Iš Valstybinės lietuvių kalbos komisijos veiklos

342 Kalbos Kultūra | 83 przeglądy, recenzje, informacje z Państwowej Komisji Języka Litewskiego działalność Komisji Języka (opracowano na podstawie sprawozdania Komisji Języka za 2009 r.) Programy językowe Główne cele i zadania działalności Komisji Języka są realizowane poprzez wykonywanie programów językowych zatwierdzonych przez Rząd Republiki Litewskiej. W 2009 r. nadal realizowano trzy programy językowe: „Prawny i administracyjny nadzór nad językiem państwowym”, program ochrony gwar i etnicznych nazw miejscowych na lata 2001–2010 oraz program standaryzacji, używania, edukacji i upowszechniania języka państwowego na lata 2006–2015. Prawna ochrona języka państwowego Pracownicy Komisji Języka aktywnie uczestniczyli w przygotowaniu poprawki do artykułu 135 statutu Sejmu Republiki Litewskiej, niezwykle ważnej dla jakości terminologii aktów prawnych. W artykule tym wpisano postanowienie, że wraz z każdym projektem ustawy w przedkładanym Sejmowi uzasadnieniu należy wskazać, czy projekt ustawy został przygotowany zgodnie z wymaganiami ustaw dotyczących języka państwowego oraz trybu przygotowywania ustaw i innych normatywnych aktów prawnych, a także czy odpowiada normom literackiego języka litewskiego, zaś pojęcia projektu i terminy je określające zostały ocenione w trybie ustanowionym przez ustawę o banku terminologicznym i akty prawne wdrażające tę ustawę. Różnym instytucjom przedstawiono uwagi i propozycje dotyczące 10 projektów ustaw i innych aktów prawnych. Ministerstwu Oświaty i Nauki Republiki Litewskiej wyrażono zaniepokojenie jakością języka używanego przez pedagogów i zaproponowano włączenie do przepisów dotyczących atestacji nauczycieli różnych przedmiotów oraz specjalistów ds. pomocy uczniom uzupełnień, które pomogłyby dążyć do tego, aby nauczyciele różnych przedmiotów posługiwali się poprawnym językiem. Rozpatrzono propozycję Ministerstwa Oświaty i Nauki dotyczącą zintegrowanego nauczania przedmiotu i języka obcego w programach kształcenia średniego i podstawowego. Zdaniem Komisji zintegrowane nauczanie w szkole podstawowej byłoby zbyt wczesne, ponieważ w tym okresie nie ukształtowała się jeszcze wiedza przedmiotowa uczniów (zwłaszcza słownictwo) w języku ojczystym. Komitetowi Oświaty, Nauki i Kultury Sejmu przedstawiono opinię Komisji Języka Państwowego dotyczącą problemów używania języka państwowego w placówkach oświatowych samorządów powiatu wileńskiego. Podkreślono, że w pierwszej kolejności należy doprecyzować państwową politykę oświatową wobec szkół, w których nauczanie odbywa się w języku innym niż litewski. Realizacja Ustawy Republiki Litewskiej o Banku Terminów Kontynuowano uzupełnianie i porządkowanie Banku Terminów Republiki Litewskiej. W 2009 r. opublikowano w nim ponad 1000 artykułów terminologicznych z terminami aktów prawnych, a także 13 000 terminów zaczerpniętych ze słowników terminologicznych i innych źródeł (kolejne 10 000 artykułów terminologicznych ze słowników terminologicznych wprowadzono do tymczasowej bazy danych banku). Ogółem pod koniec roku w Banku Terminów znajdowało się 145 395 artykułów terminologicznych, w tym: 5171 terminów zatwierdzonych, 139 116 zalecanych, 1108 niezlecanych. 1 kwietnia 2009 r. na wspólnym posiedzeniu sejmowych komisji ds. europejskich oraz oświaty, nauki i kultury przyjęto decyzję mającą na celu zapewnienie współpracy litewskich ekspertów oraz tłumaczy, terminologów i redaktorów instytucji UE na zasadzie „jednego okienka”. Państwowej Komisji Języka Litewskiego, jako instytucji koordynującej, powierzono uzgadnianie opinii ekspertów komisji terminologicznych litewskich instytucji państwowych i (lub) instytucji nauki i studiów oraz językoznawców terminologów, a także przedstawianie ostatecznych decyzji dotyczących terminów działom tłumaczeniowym instytucji UE. Działalność normalizacyjna i eKspercka W 2009 roku odbyło się 6 posiedzeń Komisji Języka. Odbyło się 79 posiedzeń podkomisji: podkomisji terminologii – 41, nazewnictwa – 18, podręczników − 15, pisowni, interpunkcji i gramatyki − 2, wymowy i akcentu – 1, wspólnej 344 Kultura Języka | 83 akcentu i nazewnictwa – 1, słownika – 1, grupy roboczej ds. opracowania programu języka specjalności nauczycielskiej − 1. Dla różnych instytucji i osób przygotowano około 150 ekspertyz dotyczących imion i nazwisk, nazw miejscowości, terminów i pojęć, nazw przedsiębiorstw, instytucji i organizacji, języka dokumentów itd. Terminologia. Na posiedzeniach Komisji Języka rozpatrzono i pozytywnie oceniono 4 słowniki terminologiczne, zatwierdzono 9 standardów terminologicznych oraz ponad 1000 terminów aktów prawnych. W podkomisji terminologicznej rozpatrzono artykuły dotyczące 1224 terminów zawartych w projektach 39 aktów prawnych i 12 zinwentaryzowanych aktach prawnych, które do banku terminów przedłożyły komisje terminologiczne 17 państwowych instytucji. Rozpatrzono także słowniki terminów (5), litewskie normy terminologiczne (8), nazwy roślin trujących (120), nazwy nomenklatury skorupiaków (118), wykaz terminów z publikacji „Podstawy profesjonalnej praktyki kierowania pojazdem”, a także wykaz słownictwa kosmetycznego przedłożony przez Litewskie Stowarzyszenie Producentów Kosmetyków i Chemii Gospodarczej „Likochema”. Opracowano zalecenie „W sprawie litewskich nazw roślin leczniczych”, zatwierdzone protokolarną uchwałą Państwowej Komisji Języka Litewskiego z dnia 9 kwietnia 2009 r.1. Opracowano także zalecenie dotyczące litewskich nazw roślin miododajnych, przygotowano zalecenia dotyczące litewskich nazw roślin pastewnych i litewskich nazw roślin ozdobnych oraz księgę litewskich nazw roślin wykorzystywanych do celów technicznych. Za pośrednictwem poczty elektronicznej i telefonicznie udzielono około 600 konsultacji w kwestiach terminologii, zastępowania wyrazów obcych i tłumaczenia. Konsultowano przede wszystkim tłumaczy i redaktorów instytucji Unii Europejskiej, litewskich ekspertów krajowych, a także litewskich urzędników państwowych, pracowników instytucji prywatnych i innych zainteresowanych. Nazwy osobowe i miejscowe. Przyjęto uchwałę Państwowej Komisji Języka Litewskiego w sprawie zmiany nazw państw2 oraz uchwałę w sprawie zmiany nazw stolic państw3. Podkomisja ds. nazw własnych nadal rozpatrywała materiały Rejestru Imion Obywateli Litwy: formę, akcentowanie, słowotwórstwo, pisownię i normatywność imion pochodzenia bałtyckiego, których nie ma w dotychczas uznawanym za rekomendacyjny Słowniku pochodzenia imion litewskich Kazimierasa Kuzavinisa i Bronysa Savukynasa, 1 Informaciniai pranešimai, 2009, nr 30409. 2 Valstybės žinios, 2009, nr 21845. 3 Valstybės žinios, 2009, nr 21846. z działalności Państwowej Komisji Języka Litewskiego 345. Rozpatrywano również recenzję i tekst końcowy 3. tomu słownika Światowe nazwy miejscowości: Afryka. Antarktyda. Australia. Oceania, teksty 1. części 4. tomu Azja oraz zasady adaptacji niektórych języków azjatyckich. Na prośbę redaktorów Biura Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich (OPOCE) przedstawiono uwagi dotyczące załącznika do podręcznika tłumaczeniowego instytucji Unii Europejskiej, zawierającego nazwy państw, terytoriów zależnych, stolic, mieszkańców, jednostek monetarnych i wyrazy określające. Samorządom przedstawiono ponad 80 opinii dotyczących poprawności nazw miejscowości, nazw wodnych i nazw ulic (oceniono 848 nazw). Rozpoczęto rozpatrywanie wykazu toponimów Pojezierza Trockiego, opracowanego przez Dyrekcję Trockiego Narodowego Parku Historycznego. Komisja Języka konsultuje społeczeństwo i urzędy stanu cywilnego w kwestiach poprawności imion i nazwisk. W 2009 r. różnym instytucjom i osobom przedstawiono ponad 30 zaświadczeń dotyczących tożsamości imion i nazwisk. Gramatyka, ortografia i interpunkcja. Kontynuowała działalność utworzona w ubiegłym roku grupa robocza do przeglądu zasad ortografii języka litewskiego: opracowano projekty zasad tworzenia, zapisywania i używania skrótów, skrótowców i symboli oraz użycia wielkich liter, omówiono kilka nowych przypadków ortografii formalnej. Akcentowanie. Zalecenie „w sprawie akcentowania nazwisk kobiet niezdradzających stanu cywilnego z końcówką ė” zostało zatwierdzone uchwałą protokolarną z dnia 26 listopada 2009 r. Sprawdzono akcentowanie 2952 nazw botanicznych (z rekomendowanych wykazów roślin leczniczych i miododajnych), a także akcentowanie terminów w słownikach ocenionych przez Komisję Językową. Leksyka. Zalecenie „w sprawie nazw mieszkańców posiadłości i krain”4 zostało zatwierdzone uchwałą protokolarną z dnia 14 maja 2009 r. Ocena podręczników. Uchwałą Państwowej Komisji Języka Litewskiego5 doprecyzowano niektóre postanowienia opisu procedury oceny poprawności językowej podręczników do przedmiotów kształcenia ogólnego i kształcenia zawodowego. Podkomisja ds. oceny podręczników rozpatrzyła 66 podręczników do kształcenia ogólnego (niektóre podręczniki składały się z kilku części; łącznie rozpatrzono 106 książek będących rękopisami podręczników). Oznaczenie potwierdzające poprawność językową od razu 4 Komunikaty informacyjne, 2009, nr 39(1)534. 5 „Valstybės žinios”, 2009, nr 823438. 346 Kalbos Kultūra | 83 przekazano 80 podręczników, 26 podręczniki zwrócono wydawnictwom do poprawy (10 podręczników zwrócono nawet dwukrotnie). W 2009 r. nie było podręczników całkowicie odrzuconych (które po raz trzeci nie spełniłyby wymogów poprawności). Podkomisja ds. oceny podręczników rozpatrzyła i zatwierdziła przygotowany przez Ritę Urnėžiūtė ogólny przegląd językowy rękopisów podręczników; został on opublikowany na stronie internetowej Komisji Języka Litewskiego. Inne prace Decyzją protokolarną z 9 kwietnia6 zatwierdzono program językowy specjalności studiów pedagogicznych, rekomendowany wszystkim szkołom wyższym kształcącym przyszłych nauczycieli. Departamentowi Instytucji Prawnych Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Departamentowi Migracji przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Republiki Litewskiej zaproponowano sposoby rozwiązania trudności, jakie obywatele i cudzoziemcy napotykają z powodu stosowanych w różnych okresach odmiennych zasad zapisu imion i nazwisk. Zwrócono się do UAB „Microsoft Lietuva” z prośbą o zdementowanie opinii, jakoby firma „Microsoft” zabraniała instalowania w swoich produktach produktów narodowych, w tym oryginalnej czcionki komputerowej „Palemono”, stworzonej na zamówienie Komisji Języka Litewskiego. Otrzymano odpowiedź, że „Microsoft” nie tylko nie zabrania zainstalowania „Palemono”, lecz nawet stworzył film instruktażowy pokazujący, jak to zrobić. udzielono około 35 000 konsultacji językowych, z czego ponad 13 000 przez internet, a około 22 000 telefonicznie. Baza Banku konsultacji językowych została w 2009 r. uzupełniona o ponad 900 nowych wpisów (obecnie zawiera ponad 8700 haseł). z programu normowania, stosowania, upowszechniania i propagowania języka państwowego na lata 2006– 2015 wsparto przygotowywanie w języku litewskim codziennych podsumowań wiadomości dla społecznej telewizji miasta Visaginas „Russkaja Volna”, tworzenie informacyjno-edukacyjnego programu telewizji LNK „Słowo – nie wróbel” oraz tworzenie programów edukacyjnych i szkoleniowych stacji radiowej „Laisvoji banga” „Słowo na moich ustach”. sfinansowano przygotowanie, publikację i rozpowszechnianie tematycznych stron czasopisma Gimtoji kalba „Upowszechnianie norm języka państwowego”. Komisja Języka wraz ze spółką „Tilde IT”, Ministerstwem Oświaty i Nauki oraz agencją public relations „Strateginių komunikacijų centras” 6 Komunikaty informacyjne, 2009, nr 31433. z działalności Państwowej Komisji Języka Litewskiego 347 zorganizowała konkurs dla uczniów klas 7–9 litewskich szkół ogólnokształcących „Czysty język – czysta głowa”. Celem organizowanego już drugi rok przez internet i cieszącego się ogromnym zainteresowaniem konkursu jest zachęcanie uczniów do używania w środowisku elektronicznym litewskich znaków i poprawnego języka litewskiego. Komisja Języka jako partnerka i sponsorka pomagała tygodnikowi Atgimimas, który zorganizował 4ąjį krajowy konkurs dyktanda. Służba Inspektora Etyki Dziennikarskiej, Uniwersytet Michała Römera oraz Państwowa Komisja Języka Litewskiego zorganizowały 23 kwietnia 2009 r. forum „Litewski język internetowy: wyzwania, możliwości, perspektywy”. W referatach i dyskusjach forum omówiono, jak umocnić język litewski w przestrzeni internetowej, gdy niemal nie ma już technicznych przeszkód w używaniu litewskich znaków zarówno w tekstach stron internetowych i blogów, jak i w wiadomościach poczty elektronicznej. W dniach 1–2 października 2009 r. w Wilnie odbyło się XIII seminarium Bałtyckiego Oddziału Grupy Ekspertów ONZ ds. Nazw Geograficznych (UNGEGN). Organizatorzy – Państwowa Komisja Języka Litewskiego i Krajowa Służba Geodezji. Otrzymano 12.11.2010 Jūratė Palionytė Państwowa Komisja Języka Litewskiego Žvejų g. 14a, LT09310 Wilno [email protected]