKPTŽ, plg. memb os do g upo (angl. membe ship) LŽ, giminys és ou semelhan es e minos, po exemplo: mulhe (angl. emale) ŠKPTŽ, c ianças (angl. child en) ŠKPTŽ, homem (angl. male) ŠKPTŽ. Desc i omuoju modo in oduzi a noção p ecisa e da pala a homem, o necida homem, como elemen o do sis ema (angl. human elemen ) ALKTŽ. A maio ia dos dicioná ios de compu ação o necidos pessoas į a dijanças e mos são da iniai. Bingūdiausia p eesaga - ojas. P incipalmen e são o necidos e minizua ou ans e minizua (pe im i de ou os domínios) da iniai, exemplo: de in ojas (angl. cus ome [ ield] enginee ) IŽ; ab ican e (angl. manu ac u e , p oduce ) IŽ, ALKTŽ, ab ican e de compu ado es (angl. compu e manu ac u e ) IŽ, ab ican e de so wa e (angl. so wa e manu ac u e ) IŽ; ke ė ojas compu u e inas magias especialis a, alen oso p og amado (angl. wiza d) ALKTŽ; ku s y ojas (angl. lame ) ŠKPTŽ; mes e (angl. u o ) ALKTŽ; de e minado (angl. inde ) ALKTŽ; supe iso pessoa, supe iso uma newsg oup, um g upo de e-mail, um ó um e egulado de in o mação disseminada numa g up (anglês mode a o ) EKŽ2, AKTŽ, mailing lis mode a o (anglês ŠKPTŽ) obse ado passi o de e-mail, g upo de no ícias ou pokalbių canal pa icipan e, que ecebe ca as ou mensagens, po ém ele mesmo não as en iačia (angl. lu ke ) AKTŽ; a nau ojas (angl. employee) ŠKPTŽ; e i icado es (angl. e iewe s) ŠKPTŽ; adminis ado pessoa, endo ilimi ados di ei os em ecu sos (angl. owne ) AKTŽ. Alguns ge inhos, especialmen e de signi icados gene esnés, não se ap esen am sepa adamen e, mas são incluídos em conjun os, po exemplo: abalhado abalhado de se iço de in o mação (angl. documen alis ) ALKTŽ, ju enil cien is a (angl. junio scien is ) ALKTŽ, sênio cien is a (angl. senio scien is ) ALKTŽ (início já ago a é comum usa cien is a, e não cien is a); lei o […] media ekos lei o (angl. media lib a ian) ŠKPTŽ; 2 Es a pala a é usada e não no signi icado de pessoa, plg. a i me ico memb o (angl. a i hme ic e m) IŽ. 110 Al ydas Umb asas | Nomeiamen os de Pe smenos diccioná ios de compu ação suda y ojas p og amas suda y ojas (angl. p og am w i e ) ALKTŽ, aplicomosios so wa e so wa e suda y ojas (angl. applica ion de elope ) ALKTŽ; y inė ojas não quali icado y inė ojas (angl. low- a ed analis ) ALKTŽ. Compu u e iais no ada u3 pode ia se conside ado neben o e mo na šy ojas, que na lexicog a ia ge al an e io men e não ixado, a pala a di unda p incipalmen e no con ex o da in e ne , é LKND (acla ama que mui o empo4 passaja na egšindo in e ne ). ŠKPTŽ o necida um na egado de ede (angl. ne head, ne wo k su e , su e , cybe su e , cybe nau ), um na egado de žinia inklio (angl. Web su e ), em ambos os casos como sinónimo indicado in onau as. Pa e com conside ada p eessaga ei os ei os de compu ação diccioná ios o necidos de nomes de pessoas são hib idiniai. Eles ambém ge almen e icam ado ados de ou as á eas, i. e. não especialmen e c iados compu ação pa a necessidades, ex: modeliuo ojas (angl. modele , simula ionis ) ALKTŽ; p oje alis a (angl. designe ) ALKTŽ, p oje alis a de so wa e (angl. so wa e designe ) ALKTŽ, sis emas p oje alis a (angl. sys em designe ) ALKTŽ; ci ucedo (angl. code ) ALKTŽ; ansliucedo (angl. b oadcas e ) ŠKPTŽ. Compui e iais no ada ais podem se conside ados híb us códejado pessoa, execu ando coda imen o (angl. code , encode ) IŽ, ALKTŽ, AKTŽ, p og amado pessoa, c iando, es uojan e, ap ulinan e, supe iso p og amas (angl. p og amme , code ) IŽ, ALKTŽ, EKŽ2, AKTŽ. Com o úl imo e mo nos diccioná ios o mam não poucas combinações, ex: jaunesnysis p og ammeo ojas (angl. junio p og amme ) IŽ, ALKTŽ; konse a y usis p og amado (angl. adi ionbound p og amme , adi ionbound p og amme ) IŽ, ALKTŽ; p og amado analis a (angl. p og amme analys ) IŽ; p og amado einado (angl. backup p og amme ) ALKTŽ; p og amado p og amado , esc e endo sis emas p og amas (angl. sys em p og amme ) IŽ, AKTŽ, sis emas p og amado (angl. sys em p og amme , analys -p og amme , oolsmi h) ALKTŽ; alen oso p og amado (angl. p og amme o abili y) ALKTŽ; p og amado de quali icação média (angl. a e age p og amme ) ALKTŽ; p og amado local (angl. on-si e p og amme ) ALKTŽ; 3 Naujada o c i é ios são bas an e ela i ós, empo de oco ência da pala a não semp e cla o, necessá ia con a ual on ei a. C i é io de no idade pode se conside ado a ausência da pala a nos p incipais comuns comuns dicioná ios LKŽe e DLKŽ7 (mas essas on es de no idade nepaneigia, se a pala a a eles incluído do con ex o da compu ação, po exemplo, p og amado ), ambém conside g ina em ou os á eas dicioná ios. 4 Exis e obse ações que, de aco do a osená, o a ibu o daug empo pode se excessli o (Mu mulai y ė 2016: 7), e isso pa ece bas an e jus i icado. 111Te minologija | 2018 | 25 sênio p og amado (angl. senio p og amme ) ALKTŽ; sênio p og amado (angl. chie p og amme ) IŽ, ALKTŽ. Quando nos dicioná ios não há de inições ou pelo menos cu as explicações, não semp e é cla o se o u imo em in enção pessoa. Dado que angliški co esponden es podem signi ica e não pessoaį (nag inėjamame con ex o mui as ezes assim e é), pode-se du ida , se ealmen e semp e ao pessoaį o ien ando Li u iški co espondênes co esponde esmę, adequadamen e escel i, ex.: komponuo ojas (angl. builde ) ALKTŽ, p og ama komponuo ojas (angl. p og am builde ) ALKTŽ, sis ema komponuo ojas (angl. sys em builde ) ALKTŽ; p o iliu- (angl. p o ile ) ALKTŽ, p o iliu- (angl. execu ion p o ile ) da execução do p og ama p incipal ALKTŽ; na egado na egado do web (angl. Web spide , Web c awle , Web wo m) ŠKPTŽ; ž algy ojas (angl. na iga o ) ŠKPTŽ. Sepa adamen e de e ia menciona o e mo usuá io ísico, pessoa ju ídica ou g upo de ais pessoas, usando compu ado í, sua so wa e equipamen os, dados e qualque ou os ecu sos de in o mação (angl. use , consume , subsc ibe ) IŽ, ALKTŽ, ŠKPTŽ, LŽ, ATTŽ, AKTŽ. Ele se dis ingue maio espécie na a iedade de e mos. Junginais mui as ezes mos a a expe iência do usuá io, s a us, pobúdis de compo amen o, ce as unções de posse, pe ença unokia ou a ou o g upo, e c., ej.: anoniminis usuá io (angl. anonymous use ) ŠKPTŽ; usuá io casual (angl. casual use ) ALKTŽ; usuá io do modo de diálogo (angl. in e ac i e use ) IŽ; usuá io episódico (angl. ad hoc use ) ALKTŽ; inal usuá io (angl. end use , ul ima e use ) ALKTŽ; in e a i us usuá io labo ando dialoginiu modo (angl. in e ac i e use ) ALKTŽ; usuá io come cial paguei po empo compu ado ício (angl. eal use ) ALKTŽ; ind ausming (des espei ado das eg as) usuá io (angl. ough use ) naujasis a o ojas „ a o ojas iki pi mojo k eipimosi neuž egis uo as sis e- moje“ (angl. i s - ime use ) ALKTŽ, ATTŽ; ALKTŽ; nonscheduled use (angl. nonscheduled use ) IŽ; não p o issional usuá io de compu ado (angl. compu e -nai e) ALKTŽ; usuá io emo o a alis a, abalhando com um emo o u ensílio inal (angl. emo e use ) IŽ, ATTŽ; usuá io p incipal (angl. oo use ) LŽ; p epa asse usuá io (angl. ained use ) IŽ; 112 Al ydas Umb asas | Nomenos de Pe smenos em diccioná ios compu ado izados úl imo usuá io (angl. las use ) ŠKPTŽ; expe imen ado usuá io compu ado ou seu so wa e de so wa e usuá io, upa ienis usuá io (angl. single use ) LŽ; no ice in is da bo su okia į anga a ba a ski ais jos komponen ais pa i į“ (angl. ad anced use ) AKTŽ; usuá io (angl. no ice use ) ALKTŽ; conec ado usuá io (angl. connec ed use ) ŠKPTŽ; usuá io p i ilegiado a o ojas, com mais di ei os, po exemplo, maio p io idade (angl. p i ileged use , p i ileged ope a o , supe use ) IŽ, ALKTŽ, ATTŽ; o usuá io di e o a a zaile, que, di e amen e u ilizando o sis ema de ansmissão de mensagens, pa icipa no p ocessamen o de mensagens (angl. di ec use ) ATTŽ; clien e emo o (angl. elecommu e , emo e use ) ALKTŽ; echado usuá io (angl. closed use ) IŽ; con olan es usuá io (angl. supe use ) LŽ; usuá io local (angl. local use ) ALKTŽ. Re mais di o o obje o5, com o qual o usuá io abalha, ao qual di eciona a suas ações, ex: usuá io de compu ado (angl. li ewa e) ALŽKT; Ne scape usuá io (engl. Ne scape use ) ŠKPTŽ; consumido de se iços úl imo consumido que u iliza se iços de ede (angl. se ice use ) ATTŽ; usuá io do e minal (angl. e minal use , e minal ope a o ) IŽ, ALKTŽ; ideo ekso usuá io pessoa que a a és do e minal ideo ekso disposi i o u iliza os se iços o necidos pelo se iço ideo ekso (angl. ideo ex use ) ATTŽ. Pa il e minų em o posi i o e nega i o oposicioná ios memb os (pasi elkiamas p e ixėlis ne-), ex.: oaming use (angl. oaming use ) ŠKPTŽ não- oamed subsc ibe (angl. non- oamed subsc ibe ) ŠKPTŽ; quali icado usuá io (angl. ad anced use , compu e -li e a ed use , expe use , skilled use , ained use ) ALKTŽ não quali icado usuá io (angl. lay use , nai e use , unskilled use ) ALKTŽ; usuá io p io i á io (angl. high-p io i y use ) IŽ, ALKTŽ não p io i á io (angl. low-p io i y use ) ALKTŽ. Po ezes a ia as o mas an esdėlė as e nep iešdėlė as, in oduziuo inas e não nomežiuo inas, plg.: egis ado consumido pessoa, i ma, emp esa e k . ins i uição, à qual se leis a usa dos se iços o necidos pelo p o edo (angl. au ho ised use , scheduled use ) ATTŽ; 5 Nè em uma das olha ė ų diccioná ios não exis e ak ualaus e mo usuá io da in e ne . 113Te minologia | 2018 | 25 egis ado usuá io (angl. scheduled use , eal use ) ALKTŽ; egis ado usuá io (angl. au ho ized use ) IŽ; į eisin asis ( egis ado) usuá io (angl. au ho ised use ) ALKTŽ; usuá io não egis ado consumido de se iço ou se iços que não es eja en ado em egis o na ins i uição do p o edo de se iços (angl. nonau ho ised use , non-scheduled use ) ATTŽ; não egis ado (ne eisė as) usuá io (angl. unau ho ised use ) ALKTŽ; não egis ado usuá io (angl. nonau ho ized [unau ho ized] use ) IŽ. Do essencial aqui é possí el jus i ica an o į a džiuo inę, quan o neį a džiuo inę o mas. Į a džiuo inė o ma aumen a de inição umą, en a iza classi icacinį ca ác e . A i a-se a a enção que embo a na maio ia dos diccioná ios compu acionais, incluindo mais ecen es, o çada o e mo usuá io, EKŽ2 oi u ilizado (angl. use ). Co esponden emen e di e em e espécies e mininais (EKŽ2 deles in odu a nedaug), plg. inal u ilizado (angl. end use ) EKŽ2 e inal u ilizado (angl. end use , ul ima e use ) IŽ, ATTŽ, AKTŽ, p e is o u en e (angl. de aul use ) EKŽ2 e p e is o u ilizado (angl. de aul use ) AKTŽ. As de inições mos am a iden idade de concei os, po exemplo: u ilizado inal pessoa que u iliza o compu ado ou o seu so wa e pa a a sua aplicacional des inação, u iliza os seus esul ados de abalho, e não como componen e pa a a complemen ação, desen ol imen o ou ab ico de ou os p og amas ou sis emas EKZ2 u ilizado inal pessoa que u iliza o so wa e pa a o seu p opósi o com o im de ob e esul ados de abalho, e não como componen e pa a ou os p og amas ou AKTZ; u ilizado p e is o usuá io cujo pe il o na-se no o ao egis a -se no signi icado inicial, i. e. ao c ia um no o pe il de u ilizado é copiado pa a ele o pe il de u ilizado pad ão EKŽ2 u ilizado p e is o a a ó io, cujo pe il o na-se egis ado no signi icado inicial de no o pe il, i. i. c iando no o pe il de usuá io em ele copiado pe il de usuá io pad ão AKTŽ. Como ê, no mais ecen e diccioná io explica i o é o necido o e mo consumido , espec i amen e ipos e mos são subs i uídos e na mais ecen e edição EKŽ (knígos pa idalu neišleis as, anuncibiama si e www. aš ija.l ). No úl imo caso, os e mos de espécie com dėmeniu naudo ojas inse idos como sinônimos po a igos de e e ência, e e eiančiais em e mos co esponden es com dėmeniu a o ojas, po ém os e mos pa en es naudo ojas e a o ojas inse idos ambos como sa a ankiški e explici a de em se espec i amen e aquela que usa uma pessoa na u al ou ju ídica, ou um g upo de ais pessoas e aquela que usa uma pessoa ou um g upo de ais pessoas (pi mos de ini ions aišką a ky i). A ambos os e mos, disse-se, que jie às ezes são usados sinonimamen e, mas de 114 Al ydas Umb asas | Os nomes de pessoas em dicioná ios de compu ação não são ealmen e sinônimos, pois indicam di e en e elação en e pessoa e coisa consumo ou uso. Ainda an es de dez anos um dos EKŽ2 au o es esc e eu: Įp as a dize , que comida, ais us, pala as consumimos, que e a, eže us, edia us, máquinas u ilizamos. E o que azemos com o compu ado e seu so wa e de ha dwa e? Kompuu e į usa igual e não con ém, compu ado em usado. E p og amas in isí eis, g a ados em discos. En ão al ez as consumamos de o ma semelhan e a a ą? No en an o, o p og ama em uma peculia idade in e essan e. Eles adqui idos podemos usá-los só seguindo as eg as de e minadas nas licenças. Mais equen emen e não ecebemos di ei os deles copia , isa a , modi ica . Com p og amas é p eciso a a -se de o ma semelhan e com um alugado ou se emp es ado i ens. Po an o aqui ainda mais con ém uso do que consumo. Assim somos usuá ios de compu ado es e seus p og amas (não consumido es) e po compu ado es usamos, não os consumimos (G igas 2007: 4). Di o como e co e amen e, mas a osena indica que os limi es de uso e consumo não são semp e ais mais ou menos cla iskias, como alimen os, aís icos, pala as ou semelhan es con ex os. Tan o compu ado es, quan o p og amas são ins umen os, e amen as (só alguns ísicos, ou os i ualūs), e eles podem se e usados, e consumidos. O uso é em essência de consumo a aina, DLKŽ7 diz que usa é a o i como ins umen o, um anį a alguém busca . De LKŽe emos ais exemplos de: Com ou os pada gais apsei nemoku, ale ki į pap a ęs consumi BsPI114(Tlž). Tokios machões nos não e e usa Lk . Zemei pu en i bal ai usa am madeinho a klą, mais a de e o çada e o iiniu no agu š. Va oju men es, como ou da žų au i Yl. Būčia be a ojęs dolgelę plieninę, dolgelę plieninę, não š iesią šoblelę LB98. En ep DLKŽ7 signi icações explicações ambém pode se encon ado analogiškos a osenos: g ėblelis mažas g ėblys, usado pėdui o ma , ke an dalgele, lęšis spindulius laužian i plė elė, usada ie oj akinių, pince as plžnyelės suim i pa a minúsculos i ens, usadas em medicina, labo a ó ios. Ago a, ma y , bū ume endę aqui dize usado, mas ao mesmo empo a osena indica, que o concei o de usuá io é pasidi iusa uni e sali, usuá io e us oja, e usa (compa ando com inglês, cob e e use , e consume ), po an o e usuá io de p og amas, usuá io de compu ado nes ebina. Essencialmen e aqui pode-se dize an o o consumido , quan o o u ilizado , mas o sis ema ge al links a pa a o consumido . Compa ado com p eesagos - ojas ediniais, denominações de pessoas com p eesaga -ėjas compu ado ijoje se ca ac e iza um pouco meno ne a iedadeo e, po ém ambém é bas an e gausūs. Re isando os ocabulá ios compu acionais híb idos des a p i- 115Te minologija | 2018 | 25 sagos edinių ne as a, odos lie u iški e odos eles podem se conside ados e minizui os ou ans e minizui os, exemplo.: execu ado (angl. pe o me ) ŠKPTŽ; con ocado (angl. calling pa y) IŽ; ou in e abonan e, consumido ou elemen o do sis ema, abocando-se a conhecyn (angl. eques o ) IŽ, ŠKPTŽ, ATTŽ; desen ol edo (angl. builde , c ea o , manu ac u e ) ALKTŽ, desen ol edo de sis ema de so wa e (angl. so wa e p og amme ) ALKTŽ; k i ado k iechian esis pessoa (angl. in oke ) ŠKPTŽ; apos ado (angl. playe ) IŽ; endo (angl. endo ) ŠKPTŽ; conselhei o (angl. gu u) ŠKPTŽ; pa eikėjas (angl. p esen e ) ŠKPTŽ; iolado pessoa que en a pene a em um sis ema p o egido (angl. iola o ) ALKTŽ; pe ėmês (angl. successo ) IŽ; eme en e sendado a pessoa eme en e cujo ende eço ele ônico os dados de uma mensagem ele ônica en am no heade do campo cas (anglês sende ) IŽ, ATTŽ, EKŽ2, AKTŽ, eme en e ou des ina á io (anglês o igina o / ecipien ) ŠKPTŽ, eme en e da mensagem p imá ia on e da mensagem (anglês sende , message o igina o ) ALKTŽ, ATTŽ Alguns ediniai o necidos apenas junamen os, ex: ins alado implemen o de so wa e ins alado (angl. implemen o ) ŠKPTŽ; penhado ele ônico penhado (angl. ph eake ) ŠKPTŽ; assesso do che e p og amado assesso (angl. assis an chie p og amme ) ALKTŽ; ansiun ado anoniminis pe siun ado (anglês anonymous emaile ) ŠKPTŽ; plė ado do e-business plė ado (angl. e-business enhance ) ŠKPTŽ; p o ocado an plúdzio p o ocado (angl. spamme ) ŠKPTŽ. A en a-se a a enção que, po exemplo, as pala as con ocado , in oduzedo não es á nem DLKŽ7, nem LKŽe, embo a inse ida išk ies i, in oduzida. Esses nomes de pe sonagens são sis emiški, po an o di icilmen e os se pode conside a no ada ais da compu ação, isso é mais gene alizadas lexicog a ia p agas. Po ou o lado, a DLKŽ7 essas pala as al ez não de em po que, que mais espe ė ina no mas polinkius co esponden e nep iešdėlė ų o mas uso. Aqui, po exemplo, ob igado , een iado em LKŽe coloca , e em DLKŽ7 não. Mais amplamen e es endidos lisdus em e mos, ab angendo os aspec os de algo ecebendo ou o necendo. Tal é um pessoal in oduzindo o e mo des ina á io elec onizado uma ca a ou ou ookiu ele ônica siun á ecebendo ende ea (angl. ecipien , ecei e , accep o ) IŽ, ŠKPTŽ, ATTŽ, EKŽ2, AKTŽ. Com ele com- 122 Al ydas Umb asas | Nomeiamen os de Pessoas em dicioná ios compu ado ijos Embo a o inglês aça e minologia da compu ação um g ande impac o, de ou os domínios pe imi skoliniai mui as ezes o malmen e não co espondem angliškų e minų aiškos, eles são usados como sa a ankiški lie u ių kalboje unkcionuojan ys iene ai, cuja escolha lemia idinė kalbos sis ema e signi icmių pe kėlimas, ex.: abonen as de e-mail (angl. email use , e-mail use ) EKŽ2; adminis ado de sis emas in o macionais (angl. sysop, sys em ope a o ) ALKTŽ; adminis ado de co eio ele ônico pessoa, supe isionando o se iço de co eio ele ônico e esponsá el po seu abalho (angl. pos mas e ) AKTŽ; adminis ado do si e pessoa, que man ém e a ualiza o sai yno si e, espondendo a seus isi an es ele ônicos ca as, elacionados com o uncionamen o do si e (angl. webmas e ) EKŽ2, AKTŽ; au o de modi icações pessoa na u al que ape eiçoa e modi ica um p og ama ou ou o obje o compu acional (angl. con ibu o ) EKŽ2, AKTŽ; au o o iginalilo pessoa na u al, c iãess o iginalilião p og ama de compu ado ou ou o obje o compu ado inho (angl. ini ial de elope ) EKŽ2, AKTŽ; ins u o (angl. u o ) ALKTŽ; cu ado us pessoa que ajuda bescola čiaj ap endendo: o necem consul as, conselhos, p á ica ajuda (angl. u o ) EKŽ2, AKTŽ; licencia o kū inio, que é o sujei o dos di ei os au o ais, consumido (angl. copy igh use ) EKŽ2, AKTŽ; mecânico (angl. enginee ) ALKTŽ; es amen os specialis a (angl. es e ) ALKTŽ. En epe iam on es apenas no licencia as „au o ių eisių u ė ojas“ (angl. copy igh owne , igh holde ) EKŽ2, AKTŽ; único Linux dicynėly (LŽ) inse ida pessoasis į a dijančių skolinių su pažyma n k., i. i. desses, que são conside ados ne eik inais e minijoje. Todos eles ma cados como ja goniniai: hake is (angl. hacke ) p og amišius; juse is (angl. use ) usuá io; c ake is (angl. c acke ) įsilaužėlis; lame is (angl. lame ) nemokėlis; luze is (angl. luse ) 1. ino ado , 2. usuá io. ALKTŽ sem a aliações de no as dada o ma heke is, mas indica-se que já o p óp io inglês pala a hacke é ja goninis, po an o pode-se pensa , que e co espondimen o é esse mesmo. Nãoa mes ina, que o conhecimen o de ja goniedade pôde de e mina a i ude cau elosa em Li u iška a i ikmenį. A pala a inglesa é plu ala eikšmis, ALKTŽ indicadas a é cinco signi icados: 1. p og amado aná ico. 2. da companhia dos p og amado es. 3. conhecedo especí ica do p og ama. 4. especialis a, seu conhecimen o u ilizando a ins ilíci os, ex., in adindo-se em sis ema p o egido. 5. alen oso p og amado , p odu i o que desen ol e excelen es p og amas (algumas signi icadas pode iam se 123Te minologia | 2018 | 25 unido). Men imen o que ALKTŽ alguns ja goniškais conside am-se pala as de língua inglesa ou seus conjun os Li u iškų co espondmenos como e não êm, eles į a p og amuo ojas; luse (ža g.) dy i ap ašomuoju būdu: bi widdle (ža g.) – kompiu e io ana ikas, mėgėjas p og amuo i asemble io kalba; code bums (ža g.) – pe nelyg smulkmeniškas incapaz de abalha com o sis ema usuá io; não p o issional consumido . En enda-se, de ou os idiomas ja gonismos ou p o esionalismos escolhe pa a co espondemis pode se keblu. Na língua inglesa ais unidades não a as ezes passa pa a o ní el e miniação (em algumas á eas9 deles pa icula men e gausu), e e minog a ia Li uânia ja gonisms ou p o esionalizmų ge almen e é e i ada. Como ê-se do ma e ial ap esen ado, só um ou o pessoa nomeian e edinho pode se conside ado ei o especialmen e pa a as necessidades da compu ação, a maio ia dos diccioná ios da compu ação ap esen ados de nomes de pessoas são i ados p on os da língua comum, na qual eles são usados em ou as á eas (pode-se dize que mais equen emen e ans e minizam do que e minizuam). Essencialmen e o mesmo pode dize e sob e os de edo es a maio ia deles compu ado izada não são únicos. Só adicionando espécies es imenys às ezes e mo mais elaciona com compu ado ija, suas ealijom. De e dize -se que aos dicioná ios de compu ação mui as ezes pa a ins de adução adiciona não só e minija de compu ação, mas e de á ios p og amas ou sejaip compu ação con ex o leksika, azės, po an o não odos os nomes de pessoas o necidos são e dadei os e mos de compu ação. Eles en a am em diccioná ios jun o com ce osce omis e mos de mic osis emas e as apildo. Na u almen e, po causa de alguns deles, especialmen e gene iausių, nespecialiausių ( okių como, po exemplo, homem, mulhe , ilhos, su uok inis) necessá io do compu ado e minog a ijoje pode abejo i. Ao mesmo empo, pode le an a -se ambém a pe gun a con á ia se os nomes de pessoas exis en es nos dicioná ios a ados são su icien es? Nesses dicioná ios pode encon a bas an e mui os á ios ações-jodzes e seus abs ac os, e de ações-jodzes ge almen e mui o acilmen e pode aze -se e bos execu êją in oduzien e a pala a (especialmen e com azias p e ei u as - ojas, -ėjas). Numa de e minada si uação eles são possí eis, mas não necessa iamen e necessá ios pa a concei os especializados do campo in ádidos (caí como e mos), ex.: ino in i (angl. upda e) ino ado , o ma a i (angl. o ma ) o ma ado , inkin i (angl. cus9) Sê-se que, po exemplo, em dicioná ios de economia e negócios, pe sonalizan es ja gonizan es e p o esionalizmas compõem ce ca de 20 % dos nomes de pessoas ingleses e ce ca de 6 % dos nomes de pessoas ussos Po exemplo, há casos, em que o concei o de ação não é pu amen e compu acional, AL, em alguns podem se encon ados os e mos makdinimas (I, AK, AKT, AKT), mas não os mais. Realmen e exis e o con ex o da compu ação de nomes de pe sonagens, dignos es a em diccioná ios da compu ação, po exemplo, nos diccioná ios en a en a jogo, jogo compu ado ís ico (IŽ, AKTŽ), pi a a ismo (ALKTŽ, EKŽ2, AKTŽ), mas não (Труфанова 2006: 8). 124 Al ydas Umb asas | Asmenų pa adinimai kompiu e ijos žodynose omize) inkin ojas, įdieg i (angl. ins all) įdiegėjas e pan. Algumas pala as de a é e no a oseno não exis em, mas caso necessá io eles pode iam in oduzi s i ies concei o, po exemplo., compu ado izuo ojas. Aqui semelhan e digi in ojas a osenoje já adosi (biblio ecas, museus es ão assim in oduzidos ca gos), aigi e diccioná ios da compu ado ija ele jus i icamen ei pode ia se g e a dedamo e mo digi ização. há no a oseno ac uais jogado , pi a au ojas ( egis, o con ex o da compu ação como jus e sepa a lexicog a ijā ne ixuo a pi a au ojá de ma í pi a a). Às ezes is o sis emiškumo sp agų, po exemplo, AKTŽ o necem mencionė us naujada us inkla aš ininkas, mik o inkla aš ininkas g e a inkla aš is, mik o inkla aš is, mas audio inkla aš is (angl. audioblog), ídeo inkla aš is (angl. ideo blog, log) o necidos pa ilhinho. Ga so inkla aš is, pa ecido, menkai ak ualus, mas a ak ualidade de ídeo inkla aščių cada ez aumen a, ak ualus e ídeo inkla aš ininkas (concu e com ideo inkla aš ininku). Com šaknimi inkldaba pasida oma não poucos á ios naujada ų, às ezes só si uacinių, po exemplo, inklažmogis, inklinė ojas, inklišius (Gi čienė 2011: 174), cuja e minog a ia não p ecisa. P idu ina, que nos examinados diccioná ios de e minos os nomes de pessoas o necem só i iliškąja gimine. Isso é já quase nos es abelecida adição da e minog a ia. Absoluu i maio ia dos apelidos (exce o ais como pessoa, mulhe , homem, c iança) eiškiam-se chamados mobiliaisiais daik a a džiais (subs an i a mobilia) e seus conjun os, i. e. eles êm ou pelo menos eo icamen e podem e e co esponden es eme iškosios giminės apelidimus, que caso necessá io podem se pa a o i nos ex os da á ea, po ém os lei o es dos diccioná ios eles mesmos de em aze de aco do com os comuns da língua dêsnius. Social dos papéis ou ou as azões nulem i só de uma giminês nomes de pessoas em ge al não são equen es (Džežulskienė 2001: 67), ago a às ezes adicionando al an es do pa memb os, po exemplo, g e a habi ualmen e man iškąja giminine usado da pala a licencia as, pode se pa a o a e licencia ė. 125Te minologia | 2018 | 25 IŠVADOS Embo a po causa das denominações de pessoas e minologiedade às ezes duejojama, eles em e minos dicynos dedamos e isso não de e iam conside a e minos dicynos al amu. G eičiau con a iamen e ale apensa -se, se ealmen e jus i icadamen e alguns campos ak ualús nomes de pessoas não caem em e minog a ía. Os diccioná ios da compu ui e ia exama ela i amen e não poucos nomes de pessoas. Pa e deles in oduz não só concei os do con ex o compu acional, mas em esses diccioná ios dė i, p esumi elmen e, po causa a ualidade na á ea ou ligações com ou os concei os do dicioná io, ambém e pa a ins de adução. Po causa de algumas delas essencialidade diccioná ios de compu ação pode duejo e, po ém ao mesmo empo e , que há e al an es denominações. Os nomes de pessoas ge almen e eiškiami mobiliaisiais daik a a džiais, galinčiais e an o a iškąją, quan o mo e iškąją giminę, po ém susiklos ė adição em e minų žodynus dė i só apibend in as a iškosios giminės o mas. Da e minog a ia da compu ação ê-se que a maio ia dos s i as pessoas į a dijanços e mos são p iesaginiai da iniai. Vy auja lie u iški ediniai, mas pas ou a ha e e hib idinių. Mais desen ol idos pa a os modelos de p eesagų - ojas e -ėjas, quan o mais ea os imami ediniai com p eesaga -ininkas. Da inių, que podem se conside ados no osada ais da compu ação, são apenas um ou o, maio ia é e minizuo i ou ans e minizuo i, . i. pai ados do bend inês idioma, pe i ados de ou os domínios. Pe smenis į a dijančių skolinių, incluídas em lie u išką e minog a iją só concei os da compu ado ija į a dy i, isai a a. Mui as dos emp és imos usada e em ou as á eas, i. i. compu ado ijos con ex o eles não são únicos. Alguns emp és imos e minog a icas conside am-se não-di ik inos, ja goniniais, seus em gene inha língua en a leis i não lins ama. Em ge al, os emp és imos não são abundús, lie u iški ediniai quan i ybiškai os lenca pelo menos ês ezes. PAGINDINIAI CHALTINIAI AKTŽ Dagienė V., Je siko a T. Aiškinamasis e minų kompiu e ijos žodynas, Vilnius: Vilniaus uni e si ys ins i u o de Ma emá ica e in o má ica, 2016. ALKTŽ Aiškinamasis anglųlie u ių kalbų kompiu e ijos e minų žodynas. Red. A. Ki eje as, Kaunas: Smal ija, 1997. ATTŽ Aiškinamasis elecomunicações e minų žodynas. Pa engė V. Valiukėnas, R. Sabaliauskai ė, J. Gabijūnienė, Vilnius: Lie u os elekomas, 2004. EKŽ2 Dagienė V., G igas G., Je siko a T. Enciklopedinis kompiu e ijos slo ynas. 2o suplemen o. ed., Vilnius: TEV, 2008. IŽ In o ma ika: diccioná io de e mos das línguas lie u iųanglų usų okiečių. Pa engė Z. Kudi ka, A. Mače nius, K. Paulauskas, J. Riaubūnas, B. S ulpinas, D. Š eikauskienė, R. Vala kai ė, Vilnius: Ins i u o de Ma emá icas e in o má ica, 1997. Al ydas Umb as 126 | Nomeiamen os de Pessoas em dicioná ios de compu ado LŽ Linux diccioná io: umpas, mais equen emen e usados e mos de diccioná io ingleslie u ios línguas. Red. V. Žalkauskas, Kaunas: Smal ijos edi o a, 2004. ŠKPTŽ Žalkauskas V. Šiuolaikinių kompiu e ių p og amų i inklų žodynas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2003. LITERATŪRA E PAPILDOMI CHALTINIAI DLKŽ7 Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys, 7o pô . e suplemen . publ., Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 2012, a ian e ele ônica, 2015 (a naujin a e são, 2017). P ieiga po in e ne : h p://lkiis.lki.l /daba inis. Džeulskienė J. 2001: Nomes de Pe smenos, eiškiami eiksmažodiniais mobiliaisiais daik a a džiais (subs an i a mobilia). Ac a Linguis ica Li huanica 44, 55-69. Gai enis K. 2002: Lie u ių e minologija: eo ijos e a kybos me menys, Vilnius: LKI leidykla. Gi čienė J. 2011: Naujažodžiai com dėmeniu (-) inkl-. Cul u a da língua 84, 165177. G igas G. 2007: Kele as pa ecidos, mas di e en es signi icados con endo pala as de pa es no compu ado . Na i a língua 2, 35. Kniūkš a P. 1999: Ypa ingesni kancelia inės língua casos. Cul u a de línguas 72, 1628. KTŽ 1990: Gai enis K., Keinys S. Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa. Leksika 2005: Linguas conselhos 4. Leksika: consumo de skolinių. Au o ê e suda y oja D. Mikulėnienė, Vilnius: Mokslo e encyclopedijų publybos ins i u as. LKND In o maynas naujažodžių das línguas Lie u ių. Suda y oja e adminis a o ė R. Miliūnai ė. P ieiga po in e ne : h p://naujazodziai.lki.l . LKŽe Lie u ių kalbos žodynas (IXX, 19412002), a ian e ele ônico. Vy . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Li u ians ins i u o da língua, 2008. P ieiga po in e ne : h p://www.lkz.l . MTŽ 2005: K ašy ė R. Mokomasis e minologijos žodynėlis, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o leidykla. Mu mulai y ė D. 2016: Naujieji nomes de pessoas da ybos e seman iniu aspek u. Li uãos ala 10. P ieiga po in e ne : h p://www.lie u iukalba.l /index.phplie u iu-kalba/a icle/ iew200. Umb asas A. 2005: Pe smenis į a dijan ys eisės e minai 19181940 m. Lie u os kodeksuose. Te minologia 12, 107136. VLKK Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos 2003 m. bi želio 5 d. ekomendacija N . 1 Dėl kai ku ių kompiu e ijos s e imžodžių lie u iškų a i ikmenų (In . p an., 2003, No. 42). VSŽ 2014: Pažūsis L., Maskaliūnienė N., Da bu ai ė R., Klioš o ai y ė R., Mankauskienė D., Miškinienė I., Pau a M. Ve imo diccioná io de es udos, Vilnius: Lod ila. Труфанова Н. О. 2006: Проблема номинации лиц в финансово-экономической терминологии (на матери- але русского и английского языков). Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандида- та филологических наук, Москва. NAMES OF PERSONS IN DICTIONARIES OF COMPUTER SCIENCE The ield o e minology esea ch co e s a ious concep s, bu names o pe sons a e among hings which a e a ely discussed in he con ex o e minology. I has been no ed in wo ks o Li huanian e minologis s ha in gene al i is p oblema ic o a ibu e names o pe sons o e minology. Howe e , in some ields such names comp ise a signi ican pa o e minology. The assump ion can be made ha sys ems o e ms naming pe sons a e mo e de eloped in social sciences. The a icle deals wi h e ms naming pe sons which we e collec ed om dic iona ies o compu e science. An a emp is made o es ablish wha names a e co e ed by e minog aphy o compu e science, o analyse hei o m in espec o wo d- o ma ion and o igin ( he no el y and uniqueness o e ms a e aken in o conside a ion when compa ing wi h o he ields). A pesquisa mos a que a maio ia de nomes de pessoas ap esen ados in he dic iona ies o compu e science a e su ix de i a i es, hough e y ew o hem a e neologisms which ha e been specially c ea ed o he nomina ions needs o com- 127Te minologija | 2018 | 25 pu e science. Mos o en de i a i es a e aken om o he ields, i.e. ans e minologized. De i a i es o Li huanian o igin p e ail, bu hyb ids a e also ound. Bo owings which name pe sons and a e included in Li huanian e minological dic iona ies as e ms o compu e science a e also a he a e. The majo i y o bo owings a e also used in o he ields, i.e. hey a e no unique in he con ex o compu e science. Fo he pu poses o ansla ion no only e ms o compu e science a e included in dic iona ies o his ield bu also wo ds and ph ases om a ious so wa e and o he compu e ela ed con ex s. As a esul , no all names o pe sons p esen ed in such dic iona ies a e ue e ms o compu e science. The necessi y o include some names o a mo e gene al na u e in he dic iona ies o compu e science seems qui e doub ul. Ao mesmo empo he e a e names o pe sons which a e impo an in he con ex o compu e science, bu hey ha e no been included in such dic iona ies and ha can be ea ed as hei sho coming. Recebido 2018-06-04 Al ydas Umb asas Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail [email p o ec ed]