scieee Open visual document viewer

Pranas Kniūkšta lietuvių kalbos kultūros baruose

Rasuolė Vladarskienė

Full text

R. VladaRskienė. P anas kniūkš a li e ios língua cul u a ba os 331 RUOL VLADARSKIEN ins i u o da língua li uanas PRanas kniŪkŠTa lieTUVI kalBOs kUlTŪROs BaRUOse longaame is Kalbos kul u a publicação o ganizado e edi o us P anas kniūkš a 2008-ųjų udenį š en ė me ų jubile ių 75-iejų. P anas kniūkš a nasceu 1933 m. se emb o 24 d. Ba zdži kaime, salan alsčiuje, k e ingõs apsk i yje, gausioie als iečių šeimoi. Começou a es uda klausgal início moiclasse, a pa i de 1946 m. mokėsi salan ų idu inėje moiclasse e a baigė 1954 m. al oš uosius mokslus kniūkš a ėjo Vilniaus uni e si e e desde 1954 a é 1959 anos, es udou Li uães língua e li e a u a. a kakliam e da bščiam zemaičiui ap ende sekėsi puikiai, ele in e ėjosi ques ões de ciência da língua, oi a i as memb os do Li huanian lingua bū elio, maio ia do seu man eniky ų examinos a alia mui o bem. Uni e si á com elogio e minou em 1959 anos. como endo polinkį pa a a a i idade cien í ica kniūkš a oi p e is o abalha ins i u o da língua e li e a u a li uanas, mas ecebeu ca ac e is iką com į ašu ne comple amen e poli icamen e sub endęs, po an o oi en iųs as em die eniškių ido inę mokyklą (Šalčininkų .). Aqui a p incípio abalhou mes e, e depois de anos já e a edado da pa e de ensino. Pasižimėjo como a i as pedagogos e bom me odinio abalho, o ganiza o ius do p ocesso didác ico, po an o oi designado eišiškių š ie imo sky iaus me odinio kabine o edėju. 332 kalBOs kUlTŪRa | 81 spa i pedagoginė ka je a nenuslopino no o a sidė i cien í iciniam abalho. 1967 m. kniūkš a começou a abalha no a ual se o de língua li e á ia li uanas do Ins i u o de língua e li e a u a li uanas. Naqueles mesmos anos ing essou em aspi an u a, na qual es udou a é 1970 m. 1971 m. apgynė ilologijos mokslų kandida o (daba dak a o) dise ação Būd a džiai su p iesaga - i iches g ama iniai sinonimai, e 1976 m. seus undamen os publicou monog a iją P iesagos - būd a džiai. De eba, signi icâncias, g ama inais sinonimas. ins i u e abalhou jaunesnião, mais a de sênio cien is a. esca a ame ins i u o dos li uãos do idioma de 1991 a é 2000 m. lide ou do depa amen o cul u a do idioma. desde 2002 m. ins i u e abalha segundo con a o. lingüís ico a i idade cien í ica di e sai iapusė p incipalmen e ele dedica oco à a ualidade das línguas li uanas, eo ias e p á icas cul u ais da língua, polí icas da língua, po ą úl imas décadas ques ões da língua adminis a i a*. abalha di ecionalmen e, a endeia a mais impo an es necessidades da p á ica da língua, cada abalho se es o ça ealiza nep iekaiš ingai. Būdamas exiglus a si mesmos e aos ou os, p incipingai c ia nege o es de linguagem, a gumen uo ai e idênia a seus danos. Solida base à pos e io a i idade cien í ica adqui iu esc e endo mais impo an e g amá ica da língua li uânica: acadêmicas Li u ias g ama icas do e cei o om, Daba ines lie u ių kalbos g ama iką, usų kalba išleis ą Гpamma ika li- o s quem língua. kniūkš a a es es publicações esc e eu po alguns capí ulos. P isionou e à no miná el publicação Li u ias da língua esc i a e sky yba p epa imo. mais longamen e kniūkš a abalha à publicação pe iodica Kalbos kul ū a desde 1971 m. a é ago a, lhe a da ê p incipalmen e jėgų e ši dies. P imei a amilia ização com Kalbo cul u a oi a igo 13 sąsiu inyje (1967 m.), só começando a abalha li uãos idioma e li e a u a ins i u e. a pa i 1971 m. p asideda sé esnes abalho: a p incípio kniūkš a ajudou a p epa a sąsiu inos, mais a de oi memb o edi o ial da coleção, suda y ojas, esponsomasis edi o us. p e is o uma publicação, elkė au o , exigliai edaga a seus a igos, paci iai ap ê no os colegas esc e e a igos cien í icos. Sendo suda y ojas do sąsiu inio, e mais a de esponsá elis edi o io, puoselėjo p incípios da publicação e seus consis en emen e seguíase ele mesmo esc indo a igos. kniūkš os opinião, Na publicação da Cul u a da Língua de e se le an adas, conside adas e esol idas odos impo an es ques ões da língua, p incipalmen e p ecisa di igi os olhos em no os enómenos da língua, eles pesquisa e a alia . ins i u o da língua li uânica lançou bibliog a ia dos abalhos do kalbininko: P anas Kniūkš a. Bibliog a ija, Vilnius, 2008, 48 p. R. VladaRskienė. P anas kniūkš a lie u ių kalbos kul ū os ba ose 333 kniūkš os s aipsnius Na cul u a da língua pode se subdi idado em á ios g upių. Reikšmingiausi deles, nos quais conside am-se p incípios de ges ão da língua, le an am-se eo iniai ques ões da cul u a da língua. umaja desses conside s ymų es ão em a igos, alocados empôs e publicação pa a a ende . Esc e endo sob e a língua e sua cul u a nusipelniusių pessoas (kazimie o Būgos, an ano salio, Juozo Balčikonio, kazio Ul ydo, kazimie o Gai enio e k .) abalhos e seus signi icado, kalbininkas e ela e seu pon o de is a em ac i idades no minamąjas de linguagem. maio g upo a cons i uem a igos sob e kancelia ină e adminis a i a linguagem, deles são 25. a ados p oblemas aas pla us conc e os pala as e suas compoções doyba e signi icâncias, comen á ios de á ios documen os, da língua kancelia inė lie u ių aida. mui o esc e ida sob e emp esas, ins i uições e o ganizações nomes, p o undugniai esnag inhado signi ica i os di ec as e nomes simbolínimos azimen o, ab e ação, kai ima, aškin i con isesni a osena casos. Jun o aos a igos sob e a língua adminis a i a menė ini esc i os sob e di iculdos caminho da língua li uaniana buscando o na -se língua es a al, e mais a de sob e p oblemas des e s a us de consolidação, ambém e a i idades da comissão da língua li uânica. Pa a as pala as da ybos ing ybes kniūkš a ap oinosi não um um Kalbos kul u a sąsiu inyje, ašinius es e ema desc eend ina a igo dėsningumai, aisyklės i paski i kalbos ak ai (1980, sąs. 38, p. 2337). sepa adamen e de e ia menciona a igos sob e p ecessagos -inis būd a džius ciclą. Kalbos kul ū os leidinys uma das mais impo an es ibūnų do kalbininko. de odo pa a es a publicação ele esc e eu 90 mais cu os ou mais longos a igos isso é quase um e çal de odos os na imp ensa publicadas seus a igos. Espe amos que esse núme o semp e aumen e a cada ano. kniūkš ą odo o empo a aė e li e a u a, mais p ecisamen e kalbinės aiškos p iemonės. sob e esc i o es e poe as esc e ia a igos, lia ela os em con e ências, e 1981 m. expôs li o Rašy ojas e pala a. analisando a língua dos esc i o es albinis a se es o ça a combina li e á io e linguís ico comp eensão da língua. e p óp io é bom mes e da pala a, especialmen e isso gos a de mos a a a és de á ios e en os, os ou in es a aiendo į aigia e igu iginga lingua, mui as ezes p abildamas e zemai iamen e. abalhando no abalho no minamen o do idioma kniūkš a semp e es á nos mesmos ac ualiais acon ecimen os sūku yje. 19871991 anos oi sec e á io da Comissão da língua li uana, 19921999 m. Memb o da Es adoybinės lie u ių kalbos komisijos p ie lie uu os Respublikos seimo. mui o dėjo es o ços, que o s a us da es a al língua li uãs osse consolidado não só ju ídicamen e, mas e p a icamen e. Pa engė Fi mų a dų da imo eg as (1992) e seus p iedą 334 kalBOs kUlTŪRa | 81 pala as de consumo e esc i a (1995), que a Comissão de linguagem con i mou como documen os o iciais. 1990 m. línguas Li uãs, polkų e usų expôs li ogelê Vilniaus k aš as e lie u ių kalba, ela esc e endo p a e ė die eniškėse e eišiškėse adqui ida expe iência. Pa adinimų gimininių kalbininkas a i amen e pa icipou na Vals ybinėje lie u ių kalbos komisijoje s a s an lie u ių kalbos sky ybos dalykus. cons an emen e cuida da egula idade da língua pública, é a i o memb o da Comissão Pública de Assun os de Língua Pública da Vilniaus mies o sa i aldybės. abalho de no minamen o da linguagem kniūkš a econhece sup emaenyba da língua i a con a a i iciais eg as sis emicas. Ele ad e e colegas lbinis as po causa da pe igosidade excessada da no malização: di bindo abalho de ges ão da linguagem, emos deixado espaços e libe dade de linguagem. Têm de se econhecidas a ian es das no mas e sua g adual mudança, dis inguidas maio es ( ês) e meno es (codi icação) e os, di e en es di e en es á eas de uso da língua e es ilos equisi os, p es ijinė e p os a língua comum, ideãliosios linguagem no mas e comumena linguagem a osena (kalbos a ky ikslas ugbos jeziką. Kalbos kul ū a, 68 sąs., 1996, p. 3839). mais como po um pa dos úl imos décadas kniūkš a es uda e no mina Li uães adminis a i a língua. como pe i o a alia a linguagem de p oje os de documen os, aos ibunais aço análises de linguagem, ala em seminá ios kancelia inês linguagem assun os. os mais impo an es abalhos nes a á ea com alkininkais p epa ados Kancelia inės kalbos pa a imai (pasi odė 5 publicações de li o, e o sex o online) e a monog a ia esumido a Adminis acinė kalba i jos a osena (2005). abalhando cien í ico e abalho de linguagem no minamen o kniūkš a não esqueço e escola os asun os: Li em da escola exigem dė i aqueles linguas undamen os e ugdy i aquela nuo oką, que uma ezze homem ganha a de amília e ambien e. Passa am aqueles empos, quando ao p o esso mais impo an e e a ensina le , esc e e e g amá ica a domina . ago a é p eciso ensina e p óp ias línguas (lie u ių kalbos būklė i mokykla. Li e a ū a i menas, 1988 m. ou ub o 15 d.). Puikiai pe cebendo g andeulê esponsabilidade da escola ugdan cul u a da língua da sociedade, kalbininkas não pôde ica nuošalyje. 1983 m. p epa ou Mokomąjį Li u ians kalbos ašybos i ki čia imo žodyną (su a. lybe iu). Šiomoji ins umen o emendisy a e apildy a oi pe leis a bene 10 ezes. ou o popula a us, não ez pe leis o, aos alunos des inado e seu a o i o leidinys é Lie u ių kalbos žinynas. kniūkš a o o mou e esc e eu ês capí ulos. R. VladaRskienė. P anas kniūkš a li uãos língua cul u a ba os 335 kalbininkas anunciou ciência a igos de línguas cul u a, socioling is ikos, g ožinės li e a ū os kalbos, adminis a i as linguagem ques ões em Mokslų akademijos abalhos, Lie u ių kalbo y os klausimuose e k . Reikšmingiausi deles pu a em coleção de a igos Kalbos a osena e a kyba. kniūkš a es o ça-se o mais amplamen e dissemina as no mas da língua, as ap ougnei expliquinhi pa a os usuá ios comuns da língua, po isso ac uais ques ões de manequbos e polí icas publicou mui os a igos em á ios jo nais (Tiesa, Ta ybinis moky ojas, Lie u os aidas, Lie u os žinia ū a, menas i menas, Sa i aldybių i k .), em e is as (Mūsų kalba, kelias kalba, Gimnasis i Žodis), lançou li os des inados ao público: Gims acija, dokumen acija i o ganizain (2004), Veja: poš a i Vilnius (2006), Naujšai. O que elas dão e o que p óp ios p ecisam pe cebe (2007), No idades das eg as de p epa ação Documen os. Co iisymai e n aisymai (2007). kniūkš a cons an emen e en a iza que o abalho da ciência da linguagem em de basea p á ica, que p imei o p ecisa examina os mais ac ualiaus enomenos. con ínuas es o ços ha moniza a eo ia da língua, p á ica e necessidades dos consumido es lemb ou, que abalhos do lingüis a são aliosos não só da linguagem mokslui, mas e necessá ios à sociedade, isso es emunja paka o iniai (e não po uma ez) kniūkš os p epa ados eikalos edições. Bažios sukak ia ocasião que iamsi deseja deseja a o e, mui os signi ica i os de abalhos nu ecuiam zemaichi de no as polėkių, k ea i es ene gia e o eos saúde.