Daiktavardėjimas ir daiktavardiškumas architektūros ir statybos terminijoje

Lina Ru kienė34 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas a chi ek ū os i s a ybos e minijoje doi.o g/10.35321/ e m30-2 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas a chi ek ū os i s a ybos e minijoje Subs an i iza ion and Nounness in A chi ec u al and Cons uc ion Te minology LINA RUTKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: h ps://0000-0001-6661-3115 ANOTACIA A igosnyje, com base a pa i de a qui e u a e cons ução e mos de diccioná ios, dessas á eas cien í ica e docomó ia li e a u a cole adas e mos, são examinadas daik a a dėjimo e daik a a diškumo ques ões. Nus ačius, que a qui e ónicas e cons u i as e minijoje daik a a dėja ou daik a a diškai u ilizados a ib sias com p eesaga -inis, -inė, į a džiuo iniai būd a džiai, į a džiuo iniai daly iai e sudu iniai būd a džiai, abo dados des as pala as, einančių e minais, daik a a diškumo laipsniai. Assessiona-se, em quais emines g upos de e minos en einan es a ibu os e pa icipan es endem daik a a dė i ge almen e. ESMINIAI VOODŽIAI: daik a a dėjimas, daik a a diškumo g au, ladou inis e mo dėmuo, e minas. ABSTRACT The a icle examines issues o subs an i isa ion and nominalisa ion based on dic iona ies o a chi ec u e and cons uc ion e minology, as well as scien i ic and educa ional li e a u e in hese ields. I iden i ies he deg ees o which adjec i es wi h he su ixes -inis, -inė, p onominal adjec i es, pa iciples, and compound adjec i es in a chi ec u e and cons uc ion e minology unde go subs an i isa ion. I e alua es he hema ic g oups ha end o unde go he mos subs an i isa ion in e ms o adjec i es and pa iciples included wi hin hese e ms. KEYWORDS: subs an i isa ion, deg ee o nounness, seconda y e m elemen , e m. 35Te minologia | 2023 | 30 ĮVADINS NOTABOS Daik a a dėjimas, a ba subs an y izacija, lie u ių kalbo y oje dažniausiai nag inėjamas kaip objek ą pasi inkus bend osios kalbos žodžius. Išsamiai es a emá é y ę Adelė Valeckienė (1957), P anas Kniūkš a (1976), Aldona Paulauskienė (1983, 1994), Au imas Ma ke ičius (2012), plačiai ema изnag inė a i Lie u ių kalbos g ama ikoje (LKG 1965). Gilindamiesi a ou os emas, subs an i izações em ge al ques ões de ala es ão abo dadas e Sau- (2019) e liaus Amb azas (1995), Vincen as D o inas (1963), Ramunė Vaskelai ė k . No en an o es e enômeno não menos a ual e e minologia (no s e minologinių pesquisas ema aladoya, é p eciso admi i , al a). Sudaik a a dėjusių pala as, einančių e minais, u bū pode encon a em odas as á eas da ciência, po ém não odos eles ixam-se diccioná ios. Nes e a igo, com base a pa i de a qui e u a e cons ução e minos diccioná ios, dessas á eas cien í ica e docomó ia li e a u a cole adas e minos, p e ende discu i daik a a dėjimo e daik a a diškumo ques ões dessas á eas e minijoje. A im de alcança sailiki ais a e as: 1) com base kalbininkų insj algos, abo da daik a a dėjimo eiškinį; 2) es abelece a qui e u as e cons ução e minos, pelos quais ai daik a a dė i linkę ou sudaik a a dėję pala as, g upos emá icos; 3) discu i esses e mos de daik a a diškumo g aus. O p incipal mé odo aplicado no a igo desc i omasse analí ico. Aplicando es e mé odo, cole am-se, sis ema izam e analisam-se dados empí icos, esumem-se os esul ados. Cole i e mos de início mo ologicamen e subdi ididos em is g upes, en ão subdi ididos em emines g upes e a ados como memb os des es g upių. In es imen o ma e ial p incipalmen e cole ada a pa i XX a. inal XXI a. on es: a qui e u ais e cons uções e minos dicynos (p indines on es) e a pa i mokomųjų li os, monog a ijas, ado ėlių, a igos inkinių, paskai ų konspek ų. Assim mesmo a igo emiamasi e algumas on es do pe íodo an e io (XX a. p imei a pa e) necessá ias e minos aidai e elados. Do o al de 21 on e ecolhe 165 nesika ojan es sudaik a a dėję, daik a a dėjan ys e daik a a diškieji e mininai. A chi ek ū os e cons ução e mos são a ados jun os, pois es as á eas são elacionadas, mui os daqueles mesmos e minos é ca ac e ís ico an o a qui e ū os, quan o cons ução e minie. Po exemplo, Valdema o Michalausko zodyno Mediniai e mú inos edi ícios, kons ukcijos bei elemen ai p a a mėje esc e e que o li o ski iama a chi ek ū os i ci ilinės i indus ijske s a ybos specialybių s uden ams (MMPK 1988: 3), aigi numa publicação ap esen am an o a qui e ū os, quan o cons uição e mininai. Lina Ru kienė36 Daik a a dymas e daik a a diškumas A k eip ina a enção, a chi ek ū os i s a ybos e minijoje que odas as idéias do a igo baseadas só cole ada ma e ial ou a s i a e ou a ma é ia in es igação, em si ób io, pode e ela ou os esul ados. Ti i daik a a dėjimo e daik a a diškumo ques ões é neleg a a e a, po que esses p ocessos são g aduniški, ilgai unkan ys, es abelece conc e os pala a de daik a a dėjimo começo, d ižodžio e daik a a džiu i s ančio nedaik a a dinio e mo dėmens a io, sudaik a a dėjimo g au às ezes mui o keblu. No en an o, no en an o que e de pequeno olume e do pon o de is a das á eas cien í icas não amploampe da cobe u a de dados de di e en e pe íodo, considina, pode o nece de impo an es in o mações ema a ado. 1. TEORINS En ezo algos DAIKTAVDIŠKJIMO DAIKTAVARDIŠKUMO QUASIMU Daik a a damen o é um dos ansposição, ou hipos azês1, ipos. Kalbo y os Li uãos e minos da dicione daik a a dėjimas, ou subs an i ização, de ine-se como [K]i ų kalbos pa es pala as de (lie u ių kalboje especialmen e būd a džių e skai a džių, ambém pa icipan es) e imas daik a a džiais (Gai enis, Keinys 1990: 41). A. Paulauskienė es e enómeno, a ibuído à ne o man ina pala as de da ybai2, de ineia pe signi icância c i é ios: <...> isso ca ac e ís ica de pala as eiškiančių e imas daik ą eiškiančiais žodžiais (Paulauskienė 1983: 42). Pode-se escu a opiniões que subs an i izações não de e iam con undi com pa adigmação, exemplo., ais pala as como mui osiabu is (daugiabučiam (būd .) mui osiabučiui (daik .)), laukinis (laukiniam (būd .) laukiniui (daik .)) são não subs an i izações, mas exemplos de pa adigmação. No en an o, nes e a igo segue-se Vinco U bucio opiniões ele a gumen a que o malus ex usios būd a dinės kai ybos pa adigmos pe a kym[as] į daik a a dinę ė a olesnis daik a a dėjimas (U bu is 2009: 349). Assim, daik a a damen o p incipalmen e elacionado com mudanças de signi icação ca egó ica daik a a dėjan oma blės i sinalio ou ou a (p econde dependendo da pa e da linguagem) signi icado e ele adqui e daik a a dício signi icação ca egó ica. Kalbininkų lie u ių daik a a dėjimo, ou subs an i izações, de inição yse mais acen uado p ocesso de i imo, passamen o. Já o p óp io daik a a 1 Hipos azė [V]ienos pa e da língua i imas de pala a ou o ma ou a pa e da língua pala a: no oji (į a džiuo inis būd a dis, i ęs daik a a džiu), upu į (sup ie eiksmėjęs daik a a džio ienaskai os galininkas), dėka (daik a a dis, i ęs polinksniu) e e c. (Gai enis, Keinys 1990: 79). 2 Li uânia língua mo ologijoje kalbininkė daik a a dėjimą empo uncional das pala as doybos eiškiniu (Paulauskienė 1994: 4346). 37Te minologija | 2023 | 30 dėjimo, como e subs an i izações, e mo suponuoja p ocessiškumo, con íns inumo po empo semas. No en an o, sem dú ida, o discu ido enômeno pode se elacionado não só com o i imo p ocesso, mas ambém com da yba. S e anas Hö le is, que es udou a ibu os daik a a damen o, a i ma que a subs an i ização em clássikiná ias línguas indoeu opeias pode encon a -se de duas manei as di e en es: 1) o a ibu o i s a daik a a džiu de ido às pala as da ação, quando aplicadas ope ações mo ológicas ou mo onológicas, is o é a chamada subs an i ização di e a (angl. ‘di ec subs an i iza ion); 2) p óp io nomeis daik a a džiu i s a g adualmen e. concei o, mais a de daik a a dis passaidizado. É subs an i ização, que oco e po causa elipsés (Hö le 2020: 181186). Vena de úl ima espécie de azões de subs an i ização de e ia conside a a Iš p adžių egzis uoja būd a džio i daik a a džio sin agma, žymin i sudė inę linguagem, ambém e e minos, p incípio da economia. Po ou o lado, es e p incípio como e con a ia ao p incípio da p ecisão dos e mos, segundo o qual o e mo compos o ciência concepção exp essa mais p ecisamen e, aí e mais cla amen e. A subs an i ização di e a e minologicamen e se ia possí el ece com no os e mos de doiba de aco do com ipos de doiba, susi o ma usius de ido a subs an i ização aplicando elipsê, e com no os e mos de c iação de aco do com exemplos, cuja maio ia ambém é subs an i ização aplicando elipsê esul ado. Tendo em con a a cole ada ma e ial, o segundo caso (i. y. c iação segundo exemplos) ab ange ia a u ilização de ca ac e a dzes e daik a a dišką dos pa icipan es quando as necessidades de nominação da á ea da ciência sa is ize em como uni ó dis o e mo de imedia o pa enkamas em ca ac e a dis ou pa icip is, não se pode ala do e mo da da yb, pois o ac o de da yb aqui não oco e, joks da yb o man não pa icipa a nes e p ocesso. Po an o, diz-se que isso é a c iação de um no o e mo segundo já exis indo exemplos. Quando os e mos são ei os de aco do com os ipos de aças se o ma am, é mais p eciso ala não sob e daik a a dėjimą (kaip p ocesą), e sob e būd a džių e pa icipan es daik a a diškumą al e mo usa a P anas Kniūkš a monog a ijoje P iesagos - būd a džiai (Kniūkš a 1976). P. Kniūkš os usado e mo nes e caso a ual e ele se á se emp es ando pa a es e es udo. Mokslininkas dis ingue á ios daik a a diškumo g aus. Com p eesaga -inis de imedia o como daik a a džius pada y us pala as kalbininkas a ibui p imei ojo3 daik a a diškumo g au de pala as bu iui. Ou o (nes e a igo de aco do eiliškumą chama emos segundoio) daik a a diškumo g au quando p éseagos -inis ediniai pa aleliai pode se consumados e daik a a diškai, e 3 P. Kniūkš a neapib ėžia, neį a dija skaičiumi, qual es e g au, esc e endo o p imei o omenyje u ima seka. Lina Ru kienė38 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas būd a diškai. Mais a chi ek ū os i s a ybos e minijoje um g au (nes a publicação conside a emos e cei o) [D]aik a a diškai pa a ojami ais p ecei os -inis ediniai, que aíep habi uais como būd a džiai ( . y. okaziniai sudaik a a dėję būd a džiai)4. Mas, segundo P. Kniūkš os, [G]ali se e a i e samen e: pala as, adqui alėję como daik a a džiai, pa a ojami būd a diškai (Kniūkš a 1976: 117118) (qu i asis daik a a diškumo g au). Ao e ec ua es e es udo P. Kniūkš os se di ideção é necessá ia e po que que cabe e a ou os daik a a dėjimo casos, i. i. į a džiuo inių būd a džių bei daly ių i sudu inių būd a džių daik a a dėjimui e daik a a diškumui. Assim, embo a P. Kniūkš a di ida apenas p eesagų -inis, -inė edinių daik a a diškumo g aus, nes e a igo o eó io do cien is a se á pomėgin a adap ado a odos encon ados daik a a dėjimo e daik a a diškumo a qui e ū os e cons uição e minijoje casos. Embo a na comum al ação daik a a dė i endessem á ias pa es da língua, empi ica ma e ial indica que ge almen e a qui e u ais e cons u i os e minijoje daik a a dėja ou daik a a diškai usado p óp io a dis, ečiau daly is. Vyks an daik a a dėjimui, muda-se, conc e ėja a ibu a džio ou pa icipio signi icado ela inclui e daik a a džio signi icado. Assim, al e mo ma ca oda a ealização e ela ca ac e ís ico a ibu o, po an o, em g ande um ca egamen o seman ínio. Sem dú ida, de ido a aik a a damen o mudam-se g ama ícios sinais, mui as ezes e one icas peculia idades. 2. DAIKTAVARDIŠKI E DAIKTAVARDJANTYS BŪDVARDŽIAI DALYVIAI ARCHITEKTŪROS IR STATYBOS TERMINIJOJA TERMINIJA Em linguagem Comum, como ašo A. Paulauskienė, daik a a d pode ansli e a į a džiuo ines e o mas pa icipa i as, p eesagų -inis, -inė (málkinė), -ienė (bul inė), -ė is ( a šk is) ediniai, sudu iniai e p iešdėliniai pala as (juodadabis, bep is, bega is), de odos eles, pois a es u u a g ama ica é adequada do daik a a džiobis (Paulauskienė 1983: 43). Dados den e is ados mos a am que na e minologia a qui e ônica e de cons ução casos de daik a a dėjimo e daik a a diškumo são mui o os menos: daik a a dėja ou daik a a diškai u ilizados 1) a ibu os com p e egações -inis, -inė, 2) į a džiuo iniai būd a džiai e į a džiuo iniai daly iai e 3) sudu iniai būd a džiai. Quan oibiniai dados ap esen ados 1 igu a 4 A. Paulauskienė ais casos discu e alando-se sob e daik a a dišką būd a džio a oseną (Paulauskienė 1994: 39). 39Te minologia | 2023 | 30 2.1. Te minai su būd a dinėmis p iesagomis -inis, -inė Es as p ecessagas con endo e mos de ques ões p oblemá icas de e ia discu i -se mais amplamen e. A ques ão p incipal: se do odo desses čius e minais, galima sie i su daik a a dėjimu? Kalbo y oje y a į ai ių p eesagões edinius, einannuomonių e po causa daik a a dišką signi icado possuídos des a p eesaga edinių p iesky os pa e da linguagem ca ego ia. P. g ama ikoje daik a a džio ka ego ijai p iski iamus žodžius su p iesagomis -inis, -inė, okius kaip milinė, nosinė, ska dinė, s oginė, amzdinė i pan., laiko Kniūkš a Daba inės lie u ių kalbos daik a a diškai a ojamais būd a džiais (Kniūkš a 1976). S asys Keinys quase na mesma época publicu num a igo ais e mos, como du pinė, mui inė, siu blinė e k ., discu e como daik a a džius (Keinys 1975: 71). A o inas da língua li uanas, alando sob e p eceiga -inė edinius, esc e e-se que [Ž]ymi pa e des a p eceiga (igual como e ainda p osseguindo p eceiga -inis) daik a a džių começo, ma y , ė a bu ę pap as i -inis, -inė būd a džiai, que só mais a de sudaik a a dėjo (DLKG 2005: 115). S. Amb azas -ina, -inė, -inis chamam būd a dinėmis p eesagomis (Amb azas 1995: 191). A. Ma ke ičius chama a a enção pa a o a o de que [D]ėl aiškių a ibuição de c i é ios e daik a a džio ausência em á ios dicioná ios é nãoža con usão (Ma ke ičius 2012: 144). Vol an a a qui e u as e cons ução e minos, de e ia en a iza que a maio ia deles é aze como daik a a džiai de aco do susi o ma usį pala as da da ybos ipo. Com baseando P. Kniūkš os daik a a diškumo g aus eo ia, esses e mos se iam p imei ojo daik a a diškumo g au. A maio ia de ais e mos a ibu os p o a elmen e nunca cho e am, deles, como a ibu os, não ixada em dicioná ios (p.g.: a eš inė ALKAAŽ 2009, ka ei inės ALKAAŽ 2009, li inė STŽ 2002). Po an o, nes e caso no amen e con ém ala não sob e daik a a damen o, e sob e daik a a diškumą. Tokie e mininai, a aliando sinch oniamen e, sie ini com mo ologine pala as da yba. Como a i ma V. U bu is, [D]aik a a dėjimas 1 igu a. Daik a a a dėjimo e daik a a diškumo a qui e ū as e cons ução e minijoje casos de e minų, iš eikš ų e minų, iš eikš ų e minų, u inčių būd a dines p iesagas -inis, -inė 26 % daik a a diškais į a džiuo iniais būd a džiais i daly iais 61 % 13 % daik a a diškais sudu iniais būd a džiais Lina Ru kienė40 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas pode acaba em com o a chi ek ū os i s a ybos e minijoje que ex-p esagio de būd a džio sinch onialmen e já é pe cebido como daik a a džio aybos p esag (U bu is 2009: 350). No en an o, a aliando diach oniamen e, inspecionam-se conexões com daik a a dėjimu, isí eis causas de oco ência do ipo daybos. Assim, mui as ezes p eessagas -inis, -inė u in ys e mininai não conside am daik a a dėjimo exemplos, só en is ecem as sucessões e, baseado P. Kniūkš a, pode ala sob e seus daik a a diškumo g au. Po ou o lado, alguns uma oodžiai e mininos com p e ei u as -inis, -inė pode se e daik a a dėjimo esul ado. No en an o, in es igando sinch oniamen e, não endo conco ência de e mo uni ó dio e двусловного, de e mina p ecisamen e, quais aze de aco do do ipo de azybos, e quais são o esul ado da ansição, é complexa. Vienažodžių e minų com p e egações -inis, -inė a chi ek ū os i s a ybos e minijoje es á nemažai: as as 101 e minos, a ibuí eis a dois p incipais g upos emá icos: luga es e denominações de peças cons ucidas s a inio. Como mos am dados empí icos, ge almen e p eesagų -inis, -inė ediniais in i uladas luga es. Es e g upo pode ainda subdi idi -se em smulkesnius pog upius: 1. P incipalmen e isso denominações edi ícios, p epalos, es abelecimen os, nos quais ica, az-se, p oduzida isso, que di o pala a básica. Is o é is o não só da signi icância des inada à aiba, mas ambém das e minas de inições: du pinė pašiū ė, onde k aunamos du pės STŽT 1978: 49; ka ei inės pa alpos ka iškiams nuo omėnų laikų STŽT 2009: 23; me ginė me gų kamba ys ALKAAŽ 2009: 32; pada ginė ie a, pa al podpaža gam laiky i MMPK 1988: 44; paukinė paukščių TV, paukš id 2009: 26; MMPK 1988: 75; sa gybenė 1988 sa go bokdelė bokdelė, a omas p i piles, d a oga a a palau de cidade ŽAŽ 2009: 23; pas a inskė pas a ė pa a ė pa ė, pa o he chu ch, pa o he a s p i a u ė: 1978: 43; pas elė de pas el: 75; MMPK 2009: 43; 2. P iesagų -inis, -inė ediniais nomeada luga , que é des inada pa a isso, signi icado da des inação a spal į, no en an o aqui signi icação da des inação yškesnė, além disso, p imei a g upo undiniai pala as são conc e ieji daik a a džiai, e es as kas pasaky a pama iniu žodžiu. No s pi mosios g upės žodžiai i gi u i abs ak ieji daik a a džiai. No en an o em mui os casos a de iniçãose o signi icado da unção não a ualizou-se, ex: pa ėsinė nedidelis le e asa inis pas a ėlis sode, pa ke, pap as ai be du ų i langų MMPK 1988: 79, nedidelis alkano pa idalo s a inys, ca ac e ís ico XVIXIX a. sodų i pa kų 41Te minologija | 2023 | 30 a qui ec ū ai; [A] pa e de um complexo a qui e ônico, ge almen e unaaal íssimo edi ício isolado ALKAAŽ 2009: 124. Aos ou os subg upos pe encem poucos e mos. Būdnamine p ecei os -inis, -inė con endo e mos ambém pode se chamado s a inys, que es á naquele luga que oi di o baseia pala a: žeminė žemėje iškas as s a inys ALKAAŽ 2009: 55, ou que ei o de manei a, indicado baseia pala a: k ės inė iš molio k ės a obelė ALKAAŽ 2009: 5. G ande pa e p eesagų -inis, -inė edinių, einančių ienažodžiais a chi ek ū os i s a ybos e minim, žyminčiais ie as, baseado P. Kniūkš os daik a a diškumo g aus, se ia do p imei o g au de lis ados qua o. No en an o, nos dicioná ios de V. Michalausko ixada pa do segundo daik a a diškumo g au de e mos, i. i. p eesagų -inis, -inė ediniai são u ilizados an o no ca ác e a diškąja signi icado como a ibu os do e mo de duas pala as, quan o no daik a a diškąja signi icado como e mo uni ó dio, ej., mėsinė mėsinė kama a MMPK 1988. Po es a conco ência nos mencionados diccioná ios mui o que eqüensnė p eesagų, us ojamų nomes de luga es aze , conco ência, plg.: a klinė a klidė STŽT 1978, a inė a idė STŽT 1978, kiaulinė kiaulidė, kiaulinis STŽT 1978, ledainė ledinė MMPK 1988, paukš inė paukš ė, paukš ininkas MMPK 1988. Falando sob e nomes de luga es, que de imedia o o am ei os como daik a a džiai, de e ia chama a a enção a S. Amb azo diach oninius nomes de luga es da língua li uânica pesquisas: cien is a a i mou que podia aze em línguas li uanias nomes de locais com p eesaga -inė p omo e sla ų kalbų ediniai su -ьna. S. Amb azo alega, [Š]io ipo edinių andame já nos elhos esc i os (Amb azas 1995: 191). Tende-se a dize , ais segundo modelo de da ybos das línguas sla as cons i uídos pala as se ia possí el conside a da ybiniais e iniais nes e caso já en en a-se com daik a a dėjimu ou daik a a diškumu em ou a língua, isso não a nossa linguagem eiškinys. No en an o, ais da ybiniai alo es podiam ajuda a su gi e do ipo da língua li uânica da ybos. Es e ipo de da ybos na e minologia da a qui e u a e cons ução o nou-se bas an e p odu i os an o XX a., quan o XXI a. abe as á eas de ciência li e a u a encon a uma quan idade de nomes de luga umažodžių e minų su a ib e dinas p eposagoms -inis, -inė. No dicioná io de e mos de cons ução (STŽ 2002) deles de ec ou 21, e Anglųlie u ių kalbų aiškinamajame a chi ek ū os dicioná io (ALKAAŽ 2009) 16. Menciona-se que an igamen e, segundo P. Kniūkš os, al ipo de da ybos não e e sido p odu i os, po que en ão, segundo o lingüís ico, nebū ų galėję p opalisi pala as com hib idine p ésaga p ésaga -inyčia <...>. Além disso, e lie u iški luga es Lina Ru kienė42 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas nomes o am a chi ek ū os i s a ybos e minijoje popula esni com os p e ei os -idė, -udė (Kniūkš a 1976: 117). Tal ez possa-se pensa , que a es e ipo de da ybos em língua li uãs es abelece -se ajudou p ecisamen e e minija. Como is o de exemplos, odos os menê ieji nomes de luga es são mo e iškosios giminės. Veikiausiai isso é do la e al dois- e dade e mo dėmens yšio com ex-p incipio e mo dėmeniu, al como palalpa, kama a e e c., o malus indiciklis. No en an o, ou as emá icas g upos cons ucinių s a inio dalių denominações são ei os an o mo e iškosios, quan o y iškosios giminės. Às ezes o mesmo concei o in oduzidajama de giminha di e en e ap op inamnnina p eesagą con endoçaik a a džiais: ga inis ga inė anga ga ams sai i i in o kamino / STŽT 1978. No en an o, exis em cond acamienias de e mos, cujos masculinoji giminė deno a um da mesma concepção do g upo emá ico, emine iškoji ou o, ex: ske sinė spy ys, ske sinis a e sa STŽ 2002. O, po exemplo, dūminis (aukš inis), dūminė ( ūkykla; p as a kamba ys; mo ado is casa sem chimino MMPK 1988: 47) nomeia di e en es eminių g upių memb os. Ap a iamąja emá ica g upo é essencialmen e cons i uída dois pog upia: de á ios edi ício angų, ski ų edi ício in e no a a melho in i, denominações e sijų, ąs ų bei len ų, a liekančių am ik ą kons ukcinę unkcję, denominações. ao p imei o subg upo pe ence iam, po exemplo, os seguin es e mos: ele ado, umimis, kiau inis dūminės pi kios langelis lubose dūmams išei i STŽT 1978: 27, 84; miglinė skylė ga ams išei i MMPK 1988: 33; o inė o laidė MMPK 1988. Exemplos de e mos do segundo pog upio se iam balkinis sienmedis, sob e o qual dedos balkiai STŽT 1978: 29; gai inė ąs as ogo šelmenyje STŽT 1978: 52; ilginis išilginė pa aminė ALKAAŽ sija 2009: 26; įlaidinė, sp aus ė STŽ 2002; išilginis są ama, ąs as, sija, ka is, izilgai STŽT 1978: 66; pagninegis nesnes sien MMPK 1988: 46; undamen al pen au , pai megis ąs , pamamas MMPK Kalban an sob e o signi icado do da , i a na g upinha 1988: 58; pa a inė „pa a ėje uždedama len a“ MMPK 1988: 78. damaginė o , como e e indo à pala a, e e indo-se a um obje o pa a o qual ele é des inado (lang a dinė, il) ou damaginė ( em) damas o Como is o, duas p imei as signi icações coincidem com os signi icados de denominações de luga da da yba. No en an o, di e en emen e do p imei a emá ica g upos, XXI a. a qui e u a e cons ução ciência li e a u a não encon a nem um único no o e mo com p e egações -inis, -inė, pelo qual se iam in i uladas angos do edi ício. 49Te minologia | 2023 | 30 SP Bases de Cons ução, au . A. Iljičio as, A. Kokinas, J. Rebo o ičius, e . R. Kuosai ė, Vilnius: Vaizdas, 1965. STŽ S a ybos e minų žodynas, au . A. Kudzys, A. Rosenas, B. Kudzienė, Vilnius: Lie u os mokslas, 2002. STŽT Glossá io de e mos de Cons ução. T obesiai, au . V. Michalauskas, Vilnius: VISI, 1978. SŽD S a yba II. T abalhos da Te a, au . J. Šimoliūnas, Kaunas: Spindulys, 1939. ŠVOK Aquecimen o, en ilação, a acondi ionamen o: eo ia e p á ica, au . J. Čiup inskienė, K. Čiup inskas, V. Mo uzienė, Vilnius: Supe namai, 2019. LITERATŪRA Amb azas Saulius 1995: Lie u ių kalbos kuopinių i a dažodinių ie ų pa adinimų da ybos aida. – Lie u ių kalbo y os klausimai: g ama ika i leksikologija 33, 180–200. DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2005. D o inas Vincen as 1963: Lie u ių li e a ū inės kalbos sudu inių būd a džių s uk ū iniai-seman iniai ipai ( emian is XVI—XVIII a. aš ų medžiaga). – Kalbo y a 6, 75–97. Gai enis Kazimie as 2014 [1966]: Sudė iniai e minai su žodžiu mašina. – Kazimie as Gai enis. Rink iniai aš ai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 505–506. Gai enis Kazimie as, Keinys S asys 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Vilnius: Š iesa. Hö le S e an 2020: Subs an i iza ion o adjec i es. – Indo-Eu opean linquis ics 8, 181–204. Keinys S asys 2005 [1975]: P iesaginė lie u iškų e minų da yba. – Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla, 21–77. Kniūkš a P anas 1976: P iesagos -inis būd a džiai: da yba, eikšmės, g ama iniai sinonimai, Vilnius: Mokslas. Kudzys An anas 2002: Kad susikalbė ume. – Mokslo Lie u a 19(265). P ieiga in e ne e: h p://mokslasplius. l /mokslo-lie u a/2002-2004/200219/20021902.h m [žiū ė a 2019 m. sausio–ko o mėn.]. LKG – Lie u ių kalbos g ama ika 1: Fone ika i mo ologija, y . ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. Ma ke ičius Au imas 2012: Kalbos dalių pa ibio p oblemos. – Ac a Linguis ica Li huanica 67, 140–155. Paulauskienė Aldona 1983: Lie u ių kalbos mo ologijos apyb aiža, Kaunas: Š iesa. Paulauskienė Aldona 1994: Lie u ių kalbos mo ologija: paskai os li uanis ams, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Umb asas Al ydas 2010: Lie u ių eisės e minija 1918–1940 me ais: pag indinių kodeksų e minai, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. U bu is Vincas 2009: Žodžių da ybos eo ija, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. Valeckienė Adelė 1957: Daba inės lie u ių kalbos į a džiuo inių būd a džių a ojimas. – Li e a ū a i kalba 2, 161–328. Vaskelai ė Ramunė 2019: Į a džiuo iniai daly iai su p iklausomais žodžiais: kodi ikuo oji no ma i jos neaiškumai, – Bend inė kalba 92. P ieiga in e ne e: h ps://e alpykla.li uanis ika.l / edo a/objec s/LT- LDB-0001:J.04~2019~1583831591243/da as eams/DS.002.0.01.ARTIC/con en . SUBSTANTIVISATION AND NOUNNESS IN ARCHITECTURAL AND CONSTRUCTION TERMINOLOGY Summa y Subs an i isa ion is an old ye ongoing linguis ic phenomenon ha encompasses bo h gene al language wo ds and e minology. This a icle explo es subs an i isa ion and nounness issues based on a chi ec u al and cons uc ion e minology, d awing om dic iona ies o a chi ec u al and cons uc ion e ms and o he scien i ic and educa ional li e a u e. O esea ch ma e ial was mainly collec ed om sou ces da ing om he la e wen ie h cen u y o he wen y- i s cen u y, esul ing in 165 e ms compiled om a o al o 21 sou ces. While a ious pa s o speech end o unde go subs an i isa ion in e e yday language, empi ical e idence shows ha in a chi ec u al and Lina Ru kienė50 Daik a a dėjimas e daik a a diškumas cons uc ion e minology, a chi ek ū os i s a ybos e minijoje adjec i es a e mos equen ly nominalized o used in a noun-like way, while pa iciples a e less common. Subs an i iza ion is bo h an ongoing an ac ion pe o med om an p ocess in e ms o ime, ela ed o mo phological and syn ac ic e m o ma ion, and ex e nal sou ce, linked o mo phological e m o ma ion acco ding o o ma ion ypes and e m c ea ion by examples. Du ing subs an i izai s cha ac e is ic ea u e, which ion, he meaning o he adjec i e o pa iciple becomes mo e speci ic and conc e e, encompassing he meaning o a noun. Thus, such a e m deno es he en i e eali y and means i has a signi ican seman ic load. G amma ical ea u es o en change due o subs an i iza ion, including phone ic cha ac e is ics. I was ound ha he e a e h ee cases o subs an i iza ion in a chi ec u e and cons uc ion e minology, namely, adjec i es wi h he su ixes -inis, -inė, de ini e adjec i es and adjec i al pa iciples, and compound adjec i es. Mos de i a i es wi h adjec i al su ixes -inis, -inė in a chi ec u e and cons uc ion e ms e e o places (buildings and o he s uc u es ela ed o human ac i i y) o s uc u al componen s o a building. Nominalized de ini e adjec i es and pa iciples a e also ypically used as place names, albei less commonly used o ma e ials and s uc u al componen s. Compound adjec i es unde going subs an i iza ion encompass he names o places, machine y, ools, and ma e ials. Acco ding o he o ma ion ype ha has de eloped due o subs an i iza ion, e ms a e usually in he i s deg ee o nounness (in e ms o he nounness deg ees sequence by P. Kniūkš a), and as he p ocess o seconda y elemen nominaliza ion p og esses, hey each he second deg ee o nounness. When an adjec i e o pa iciple akes on he meaning o a wo-wo d e m, exp essed by a noun, he p ima y elemen may be omi ed, and he seconda y elemen becomes he name o he en i e en i y. Howe e , as science de elops and mo e complex compound e ms eme ge, whe e he a ibu e o he p ima y elemen is he same adjec i e o pa iciple, pa s o speech used in a noun-like way may lead o ambigui ies. In such cases, de-subs an i iza ion is expec ed. This phenomenon has been obse ed in he g oup o compound adjec i es ha ha e unde gone subs an i iza ion in a chi ec u e and cons uc ion e minology. Recui ado 2023-10-06 Lina Ru kienė Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius E-mail lina. u [email protected]