Iš Valstybinės lietuvių kalbos komisijos veiklos

Z działalności Państwowej Komisji Języka Litewskiego 311 PRZEGLĄDY, INFORMACJE Z DZIAŁALNOŚCI PAŃSTWOWEJ KOMISJI JĘZYKA LITEWSKIEGO (Opracowano na podstawie sprawozdania komisji językowej za 2012 r.) PROGRAMY JĘZYKOWE Główne cele i zadania działalności komisji językowej są realizowane poprzez wykonywanie programów językowych. W 2012 r. kontynuowano realizację programu Normalizacji, stosowania, nauczania i upowszechniania języka państwowego na lata 2006–2015, programu Badań nad funkcjonowaniem i zmianami ogólnego języka litewskiego, gwar i innych odmian języka na lata 2011–2020 oraz programu „Prawny i administracyjny nadzór nad językiem państwowym”. W ramach programu Normalizacji, stosowania, nauczania i upowszechniania języka państwowego na lata 2006–2015 wydano słownik Nazwy geograficzne świata. Azja (Afganistan–Zjednoczone Emiraty Arabskie), elektroniczne narzędzie Program edukacyjny dotyczący akcentowania. Trenażer praktycznej akcentuacji (UAB „Šviesa”), przygotowano tłumaczenie Gramatyki języka litewskiego Fridricha Kuršaitisa (Grammatik der littauischen Sprache, 1876), rozpoczęto tworzenie słownika Nazwy miejscowości świata. Europejska internetowa baza danych. W 2012 r. zakupiono 1258 publikacji lituanistycznych 28 tytułów, przekazano je bezpłatnie wyższym szkołom uniwersyteckim, kolegiom, bibliotekom publicznym powiatów, bibliotekami publicznymi o znaczeniu państwowym i samorządowym. nadal wspierano nauczanie języka specjalistycznego w szkołach wyższych, projekty badawcze, kursy języka państwowego dla mieszkańców Litwy posługujących się innymi językami. wspierano również przygotowywanie w języku litewskim podsumowania wiadomości emitowanego w każdy dzień roboczy przez wizagińską telewizję społeczną „Russkaja volna” oraz opracowywanie tematycznych stron czasopisma Gimtoji kalba „Funkcjonowanie i zmiany ogólnego języka litewskiego. rozpowszechnianie i publikowanie norm językowych. 312 kALbOS kuLtūRA | 86 Zgodnie z programem badań nad funkcjonowaniem i zmianami ogólnego języka litewskiego, gwar i innych odmian języka na lata 2011–2020 w 2012 r. zakończono realizację badań naukowych nad językiem dokumentów Unii Europejskiej oraz zmianami w leksyce i fonetyce gwar. zakończono prace nad rozwojem bazy danych archiwum nagrań gwarowych Wydziału Historii Języka i Dialektologii Instytutu Języka Litewskiego. kontynuowano badania języka emigrantów i tendencji akcentuacyjnych młodzieży, rozpoczęto badanie relacji między normami i zaleceniami dotyczącymi składni języka litewskiego a współczesnym użyciem języka. PRAWNA OCHRONA JĘZYKA PAŃSTWOWEGO Komitetowi Oświaty, Nauki i Kultury Sejmu przedstawiono poprawki do projektu nowej redakcji Ustawy Republiki Litewskiej o języku państwowym. Komitetowi Prawa i Praworządności Sejmu przedstawiono opinię dotyczącą projektu Ustawy Republiki Litewskiej „O ratyfikacji decyzji Rady Europejskiej 2011/199/UE z dnia 25 marca 2011 r. zmieniającej art. 136 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do mechanizmu stabilności mającego zastosowanie do państw członkowskich, których walutą jest euro”. W opinii stwierdza się, że w języku litewskim może być używany tylko odmieniany zgodnie z zasadami języka litewskiego rzeczownik euras, nie może on mieć nietypowej dla języka litewskiego formy mianownika euro, chociaż taka forma jest podawana w Traktacie o Unii Europejskiej. W ustawie przyjętej przez Sejm zalegalizowano wariant kompromisowy – obok nazwy waluty euras w nawiasach podano formę euro. Zaaprobowano projekt uchwały Rządu Republiki Litewskiej „W sprawie zmiany uchwały Rządu Republiki Litewskiej nr 1407 z dnia 12 listopada 2003 r. «W sprawie utworzenia Rejestru Osób Prawnych i zatwierdzenia przepisów Rejestru Osób Prawnych»” (uchwałę nr 1452 przyjęto 5 grudnia 2012 r.). Zgodnie z punktem 761 zmienionych przepisów Rejestru Osób Prawnych Państwowa Komisja Języka Litewskiego udziela Państwowemu Przedsiębiorstwu Centrum Rejestrów konsultacji w sprawie zgodności nazw osób prawnych z normami ogólnego języka litewskiego. zwrócono się do Państwowej Inspekcji Produktów Nieżywnościowych przy Ministerstwie Gospodarki w sprawie załącznika do zatwierdzonych zarządzeniem kierownika inspekcji zaleceń dotyczących stosowania nieistotności oznakowania podczas nadzorowania działalności podmiotów gospodarczych – Wykazu nieistotnych niezgodności w oznakowaniu, w którym błędy gramatyczne na etykietach towarów zaliczono do kwestii nieistotnych. Pisma napisano również do Państwowej Służby Żywności i Weterynarii oraz Państwowej Służby Ochrony Roślin przy Ministerstwie Rolnictwa, które wraz z Państwową Inspekcją Produktów Nieżywnościowych podpisały memorandum w sprawie nieistotności oznakowania. Z działalności Państwowej Komisji Języka Litewskiego 313 Uwzględniono opinię komisji językowej, a postanowienie o zaliczeniu błędów gramatycznych do kwestii nieistotnych wykreślono z Wykazu nieistotnych niezgodności w oznakowaniu. WDROŻENIE USTAWY REPUBLIKI LITEWSKIEJ O BANKU TERMINÓW W ciągu roku w Banku Terminów Republiki Litewskiej (http://terminai.vlkk.lt) opublikowano 1033 artykuły terminologiczne dotyczące terminów stosowanych w aktach prawnych lub proponowanych do stosowania w ich projektach. Oprócz terminów z aktów prawnych opublikowano około 500 artykułów terminologicznych z innych źródeł: pozytywnie ocenionego przez komisję językową internetowego wydania Słowniczka terminów technologii wiedzy autorstwa S. Maskeliūnasa, dostarczonego przez Ministerstwo Ochrony Kraju Słownika terminów śledzenia mienia NATO, będącego standardem NATO AAP35, przyjętych uchwałą protokolarną komisji językowej nr PN5 zaleceń „W sprawie litewskich nazw roślin ozdobnych (A–B)”. W sumie pod koniec roku bank terminów obejmował 206 088 artykułów terminologicznych: 8680 zatwierdzonych, 196 273 zalecanych, 1135 niezaleconych. DZIAŁALNOŚĆ NORMALIZACYJNA I EKSPERCKA W 2012 roku odbyło się 7 posiedzeń komisji językowej, 90 posiedzeń podkomisji. W ciągu roku przygotowano około 300 ekspertyz dotyczących imion i nazwisk, nazw miejscowości, nazw instytucji, objaśniania pojęć itp. Terminologia. Na posiedzeniach podkomisji terminologicznej rozpatrzono 1289 artykułów terminologicznych aktów prawnych i ich projektów, 6 rękopisów nowych słowników terminów oraz 1 uzupełnienie słownika, 4 projekty norm terminologicznych, omówiono wytyczne dotyczące tworzenia litewskich nazw nomenklatury zoologicznej. Rozpoczęto omawianie 2 rękopisów słowników, z których jeden to słownik przygotowywany przez Kancelarię Sejmu dotyczący przewodnictwa Litwy w Radzie UE (terminy i frazy ze Statutu Republiki Litewskiej). 314 KULTURA JĘZYKA | Na 86 posiedzeniach komisji językowej zatwierdzono 1033 artykuły terminologiczne. Są to terminy zawarte w aktach prawnych (ich projektach) dotyczących dziedzin nadzorowanych przez instytucje państwowe (finansów, bezpieczeństwa publicznego, kultury, prawa, gospodarki, transportu, oświaty i nauki, komunikacji, rolnictwa, rybołówstwa i żywności, energetyki, środowiska, zdrowia, farmacji, obronności itp.). Przyjęto protokolarne postanowienie Komisji Języka nr PN5 „W sprawie zalecenia «W sprawie litewskich nazw roślin ozdobnych (A–b)» (605 nazw). Zgodnie z uchwałą Rządu Republiki Litewskiej z dnia 7 lipca 2010 r. nr 998 „W sprawie uzgadniania w języku litewskim terminów projektów aktów prawnych Unii Europejskiej” (Žin., 2010, nr 844417) koordynowano, zgodnie z zasadą jednego okienka, uzgadnianie w języku litewskim terminów projektów aktów prawnych przedstawionych przez instytucje Unii Europejskiej z instytucjami państwowymi Litwy. Głównej Komisji Wyborczej przedstawiono uwagi i zalecenia dotyczące tworzenia i zapisu nazw obwodów wyborczych. Za pośrednictwem poczty elektronicznej i telefonicznie udzielono prawie 600 konsultacji w kwestiach terminologii i zastępowania wyrazów obcych. Konsultowano tłumaczy, redaktorów i terminologów instytucji Unii Europejskiej, a także urzędników państwowych instytucji litewskich, pracowników instytucji prywatnych oraz innych zainteresowanych. Imiona i nazwiska oraz nazwy miejscowości. Przyjęto dwie uchwały i dwa postanowienia protokolarne (zalecenia) dotyczące nazw państw, ich stolic i mieszkańców, a także nazw regionów administracyjnych Gruzji; przyjęto również postanowienie protokolarne dotyczące tworzenia i zapisu nazw sołectw. Podkomisja ds. nazw własnych rozpatrzyła przygotowywany na zlecenie komisji językowej słownik Nazwy miejscowości świata. Część II: Azja – zagadnienia problemowe. Leksyka. Podkomisja ds. słownika rozpatrzyła rękopis poprawionego i uzupełnionego wydania broszury Poradnik językowy Leksyka: używanie zapożyczeń i przedstawiła go komisji językowej do rozpatrzenia. Podkomisja postanowiła zaproponować komisji językowej wykreślenie z Wykazu wielkich błędów językowych niezalecanych obcych wyrazów i ich derywatów, a także niezalecanych nowszych zapożyczeń, oraz ustalenie i upowszechnianie norm leksykalnych w formie zaleceń komisji językowej. Uchwałą protokolarną uzupełniono Wykaz odpowiedników wyrazów obcych o 49 wyrazów. Gramatyka, ortografia i interpunkcja. Na posiedzeniu podkomisji ds. gramatyki, na wniosek Kancelarii Sejmu Republiki Litewskiej, rozpatrzono nazwy parlamentów państw członkowskich Unii Europejskiej. Na posiedzeniach tymczasowej podkomisji „Przewodnika tłumacza” rozpatrzono rozdział dotyczący ortografii, frazy szablonowe oraz kwestie problemowe przewodnika tłumacza instytucji Unii Europejskiej. Z działalności Państwowej Komisji Języka Litewskiego 315 Ocena podręczników. Podkomisja ds. oceny podręczników rozpatrzyła rękopisy 42 podręczników do kształcenia ogólnego, łącznie 60 książek (niektóre podręczniki składają się z kilku części). Oznaczenie potwierdzające poprawność językową od razu przyznano 36 książkom, pozostałe książki zwrócono wydawnictwom do poprawy. W 2012 r. nie było podręczników całkowicie odrzuconych (które po raz trzeci nie spełniłyby wymogów poprawności), język podręczników przedkładanych Komisji Językowej do oceny znacznie się poprawił. INNE PRACE W ciągu roku udzielono około 36 400 konsultacji językowych, z czego 13 100 przez internet, a około 23 300 telefonicznie. Bank konsultacji językowych uzupełniono w 2012 r. o 848 nowych wpisów (obecnie zawiera ponad 10 000 haseł). Na początku roku udostępniono społeczeństwu podstronę vardai.vlkk.lt. Zawiera zalecenia dotyczące normatywności imion obywateli Litwy (opublikowano 83 tys. imion, spośród nich opisano imiona jednoczłonowe – 4691), publikowane są artykuły naukowe i odsyłacze do artykułów prasowych na temat nazw osobowych, przedstawiany jest wykaz aktów prawnych regulujących używanie nazw osobowych, a także interesujące statystyki. Na posiedzeniu komisji językowej powołano nową podkomisję ds. technologii językowych. Będzie ona koordynować wdrażanie języka litewskiego do technologii informacyjnych, opracuje Strategię Technologii Języka Litewskiego oraz określi środki wspierające rozwój języka litewskiego w środowisku cyfrowym. Na podstawie pisma Litewskiego Związku Informatyków, wspólnie z Państwową Inspekcją Językową, zwrócono się do Służby Regulacji Łączności Republiki Litewskiej oraz do przedsiębiorstw świadczących usługi mobilne. Wskazano ich obowiązek zapewnienia, aby krótkie wiadomości (SMS) wysyłane odbiorcom usług na terytorium Litwy były przygotowywane i wysyłane przy użyciu alfabetu litewskiego. Poproszono Inspekcję Językową o sprawdzenie, jak na kartach debetowych i kredytowych wszystkich banków działających na Litwie zapisywane są nazwy osobowe, oraz o zapewnienie, aby imiona i nazwiska obywateli Litwy były na nich zapisywane za pomocą liter litewskich. Z inicjatywy komisji językowej 12 grudnia 2012 r. w Komitecie Edukacji, Nauki i Kultury Sejmu Republiki Litewskiej rozpatrzono wyniki próbnego egzaminu z języka litewskiego oraz pogarszający się stan piśmienności uczniów, a także przedstawiono analizę wyników próbnego egzaminu z języka litewskiego. komitet 316 KULTURA JĘZYKA | 86 powierzyła Ministerstwu Oświaty i Nauki przygotowanie propozycji, jak poprawić umiejętności czytania i pisania uczniów. Zwrócono się do wszystkich litewskich wyższych szkół uniwersyteckich i nieuniwersyteckich z prośbą o przedstawienie informacji na temat nauczania języka specjalistycznego, sprawdzania ogólnej znajomości języka litewskiego przez studentów oraz oceny poprawności językowej prac dyplomowych. Otrzymane informacje rozpatrzono na posiedzeniu komisji językowej i postanowiono zainicjować przegląd opisów przedmiotów dotyczących języka specjalistycznego oraz analizę poprawności językowej prac dyplomowych. Wspólnie z innymi instytucjami zorganizowano niemało konferencji, narad i innych wydarzeń, wśród nich konferencję „Język, kultura i globalizacja”, która odbyła się 4 czerwca w Sejmie, 8 czerwca – drugą konferencję Forum Terminologicznego instytucji i urzędów Unii Europejskiej oraz Republiki Litewskiej (wspólnie z Departamentem Języka Litewskiego Dyrekcji Generalnej ds. Tłumaczeń Pisemnych Komisji Europejskiej oraz Kancelarią Sejmu Republiki Litewskiej), piąty krajowy konkurs „Czysty język – czysta głowa”, w którym ponad 8,5 tysiąca uczniów klas 6–10 z całej Litwy sprawdzało swoją znajomość języka litewskiego, korzystając z technologii informacyjnych. Otrzymano 2013 11 26 JūRAtė PALIONytė Państwowa Komisja Języka Litewskiego al. Giedymina 60, Lt01110 Wilno [email protected]t