„Lietuvos“, „lietuvių“ ar „lietuviškas skalikas“: pavadinimų vartojimo problematika

72 de Li uania, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė doi.o g/10.35321/ e m30-4 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Lie u os, lie u ių, o lie u iškas skalikas: P oblems o Using Dog B eed Names MARIUS SMETONA Vilniaus uni e si e as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0003-2816-5504 ANŽELIKA SMETONIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0003-0352-884X ANOTACIÓN el A igosnij se examina, po qué azones pudie on apa ece en sociedad y medios de comunicación a eces u ilizados las denominaciones nacionales de pe os de eislés Li huanian skalikas y lie u iškas skalikas, aunque kinologijoje es á nusis o ėjęs e min lie u ių skalikas. A es e obje i o alcanza ue esnag ina se 283 nomb es de azas, ellos clasi icados en cua o g upos y ue comp obado, si exis e alguna alguna de pa adinimų sis emos. Nus a y a, su kokio ipo šalu iniais dėmenimis suda omi sus azas o as e mininas del ámbi o kinología de Li uania. Con el in de conoce Li uania de eídos animales en nomb ijamien o endencias, nomb imías comp oba en o iciales uen es de las ins i uciones au o idades. También en el a ículo se discu e b e emen e in e nacional sis ema de nomb amien os de canes de azas, pa a que se de e mina a si ella pudo ene in luencia Li u iškajai adición. ESMINIAI VOODŽIAI: kinologijos e minija, šunų eislių denominainimai, oponimai, e nonimai, a iacijos. ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án: The a icle examina he easons why he names Lie u os skalikas and lie u iškas skalikas, which a e some imes used in he public and in he media o he na ional dog b eed, may ha e a isen, al hough he e m lie u ių skalikas [Li huanian Hound] is well es ablished in he ield o cynology. 73Te minología | 2023 | 30 To achie e his goal, 283 b eed names we e analyzed, classi ied in o ou g oups, and checked whe he a sys em o dog b eed names is a ailable and wha ype o a ibu es a e used o o he e ms in Li huanian cynology. To iden i y he naming ends o animals ha ha e been b ed in Li huania, he names ha e been e i ied in he o icial sou ces o he au ho i ies. The in e na ional naming sys em o dog b eeds is also in es iga ed o de e mine whe he i may ha e in luenced he Li huanian adi ion. KEYWORDS: cynology, dog b eed names, oponyms, e hnonyms, a ia ions. ĮVADAS Nemažai abajos de la e minología Li uania es á des inada no sólo a los p incipios gene iosos, sino y aislle os ámbi os e minos discu i , sus p oblemsom examina . Uno u o o aspek u es udiinė as as ologías, izikos, kompiu e ijos, ma ema ikos, medicinos, eligijos, s a ybos, eisės e minų p oblemos i endencijos. No s Lie u os kinologų d augija (LKD) bu o įku a p ieš 30 me ų i nuo 2005 m. y a ik oji Ta p au inės kinolo- gų ede acijos (FCI) na ė, kinologijos e minai da nė a sulaukę Lie u os mokslininkų dėmesio. Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VLEe) pa eikiamas biologías, economías, al kinologías de inición: Kinologija (g . kyōn, kilm. kynos shuo + logos ciencia), ciencia sob e shunis. Nag inėja canos eisles, sus kilmę, ana omiją y isiologiją, cul i amien o, b eisimą, aclėjimą, d esa imą, u ilización en cazaoklėje y se iciosbiniais p opósi os. Kinologija la base eó ica de la ac ual canininismo. Es as e mininas bas an e amplias del s i o son shunų b eislių nomb inimas. No kinólogos y pocos con shunininkis e en en an pe sonas a menudo no sabe ikslis menos popula es de a ies nomb es. Es o, sin duda, es no ada y LKD, po lo que en su página web se publica b e e in o mación no sólo sob e eglasingus nomb es de azas, sino y o mas: No ė ųsi, que eislines canos amado es mos asen ap opiado ejemplo y egula men e esc y ų shunos nomb es de azas. Aquí eglas p incipales, cómo egula men e esc ibi nomb es de canes de azas. Šunų eislės se esc iben mažąja aide, ya que el nomb e šuns eislės es gene inis palab a de e is, c e gšnauce is, aksas, pudelis, kolis, čiau čiau, senbe na as i . .). Didžiąja aide šuns eislė ašoma ik ais a ejais, kai y a susijusi su aiškia lengua Li uania (auksaspal is e igeog a ine nuo oda. Más a menudo es o es el luga de o igen de la aza de pe os: Jo kšy o e je as, Lab ado o kas, Veima o umpaplaukis paukš šunis. A k eipki e dėmesį: šuns eislės pa adinime dominuoja ik inis žodis – šalies a ba egiono pa adinimas. e i e is, Š eica ías piemenų šuo, O e nės b aKai la denominación de la aza 74 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė de pe os elacionada con la nación, que es a aza o mó, nomb amien o, esc ibe en pequeñoja aide: lie u ių skalikas, okiečių a iganis, aus alų šilkinis e je as, ai ių ol haunds, čekoslo akų ilkšunis, i alų pemb akas, alų ko gis, Lie u os a lie u iškas skalikas, o lie u ių skalikas; ne Ame ikos S a o d- šy o e je as, o ame ikiečių S a o dšy o e je as“ (www.kinologija.l ). Šia- me į aše minimi i lie u ių skalikai. Lie u oje ie inėms gy ūnų eislėms ski iama mažai dėmesio, ačiau pas a uoju me u isuomenė kiek daugiau susidomėjo mūsų nacionaline šunų eisle, odėl pas ebima, kad iešojoje e d ėje yškėja endencija ienin elę lie u išką šunų eislę adin i keliais suomių laika. Būki e cuidados: no di e en es mane as de lie u ių skaliku, Lie u os skaliku o lie u išku skaliku. Tal desigualdad de denominaciones causa discusiones en e es a azislés en uzias os, cul i in ojes, b eishei os y kinologos, po que adicionalmen e pe sonas, abajando con es a azisle, és a la llaman skaliku Li u ians. En gene al e aluando la popula idad del consumo de es os nomb es, al menos Google paiseškos lauke in oduciendo cada uno de ellos, popula esísimo es lie u ių skalikas (5 740 esul ados.), no an popula us es Lie u os skalikas (1 410 esul ados.), y el más despopula io es lie u iškas skalikas (313 esul ados.). Tu bū mejo e lejo de es e p oblema es es e ex ac o de la e is a miskininkas.eu: Ji ne sykį ue a isū usi en el bo de de la ex inción, pe o, como cuen a el p esiden e de Li uaniaLie u os (pab auk a au o ių au . pas .) skalikų augin ojų sąjungos (o icialus unionas nomb e es Lie u ių skalikų augin ojunga au . pas .) d . Riča das Ba zdenis, hoy en día e iškiliškė iškiai lie ujai miškai augin ojai, y sus skalikai neišnyks. Los Skalikas de Li u iasLie u ias son a o i os no solo en Li uania es os pe os amablemen e c ían esiden es de o os países, además, se sabe que nues as azas nacionales de pe os sang e įlie a y a skalikas de o os países (Mile y ė 2020). Como is o, ampope exce o en pa a o i odos es į a dijimas, al consumo pa ece sinónimo. Si el nomb e de la aza canín se conside a como é mino del campo cinología, debe ía se el único nomb e del concep o (Jakai ienė 2010: 185). As a Mi ke ičienė señala que la sinonimía de é minos es en endida como un enómeno nega i o, es o se e leja y en el p og ama de especialidad del idioma de la Comisión Es a ubís ica sinonimía se p esen a como una de la e minía ydų (Mi ke ičienė 2020: 12). El es ánda ISO en el pun o 7.2.6 en a iza que al es anda iza é minos una de las a eas más impo an es es dis ingui é minos con syme p e e ed es o es el é mino p incipal. A los sinónimos (si ellos no c ean en o os luga es muchosa eikšmiškumo) se o o ga ma caė admi ed. 75Te minología | 2023 | 30 Si el sinónimo po alguna de las azones es echazado (pa y example, iola los p incipios de monosemía), le o o ga la ma ca de dep eca ed (ISO 2009: 3536). Sin emba go p ac ique los sinónimos elimina acasado, sus su ge po di e sas azones. Sigi a S anke ičienė dis ingue p incipalmen e ling is inos-cogni y inius y ex aling is inos ac o es nominacinę a iació y komunikacinę a iació, nulem ą di e en es ad esa ų. Los sinónimos de é minos son bas an e ecuen e cosa, cuando la e minía de cie a á ea sólo se o ma, sin emba go de ellos puede apa ece y ya a la e minía nosis o ėjus (S anke ičienė 2012: 22). Así, na u al que en al amplia y a la sociedad ce cana campo en como kinologija no deseadaujados e minos sinónimos e i a di ícil. Angelė Kaulakienė di ide la undada (pa y example, lie u iškas y in e nacional e minos, sudė iniai y elipsiniai e mininai) y nepag įs ąją e minų sinoni2023) y miją, pas a oji i y a eng ina (Kaulakienė 1994: 55). Šio s aipsnio objek- as – mūsų nacionalinės šunų eislės pa adinimo skalikas šalu iniai dėme- nys: lie u ių, Lie u os, lie u iškas. Siekiama nus a y i, kodėl a si ado okia šios eislės pa adinimų į ai o ė, kuo jie ski iasi i ku is iš pa adinimų is dėl o bū ų aisyklingas. Tam iš LKD a p au inių šunų pa odų naujausių („Vilniaus pa asa is 2023“, „Lie u os nugalė ojas 2023“, „Vilniaus au- ė 2023“, „Kauno žiema 2023“, „Kauno nugalė ojas 2023“, „Kikos au ė las más an iguas (Li expo au ė 2018, Vilniaus žiema 2018, Kalėdų au ė 2018) colecciones de nomb es de a ies di e en es ue on escogidas (en e un o al g up a de 283 nomb es de a ies) que clasi ican en cua o sis emas y comp oba si exis e algún sis ema de nomb es de a ies de pe os. Así ambién panag ina no sólo canos, sino y en Li uania de eis ų o os animales (a klių, kiaulių y . .) nomb es, pa a que ue a de e minado, qué luga en el sis ema gene al ocupa ían los li e ians skalikas. OTR EN LITUAVIA ICEVEIST GIVŪN PONDINIMAI Li uania hay no sólo nacionalidad shunų eislė, sino y a klių, balandžių, gal ijų y . . A in de de e mina lo más con iable posible las endencias de emplazamien o de animales ex enidos en Li uania, sus nomb es e i icados en las uen es o iciales de las au o idades In o mación de Ag icul u a y cen o de negocio u al clasi icado es de animales úkinių. También se incluyen da os de la Visuo ís ica enciclopédica de Li uanias y Li uania cen os de coo dinación de p o ección de ecu sos gené icos de animales ag opecua ios (ž . abelę 1). 76 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė Tabla 1. denominaciones de animales deducidos en Li uania ZEMS ÚKIO CENTRO VISUOTIN LIETUVOS CLASIFICATORI ÚKINI GUVŪN LIETUVI ENCLOPEDIJA GENETICI ITSOLA ACORDINADORA de Acuidado CENTRAS Lie u os sunkieji Lie u os sunkieji Lie u os sunkieji a kliai žemai ukai žemai ukai žemai ukai s ambieji zemai ukai s ambieji zemai ukai s ambieji zemai ukai jojamieji de Li uania Lie u os bal osios Lie u os bal osios Lie u os bal osios Lie u os ie inės kiaulės Lie u os ie inės kiaulės Lie u os juodgal ės a ys Lie u os juodgal ės a ys Lie u os ie inės šiu kščia ilnės a ys Lie u os ie inės šiu kščia ilnės a ys Lie u os ie inės ožkos Lie u os ie inės ožkos Lie u os šėmieji gal ijai (Li huania es el único país del mundo donde se p oducen p oduc os lác eos) Li uan bal nuga iai gal ijai Los e des de Li uania gal ijai Li uani juodma giai gal ijai iš inės žąsys lie u ių skalikas lie u ių skalikai Desde 1 abelas isible, que algunos nomb amien os no ienen co espondimenos en un u o o uen e, y o os nomb amien os los ienen isu . Po ejemplo, VLEe no hay a ículos sob e la mayo pa e de las a ies locales. los jojamíos de Li uania incluidos sólo a clasi icado , po que es bas an e nue a eislé y po lo que os necesi an oma ni el es a al medidas p o ege ella, pe o en a éz ina, que sus abajos de c ía a liekančios o ganizaciones (Lie u os a klių augin ojų asociacija) documen os se u iliza p ecisamen e compuinys con dėmeniu Li uania. Gal ijas įnominijimas clasi ica o iuje muy su auk i o sup esimplici i, po lo que no se incluyen en es a abelę. En los clasi icado es no hay escalikos li uanos, ya que no es un obje o ag ícola, pe o aquí es necesa io menciona en 2016 una en ada publicada en la página web del Minis e io de Ag icul u a: Zemės ūkio Minis e ija pa engė i 2008 ap obó un p og ama de conse ación de ecu sos gené icos de animales de g anja li uanos, a la que incluyé zemai ukus, s ambiuosius zemai ukus y Li huanian hea yuosius a lies, akėnų eislės a lius, Lie u os ie nes šiaičiai i geno ypus, 77Te minologija | 2023 | 30 puš ines žąsis, Lie u os skalikusLie u os skalikus (pab auk a bal nuga ius, senojo geno ipo Lie u os žaluosius, senojo geno ipo Lie u os juodma gius gal ijus, ie ines šiu kščia ilnes i Lie u os juodgal es a is, au o ių au . pas .), locales ožkas, locales bi es. Jús exclusic inos he edimi signos se o mó en Li uania, po lo que iene signi ica i ó selciné, cien í ica, cul u éné, his ò ica, ecológica y económica alü y es impo an e mundiales biodi e sidades da eikia lie u ių skaliko e miną. Así, al menos de las mencionadas locales namines Vie inių balandžių a iislių lis“ (ŽŪM). Iš šios Žemės ūkio minis e ijos dokumen o iš aukos ma y i, kad jeigu skalikų pa adinimas bū ų į auk as į klasi ika o ių, g eičiausiai jame bū ų a ojamas žodžių junginys Lie u os skalikas. Ki i du šal iniai en ambijamien o iene bas an e yškią sis ema. No malmen e elegido algún oponímis y a gy ūnų eislių pa adinimų lie u ių skalikas išk en a kaip nesis eminis, nes als ybinėse ins i ucijose įsigalėjęs Lie u os skalikas. él p ijung o a ibu ís palab a a am ic a ab il izinė, peculia idad de compo amien o o pe kel inis su desc ipúdenin: Sūdu os bal agal is, Daina os colo o agal is, Kauno d ugelis, Kauno bal ajuos is a iklis, Klaipėdos aukš ask aidis, Vilniaus spal o ašonis, Vilniaus e eliukas, Vilniaus nak inis, Šiaulių bal as špa niai, Lie u os paa kelė, Lie u os paš o-pa odinis, Lie u os igėd ū inis, Lie u os žu is. En es os į a dijimien os los g upos se dis inguen aukš aičių bu bulis. Ma i i yški endencia en į a dijimuose consumi egions, nomb es de ciudades. galima as i pa yzdžių su dėmeniu Lie u os, iš isos balandžių pa adinimų HUN PREISLI PONDINAMPAI P incipal O ganización mundial cinologías The Fédé a ion Cynologique In e na ionale (FCI) econoce sob e 360 canis de azas. Cada eislé iene su p opio nomb e él kinologijoje unciona como é mino. De a ios ca alogos de exposiciones in e nacionales yks ancias en Li uania ue on escogidos unosu ni ijimas de sus azas. Jü encon 283. Las denominaciones de a ies ue on diseminadas en g upos. pi mas es o man apellidos po analogía, basado en los nomb es de las azislés de pe os de la lengua li uana los li u os skalikas y los li u os skalikas, así como negausus in e medios casos (ž . 2 ablelę), cua a g upo apellidos, su gidos de o o ipo de pag indu: a enpinče is, aki a, auksaspal is e i e is, aza akas, ba be as, ba zdo asis kolis, basendžundas, base ha, big boblis, by e io e je as, b o eilas, bo de b ois, bo de e is, bosse as, minie as, plaigan, bulme isihu, bulmasis, bul e is, il i iau, čija, čigan ic, umpa, ju e is, ju e is, ju e genau, bush, c ance is, c ance is, au us, aus alianos, au us, au us, au us y au us. 78 Li uano, lie u ių o lie u iškas skalikas: kas, ab ikosinis), g an pudelis ( uda, juoda, pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė pipi ai su d uska, dalma inas, Dendžio Dinmon o e je as, didysis pudelis (pil- blanca), di haundas, dobe manas, d e e is, Džeko Raselo e je as, alenas, an omas nykš ukinis, a aonų šuo, yldspanielis, bladhaundas y . . Es e es el más abundan e g upo de un o al 109 casos, sin emba go en es e a ículo ella no nag a ėjama. Tabla 2. LKD o ganizados de ca álogos de exhibiciones de pe os de azas compues os nomb es sanda a PAGRINDINIS PAVADINIMO DĖMUO ŠALUTINIS PAVADINIMO DĖMUO ( au os pa adinimas a ba oponimas) KITI DĖMENYS ŠALU- TINIO DĖMENS TIPAS ŠUNS VEISLĖS PAVADINIMAS KATALOGUOSE Bosnijos y He cego inosHe c- a iganis c oa ías š eica ų bal asis nau a e i ica is Bosnijos y ego inosC oa ías bal asis š eica ų a iganis belgų g iunendalis nau a belgų a iganis g iunendalis belgų lakenua nau a belgų a iganis lakenua e iue enas belgų malinua au a belgų a iganis malinua belgų e iue enas au a belgų a iganis Es elos e i ica is Es elos a iganis polkų islandų au a islandų a iganis Kaukazo ik inis Kaukazo a iganis žemumų au a polkų žemumų a iganis Ma ik inis Ab ucio2 Ma emano-Ab ucio a iganis 1 Taisyklingai lie u ių kalboje adap uo as mies o pa adinimas Lhasa y a Lhasa (Lhasos apsas), ačiau p esen a ca alogeama Lasa, p obablemen e u o in luencia el nomb e kinų kalba Lasa (PVŽ). 2 El nomb e de la egión, de la que su gió eislė, o iginalalo lengua es Ab uzzo, en lenguas li uanas es adap uo inas como Ab ucai (Ma emano-Ab ucų a iganis) (PVŽ). 79Te minologija | 2023 | 30 PAGRINDINIS PAVADINIMO DĖMUO ŠALUTINIS PAVADINIMO DĖMUO ( au os pa adinimas a ba oponimas) KITI DĖMENYS ŠALU- TINIO DĖMENS TIPAS ŠUNS VEISLĖS PAVADINIMAS KATALOGUOSE olandų3ilgaplaukis nau a olandų a iganis ilgaplaukis4 olandų šiu kščia au a olandų a iganis laukis šiu kščiaplaukis Ve iis del Su de Rusia A iganis del Su de Rusia Podhalės ik inis Podhalės a iganis Eas e n Eu opass e i icis Eas e n Eu opass a iganis umunų au a; umunos Ca pa ų Ca pa os ik inis a iganis Vidu inas Azijos a iganis okiečių au a okiečių e i ica is Vidu inas Asías a iganis okiečių ilgaplaukis au a okiečių a iganis ilgaplaukis base as A ua au a; A ua No mandos No mand- ų5 e i icis base as Gaskonės žyd asis ik inis Gaskonės žyd asis base o Vandėjos mayo ; g i ik inis base o onas g i ón Vandėjos g andísimo 3 Aho a en luga de los nomb es adicionales Olandija, olandas, olandiškas, olandų kalba eco iama consumi Nyde landų Ka alys ė, Nyde landai, nyde landiečiai, nyde landų kalba (VLKK), sin emba go desde an iguo se usan nomb es de azas de pe os, como, po ejemplo, olandų a iganis, po lo que keis iinimų debido ecomendación nebū ina ( . y. nyde landiečių a iganis). Además, al menos el ma e ial eunido mues a que con el apéndice -ie is shunų azíes nomb es no o man, se ecogen no los nomb es de la población del es ado (no a ganis aniečių ku as), y au o a džius (a ganų ku as). 4 A k eip ina a ención a algunos nomb es de a ies encuin an es neįp as ą lie u ių kalbai o den de palab as. Es o no es el obje o de es e a ículo, pe o ale menciona , que in luencia alam kalbiškai ne aisyklingam eiškiniui, ma y , u o eislės his o ia. G e a ales denominaciones como minia iū inis Ame icano a iganis, blanco sueica ų a iganis, Occiden ales Escocia blanco e je as, usų ilgaplaukis ku as es meksikiečių bikasis shuo minia iū inis, okiečių a iganis ilgaplaukis y . . Puede se que los úl imos y simila es nomb amien os aba quen eisles, las cuales su gie on cuan o más a de po la p incipal a ian e, po ejemplo, okiečių a iganis y okiečių a iganis ilgaplaukis, y la e al dėmuo ue simplemen e p i aši ado, pudo ene in luencia y en ese momen o di undido modelos de nomb inamien os con o os idiomas. Cuando los lademnes secunda ios son indicados en escliaus eles ( okiečių dogas (juodas, ma mu inis), okiečių idu inis špicas ( udas, juodas) y . .), al mane a de iniciación no ulnjea el sis ema de la lengua li uana, sin emba go o os casos ne aisyklinga o den de palab as es comple amen e in undįs a, juolab que g e a es analógico de los nomb es egula es engis (plg.: engu k šiščlaukis ų ižlas, umpaplaukis ų ižlas y usų žliukas ilgaakis, usų žaisliukas umpaplaukis). 5 El segundo nomb e demem p obablemen e debe ía se no manos, eso lo indica ambién en el nomb e de eislés el ocabula io o iginalolo (A ua no manų base as). 80 Li uano, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė PAGRINDINIS PAVADINIMO DĖMUO ŠALUTINIS PAVADINIMO DĖMUO ( au os pa adinimas a ba oponimas) KITI DĖMENYS ŠALU- TINIO DĖMENS TIPAS ŠUNS VEISLĖS PAVADINIMAS KATALOGUOSE bišonas Bolonės ik inis Bolonės bišonas e i ica Ha anosis Ha anos bišonas Mal os e i ica is Mal os bišonas usų ma gasis nau a usų ma gasis bišonas Tulea o6 ik inis Tulea o bišonas bokse is okiečių au a okiečių bokse is b akas bu bonų7 ik inis bu bonų b akas i alų au a i alų b akas O e nės ik inis O e nės b akas po ugalų au a po ugalų b akas p ancūzų au a, p ancūzų Pi ėnų Pi ėnų ik inis b akas buhundas no egų au a no egų buhundas buldogas anglų au a anglų buldogas Maljo kos e i ica is Maljo kos buldogas p ancūzų au a p ancūzų buldogas bulis ame icano e i ica is ame icano bulis činas bul e je as S a o dšy o ik inis S a o dšy o bul e je as bu jė lamandų au a lamandų bu jė japonesas au a japonesas činas dogas a gen iniečių au a a gen iniečių dogas Bo dois Bo do dogas e i ica Kana ų ik inis Kana ų dogas okiečių (juodas, au a okiečių dogas ig inis) ( udas, ig inis) okiečių (žyd as) au a okiečių dogas (žyd as) d a ha as okiečių au a okiečių d a ha as 6 Veislės nomb e se une ma mu inis) con el nomb e uos amiesčio Tolia a. Į akos nomb inimui ca álogo, ma y , enía an e io nomb e de la ciudad (juodas, ma mu inis) okiečių ( udas, Tulea . El nomb e de la ciudad aho a en lengua li uanas adap ado como au a okiečių dogas Tolia a (Tolia os bišonas) (PVŽ). 7 Bu bonos b akas es ieislé, su gida de his ó icas F ancia s i ies Bu bonės ( ac. Bou bonnais), po lo que nomb e de eislés lengua li a ians no es exac os, debe ía se Bu bonés b akas. 87Te minología | 2023 | 30 También p egun as plan ea el Tailando idžbek, ibe o spaniel, ibe o e je as. Las denominaciones de es as a iislias en o as p incipales lenguas FCI son ang. Thai idgeback dog, ibe an spaniel, ibe an e ie ; anc. Chien hailandais a c e e do sale, Epagneul ibe ain, Te ie ibe ain; ok. Thailand- idgeback, Tibe -spaniel, Tibe - e ie . Así, en anglišku y ancūziškuse e minums hay ailandeses y ibe áneos, sólo okiečių kalba dėmuo es Tailando y Tibe o. Laikando la adución logikos y sis emičnos i, Li uania habla es as eislés debe ía se : ailandeses idžbekas, ibe íes spanielis, ibe íes e je as. Sin emba go mas i o ibe o jus i icamen e así se llama, po que, juzgando de o os idiomas ejemplos y basado en hechos sob e la misma eislę, nomb im u ima omenyje Tibe o al u a y la e al dėmuo Tibe o nepažeidžia sis ema. D ip asmiškas puede apa ece el nomb e Mal os bišonas, u in en omenyje, que es Mal os Republika, ins alúsi salyne. Sin emba go Mal a se llama y a ella pe enecien e la mayo isla salyno, así que en es e sen ido el nomb e de sis ema no niešk en a. Likę dos a iislės nomb imíes Pe u pelikasis shuo y Bosnijos y He cego inosC oa ías a iganis, aunque y no concue da sis ema, puede se jus i i. G eičiausiai iene in luencia es que es di ícil de ini la composición é nica de la población de es os países, po ejemplo, VLEe sólo se p esen a que la mayo ía de la población pe uana son me isai (VLEe). Además, Bosnia y He zego inaC oa ía a iganis es o iginés de luga , pe enecen es a ambos Es ados e i o io. Smulkesnį aba ųjų a ieslių nomb es de g upos ( . y. neį aukien pa adinimų, cuando es sólo sug ama in as o iginalus eislės nomb e) pasiski s ymą z . 1 igu a. 1 ig. Šunų eislių sudė inių pa adinimų dėmenų pasi ism Dėmen, elacionados con e nonimais (p.ej., a ganos ku as) Dėmenys, elacionadas con ciudades, egions, slėnių y e c. nomb es (p.ej., Bedling ono e je as) Dėmenys, elacionadas con nomb es de es ados (e.g., Pe ú peligis shuo) Dėmenes, elacionados con e nonimais, y con oponimais (p.ej., ame icanos S a o dšy o e je as) 0 20 40 60 80 100 120 98 65 7 4 88 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė Exis e y cie a in e nacional de los pe os de las azas de nomb es de sis emas. Con iene suge i unos doce nomb es de nomb es ingleses, ancūzos y okiečių en las p incipales lenguas FCI13 con los nomb es de a ies de lengua li uanas, cuando su secunda io dėmo es e nonimas (pagal Lie u os skalikas) (ž . 3 i 4 len eles). 3 len elė. Veislių pa adinimai pag indinėmis FCI kalbomis (pagal pa adinimą lie u ių skalikas) LIETUVIŲ K. ANGLŲ K. PRANCŪZŲ K. VOKIEČIŲ K. (págalas li uanas skalikas) y opónim ai ios e je as I ish Te ie Te ie a ganų ku as A ghan Hound Le ie A ghan A ghanische Windhund I landais I ische Te ie b azil Te ie B azilian Te ie B esilien B asilianische Te ie chekoslo akų Czechoslo akian Chien Loup Tschechoslowa ilkšunis Wol dog Tchecoslo aque kische Japan-japonesas juodasis Russian Black Te ie Noi Wol hund es ų skalikas Es onian Hound Chien cou an Es nische Russeische e ie Schwa ze Te ie Te ie lenkų ku as B acke dEs onie ispan Le ų ku as Spanish G eyhound Polish Polish Le che Pol Polinesche Spaniolische japoneses činas Chinese Japanese Epagneul Japan Windhund Windhund mexicanos Xoloi zcuin le Xoloi zcuin le Mexikanische nikasis shuo Nack hund p ancūzų F ench Bulldog Bouledogue F anzösische Finnen-Spi z ško ų e je as Sco ish Te ie Ecossais Scho ische buldogas F ançais Bulldogge suomių laika Finnish Spi z Spi z Finlandais Te ie olandes a iganis Du ch Shephe d Be ge Hollandais Holländische Dog Schä e hund okiečių špicas Ge man Spi z Spi z Allemand Deu sche Spi z 13 Los nomb es de las azas caninas en los mencionados idiomas es án omados de FCI inklalapio h ps://www. ci.be/en/ Nomencla u e/ aces.aspx, algunos de las lenguas en las que se p esen an los nomb es o iginals (pa y. 89Te minologija | 2023 | 30 4 len elė. Veislių pa adinimai pag indinėmis FCI kalbomis (pagal pa adinimą Lie u os skalikas) LIETUVIŲ K. ANGLŲ K. PRANCŪZŲ K. VOKIEČIŲ K. Aliaskos malamu as Alaskan Malamu e lAlaska Malamu e Malamu e de Alaskan Bedling ono Bedling on Te ie Bedling on Te ie e ie Bedling on Te ie de Bo do dogas Dogue de Bo deaux Dogue de Bo deaux Bo deauxdogge Bos ono e je as Bos on Te ie Te ie de Bos on Bos on e ie B e anės spanielis B i any Spaniel Epagneul B e on B e onische Spaniel Ha anos bišonas Ha anese Bichon Ha anais Ha anese Jo kšy o e je as Yo kshi e Te ie Te ie du Yo kshi e Yo kshi e Te ie A iganis caucaso Caucasian Shephe d Dog Be ge du Caucase Kaukasische Schä e hund Shuo Co sico I alian Cane Co so-hu- Co so Chien de Cou I alienische nd I alien Nujosios No a Sco ia Escocia No a e i e is Sco ia Duck Tolling Re ie e de la Re ie e Nou elle Ecosse Re ie e No bo eno špicas No bo enspi z Spi z de No bo en No bo enspi z Pe u alikasis šuo Pe u ian Hai less Chien Nu du Pe ou Pe uanische Dog Nack hund P ahos žiu ku is P ague Ra e Ra ie de P ague P age Ra le Podhalės a iganis Ta a Dog des Shephe d Chien de Ta as Be ge Ta a-Schä e hund Sibi o haskis Sibe ian Husky Husky de Sibé ie Sibe ian Husky Lygin i eislių pa adinimus ski ingomis kalbomis y a kiek sudė in- giau po desiguodos sis emas de lenguas, sin emba go de ambas abelas se e, que an o ingles, an o acūzų, an o okiečių lenguas en sus a iesías p as ai nė a als ybės pa adinimo, dažniausiai šalu iniai dėmenys y a su- siję su au os pa adinimais. Iš pi mos g upės, ku i a i inka lie u ių kalbos į a dijimuose paai ių e je as, a ganų ku as, b azilų e je as y . ., dis ingui apenas unos pocos nomb amien os, po ejemplo, okiečių kalbos Japan-Chin o d’Es onie, – čia y a pa a o i als ybės pa adinimai. Ve a paminė i, kad ben jau es ų skalikas y a isai neseniai FCI p ipažin a eislė i galbū acūzų Chien cou an po lo que en acūzų lenguas apa ez al cosa nesis emico. Ki oje g upėje (Aliaskos malamu as, Bedling ono e je as, Bo do dogas y . .), 90 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė i lie u ių, p ancūzų kalba jau y auja a ejai su oponimais, iš sis emos išk en a ik Bichon Ha anais. Anglų i okiečių kinologijos adicijoje aps- k i ai dažniausiai engiama oponimų, iš 4 len elės ma y i, kad ne en, ku lie u ių kalboje a ojamas oponimas, šiose kalbose ka ais jo gali i simila men e como nebū i, pongamos, ok. B e onische Spaniel. Necesi a e i i se y a eces, aunque mucho čiau que lie u ių skalikas y Lie u os skalikas, pa a ojamą nomb amien o lie u iškas skalikas. Como se e de an e io men e dichoas denominaciones, Li u ias kinologijoje pa ecidos canos denominaciones, a kime, angliškas buldogas, nepasi aiko. Pe o e óneo se ía pensa que los adje i os en gene al no pueden se pa e del é mino. Ellos jun o con daik a a džiais o daik a a diniais palab as conjun i os pueden o ma e minologinius une os (Mi ke ičienė 2022: 7), en o as palab as, ellos pueden se la u inos del é mino. Cuando las denominaciones de las azas de pe os de la lengua li uanas se u ilizan adje i os, po ejemplo: ame icanos bikasis e je as, aus alų šilkinis e je as, Miuns e io mažasis paukš šunis y . ., ellos cumplea a ibu inę unción. A eces las denominaciones de a ies di e encias sólo būd a džiu (ilgaplaukis aksas umpaplaukis aksas), ellos son aiški pa e de la unidad e minologinio. Sin emba go en odos los casos los adje i os desc iben las ca ac e ís icas de los pe os el colo del pelaje, longi ud, ipá, pe ns amaño, e c., y no pe enecimien o au ai, i. i. no se u iliza angliškas buldogas o okiškas a iganis. Es e dad, en algunas lenguas esla as los nomb es de los pe os se o man como sólo con būd a džiais: len. gończy polski, polski owcza ek nizinny, us. usa psowa bo zaja, uso el y pan. Como se ha mencionado, mucho in luencia iene y el sis ema de lengua. Tal ez in luyen de las lenguas ecinas se puede islumb a y a eces hoy pa a oyame unión Li u iškas skalikas. Sin emba go cu ioso asun o se e leja en euka io y cuan o en a ículos pos e io es. Ta kime, 1927 m. a ículo sob e kinologías padė į de ese iempo Li uania se encuen an ales nomb es: ingles poin e iai, ai ių se e iai, okiečių ižlai (Sa y-ku 1927: 12). En o o, cuan o más a dío, a ículo ėlgi andame esc i o ingles poin e is, okiečių umpaplaukis poin e is (Medėjas 1936: 9), pe o aquí mismo se u iliza y angliškų eislių šunys (Medėjas 1936: 10). En es e a ículo muy cla amen e se des elan, que cuando šnečca sob e conc e as eisles, son u ilizados hoy kinologos acos umb ados, ya nusis o ėję junginiai con e nonimais, y cuando quisie a dis ingui una cosa de muchos, en es e caso Anglijoje iz eis us šunis, es pa a ojamo p eesagos -iškas edinys. Es o es comple amen e habi ual una de las más ecuen es p ecep as -ischkas daik a a dinių būd a džių edinių eikšmių: <...> ca ac e ís ico, habi ual, a ibuido base palab a palab a dichoam a la cosa, elacionado con eso 91Te minologija | 2023 | 30 daik u (DLKG 1997: 207). Tą mismo se puede deci y sob e lie u iškas medus, lie u iški a kliai (Nedidelį lie u iškų a klių ūgį liudija i ašy iniai šal iniai (Vi kūnas 2006: 12)), olandiškas sū is, š eica iškas peilis o lie u iški agu kai. Es necesa io menciona que en los más an iguos esc i os de la lengua li uanas (XVXIX a.) p ecesagas -iškas būd a džiai, deduci de daik a a džių, iene y pe enimien o kam signi icado, po ejemplo, kaimyniškas bu as kaimynų bu as (LKG 1965: aukos ma y i, que jeigu i Lie u os, bū ų bū ų 559). Tačiau lie u iškas skalikas, angliški šunys i panašūs junginiai nea - lieka e mino unkcijos, sa aime sup an ama, kad i būd a džiai čia nė a e mino dalis, jie ik leidžia pa ikslin i pa eikiamą in o maciją. IŠVADOS O icialiuose aldžios ins i ucijų šal iniuose Lie u oje iš eis ų naminių gy- ūnų eislių pa adinimus įp as a suda y i su žodžiu Lie u os. Šuo nė a į auk as į ie inių gy ūnų klasi ika o ių, ačiau iš ŽŪM dokumen o iš- pa adin as skaliku, o pa adinimas lie u ių skalikas bū ų nesis em. Tokią a oseną se puede explica o den in e no de las ins i uciones es a ales: ma y , in en a se c ea uno sis ema, p obablemen e in luencia iene y ansiciones íx a la Unión Eu opea, y no se iene en cuen a al adicionalinio de nomb es de a ies/uso de nomb es p ecisamen e kinologijoje. Sin emba gous a ención a los nomb es de las a ies de balandjes li uanias, aquí ya se obse a una b iskτερη endencia a o ma nomb es con nomb es de egiones o ciudades (Sūdu os bal agal is, Daina os spal o agal is, Kauno d ugelis y . .). Los pe os y sus azislés pe enecen kinología ámbi o, po lo que egula ig nomb e de eislés depende p incipalmen e de el adicional consumo en es a á ea y eislés clubo disposiciones. LKD página web p esen an guías de consumo egula ingo a iislių puede halla se cuan o miglo os, po que a eces es di ícil en ende , si en el nomb e de eislés debe ía se en a izada su luga de o igen, o ínculo con la nación, que esa eislé o mó. Basándose al lógica azonadamen e plan ea se la cues ión, po qué, digamos, es okiečių a iganis, y no alemán a iganis, si eislė es o iginada de es e país. Sin emba go más cuidadosamen e exnag inėjus eislių pasu nomb es de es ados es e adida po odos los mencionados idiomas. La adinimus ma y i a kinga sis ema su e omis išim imis (ne ik lie u ių kalboje, be i anglų, p ancūzų, okiečių). Suda y i eislių pa adinimus mayo pa e de oponimų a ies nomb es en nomb es son egionų, al as, ciudades, slėnių y e c. nomb es (de o al 69). A ejos, cuando dememe o ma ca al es ado, de odos es e abajo conside a ía 283 nomb es de azas hay sólo una o as (Ame ikos bulis, Bosnia y He zego inaC oa ijos a iganis, minia iū inis 92 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė Ame icano a iganis, Pe u pelikasis shuo, Tailando idžbekas). Unos ales nomb es pueden se bas an e ácilmen e explicados (pa y ies, Pe u g kasis suuo), o os pa ece noajus is i (pa y ies, minia iū inis Ame icano a iganis). B eislés nomb e Mal os bišonas, si dėmuo Mal os se elaciona con el nomb e de la isla, nep ieš a auja sis emai. Su ió alo a los nomb es spaniel ibe o, ibe o e je as, po que en anglišcos y áncuziškues co espondimenise es án ibe áneos, y okiečių ibe o. del nomb amien o de los es ados no hay y en aquellos casos, cuando el nomb e de eislés es dobleas, . y. en él pa a o o y e nonimas, y oponimas. Y segunda po abundanza g upo (mayo men e casos 109, cuando p incčiausiai g ama izado o iginalus eislės nomb e) son nomb es de a ies, cuyos dėmen o naciones nomb imi. Así, mi ando desde la kinología pe spec i a, ni siquie a hay undamen o alam nomb e de eislés como Li uania skalikas apa ece , po lo que p obablemen e debido al consumo de nomb amien o de Li uania eislés en ins i uciones es a ales a osenoe pasapo e skalikas es nepag įs as lie u ių skaliko sinónimo y eng inas. Rčiau pasacendo lie u iškas skalikas en gene al no debe ía se e aluado como kinologijos e minos y ne a o inas eislės pa adinimui nusaky i. Skalikas de Li uania y lie u iškas skalikas p obablemen e son a iaciones comunica i as, . y. debido a di e en es comunicación de pa icipan es, la espec i a ilia de especialis as (kinologų y pan.) y no especialis as, bend a imo. PAGINDINIAI CHALTINIAI La Comisión es á a la espe a de las espues as de los Es ados miemb os a las p egun as p esen adas po los in e esados. FCI The Fédé a ion Cynologique In e na ionale. Tiene acceso a In e ne : h ps:www. ci.be/en://nomencla u e [Vis o 2023 m. sausį]. Lie u ių kinologų d augijos o ganizuojamų pa odų ka alogai. acceso en In e ne : h pskinologija.l /pa odos- enginiai/pa odos:// [ iewė a 2023 m. sausį]. Cen o de coo dinación de Li uania de p o ección de ecu sos gené icos de animales de g anja. P iega en in e ne : h ps://gic.lsmuni. l [/ is o 2023 m. sausį]. VLEe Visuo inė lie u ių enciklopedija, e. a ian as, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidybos cen as. P iega en In e ne : h ps://www. le.l / [žiū ė a 2023 m. balandį]. In o maciones ag ícolas y cen o de negocio u al clasi icado es de animales ag opecua ios. P iega en in e ne : h ps://www. ic. l gpsas-apcai a/ukiniu-gy unu-clasi icado es/ [espec ada 2023 m. sausį]. ŽŪM Lie u iškos gy ulių eislės pa e mundial de la di e sidad ag ícola. Acceso en in e ne : h ps:zum.l .l / l /naujienos://lie u iskos-gy uliu- eisles-pasaulines-zemesukio-i ai o es-dalis [ isualizado 2023 m. sausį]. LITERATŪRA DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, sud. A. Vy au as, K. Ga š a, A. Gi denis, E. Jakai ienė, P. Kniūkš a, S. K inickai ė i k ., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 1997. ISO – In e na ional s anda . Te minology wo k – P inciples and me hods, e. leidinys, 2009. Jakai ienė E alda 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. 93Te minologija | 2023 | 30 Kaulakienė Angelė 1994: Fizikos i echnikos e minų sinonimijos e inimas. – Lie u ių kalbo y os klausimai 31, 51–56. LKG – Lie u ių kalbos g ama ika I, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. Medėjas 1936: Rep oduk o iai i augin ojai. – Medžio ojas 27, 8–11. Mile y ė Rasa 2020: Lie u iški skalikai – nacionalinė eislė, ne mažiau populia i i užsienyje – nu olo nuo išnykimo ibos. P ieiga in e ne e: h p://miskininkas.eu/lie u iski-skalikai-nacionaline- eisle-ne- maziau-populia i-i -uzsienyje-nu olo-nuo-isnykimo- ibos/ [žiū ė a 2023 m. balandį]. Mi ke ičienė As a 2020: A e minų sinonimija y a ūkumas? – Bend inė kalba 93. P ieiga in e ne e: h ps://jou nals.lki.l /bend inekalba/a icle/ iew/899/1112 [žiū ė a 2023 m. balandį]. Mi ke ičienė As a 2022: Te mininiai būd a džiai in e ne inėje žiniasklaidoje. – Te minologija 29, 6–22. PVŽ – Pasaulio ie o a džių žodynas. P ieiga in e ne e: h ps:// ie o a dziai.melc.l / [žiū ė a 2023 m. balandį]. Sa y-ku 1927: Šunų, s anda ų i lauko bandymų eikalu. – Medžio ojas 1, 11–14. S anke ičienė Sigi a 2012: Va ian inė i sinoniminė lie u ių i okiečių kalbų elek os a ikos e minų aiška. – Kalbų s udijos 21, 21–27. Vi kūnas Man ydas 2006: Gy ulininkys ė. – Mokslo da bai 47, 3–22. VLKK – Vals ybinė lie u ių kalbos komisija. P ieiga in e ne e: h ps://www. lkk.l /naujienos/ki os- naujienos/nyde landai-nyde landieciai-nyde landu-kalba [žiū ė a 2023 m. balandį]. LIETUVOS, LIETUVIŲ OR LIETUVIŠKAS SKALIKAS: PROBLEMS OF USING DOG BREED NAMES Summa y La ely, un núme o de abajos on Li huanian e minology ha e been dedica ed o he gene al p inciples and he e ms o indi idual ields, bu he e ms o cynology ha e no ye ecei ed he a en ion o Li huanian esea che s. In Li huania, indigenous animal b eeds ecei e e y li le a en ion and a e no well known o he gene al public. Cynologis s and en husias s o he only Li huanian dog b eed ha e no iced ha his b eed is called di e en ly lie u ių skalikas, Lie u os skalikas, o lie u iškas skalikas in he media and o he sou ces. I he name o a dog b eed is seen as a e m in he ield o cynology, i should be unique o he concep . Sinonymy is one o he sho comings o e minology, bu i is usually una oidable in p ac ice o a a ie y o easons, e.g., linguis ic-cogni i e o ex a-linguis ic ac o s, and i can also occu a e he e minology o a pa icula ield has been es ablished. Na u ally, i is di icul o a oid unwan ed synonyms in a ield as b oad and close o socie y as cynology. The au ho s iden i ied he easons o he eme gence o he a ie y o he names o his dog b eed: lie u ių skalikas, Lie u os skalikas, o lie u iškas skalikas. También discu en he di e ences be ween hem, and which o he names should s ill be used. Fo his pu pose, 283 dog b eed names in o al we e selec ed om he la es ca alogues o in e na ional dog shows ania a e s udied o o he Li huanian Cynological Socie y and classi ied in o h ee g oups. The au ho s also checked i a sys em o naming dog b eeds was a ailable. No only he names o dogs, bu also hose o o he animals (ho ses, pigs, e c.) ha ha e been b ed in Li hu- de e mine he place o lie u ių skalikas in he gene al sys em. In o icial go e nmen sou ces, i is cus oma y o use he wo d Lie u os in he names o domes ic animal b eeds o igina ing in Li huania, so he name lie u ių skalikas would appea o be unsys ema ic. This usage can be explained by he in e nal p ocedu es o u ių skalikas has been used o a long 94 Lie u os, lie u ių o lie u iškas skalikas: pa adinimų a ojimo p oblema ika Ma ius Sme ona, Anželika Sme onienė he au ho i ies: appa en ly by an a emp o c ea e an o de ly sys em, p obably also in luenced by ansla ions om/in o he languages used wi hin he Eu opean Union, and by dis ega ding he adi ional use o he e m in he ield o cynology, whe e lie- ime. In he ield o cynology, he e is an o de ly sys em o dog b eeds wi h a e excep ions (no only in Li huanian, bu also in English, F ench, and Ge man). The use o coun ies in b eed names is discou aged, and mos oponyms in b eed names a e hose o egions, moun ains, owns, alleys, e c., whe eas he e a e only a ew o he cases whe e he name o a coun y is used, which can usually be explained. Thus, he e is no eason o such a b eed name as Lie u os skalikas. The less common lie u iškas skalikas should no be conside ed a cynological e m a all and should no be used o desc ibe he b eed name as he adjec i e is no pa o he e m bu me ely allows o cla i ica ion o he in o ma ion gi en. Lie u os skalikas and lie u iškas skalikas a e mos likely communica i e a ia ions ha occu due o communica ion be ween di e en pa icipan s in his p ocess, i.e., he specialis s in he espec i e ield (cynologis s, e c.) and non-specialis s. Recibió 2023-05-08 Ma ius Sme ona Vilniaus uni e si e as Uni e si e o g. 3, LT-01513 Vilnius E-mail ma ius.sme [email protected] Anželika Sme onienė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail anzelika.sme [email protected]