Dėl trijų skolinių iš italų kulinarijos

308 KULTURA JĘZYKA | 82 STEFANO M. LANZA Vytauto Didžiojo universitetas Siła języka nie polega na tym, że odrzuca to, co obce, lecz na tym, że je pochłania. J. W. Goethe Język jest silny nie dlatego, że odrzuca wszystko, co obce, lecz dlatego, że to, co obce, pożera. J. V. Goethe W SPRAWIE TRZECH ZAPOŻYCZEŃ Z KUCHNI WŁOSKIEJ W niniejszym artykule omawiane są trzy nazwy włoskich potraw, które niedawno rozpowszechniły się na Litwie: calzone, carpaccio i tiramisù. Żadna z nich nie jest podawana ani w Słowniku współczesnego języka litewskiego, ani w słownikach wyrazów międzynarodowych (TŽŽ 2001 lub VV TŽŽ 2003). Nie ma o nich wpisów ani w bankach konsultacji Państwowej Komisji Języka Litewskiego i Instytutu Języka Litewskiego, nie znaleziono również zaleceń językoznawców. W języku pisanym zazwyczaj występują w kartach dań restauracji. Stamtąd carpaccio i tiramisù trafiły do wydanego w 2005 r. podręcznego poradnika Albiny Šiupienienė Į pagalbą valgiaraščių tvarkytojams po prostu jako włoskie nazwy potraw. Nie były rozpatrywane jako możliwe zapożyczenia, kwestia ich przydatności dla języka litewskiego nie została poruszona, lecz przetłumaczono je opisowo: przekąska z surowej wołowiny (wł. carpaccio di manzo) i przekąska z surowego łososia (wł. carpaccio di salmone) oraz ciasteczko kawowe (wł. tiramisù) (Šiupienienė 2005: 97, 100). W teoretycznej literaturze onomazjologicznej tradycyjnie wyróżnia się trzy typy nominacji (jako aktu nadawania nazwy): a) gdy słowo już istniejące w systemie językowym nazywa nowy obiekt (zapożyczenie znaczenia); b) gdy tworzone jest nowe słowo przy użyciu zasobów własnego języka (neologizm); c) gdy model języka obcego zostaje przystosowany do systemu własnego języka, przy mniej lub bardziej fonetycznej i morfologicznej zmianie formy oryginału (zapożyczenie) (por. Grzega 2003: 22). S. M. LANZA. O trzech zapożyczeniach z włoskiej kulinarystyki 309 Opisowe określenie nowej rzeczywistości jest pierwszym etapem procesu poznawczego. Po prostu wyjaśnia się, czym jest ta nowa realia. Traktując połączenia opisowe jako jednostki leksykalne, można by uznać określanie nowej rzeczywistości za prymitywny proces tworzenia neologizmu. Połączenia opisowe są z istoty prymitywne z dwóch powodów: 1) są niewygodne w użyciu – połączenia dwóch lub większej liczby wyrazów na określenie jednego pojęcia są sprzeczne z zasadą ekonomiczności języka; 2) rzadko kiedy są dostatecznie precyzyjne: przekąska z surowej wołowiny może być daniem, które wcale nie jest włoskim carpaccio; nieco precyzyjniejsza (ale i bardziej niezgrabna) byłaby taka włoska przekąska z surowej polędwicy wołowej lub filetu z łososia1; jeszcze bardziej nieokreśloną, a więc i nieodpowiednią nazwą na włoskie tiramisù, jest ciasteczko kawowe2. Wytyczne dotyczące normalizacji języka od dawna są ugruntowane3, obecnie opiera się na następujących zasadach zatwierdzonych przez Państwową Komisję Języka Litewskiego: 1) nie przyjmować zapożyczeń, które mogą zostać zastąpione przez rodzime litewskie słowa, odpowiedniki; 2) spolszczać zapożyczenia, jeśli zastąpienie ich własnymi słowami jest niemożliwe (por. Ogólne kryteria normalizacji nowych zapożyczeń z 2007 r.). To, czego użycie jest bardziej celowe – zapożyczenia czy leksykalnej jednostki o litewskiej formie (już istniejącej lub utworzonej na nowo), należy rozstrzygnąć, badając same zapożyczenia, ich budowę, użycie4, relacje z systemem (por. Pupkis 2005: 252). C A L Z O N E Po włosku calzone (wymawiane [kal’tsone]5) nazywa się szczególny rodzaj pizzy. Na krążek rozwałkowanego ciasta (spód pizzy) najpierw nakłada się nadzienie. Następnie krążek ciasta składa się na pół, a powstałe dwie części skleja się wzdłuż brzegów1 „Terminy” proponowane przez A. Šiupienienė nie odpowiadają zasadom ekonomii i konsekwencji języka: to samo carpaccio jest określane jako przekąska, jeśli jest z mięsa, a jako przekąseczka, jeśli jest z ryby. 2 W tradycyjnej recepturze tego deseru kawa zdecydowanie nie jest głównym składnikiem. 3 Krótką historię normalizacji języka litewskiego zob. Pupkis 2005: 251–252. 4 W niniejszym artykule, o ile nie zaznaczono inaczej, opieramy się na danych ze stron znalezionych za pomocą wyszukiwarki Google. Pod względem ilościowym statystyki Google są niewiarygodne: to jedynie przybliżone szacowanie liczby stron (swoją drogą wyniki tych samych zapytań różnią się przy korzystaniu z innych wyszukiwarek, a nawet po wprowadzeniu tego samego zapytania w tej samej wyszukiwarce, lecz z różnych krajów). Google jest jednak bardzo przydatny, gdy chcemy znaleźć przykłady użycia, ponieważ wyświetlane strony są niepodważalnymi faktami językowymi. Ponadto język internetu jest tak różnorodny, że uzyskiwane wyniki nie są wyłącznie przykładami języka pisanego (o szczególnych właściwościach języka internetu zob. zwłaszcza Crystal 2001). 5 Wymowa jest tutaj i dalej podawana zgodnie z międzynarodową transkrypcją IPA. 310 KULTURA JĘZYKA | 82 zesz. Tak przygotowane danie w kształcie półksiężyca wkłada się do piekarnika. Wypiek w takim kształcie już w XVII wieku, kiedy po raz pierwszy (według DELI 1999) odnotowano słowo calzone, przypominał wydętą część górnej nogawki spodni (wł. calzone, dial. cazone). Autor wydanego w 1877 r. Vocabolario napoletano-italiano (Słownika neapolitańsko-włoskiego), R. Andreo lis (R. Andreoli), wyjaśnia: „[calzone] to taki nadziewany pla cek, którego kształt przypomina nogawkę spodni w okolicy uda i który należy nadal nazywać własną nazwą calzone”. We współczesnym języku litewskim nie ma słowa, które dokładnie odpowiadałoby włoskiemu calzone. Dlatego zgodnie z wcześniej wspomnianymi zasadami należy je lituanizować albo zastąpić litewskim określeniem. W użyciu mówionym często słyszy się określenia kalconė lub kalcona, ale zapisanie tak zaadaptowanej formy jest niezwykle rzadkie6. Wydaje się, że fonetyczna budowa zapożyczenia jest dla litewskich użytkowników języka całkowicie jasna, a wymowa oryginału jest odtwarzana dość dokładnie. Może to być również powód, dla którego – przy braku jeszcze normy języka ogólnego – częściej zadowala się formą autentycznej pisowni, np. Naprawdę bardzo smaczne pizze, zwłaszcza calzone; Możecie piec także zamkniętą pizzę typu „calzone”; Jak Włosi obchodzą się z calzone picom; Ciasto na nadziewaną pizzę (calzone) przygotowuje się tak samo. Jak widać na przykładach, przy włoskim słowie często podaje się pewne wyjaśnienie jego znaczenia, por. także. : Calzone z szynką i ananasem (złożona pizza); Calzone (zamknięta pizza): ser, szynka, pieczarki, „salsa”, cebula, śmietana; „Calcone” – od razu poprawicie sobie opinię o pizzach! to zamknięta pizza; Wegetariańska „Calzone” 13,90 lt pizza złożona na pół z nadzieniem z bakłażanów i szpinaku; Pizza złożona na pół / Calzone. sos, ser, szynka, grzyby, papryka. Chociaż ogólnie znaleziono niewiele przykładów, należy zauważyć, że w mowie potocznej występuje już niejeden zwrot o charakterze opisowym, por.: pizza nadziewana, pizza złożona na pół, złożona na pół (pizza), pizza zamknięta. Jako terminy mogłyby się nadawać co najwyżej formy określone, na przykład wspomniana pizza złożona na pół. W innych językach calzone umacnia się jako zapożyczenie, por. : Smaczny, niedrogi i łatwy do przygotowania calzone byłby znakomitą kanapką na lunch lub kolację; Calzone ist eine gefüllte Pizza; Kto może oprzeć się włoskiej pizzy, dobrze nadzianemu calzone? ; Ależ dobry ten calzone z dobrze schłodzonym piwkiem…; И да, Pisownia często nie jest adaptowana fonetycznie, jednak słowo zostaje ukształtowane morfologicznie6. Odnotowano kalcone, kalzone, calcone, kalcioni. Nie udało się znaleźć przykładów form ukształtowanych morfologicznie. и нет – кальцоне, это не что иное, как одна из разно вид ностей пиццы7. 7 Czasami calzone używane jest w połączeniu z pizza, por.: : pizza calzone, eine Pizza Calzone, une pizza calzone. S. M. LANZA. W sprawie trzech zapożyczeń z włoskiej sztuki kulinarnej 311 mas, por.: two calzones; zwei große Calzonen; les calzones; los calzones8. Jak bardzo waha się rodzaj nawet w przykładach z tego samego języka. W języku niemieckim i francuskim dominują formy rodzaju żeńskiego, po hiszpańsku znaleziono calzone, jednak należy przyznać, że calzone – to nie pizza, lecz tik vyriškosios giminės, o rusiškai niekatrosios giminės. Sprendžiant, koks turi būti lietuviškas it. calzone pavadinimas, pirmiausia swoisty wypiek. Zamiast nieekonomicznego pod względem językowym i nieprecyzyjnego pod względem znaczeniowym połączenia perlenktoji pica proponuje się utrwalić w uzusie już spotykany zaadaptowany zapożyczony wyraz kalcònė9. Zlituanizowana nazwa lepiej nadaje się do określania realiów obcych krajów niż utworzony rodzimy odpowiednik, ponadto systemowo pasuje do innych zapożyczeń nazywających potrawy nielitewskie (por. pica). C A R P A C C I O Carpaccio (wymawiane [karpat’tʃo]) jest w istocie symboliczną nazwą potrawy: nie ma żadnego semantycznego związku ze składnikami potrawy, nie opisuje jej składu. Rzadko się zdarza, by znana była data, a nawet miejsce powstania tego słowa. W Wenecji w 196310 r. ekscentryczny właściciel kawiarni Harry’s bar, Giuseppe Cipriani, wymyślił nową potrawę dla wybrednej klientki, która nie mogła jeść ani gotowanego, ani smażonego mięsa. Do nazwania cienkich marynowanych plasterków surowej wołowiny zainspirowano się bieżącymi wydarzeniami w mieście. W tamtym roku od czerwca do października działała wystawa obrazów znanego malarza Vittore Carpaccio (Vittore Carpaccio). W ten sposób nazwisko artysty stało się okazjonalną nazwą potrawy. Ta czysto okazjonalna formacja później, wraz ze wzrostem popularności potrawy i samego sposobu jej przygotowywania, utrwaliła się w systemie leksykalnym. Za granicą carpaccio rozpowszechniło się jako egzotyzm i termin kulinarny (jest już odnotowane w 1973 r. we francuskim GR i w 1974 r. w angielskim OED). 8 W języku rosyjskim słowo кальцоне wydaje się nieodmienne, por. Jeśli chodzi o Calzone, niezbyt mi się podoba крутое тесто без опары; Разница с кальцоне опять же в размере и принципе жарки. 9 W istocie, z pewnych względów bardziej odpowiedni byłby wariant kalcònas. Jest on dokładniejszy fonetycznie, ponieważ końcowe [n] we wł. calzone nie jest miękkie. Ponadto kalconas zachowuje rodzaj oryginału (wł. calzone jest właśnie rodzaju męskiego) i jest bardziej prawidłowy pod względem prawidłowości, w porównaniu z innymi zapożyczeniami z języka włoskiego (por.: balcone > balkonas, cartone > kartonas, vasone > vazonas). Jednak włoska końcówka -e jest naturalniej kojarzona z litewską żeńską -ė i zapewne działa tu analogia z rzeczownikiem rodzaju żeńskiego pica, dlatego forma kalconė powinna być bardziej perspektywiczna. 10 Te lata podają wszystkie słowniki języka włoskiego. Niektóre źródła internetowe podają inne lata i przedstawiają odmienne okoliczności powstania tego dania oraz jego nazwy. 312 KALBOS KULTŪRA | 82 Korespondent „Lietuvos ryto” z Włoch, pisząc (2006 06 12) w artykule o carpaccio, ironicznie stwierdził: „[w]yobrażam sobie, że purystów języka litewskiego zapewne już zastanawia, jak dokładniej przetłumaczyć tę włoską obcość, przecież z karpiami nie ma ona nic wspólnego. [...] nasi puryści językowi tym razem powinni pozostać bezradni, ponieważ w niemal wszystkich litewskich restauracjach obecnie oferowane danie nosi imię słynnego malarza. A zniekształcać imiona – bardzo nieładnie.“11 Taki szablonowy humor najprawdopodobniej wynikał z przywołanych wcześniej niezgrabnych połączeń opisowych. W rzeczywistości nie są one potrzebne. Tym bardziej nie ma czego tłumaczyć. Kiedy od nazwy własnej tworzy się rzeczownik pospolity, zwykle nie tworzy się własnego odpowiednika, lecz po prostu adaptuje zapożyczenie, np.: begonia (od nazwiska botanika-amatora M. Begona), karnotyt (od nazwiska francuskiego mineraloga M. A. Carnota), keynesizm (od nazwiska angielskiego ekonomisty J. M. Keynesa), wolt (od nazwiska włoskiego fizyka A. Volty) itd. Pytanie brzmi: którą formę zapożyczenia należy uznać za najwłaściwszą. Ponieważ nazwisko malarza jest adaptowane jako Karpãčas, odpowiednio nazwa potrawy powinna brzmieć – z morfologicznym uformowaniem12 – karpačas. Jednak w użyciu karpačas jest rzadki. Oprócz wielu przykładów użycia nieadaptowanego carpaccio znaleziono także inne, mniej lub bardziej zlituanizowane warianty, por. : Gdy tylko otworzyło się to miejsce – zachwyciło wspaniałym karpačio; karpačio kroimy w bardzo cienkie plastry i układamy bezpośrednio na talerzu; Wino niezbyt dobrze komponuje się z carpaccio z solonego i świeżego łososia13; warto wspomnieć o carpaccio z wołowiny i łososia, które dość nietradycyjnie podawane są jako sałatka. Najczęściej spotyka się nieodmienioną formę zaadaptowaną karpačio. Przykładów formy karpačas jest zaledwie kilka, natomiast wspomniany instrumental karpačiu (jaki byłby mianownik? – karpačis, karpačias?) – to pojedynczy przypadek użycia. Form częściowo zlituanizowanych i całkowicie niezlituanizowanych, zgodnie z wcześniej wspomnianymi zasadami, nie można uznać za normatywne. Rozpowszechnienie formy karpačio (z i) najprawdopodobniej wynika z pewnego podobieństwa do pisowni oryginału oraz z tego, że w języku litewskim miękkie [tʃ] przed samogłoskami szeregu tylnego – zwłaszcza przed o – występuje znacznie częściej niż twarde. Zaletą rzadszej formy karpačas (bez i) jest jej morfologiczne uformowanie. W ostatnim czasie przy adaptacji zapożyczeń z wygłosowym bezdźwięcznym [tʃ] (oraz dźwięcznym [dʒ]) nie postępowano konsekwentnie. Zrezygnowano z mającej tradycję użycia pisowni kapričio (< capriccio), zamiast niej podając kapričo lub 11 Dość paradoksalne jest, że w tym samym artykule korespondent zamiast Giuseppe nazwał właściciela baru Giovanni, a zamiast Vittore – malarza Vittorio. 12 O konieczności adaptacji morfologicznej por. Vaicekauskienė (2007: 186–187). 13 To jedyny przykład znaleziony w korpusie tekstów VDU. S. M. LANZA. O trzech zapożyczeniach z włoskiej gastronomii 313 ma. Nie tylko nieodmienny rzeczownik karpačio z końcówką -o nie jest sprzeczny z normami języka kapričas (TŽŽ 1985, TŽŽ 2001)14, – bet paliktas solfedžio (< solfeggio). Kai vartosena neprieštarauja vidinėms kalbos taisyklėms, ji turėtų būti palaikolitewskiego (por. DLKG4 2006: 82), lecz także systemowo pasuje do solfedžio oraz do przywróconego do normy kapričio. Proponuje się do użycia formę karpãčio rodzaju męskiego o stałym akcencie (por. DLKG4 2006: 64). T I R A M I S Ù. source Istnieją różne przepisy tradycyjnego włoskiego deseru tiramisù (wymawianego [tirami’su]). Według pierwszego słownika, który odnotował to słowo (Zingarelli 1983), jest to „półzimny deser na bazie biszkoptu, pokryty warstwą kakao, przygotowywany z mascarpone15, jaj i cukru”. Nie wiadomo dokładnie, jak powstało tiramisù, ale słowniki są zgodne przynajmniej co do daty pierwszego odnotowania – 1980 roku. Nazwa składa się z dwóch słów tirami su16, które w dosłownym tłumaczeniu oznaczają „podnieś mnie”. Mając na uwadze przenośne znaczenie połączenia czasownikowego tirare su „poprawić czyjś nastrój, przywrócić siły”, celem tego deseru jest orzeźwienie. Rozważając teoretycznie, jaki mógłby być litewski odpowiednik tiramisu, powinno być jasne, że tłumaczenie takiej nazwy oznaczającej potrawę jest bezsensowne (i jak dotąd, zdaje się, nie proponowano kalk). Jeśli zaś chodzi o celowość nazw opisowych, w niniejszym artykule już wyrażono wątpliwości: rzadko kiedy są one wystarczająco precyzyjne, nie są wygodne w użyciu, dlatego też trudno przyjmują się w praktyce językowej. Wszystko to potwierdzają również fakty dotyczące użycia. Nieodmienna forma tiramisu już się w języku litewskim zadomowiła, choć czasami nadal zapisuje się Tiramisu wielką literą jako nazwę symboliczną. Znaleziono przykłady niemal wszystkich przypadków, por. : Tiramisu przygotowuje się łatwo, zajmie to zaledwie 30 min. ; w każdej kawiarni smak tiramisu jest inny; tiramisu trzeba pozostawić, aby odstało i odpoczęło; tuż przed podaniem tiramisu palai14 Forma kapričio jako odpowiednik wymowy wł. capriccio jest już odnotowana w Słowniku wyrazów międzynarodowych z 1936 r. Cytując uchwałę Komisji Języka Litewskiego, formie kapričo nie przychylił się również A. Pakerys (1991: 5). 15 Forma maskarponė (< wł. mascarpone) jest już podawana jako normatywna (Girčienė, Liutkevičienė 2008: 117). Jednak pod pewnymi względami dokładniejsza byłaby forma maskarponas (por. argumenty dotyczące kalconas w przypisie 9). 16 We włoskich słownikach wciąż podaje się pisownię nazwy złożoną z dwóch słów (tirami su), obecnie zasadniczo już niestosowaną. 314 KALBOS KULTŪRA | 82 trzymaj je w lodówce przez 4 godziny; na deser najchętniej wybierają słodkie tiramisu; kiedy przyjedziesz z tira misu?. W języku mówionym zdarzało się słyszeć litewską wymowę [tira’misu], jednak nie ma żadnych podstaw językowych, by podtrzymywać taki akcent, niezależnie od miejsca akcentu w oryginale. Ponadto właśnie akcentowanie końcowe jest charakterystyczne dla zapożyczeń z końcówką -u, por.: interviù, kakadù, meniù, reviù, tabù itd. W języku litewskim zapożyczenie tiramisu nie ma odpowiedniego zamiennika. Słowo tiramisu oznacza szczególny realium kultury innego kraju, jako zapożyczenie jest szeroko używane w innych językach świata17, a jego budowa fonetyczna i morfologiczna nie jest sprzeczna z normami gramatyki języka litewskiego. Podobnie jak inne zapożyczenia języka litewskiego z akcentowanym końcowym -ù, nie może być odmieniane (por. DLKG4 2006: 82), jego rodzaj jest męski (por. DLKG4 2006: 64), akcent jest stały. WNIOSKI Gdy pojawia się potrzeba nazwania w języku litewskim nowego realium, jego nazwa w języku pochodzenia może zostać zastąpiona rodzimym odpowiednikiem albo przyjęta jako zapożyczenie dostosowane do systemu fonetycznego i morfologicznego języka litewskiego. Tradycyjne potrawy innych krajów są obce Litwinom, podobnie jak ich nazwy językowi litewskiemu, dlatego nie wydaje się celowe proponowanie rodzimego słowa na ich określenie. Tym bardziej że w użyciu rozpowszechniają się one jako zapożyczenia, a jeśli użycie nie jest sprzeczne z wewnętrznymi zasadami języka, powinno być wspierane. Pożądane jest fonetyczne adaptowanie zapożyczeń z uwzględnieniem wymowy języka, z którego pochodzą, oraz nadawanie im formy morfologicznej, przy unikaniu wariantywności form. Opierając się na tych zasadach, do użycia zaleca się następujące trzy formy nazw włoskich potraw: kalcònė (2. akcentuacji, rodzaju żeńskiego), karpãčio (nieodmienny, rodzaju męskiego) i tiramisù (nieodmienny, rodzaju męskiego). 17 Można się o tym łatwo przekonać, wchodząc w internecie na stronę wpisu „Wikipedia” poświęconego tiramisu. S. M. LANZA. O trzech zapożyczeniach z włoskiej sztuki kulinarnej 315 LITERATŪRA Andreol i R. 1877: Vocabolario napoletano-italiano, Torino. Cr ystal D. 2001: Language and the Internet, Cambridge: Cambridge University Press. DELI 1999 tt.: Dizionario etimologico della lingua italiana, Bologna: Zanichelli. DLKG4 2006: Dabartinės lietuvių kalbos gramatika. Red. V. Ambrazas, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, Mokslo ir enciklo pedijų leidybos institutas. Girčien ė J., Liutkevičienė D. 2008: Sūrių pavadinimų vartosena ir norma. – Kalbos kultūra 80, 110–122. GR 1973 tt.: Le Grand Robert de la langue française, Paris: Le Robert. Grzega J. 2003: Borrowing as a Word-finding process in cognitivie historical onomasiology. – Onomasiology Online 4, 23–32. OED 1974 tt.: The Oxford English dictionary, Oxford: OUP. Paker ys A. 1991: Tarptautinių žodžių kirčiavimas, Kaunas: Šviesa. Pupkis A. 2005: Kalbos kultūros studijos, Vilnius: Gimtasis žodis. Šiupien ienė A. 2005: Į pagalbą valgiaraščių tvarkytojams, Vilnius: Ciklonas. TŽŽ 1985: Tarptautinių žodžių žodynas, Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija. TŽŽ 2001: Tarptautinių žodžių žodynas, Vilnius: Alma littera. Vaicekauskienė L. 2007: Naujieji lietuvių kalbos svetimžodžiai, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. VV TŽŽ 2003: V. Vaitkevičiūtė. Tarptautinių žodžių žodynas (elektroninis leidimas). Zingarelli N. 198310: Słownik języka włoskiego, Bolonia: Zanichelli. Otrzymano 2009 12 14 O TRZECH ZAPOŻYCZENIACH Z KUCHNI WŁOSKIEJ Streszczenie W artykule omówiono trzy włoskie zapożyczenia, które stały się ostatnio bardzo popularne na Litwie; odnoszą się one do dań calzone, carpaccio i tiramisù. Na podstawie badań onomazjologicznych oraz kryteriów przyjętych przy standaryzacji zapożyczeń każde z powyższych zapożyczeń analizowane jest z kilku punktów widzenia: historii języka, semantyki, budowy morfologicznej, użycia i relacji z System języka litewskiego. Przy adaptacji zapożyczenia należy rozstrzygnąć, co jest lepsze: jednostka zaadaptowana morfologicznie i fonetycznie (do języka litewskiego) czy litewska jednostka leksykalna. 316 KULTURA JĘZYKA | 82 Powszechnie uważa się, że w odniesieniu do obcych realiów wariant zaadaptowany jest bardziej odpowiedni niż rodzimy ekwiwalent. Ponadto słowa takie jak calzone, carpaccio i tiramisu zwykle rozpowszechniają się w języku jako zapożyczenia, a użytkownicy podejmują wysiłki, aby dostosować je gramatycznie (zauważono jednak dużą różnorodność form). Gdy rzeczywiste użycie nie narusza zasad systemu językowego, należy je wspierać. Po przeanalizowaniu każdego z trzech słów zaproponowano następujące formy do użycia: kalcònė (2. wzorzec akcentuacyjny, rodzaj żeński), karpãčio (nieodmienne, rodzaj męski) i tiramisù (nieodmienne, rodzaj męski). STEFANO M. LANZA Vytauto Didžiojo universitetas ul. K. Donelaičio 58, LT-44248 Kowno [email protected]