scieee Open visual document viewer

Antano Lyberio gyvenimas ir darbas – leksikografija

Zita Šimėnaitė

Full text

Z. ŠIMNAIT. An ano Lybe io ida e abalho leksicog a ia 359 ZITA ŠIMNAIT Ins i u o das línguas Lie u ių ANTANO LYBERIO LIVIMAS IR DARBAS LEXICÓGRAFICA (100-oses ani e sá ios de nascimen o) P abėgo odo cen o anos desde An ano Lybe io (19091996), um dos mais signi ica i os XX a. segunda pa e leksikog a ų, nascimen o. Já cinco décadas u ilizamos a seus p epa ados á ios dicioná ios de línguas li uãs. 70-mečio p oga (1979), quando A. Lybe iu oi concedido nusipelniusio agen e de cul u a nome, ele alou: Mano abalho e ida susijo com leksikog a ija. Tão abalho abalho abalho mais que 40 anos. Com ele c esci, nosigi enau e sem ele se não posso. Kai quem diodyno abalho conside a sausu e nãoin e iu. Pa a mim nunca oi nem seco, nem não in e essan e. Ao lado disso abalho dia ienybia, semp e encon a a nele nemaza e poesia. An anas Lybe is nasceu 1909 m. 6 no emb o d. iškiuose, Pane ėžio ajão. 1939 m. acabou es udos de ilologia clássicanesa Vy au as Diggiojo uni e sidade. Ca o e posa io anos mes eja o P ienų gimnazijoje, oi sua di e o (19461947 m.), e a pa i de 1947 m. quase ês dezmeios abalhou no ins i u os de ciência a é 1952 anos Lie u ių kalbos ins i u e, mais a de Lie u ių kalbos i li e a ū os ins i u e. 360 LINGUAS CULTÚRA | 82 A. Lybe is oi es emunha, como c iou-se dos li uanos língua Žodyno edakcija, como o ma osi lie u ių leksikog a ijos mokykla. 1932 m., ainda es udan e, Juozas Balčikonis con idou ele alkin i à Kazimie o Būga ka o eca de ges ão e p eenchimen o abalhos. Zápisinėjo pala as em Ka o eca de Zodyno de na alidades iškių e ou os luga es, p epa ou ex os de dicodyno. 19321942 m. O pe íodo de abalho da edação de Žodyno A. Lybe is desc e eu de alhadamen e no a igo Li uu ių kalbos žodynas e seu da bininkai, dedicadoame Redakcijos penkiasdešim mečiui (Mūsų kalba 1, 1981, 517). J. Balčikonis subū ė cole i o de pala asynake s, ao qual oi lem a começa do g ande Li u ians língua de ocodyno abalho e do abalho no início našiai iūsė A. Lybe is. LKŽ I omo P akalboje, que saiu em 1941, o edi o o indicou en e os mais p óximos eda ó ios comp ada bios, be quais sąžiningo da bo e a sidėjimo diccioná io não pode ia e apa ecido. LKŽ his ó ia de esc i a A. Lybe is p a ęsė no a igo Li uu ių kalbos žodino da bas (Kalbos kul ū a 1982, 43, 413). Jun amen e com o mes e Juozu S a kumi ele descob iu du an e a gue a Kaune escondida pa e da ka o eca Žodyna ela encon ou Š . An ano ig eja ūsie Žaliakalnyje (Pagaliau su as a oda ka o eka. Nossa língua 2, 1972, 30–31). 1959 m. A. Lybe io esc e eu dise ação Dic ioná io de sinónimos da língua Li uânia e seus p incípios de o mação é o p imei o abalho eó ico, des inado p oblema ikai do c iação de pala as da língua Li uânia. Au o e e a o nomeamen o: I. Daba inės lie u ių kalbos žodynas e seu составления принципы. II. Dicioná io de sinónimos das línguas Lie u ių e seus p incípios de o mação. Nele esc e e-se que de ensimui ap esen ado abalho cons i ui duas pa es: 1 1954 m. Li uania TSR MA expulso Daba inės lie u ių kalbos žodino ex o pa e ( aidės: b, c, č, , g, h, i, j, k, n, o, p, š, z, ž de 59 o al au o iniai lankai) e in odução; 2 Dicioná io de sinónimos da língua Lie u ių e eó ico in odução. Assim, o g au de ciência A. Lybe iu oi concedido po dois no os p incípios de o mação de diccioná ios da língua li uãs. A. Lybe is eó ico e p á ico abalho de ocodyno abalhado calbinis a. Du an e cinquen a anos a i os de a i idade ele abalhou a mais impo an es diccioná ios da língua li uãs: acadêmico Lie u ių kalbos žodyno e Daba inės lie u ių kalbos žodyno. Desde 1941 a é 1986 m. p epa ou e edaga a a é 14 acadêmico diccioná io Lie u ių kalbos omų (I1, I2, II1, II2, IIIVIII, X, XIIXIV). Po abalho à pala aino 1965 m. ele jun o com ou os pala asininkais oi designada Li uânia es a al p emia. A. Lybe is Daba inės lie u ių kalbos žodyno pi mųjų d iejų leidimų (1954, 1972) au o e edi o io do ex o. P imei a edição selecionou pala as de ka o eca, esc e eu a maio pa e do ex o (dalį eks o pa ašė Napalys G igas). Zo ija Kėzy ė lemb a-se de que ainda não expusso dicioná io Z. ŠIMNAIT. An ano Lybe io ida e abalho leksikog a ija 361 man aščiu usa am-se LKŽ ex o esc i o es. Sudinha p imei o aos: p ecisou ap esen a não só do p imei o no ma i o da língua li uânica ko odyno ko pusą, escolhe a osenos exempla es, mas e dis ingui undamen ais (impo biões) signi icados das pala as, elas explica . Mais a de undamen al co pus des e dicioná io o nou-se undamen o no as publicações, nele ėmėsi no os d ikalbių žodynų o ganizado es. Kalbininkas é p imei o do idioma Li uânico au o de sinónimos de pala as (1961), desc i ęs 720 sinoniminių žodžių lizdų. Mais a de p epa ou mais examesnį Sinonimų žodyną (1981), no qual desc e eu 5200 sinoniminių žodžių g upių. Nes e diccioná io 2-° pa aisy ą edição, edaguo o Jono Paulausko, 2002 m. expôs ins i u o da língua Lie u ių. As p imei as e isões A. Lybe io, imp essoas Naujojoje Romu oje, o am dedicadas Jono Jablonskio Raš ams (1935) e Leona do Damb ausko Kalbos pa a ėjui (1939). T abalhando no ins i u o de ciência cuida a e das coisas da escola. Ele cedo pe cebeu que mokyllas mui o impo an es e ak ualús são esc i os, egula iga linguagem assun os. 1956 m. A. Lybe io p epa ado Li u ians língua de esc i a dicioná io escolas (bend aau o is N. G igas) ecebeu 6 edições, e 1983 m. expulso Mokomasis Li u ians lingua de esc i a e ki čia imo dicioná io (bend aau o is P anas Kniūkš a) 13 edições (noua mais epe ição 2009 m.). O Zodynininko p epa eng i dicioná ios de línguas Li u ias usas e hoje ainda pe mi idos: saiu 10 á ias edições, e mais ecen e 2009 anos. 1956 m. com V. Kosuchinu ele lançou pa a as escolas uma dicção de línguas li uãs usas, cujo olume é de ce ca de 2200 pala as, 1985 m. com Kaziu Gai eniu e V. Še nu Mokyklinį lie u ių usų kalbų žodyną, que Š iesos edi o a epe iu sob o nome T umpas lie u ių usų kalbų žodynas (1989, 2002 e kompak inė plokš elė, 2003). Dicioná io das línguas Lie u ių usų, expulso 1962 m., inha sob e 37 milha es. pala as, 1971 m. sob e 50 milha es, 1988 m. sob e 65 milha es. pala as. A úl ima a ian e oi epe ida mais ês ezes (2001, 2004, 2008) e kompak ine plokš ele (2004). Ins i u o de Li uânia Ins i u o de Lexicog a ia cen o em 2009 anos compos o e expulso A. Lybe io abalhos cole inho Lexicog a ia eo ia e p á ica. Nele publicam-se a igos, dedicados leksicog a ia, sinonimías, leksikos, accen ologia y imams, dise ação au o e e a as, ambém p óximos, colegas, mokinių lemb anças, seus abalhos bibliog a ia. No li o u ilizado ma e ial do a qui o, que ao Ins i u o doou sua duk ê Jū a ė Lybe y ė-Lukoše ičienė. LKI biblio ecas undus complemen ou e po 200 kalbo y os li os cole inys. An ano Libe i p epa ados dicodyna ebegi ena e XXI amžiuje: isso didžiulė apoio e edacynos de pala as, e p á icas de linguagem.