scieee Open visual document viewer

Jonas Jablonskis ir tautos kalba

Jonas Klimavičius

Full text

J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e língua do po o 9 LABRA JONAS KLIMAVIČIUS JONas JaBlONsKis iR TauTOs KalBa ESMINIAI VOZŽIAI: Jablonskis, jablonskiana, língua, au a, au os língua, au inė kalbos unkcija. 1.JaBlONsKiaNOs KEliai, ŠaliKEls iR BEKEls Jonas Jablonskis (1860 12 301930 02 23) cien is a kalbinis a, pedagogo mes e de gimnasia e p o esso uni e si á io, sociedade sh ie ėjas, lu ado da li eu idade e independência, adu o , edi o . Mui os coisas padinho, não de uma á ea undado e au o i és. Nepelkiamos e dade e ciência, e de ida leško ojas e ko o ojas. Da i o (pa) adin o ( ašomosios) idiomas pai u, e de a o mode naikinės bend inės a lie u in osios idiomas e pama ų klojėjas, e sienų en ėjas. Jablonskiana começa jun o à sua cabeça i a. a noldas Pi očkinas (2010: 1) mini ce ca de 500 suas posições. 60 anos ma cado Juozo Balčikonio a igo Jablonskis e nossos des es dias língua. J. Jablonskis aqui é a aliado como g ande pesquisado do idioma e logo mes ejas (Balčikonis 19191920*: 155), mas cons a a-se al a de esul ados: nas escolas, como e em ou as en epessoas em ins i uições públicas e edi ícios, iešp spaudja a p op ia o ma de linguagem, kažin qual ja gão, mui o olhouçado da língua (Balčikonis 19191920: 156). Imedia amen e após a mo e publicado a igo escla ece-se J. Jablonski do pe manen e cuidado de jo nalidades língua signi icado: suas ne aisyklingumens podem in es e es oda a nação e e i sua língua (Balčikonis 1930: 167). aqui no amen e se epe e a a aliação ge al: Jablonskis oi não só g ande mes e, mas e g ande * Dalyko ch onologijai li e a ū as nas e e ências ap esen am p imei o publicação ano e pe sp ado páginas. 10 KalBOs KulTūRa | 86 cien is as (Balčikonis 1930: 168). Po anos desc e e-se: p angus e como sociedade homem e como cien is a (Balčikonis 1931: 170). Seu, deixado do co po, mas ainda a i os abalhado , a mo e oi inespe ada, pe cebida como uma e dadei a ciência ne ek is. No en an o, di e sasiapusiška cien í ica, pedagogica, cul u inê, sociedade a i idade já en ão cla amen e en as a como alo íssimo legado he edado. J. Jablonskio seniai gal o ado e s ajo as ó gão do idioma bend ines idioma žu nalas Kalba, i . 1 sąs. įdėjęs Rygiškių Jono Laik aš inės kalbos dalykai (3136), lá mesmo a igo do edi o P ano ska džio nome in o ma sob e mi į do g ande idioma humano. Naqueles mesmos anos sai 2 sąs. a. a. Jonui Jablonskiui, bend inesa linguagem kū ėjui e ilgamechi (= ~iam) suas obūlin ojui. Sua me ade maio dedicada ao p óp io J. Jablonskiu: aleksand o me kelio um esumo de a igo, Republikiden o an ano sme onos e ik o o aičiūno memó ias, Juozo Bagdono e A siminimų b uožai, P ano mašio o, Pe o a ižonio, mo iejaus Pečiulionio Zigmo Kuzmicki ano ações, inalmen e umpas, mas pe kiškas Jon Pe oiko Jablonski pa icipou do es udo ca ac e ís ico da língua aožas akidą išaiškin i из нашего языка фактов (jos dėsnių) (Jonikas 1930: 63). Jo em alininkui gló ia az aquele pa ik inamen o em skliaus os no en an o zazčiuop a não algum p imi y us mé odo de analogia, e essencial sis ema (dėsnių) p incípio. No en an o aqueles skliaus ai aioda e ne ik umą, e en endimen o do es udo da linguagem como e os de iaiškinimo ( ik?!) nep aįs ai e nelem ai es eu as. No en an o bene seu p óp io slapy aidžiais P. J. assinado glus as Da bu page bkime didįjį kalbininką! signi ica i o em á ios aspec os. P imei amen e aqui en a iza-se que J. Jablonskis di bo oda a nação cul u a abalho, o ganiza a uma ce a aquela á ea cul u al e a ugdė. Ele le an a a e kildia a aquelas o ças pelas quais a nação c es (J. P. 1930: 64). O au ai lemb a-se J. Jablonskio, įkūnėjusios da bo d asios, úl imas dias pala as: nė a a ei ies isso au ai, que não sabe abalha (J. P. 1930: 65). A segui mos a-se do ape eiçoamen o da língua e ugdymo (ou con empo aniamen e línguas cul u ais) signi ica i idade i al: Kalba é g ande a o de ida cul u al, sem qual impossí el um po o ascensão e p og essos (J. P. 1930: 65). e que na p imei a des a abalho e lu a on o linijoje, como e manê J. Jablonskis, é o jo nal: Juk jo nal aço í aka aos lei o ojam é maio . de ele jo emomené ap osi azeologias, es ilizações, línguas. odo isso diá io, cons an emen e lido, kal e įkala homem a cabeça (J. P. 1930: 65). e isso acaboama saudaus apmaudo isnašos pala asias: Šį s . bu au įda ęs ieno dien aščio edakcijai spaendi i. <...> espondeu que s . n ė são s ak u a l u s; <...> (J. P. 1930: 65). Ve dade, depois de 10 anos Gim oj o j e alboje (!) P. Jonikas ala sob e o mé odo de analogia de J. Jablonskio, o mais iel aluno e compan ažygis de J. Jablonskio, especialmen e do úl imo quinquêcio, e o J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e da nação ala 11 po ém a inal isso ale ambém não uni e salmen e! apenas co eções e no osada as c iação, mas não g ama ika, e aqui já co e amen e no a: Gigžiaus seu enebno lie u ių kalbos s i n a k s ė s ( e . mano J. K.) c iação <...> (Jonikas 1940: 19). Embo a não in ei amen e cla o, mas ainda signi ica i o moksliškumas e succonc e izada eo ia da esc i a (Jonikas 1940: 18). Neabejo ino a o, que o ep esen an e da jeunesnessa ge ação P. Jonikas se es o çou da conc e esnius e de alesnius a aliações (no s lhes al ou consis ência) ani e sá ios da mo e ge okai amčiau e is a A chi um Philologiam mencionando P. ska džius a aliação negu J. Balčikonis. começa e ique as: Jaunius su Būgais ai y a bu ęskis uni e sal, o J eklek ikas (ska džius: 1931 325). Kalbo y os his o ijoje isso negi dė a. p óximo empo TŽŽ 1936 eklek ikas 1. ilóso o, não adieikąs de um sis ema, <...> (eclec icismo ambém só ilos.), 2. neo iginalus, ne u įs seus c ia ibinos undos a ís ico, poe a, publicis as, eklek iškas se ig o, escolh o, de á ios sis emas. in ei amen e p i enha o que o konk1901 m. šiaip dės ė: Jisai ( . y. líde es da língua li uânica) em oda a sua ciência basea sob e leis da língua das pessoas, ečiai P. ska džius eklek išku adina: „sa o eklek išką pažiū ą J. J-skis jau (...) (ska džius 1931: 325). O que e de co J. Jablonskio bend inês eo ia da linguagem mon ada, sudu s i a, que não seu p óp io? P. ska džius mesmo em ou o luga isso chama aiškia bend inės kalbos p og ama, e lis ijęs J. Jablonskio g ama ikos (e ainda alguns ou os) abalhos diz que eles suda ė bend inės kalbos pag indą (ska džius 1931: 329). Decla ando, que his o ialmen e compa amomo mé odo ele nada não es á y ęs (ska džius 1931: 329330), não diz, a quem bend inės kalbos g ama ikai, juoba bend inės kalbos eo ijai o me odo se ia eikėję. No en an o no amen e kūlia i s is: J. O abalho de Jablonskio […]...> em con udo não pouca impo ância e ao ge al do idioma schslui (ska džius 1931: 331). Con adizie al ez já não... consis en e de seu concei o Baldy ojas J. Balčikonis (ele o que az ou manęs de ou a o ma, ou seja, sem decla ações públicas, juaba sem c í icas) bas an e apidamen e p epa ou e su edagou e publicou cinco aciocínios: 1 A igos de Publicidade (1932), 2 Assun os de Educação (1933), 3 Rašybos (1934), 4 e 5 Kalbos (1935 e 1936). Isso po 47 m. pa a de, á ios slapy a džiais e slapy aidžiais, a é comple amen e be na do skelb i a igos, cole ados de á ios jo nais, ambém g ama ikų e skai inių knygų p a a mės, não imp idin a ado ėlių ecenzijos. Rengėjo P akalba e mina-se com i me espe ança: Todėl Jablonskio signi icação nossa nação não diminui á, mas a a és de seus esc i os cons an emen e c esce á (Balčikonis 1932a: X). 12 KalBOs KulTūRa | 86 J. B. assinado T umpas desc ição de ida (XiXX iii) e mina-se glausčiaus desc údiom humano: isi c ianças saí am em pessoas. Tu ų jokių nepaliko (Balčikonis 1932b: XX iii). Penkia omio a ás é minimos pa ilhões odyklė (249258) e J. Jablonskio aisomas lis a de e os de linguagem (259280). Bū a e ce o de ans a o en amen o. Como jus amen e des e cincoa omio pag indu, como seisaca o p óp io au o P. ska džius, seu p óp io edaguo ame e is a A chi um Philologicum 1937 m. adosi, embo a apž ginis, mas in es igamasse e a aliadasi a igo J. Jablonskis e a ualinė lie u ių bend inė kalba. Como e indica o nome, aqui in e essa não só o legado linguíno de J. Jablonski, mas ambém sua a ual, í ida pa e pa imónio, aí ge al equilíb io, e nele o passi o c í ica salga um pouco pe sudido, acen os às ezes não logicamen e pe quiciando: jo ei asis caminho não só aisy inas, mas e ainda con inuan inas (ska džius 1937: 246). P ecei os e, cla o, conclusões d ilypum ou con con con á ia exp essiasasi a mesma concepção ge al: começa a pa i Edua do He manno da língua comuni á ia li uana ge a signi ica i osp ajam do idioma mokslui u ima omenyje seu 1929 m. s udio Die li auische Gemeinsche als P oblem de allgemeinen Sp achwissenscha (ska d 1937: 248), espe a na u almen e deducção expandido eiginio, mas... da eo ia comuni á ia li uana sob e o i o undaiko p incípios (p imei a!), seguindo em seguida a sua g amá ica, especialmen e lopaksę, iii e ambém gy um, sin is (s eikas, ney iska pada as, igualdade de adução do idioma) 109) como um odo (ska d 1937: 24) como uma consequência da eo ia das línguas comuns! Da queis a con as ada: laico apa eceu J. Jablonskis, p imei o ensinado kalbinis a, além disso, caip eikian amilia izado com ou os po os de línguas esc i as e seu abalho de ape eiçoamen o, ejei a deduk y inę ap io inę pažiū ą į ašomąją kalbą, ima ado au is induk y ine naujine pažiū a (ska džius 1937: 250), au amongs ga bingiausių gim ų (su ba ba iz ex e io is i ne yk gaijąada ais bu iidos balos lingą) eo ias eo as (nes saki e s i i) g ima, g g ima, g ima e g ima! Jablonskis, sendo clássico ilólogo, casualmen e na ida (?! J. K.) linguis iciamen e não y ęs nem de uma p oblemos (ska džius 1937: 266). Isso não é cla o, que P. ska džiu alo y a só in e ninha, sanda os desc ios?.. Be ig g ama icas é sanda os desc ição! A mais e dadei a limi ação e lamen aė inas con adi a as: nulėmęs isą olimesnį lie u ių bend inės kalbos likimą (ska džius 1937: 267) não cien is a... Deçim emecio ocasião esc i a em a igo P. ska džius no amen e malaba iza e ique as, como se em si p óp io udo de e mina i: classikinis J. Klima ičius. Jonas Jablonskis i au os kalba 13 ilologo, não pu o olbinis a (ling is a), nuėjo não abs ak a cien usnika, mas ealaus p ak iko keliu (ska džius 1940: 30 mas...3), a o inus assun os da linguagem ėmė g įs i... <> dados especí icos da linguagem e a pa i desses dados ex ajam dnus dėsiaipis, […] nos e […] mesmo pu a do nosso idioma (ska džius 1940: 305). Toks oi i Li uu os Respublikos (aTR não só Li uu os) empos dos jablonskianos undamen o. so ie ime is, gue a okie me is e ii so ie mečio s alinis inis i dese me is uščia ie a, laimė da , que neapozuk as kokiu eakcionie iumu ou damas suas bu žuaziniu nacionalis u. sukak u iniame s aipsnyje ame ikoje, i ažuo- e ique inius a aliações, P. ska džius pasako i jedno naujesnį: seguindo egula idade e cla idade, ele p incipalmen e comumba a linguagem busca a i s u o i n ių ( e . mano J. K.), i. y. e bos e comp eendidos, pala as ou posakių (ska džius 1950: 375). 1956 m. ins i u o de línguas e li e a u a li uãs im ado pe mi i con íns inis abalho de ciência publicação Li e a ū a i kalba (ki a dalykų eilė negu ins i u o pa adinimo!..) começamas do di e o Kos o Ko sako a igo Du įžymieji lie u ių kalbininkai. Algumas lemb anças sob e J. Jablonskį isso J. Balčikonio duoklė mes e. Jão p imei o posk. Jablonskis homem da sociedade! Úl imo Jablonskio lançados abundância de pala as, mas essa abundância mos a só dalely ę. Rim o zammojo e equi imo acadêmico maço é aqui amplus B onės osyly ės a igo J. Jablonskio papel Li u ians li e a u enės kalbos is o ijoje, embo a não udo acêp a e mažoka apibend inimų. Tu iningi e dalykiški Zigmo Zemaičio a empiminimas. Isso como en ada em impo ância dos jablonskianos e apa Jono Palionio compily us J. Jablonskio Rink inius aš us ( . 1, 1957; . 2, 1959). ilniaus uni e sidade do ka ed o de línguas li uanas assini oie P a a mėje ma kedima, que J. Jablonskio kalbinis legado em didelê impo ância da língua li uãs, li e a u a e em ge al li uães nação cul u a his ó ia (JablRR i 1957: 5). i omá cons i ui impo besnieji quan o à ciência e p á ica J. Jablonskio li os didá icos li uanos (5), embo a igo osa no sen ido didá ico a é 1922 m. Rygiškių Jono Lie u ių kalbos g ama ika. E imologia, que e des inada (au o iaus ou edi ó io?) idu íneas ins i uições de ciência, mas p imiausia os p óp ios p o eso es de língua a os, como espe a o au o , ainda ac escen ando: Kalbos m e o d i ko s p ašau из manęs ne eikalau i (JablRR i 1957: 183). i omas iniciado J. Palionio es údio J. Jablonskis e seu li os de língua li uãs (Palionis 1957: 756). explici amen e ala-se daqueles ado ėlių moksliškumas e cien í ica signi ica i idade: 1901 m. lie u iškos kalbos g ama ika de g ande signi icância 14 KalBOs KulTūRa | 86 po causa de que nela pela p imei a ez m o k s l e da língua li uãs (čia e con inua ci a osan ykis, <...>, ne e nos nossos dias não eque en esminių pa ikslinimų li e a ū inės kalbos bei no malizacijos p og se e . mano – J. K.) bu o eisingai nuš ies as li e a ū inės kalbos i a mių am a (Palionis 1957: 23). Pa icula men e le an ado é J. Jablonski a ciência sin aksés e sua no idade: do i o das línguas oludies, nau osakos e dos mais no á eis esc i o es oco e am exemplos selecionados, daqueles exemplos s u s i s e m i n i mu, à de i ação de sin aksés da língua li uanas d ė sn i ų, ambém com a de inição de mui os no os bons e mos, Jablonsky ez um belo começo a é comple amen e apamelhando os alunos li uanos da sin aksés i, além disso, con ibuiu quase à in odução da li e á ia sin aksés n o 1957 m m m m (Palionis: 49). Den o ii omá in oduzida J. Palionio um esumo, jun o e a aliado a igo J. Jablonskio kalbiniai aisymai (Palionis 1959: 554). J. Jablonskis do começo de seus esc i os a língua quase nada não di e iu, mas depois ele ischkyla já como g ande li uãos idiomas s p ec ia li s a s, como g ande a u o i e as (Palionis 1959: 47, 49), endo aisymų m e od e eo i n i u s bases em is de mul idões de exemplos saídaindiais bisiais das pessoas d ė s n i a i s (Palionis 52: 1959: 50). Tomo a ás es á J. Palionio 83 Pas abos (519532) e co eomųjų idiomas odyklė (533553). m. 24 de dezemb o de 1960 d. ins i uição cien í ica da língua e li e a u a li uanas da academia de ciências Kazio ul ydo leu um ela ó io ab e iado publicado IV . (1961) in i ulado J. Jablonskis lie u ių li e a ū inės kalbos ugdy ojas (515 i pla i usiška san auka 1518). Inicialmen e diz-se que d a ž n a i oi chamado de li uãs li e á ias ė u, maio seu u g d y o j u (ul ydas 1961: 5), mas depois u g dy o j u i mesmo suas ė u, como k a a i s oi pasakoma (ul ydas 1961: 10). abundan emen e ace adas posi i as e as mais posi i as a aliações quan o al a a de inição mais cla a e e e-se is o sob e nu o p e l nu s cul u a da língua li uânica e m o k s l u i (5), a igos į ai iais da linguagem, do idioma mo k s l o, embo a kl a u s i m a s i s sob e), J. Jablonskio lie u li e á ia e do abalho m o k s l o u g y m o o o (9), kū ybinę <...>papu , des inado a gai aks and ugbai, o k k u i k elik i k , o mo e e e e e k i k i k i k k i i i J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e a nação ala 15 mingas abalho g ama ical (7), e sua au o […] nep alenk as sin aksininnog a inių y inėjimų (5), pasaky a 16 anos a asando e sua implemen ação espe ė mais 16 anos. kas“, „sin aksininkas e o e i k as “ (11). min is, kad „ eikė ų išsamių mo- Embo a a dêluos, mas signi ica i amen e J. Jablonskio 100-yea oi ma cado po Kalbo y a V om da publicação de abalhos de ciência das escolas supe io es (1962). Vilniaus Uni e sidade do depa amen o de língua li uana P a a mėje diz-se que J. Jablonskis paskelbė kalbos ugdymo m e o d us, descob iu suas on es (5), mas konjunk ū iškai exila a-se, que o seu c i é io de ugdymo e en iquecimen o neigiamų s e imų į akų nesualo až liaudies kalba, no seu empo endo sido o único co e o, al ez já po es eu os (5). Além de J. Palionio edamojo a igo J. Jablonskis e a ual nossa li e a inė kalba (712), J. Jablonskis amplamen e apa ece como adu o e especialis a de adução (Dominykas u bas), c ianças li e a u a ugdy ojas e adu o jas ( incas au yla), amoso pedagogos (magdalena Ka čiauskienė). aldonas Pupkis discu e manusc i o deixicimen o. a iminimen os o nece Juozas Balčikonis (naujos), me kelis Račkauskas, B onius P anskus-Žalionis, Zigmas Kuzmickis, ma celinas Šikšnys, Napalys G igas, Juozas lazauskas, Juozas senkus. Jonas Palionis anuncia á ias ca as. m. lukauskai ės suda y a so ie mečio jablonskiana ab ange 48 posições (įskai an Pi Ta ybinio s uden o ou Telšių Komunizmo auš os), 7 deles J. Palionio, 3 diplominiai abalhosi. 1961 m. começa am a i Kalbos kul u 1 sąs. J. Jablonskiu a enção não mos ada, za a K. ul ydo edamajame Kalbos kul u ugdymo zada iniai a é 4 ezes mencionado leninas e isso unica pa eldė. No p imei o insj algos e a sucessi a de á ios e es udijinos, acadêmicos, e sé ios p oginių a aliamųjų apj algos za uquês e apa já bas an e aiški guiomis e mina-se. 1970 m. com amplo zammoju seu jablonskianą começou a noldas Pi očkinas. P o eção de Paminkles e k aš o y as companhia de ilniaus m. seção de língua Li uãs conselho em 1969 m. 2223 d. su eng ame seminá io eó ico oi o p incipal ela o ema J. Jablonskio linguagem undamen os e p incípios de no mimo, onde se az a conclusão: ku dama o ma e sua língua li e á ia nacional li uânica, suko o desen ol imen o de sis emas eo icamen e e p a icamen e baseados (Pi očkinas: 1970 11). Tada ėmėsi nuoseklaus i iamojo nis ams J. Jablonskio da bo. Pi miausia – 1970 m. – bu o mokymo p iemonė s uden ams li ua- seminá io (p adedamas de alia J. Jablonskio gy enimo ak ų ch onologija 640) e p incipalmen e moky ojams apyb aižos Jono Jablonskio leksiniai aisymai (1970) e Jono Jablonskio g ama iniai aisymai 16 KalBOs KulTūRa | 86 (1976). Em seguida kyama em d i omės monog a ia ní elimį P ie bend inės kalbos iš akų. J. Jablonskio ida e ob as. 18601904 m. (1977) e J. Jablonskis bend inês de língua puoselė ojas. 1904–1930 (1978). Inclusí emos eqüen es J. Palionio išplės inė ecenzija (Bal is ica X (2), 1979, 159–163), ku ioje pala as a aliá eis p imei o, no a o iškas, isapusiškas, apibend in i e susin e in i, mas, cla o, e p oblemiškas, p ieš a ingas e ginčijamas. De ambos os lados ainda algum quê ac escen ou e pa yškino es asys Keinys sua ecenzijoje J. Jablonskio he dimo y inėjimai (Kalbos kul ū a 39, 1980, 6167). a. Pi očkinas compôs e p epa ou pla os documen á ias jablonskianos conjun o Jono Jablonskio liškai (1985). suas apib aižas aos mes es pag undo p epa ou de alhesnę li o Jablonskio linguagem aisymai (1986). udo ainika o 1987 m. dak a o ( uome ina segunda) disse ação. anos de libe ação ap essando publicou em Jablonskio láš us nepa ekusių a igos, es udos e não publicb as ca as cole ó io J. Jablonskis. Es ágios e ca as (1991). Į alką s ojus aleksui Gi deniui p aplės as oda e assim di e sa J. Jablonskio cien í ico pin ikslas: pi masis de lie u ių kalbininkų é isapusiškai y inėjęs i e no s es ic amen e de inidas e lokalizuadas šnek os s is em ą. Isso explicin ina […]...> e a um ce o íngin u senso de sis emismo da linguagem, que cla amen e é no ado e na p á ica a i idade de codi icação. A sis emingidade da linguagem pa a ele e a bene mais impo an e, embo a explíci iamen e e não o mulado, no mas c i é io de seleção (Gi denis, Pi očkinas 1978: 28). sis ema ização c i é ious le an amen o é pa icula men e signi ica i o. 1982 m. Lbos kul u a (sąs. 42) es endė ė jablonskianos ema iką ai Kazio ul ydo edamasis Dėl J. Jablonskio pažiū ų į kalbą (316) (apie jį II sk.), An ano Lybe io J. Jablonskis leksikog a as (1620), Kazimie o Gai enio J. Jablonskio eikla Te minologijos komisijoje (2024). e des a esenha o esc i o isoladamen e in appa-se com o seu J. Jablonskio (e seus elhos pi m akos) concei o e seu p og ama eminim à sociedade (J. Klima ičius, Amžinas bend inės kalbos pama as, Biblio ekų da bas, 1984 10 3335). e ii anos da República a. Pi očkinas icou mais p odu i o au o jablonskianos. Neabejo inai signi ica i a mais é seu es údio Jonas Jablonskis no os pala as c iado . J. Jablonskio no oada os esul ado sem im imp essionan e: daba inėje lie u ių bend inėje kalboje (...) u ilizado 610 J. Jablonskio pala as. Além deles, exis e 470 pala as, que seu compõem, mas no discu so não adqui i o: delas se ia não comple amen e ykusių, su giu pagaulesnių naujada ų (Pi očkinas 2000, 10: 6). a. Pi očkinas de amai moksliškai! ma cou o g ande lingüís ico 140-á ia sukak į. Nea siliko e s. Keinys na e is a Te minologija (N . 8, 2001, 5064) com a igos- J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e nau os ala 17 niu 1901 m. Pe o K iaušaičio Lie u iškos kalbos g ama ikos e mos de ciência do idioma. Robe as Ged imas apa eceu numa no a ema Jonas Jablonskis e Li u iškoji gam o y os e minologija (Gim oji kalba 2000, 12, 48). Não sem a igo oi a e do au o des a ca a (J. Klima ičius, Qual Jablonskis ez geog a ia e o que com isso az-se, Te minologija 8, 2001, 727). A cul u a da língua (sąs. 74, 2001, 38) o neceu apenas J. Palionio a igo J. Jablonskis e a ual bend inė kalba, no qual se epõe seu já em 1979 di o men is pagal o i e sob e acadêmico de odos os esc i os Jablonskio (Palionis 2001: 8). Mui amen e e a iadamen e eagiu a 150° jubilei. As línguas cul u ais 83 . (2010) a é 4 au o es esc e em sob e J. Jablonskio ida e a i idade social (Eglė lukėnai ė-G iciu ienė, y au as landsbe gis, i as labu is, Gied ė čepai ienė). Gana comple os 2 a igos alo y os ilijas sakalauskienės Jono Jablonskio leksikog a inė eikla (3043) e Reginas Koženiauskienės Jono Jablonskio a enys s iliui (6683). Há e smulkesnių emos. R. Koženiauskienės a igo Jono Jablonskio de linguagem meilė, e ika i šiandiena (Gim oji kalba 2010, 12, 312) e čia mais um impo an e Jablonskianos paglapį. P incipalmen e do pon o de is a da e minologia J. Jablonskis mos ado s. Keinio no a igo Men ys abou didelį kalbininką i e minologą Joną Jablonskį. 150 h ani e sá io dos nascimen os (Te minologija 17, 2010, 8092). mui o signi ica i a ne p oginė publicação é o li o dise acinė zana yko a ydo idžiūno do lingüis a da jo em ge ação Jono Jablonskio akcen ologija (1997) J. Jablonskiu ne mais impo an e es udo de alho do assun o da esc i a. Gausia nes e momen o no amen e a. Pi očkinas. Seu amplo a igo E škėčiuo u keliu lydėjo kalbą į lie u ių mokyklą sma kiai p ašoka J. Jablonskio pedagogo i š ie ėjo ba ą. P incipal assun o čia – lie u ių kalbos eisių a siko ojimas i jų įgy endinimas pe mokyklą, a lie u inação ap endin os da língua li uanas g yninação, p óp io J. Jablonskio neleng as en ada em lie u ių mokyklą, in odução de a ian e comuns, seu ado ėlių, žodynėlio, p epa amen o de skai inių. J. Jablonskis labai puikiai pe cebeu que a escola é a p incipal ins i uição, que ins au a a na i a língua a u u as ge ações. A educação da língua é pa e da g ande a e a linguís ica da nação (Pi očkinas 20102011, 2: 11). a. Pi očkino a igo De ido aos não quais samp o a imen os sob e Jono Jablonskio kalbinę a i idades al ez sem necessidade, embo a na e dade e não insumin amen e, a i ma-se que Jablonskis oi não li uãos bk į ė is a auklė“ (Pi očkinas 2010: 10). i nea odo „ku kas keblesnis i (bend inesa linguagem) pai, mas mais impo an e assun o J. Jablonskio kalbinė a i idades a aliação pon o de is a se ela 24BOs KulTūRa | 86 Šiauliai é ambém das línguas das pessoas esliežis skuodas, mosėdis, salan ai, Kalnalis, T e ai, Geg ėnai ( . y. žemaičiai), . p. F. Ku šai is (lKŽ i 1957). I is seek é K. Jauniaus, a. Juškos, 2. sieksnis m. miežinis, 3. siekimas anka a. Juška, . p. k ano siekis, pa ankos siekis (lKŽ Xii 1981) p opósi o não subs i uičiami! Exis e d iekis (: d iek i) Geg ėnai (lKŽ ii2 1969), pliekis (: pliek i) G ūžiai, skaisgi ys (lKŽ X 1976). de s ieg i emos e s ygis, e s iegis (no ma), só s iegas (žmonių kalbos), da s aigė s aigis s aig is e K. Jauniaus pada y as s aig as (lKŽ Xiii / 1984). sie i e sija, e siena, sielis, siẽ as, e sai as (lKŽ Xii 1981). mui o b e emen e ainda é p eciso menciona : c esce e ūgis, e augis, e ūglis, e umo (šiedu di e encia signi icmėmis); au i e au ai, aklė, auklas, aulas, e ùlė guls inis dūm aukis (sin. ba as 3.); kliū i e kliau is (i kliau is kliaudis kliauda), e kliū is / /; lūž i e laužas, e lūža, lūž ė (i lūžis eikiau de lūž i, e não lauž i); pjau i e pjū is, pjū is, šienapjū ė, e pjaunis pjaunys, e pjo is pjo a pjo , šienpjo ys / skliaus i e skliaus as, skliau as, e skliu as; imp us i e spūdis, spūda, e imp uda; g i a e shūkis, šūksnis, šūksmas, e shouksma, e šūkolas, e šaukola(s), e Šuklys, Šuklia, e Šuuklys; šliauž i e šliužas, e šliaužlys; auk i e ūkis aukinys, e aukinys, auka, aukis, auksmas. Na língua i o įsismaginus balsių kai a às ezes sai o a dos seman inių comp ehensamumo limi es (ulė, ūkis), oco e es anho homonimiškumo pe igos: maigūnas (: miego i), ša as (: šus i), sodyba (: sėdė i), desen endamumo: paūdė i (: paaus idė), ū (: aus i), ūdis (: aus i). Na con e sa comum isso é inacei á el e já incon enien eada: linus b uk i b uk u ė, b uk u as, p ieb ukas, izb uk ą linų pluoš ą ou gal enas b auk i b aukčiai, b auklys, b auk u ai, b a as, embo a ique o mais comum b ūklys (: b auk i), e não b auklys, lieka (ne e imologiz necessa y) b uknė (: b auk i) como e sodyba, pois e a a ian e de nama ch sėddyba (nam) š nem si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si si . Pa ies J. Jablonskio 1915 m. i as balsiakai inis a ian e dėmėda osi kalba (JablR i 1932: 188) já há mui o empo gene inėje alboje é anach oniškas. há mui o empo pa eikš as nepas sa is ação po ediniais sem kai os: como ao lado sen i são pojū is, assim ao lado c esce de e ia se p ieūgis (Pi očkinas 1970: 10). P ieūgis já jus i icado, po que há e augis, além disso, é p eciso olha as signi icações p ieūgis se ia ū g io apedas como p ies o is s o io apedas, e p ieaugis é p i a ug i m o dydis. Pojū is é de sen i (suslėmis!). Jus iça, K. si ydo pajau a 2. pojū is, ju imas: cinco pajau imai, cincoos pajau os (Cla is Ge ma- J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e au os ala 25 nico-li huana (~16731701) i 729), klausos pajáu os lRKŽ (lKŽ iX 1973) pajau ão ligou com (pa)jaus i, plg. jausmas e nuojau a, p iejau a, a jau a, zauojau a. Ilgai usa sensí eis zaleido luga niekada nebu o bend inės kalbos ak as. Teisingai pasuko a. Ba anauskas – pojūčiams, assim e pajau os con o á eis do que pajau imus. Negi neski iam isicos edcio, alkio pojūcios de do espi i a pajau as beleza, libe dade, de odos os humanos o oidade, iden idade, san os, gilios? !. dis inguam an igamen e pajau a pajau imas, sen imen o lK 1950, li os. cas pajauciama, sen imen o DŽ1 1954, li os. jausmas: Ši dis apsąla, milha esčiai pajau ų pabunda DŽ2 1972 (i mais a deni leidiniai). di e i po y is e expe iência, pe spec i a e pžiū a, pok ypis e pak aipa, po eiškis e pa aiška, pos ūmis e pas ūma. e não há mui o. Só p eciso pau au o iden i ica com sen imen o plg. ação e e ei o, conque eica, in e eika, iso e pai oco, zombo a, luxo e poplūdis, išplūdis, pe e smos e pe a a... Alguns Quem sonhou s yp į, mas en ão al ez e não sonho a alguém pode encon a is s yp us (ypač s yp ų). a. Pi ochkinas sem a s indo p i a ia J. Jablonskiu balsių kai os a sisakymas (a nebu imas) a dy ų sis emą, mas jaunag ama ikių absoliu inį dėsningumą (Pi ochkinas 20112012 22: 4), baseando-se J. Palioniu (i la ių enciklopedija), e o de empo, depois exemplos de moky ojai e c. mos a que dėsnių absoliu inimas (Pi ochkinas 20112012 1:enk and J. Jablonskiė). Talesas con ad a imen os a si al ez não icassem lemb ados, que aqui a necessá ia pô ção ei o ha endo aí o leal J. Jablonskio aluno J. Balčikonis cons an emen e en a izado a bū iníssima lealdade a e dadei os ac os da língua i a ( esgun ingamen e di o em uma i a discussão: P ieš ac s e me a onijos dėsniai mus mu il i!). Isso sabia já e K. Būga. Inciden emen e, ou imen o e co ação êzia i os eqüências desses excepcionais ac os de linguagem não se conhecendo! ejeição cega (ou só emseamen o ejei a ). com es uden ais não di icul, mas leais u ilizado es comun inês da língua p ibloškiami. Neužsu a J. Jablonskio 1922 m. eiginio, que p eesaga -ing indican i pap as ai daik o i d au s, išeinançada equen emen e ou às ezes aikš ėn peculia idade (Pi očkinas 20112012 22: 4). Demasiado inde inėž a comumen e, mui as ezes, às ezes es i amen e sepa i i -ingas nuo -ė as, -o as, -uo as. De onde sai o kūninge ( kūniškas!), s uomeningo, liemeningo, k ū iningas, k ū inga, pe ingas, šlauningas, blauzdingo? Mas ba o o! Po que empes uoso, chu oso, mas ensola ado, en uui o? lKG i 1965: § 966, p. 556558 explica mais de alhado e ge okai di e en e. Tak ingas e čia de ko o plg. e iškas, disk e iškas, i oniškas, melancholiškas, logiškas... 26 KalBOs KulTūRa | 86 Mui os, mas ealmen e não sem necesalo, sugaišus empo de shalikelių (com klys keliais) ol a a em jablonskianos caminho. aqui pe o e esamas seu im. seniai bu o žinoma, kad nemažai žymių Eu opos kalbininkų „nemaža são u ilizadas e ainda aindainaudam às mais ma can es ob as de J. Jablonskio (ska džius 1950: 379). a. Pi očkino é amplamen e explicuada e complemen ada ago a com o a igo Jonas Jablonskis zymių užsienio kalbininkų aki a yje (Mokslo Lie u a, 2010: 19, 1, 12; 20 12, 15). Tem mesmo (Mokslo Lie u a, 2011: 3, 12) zana ykės Gied ės čepai ienės i algi do malakausko a igo Ku iš iesų gimė Jonas Jablonskis de e minado exaclus o seu nome na al. 1992 m. oi edi ada J. Jablonskio s ainio, sese s ma y ės y o, eisininko mo iejaus čepo P isiminimų pa e Sob e zymųjį kalbininką Joną Jablonskį e seus p óximos e pa en es (80 psl.). Em 2009 m. o museu nacional da li ú ia lançou Eglės lukėnai ės-G iciu ienės cons i uída a empimen os e ca as li o com ilus ações Kons ancijos e Jono Jablonskių šeima (248 psl.). li uães in eligen es da amília aspek u esc i a Juozo y au o uzdilos ecenzia Desde p a ynų i dėžučių naujam gy enimui (Mokslo Lie u a, 2010 11 12). Gim asis pala a em 2010. expulso uma conjunção.), Memó ias sob e Joną Jablonskį (suda ė Gied ė čepai ienė, lionė lapinskienė, 472 psl G. čepai ienės e desc e e como J. Jablonskio ob aikslo yškūs излiekami ou, deja, blankesni, šešėli b uožai; com ilus ações, . p. Žodynėliu, au o es biog amas, on es bibliog a ia, o og a ias ap ašais e localo a džių odyklėmis. em Vá ias his ó ias e enciclopédias Jonas Jablonskis é desc i o como se in ei o no mado e cien is a (sabaliauskas 1979: 193), que p imasis […]... ėmė exigi que o b anduol de línguas comuns e sua base de c escimen o subsequen e cons i uíssem […] uma língua comum[…], eo icamen e consolidou...[…] uma língua comum, su o mulou os p incípios no ma i os da língua comum[…] (Zinke ičius 1992: 14 156, 152, 152); pada a g ande língua e dos li uanos 23i, especialmen e sin aksei[…] (Kenc: 1999: 274). Cois mais adian e, o mais en a izado seu sin akses ciência: gana p ecisamen e cien í icamen e desc i a lie . lingu. onologinė i g ama inė sanda a, padė i sin aksės mokslo pag indai (lTE i 1978), lie u ių kalbos mokslui i p ak ikai labai eikšmingi i sin aksės da bai (TlE ii 1986), u ėjo didelę į aką lie . lingu. p ak ikai i mokslui, ypač sin aksei ( lE iii 2005). Kol inalmen e es a... quase mažmožis sa o iškai sulldi i mažlie u ių kalbą i su alkiečių a mę, os ambos ha moniza (Zinke ičius 2013: 379). nuopelnus p o e icamen e compa ou com nuopelnais 1930 m. J. Balčikonis p isky ė J. Jablonskį p ie „ au os did y ių“ – jo okių žmonių kaip y au as Didysis (Balčikonis 1930: 169). 1999 m. li uu os adio e ele isão su- J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e nau os ala 27 o ganiz uas 100 į a k in g i a u s i ų XX a. eleições de pessoas li eu as J. Jablonskiu eko 12-oji luga . Isso indica uma ce a i s u o m e n ė s sup a imą, po an o neko ek iška mui o le an a em compa ação com K. Būgos 61-ąja (Pi očkinas 2000 10: 2) ele mais ácil de en ende pelos p óp ios m o k s l in i n ka m s. Byje, J. Jablons os s pe c i al i s a s. <...>. com K. Būga nossa ciência da língua cessa do p incipal seu sh u l o, diggio kis K. Būgos e ę labai sup a o: „K. Būga bu o ienin elis mūsų kalbo y- seu y ė j o ( e . J. Jablonskio J. K.). To šulo, […]...>, cessa e odo o compa ado es udo das línguas indoeu opeias, mui o que semiąs do nosso idioma (JablR i 1932: 263). a menção do nome li uana compos a pelo 1000-mecho dos li uanos i šk i l ia u s ių žmonių šim uke (uni e so inės lie u ių enciklopedijos mokslinė edakcinė a yba i konsul an ai pa eikė są ašą 300 supplemen ų akademijai, ku i mokslė i a ankė 100) c n o log i š k a i es á e Jonas Jablonskis kalbininkas, lie u ių bend inės no mmin ojas, e Kazimie as Būga au o a h oo y os lie u ių i y inė ojas, Balikon, and Juozas Jablonis kalbininkas, iš ikim Jono adi ionski, one o he mos p ominen Li huanian speake s o he Li huanian language (100 000, 2009). Conclusões Jablonskianos caminho se consiglos o em 3 nãoalgas du ação, g andes emá ica de in es igações e he dimo sclaidas di e sidade, quan i idade e qualidade a psnios: i aš om cinqua omis, p imei os alo ações e apibend inhas, depois de quase buščios in e uquom aš om d i omis (com gausius conc e os ais ais explicações e alo ações), ida e abalhos s udio, keli apž alginhos i a iklai (didži e žininkai Jinamčikonis i Jusi Palionis) i k i m o n og i n is; ii a. Pi očkino m o nog a i n is con abilizando desde acessos 1970197719781987 não sem ou os au o es (da e J. Palionio) signi ica i o, mas e oko apa ecimen o mais a iando ema iká, às ezes omando samp a os e a aliações; iii p o m o n og a i n i s, indoindo em widį, di e si o ę, . p. complemen os não sem i aža imosi, minulimosi e signi icamição(si), mesmo con ainimo(si), mas sem essencialmen e no as a aliações ou mais sé io empenho em essencialmen e pe e e (i em posi i ames pusnęę). J. Palionis quase oda e aído, a. Pi očkinas a i los e p odu i os, aspec os dos au o es gausėja, no a (a eno ada) monog a ia nãoi odo, pode nem neb ęs a. Pe iodização Polí ica não se ia obje i a, po ém a odai a em ela mos a iam esul ados elação de libe dade e não-libe dade polí icas e acadêmicas condições e possibilidades. Úl imo in e alo, que quase coincide com os anos de libe ação e da libe dade d ide- 28 KalBOs KulTūRa | 86 cen omečiu, a elação da libe dade acadêmica e do inanciamen o de p oje o a é hoje diminui jablonskianos gausokų esul ados de meno oką signi ica i idade. Não cada publicação (i a igo au o iaus) aqui mencionada po causa aps o e obje i o que osse melho e , o que já e assim is o, e isso, o que em mo almen e al i e o que não só p agas, mas e ydos em k ei in i J. Jablonskio imagem. Ou o essencial desman elamen o, aqui nãoeksplicuado, se ia eminis. J. Jablonskio es udo da linguagem ciência e cien í icinas p á icas ba as e especialmen e sua p opo cionalis a aliação, mais p ecisamen e ainda insu icien e mesmo os mais impo an es es udio e às ezes a é mui o con adi ó io não sem dile an izmo e a é nihilizmo a aliação é siek elėjęs pa a o a do bom senso e deco idade: J. Jablonskis não cien is a... sociedade, ao con á io, in oduig a: só kalbin ( ão e onde ele é um daquele cem). Semciclados ele imagina-se apenas da linguagem aisy oją... uma das es ima ões ši okio di e sidadeopumo azões é a de que J. Jablonskio lingüís ico abalhos p incipalmen e só classi icados, a amen e hie a chizados, e se pa a cima ele eliama sin aksė, isso ealmen e quase gene inė eo ia da linguagem nunca. Hie a quia se ia oda e dadei a só apêndendo oda J. Jablonskį como in eg alią pe sonalidade e seu empo po o mascul. Pčiam pa a ele a hie a quia, sem abejo, oi aiški como dia e isso cada dia. No en an o jablonskianoje, se quan o explicėjan i, isso neiš yškin a e nepada y a sua key u. Lá inclina-se um es adís ico de um lingüis a a aliação: ele e um dos nossos nacional egene amen o líde es, undamen os do es ado c iado es. Kalbos no minamąia a i idade Jablonskis conside a a uma das mais impo an es le u ismo e li uãos es ado de c iação o mas ( idžiūnas 2000: 1, 2). aqui o echo do caminho não umphas, mas unagus, e a cama sobe. 2.JaBlONsKiO KELRODŽiai TauTOs KRYŽKElsE Não da ciência da linguagem começou J. Jablonskis, e a pa i de sua i ência de esa e apoio, de pa ynês amo adiamen o. 1883 m. Auš oje esc e e: Jauni lie u iai g įždami isz moksla iecziu médium e augsz uju sug įź a wi h истин свое giminēs и языковую любовь, no in всю науку на чумом языке и imoje d asēje i a ga ę. Pagi inas i a jų iszsilaikimas i neuźszaldimas i s emenkiausios части meilēs ē inēs (JablR i 1932: 3). Como kūdikis júga o e obando aides e libe esnês condições como bi ė kibo à pau os e abalho de linguagem Vilniaus žiniose: u e esemos oda me ę lopy ies skylė us seu pau ao ogus e a i in i sua ainda não nuudjuū usi xakeles (JablR i 1932: 74). Pla ų J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e au os ala 29 a igo Apš ie imo eikalai 1906 m. Lie u os ūkininke baigia aiškia au os gai e kad žmonės galė ų pagalius não só com as mãos e pe nas, mas e a cabeça abalha . O abalho é e smė do lobio das pessoas. iluminação gi e ciência dão não só lobį à nação, mas gy a ą e elicidade: uma nação, que eme apenamen o, con aja ação 10-yea į dos anos da g ande gue a, quando nexogimos, o que des ina nos isuome sku s a, nyks a i mi š a“ (JablR i 1932: 122). Didžiojo ilniaus ecebe (JablR i 1932: 193) lemb a p incipalmen e lamen ando esse con aja ação pessoas í imas e uma coisa da língua das gaudas nações: man, lemb ou, oi sob e iesiokčiasi endo, que meus eus amigos, eškodami sau ieas, se ligando a odos os iguais, s umia b um e b olius, g ainčius suis, só um abalho, nem um mumisnek mum (Jabl i 193:194). Que no o cen eme io J. Jablonskis pas ou esc i o es e lei o ojams a do ėliu (lie u iškų mokyklų da nebu o!..) ašomosios kalbos g ama ika su sa i u o iginalu sua c iação como žmonių kalba, isso oi eliz de dois coisas ame ikos lie u ių sumanymo e J. Jablonskio į ykdymo coincidência. Sem dú ida, J. Jablonskio abalho aqui é o mais impo an e decimiamas. E ele ge almen e a ua a um só p óp io e kū ė, e gai es ma cou e a si, e kalbai. 1892 m. Va pe K. Obelaičio slapi a džiu u u oimas pai da esc i a da língua pelo nome Kalbos dalyki anunciou a p imei a do idioma aisymų e seu ugdymo a igo. Passei pelo mesmo nome deles o am dezenas a é Laik aš inės kalbos dalykų 1930 m., isėjusių Kalboje já após a au o iaus mo e. No en an o, em 1915, quando g iaudėjo pik i, não sabe o que Li u ai lemsian ys ka o die ai, a kampiame èliže esc e eu já mui os anos execu ou o seu c edo de linguagem. Pa adino Kalbos coisas no luga e assinė R. J. ( . y. Rygiškių Jonas). P imei amen e oi imp essa Vai e com paan aš e skliaus ose Desde um idioma manualėlio, depois 1916 m. no seu p óp io suda y oje de idiomas de ensino num li o de Va go mokyklai aqui já in i ulada Kalba (Kelios laidos min ys). Ela oi ans e ida mui as ezes. Depois 60 m. 3 pon os des e a igo paci uo i do au o nas e is as c ianças Ž aigždu ė, eles palidė i com as seguin es pala as: siaučian as empe as da P imei a gue a mundial, i endo longe da li ú ia, já quase comple amen e pasiligojęs, p eslėg os ė ynės ilgesio, J. Jablonskis sugiedo įk ėp ą himną gim ajai kalbai (Klima ičius 1975: 8). Re e indo-se p imei aja paan aš e a. Pi očkinas não ilindando decla ou: Tas ideias, isi elmen e, não o iginalias, mas e s os, como indica paan aš ė (Pi očkinas 1978: 74). Mas J. Jablonskis, o que alo ęs ou com quem ėmęsis, ap o ei ês, sąžiningamen e indica a o iginalą ou on e. e lendo a en amen e J. Jablonskį: Kad nossos 30 KalBOs KulTūRa | 86 po os não caninos cainelių, pasakų, mįslių, pa a lių, p iežodžių su ašy ų, mes ejui, sace do igu e esc i a o (JablR i 1935: 191). Pois aqui ala-se cla amen e sob e aquela logo u u a u u a nosso li o de uoka enebū ų m ū s ų k a l b o s a d o ė l i o – šių dienų s uden ui, linguagem li o de lei u as de linguagem, onde línguas ap ende-se i as de exemplos de ex os, e não de g amá ica (no a ela J. Jablonskio em 1901 ambém in i ulada guia, segundo didak iką ealmen e não há li o de ex o). ca as ao sônui Kons an in de o onežo 1915 m. ou ub o 16 d. (sen. s il.) J. Jablonskis ei aujasi: a não Pe og ade kokių a d o ė l i ų l ie u i ų k a l b a i (lie . pasakų, is. įnamių, Žiupsnelio e c.)? (Jabll 1985: 144). Pi očkin obse a que na época J. Jablonskio nos a igos de linguagem a si ado mais publicis inių elemen ų seu exemplo como apenas s aipsnelis Kalbos dalykų ie oje, cons i uído plu išoš o a o izmų (Pi očkinas 1978: 74). e mui o mais a de pa a ele isso só sen enções cole inėlis, in oduzido an aš e Kalba (Pi očkinas 20102011 1: 11). Seu man ido, que a Kalba Jablonskis ylėsi sužadinsiąs isuomenėje no ą moky is p a ilingos, liaudies kalbos dėsniais pa em as bend inės kalbos (Pi očkinas 1978: 75), mas nem sąsajas com mencionada escola ines skai inių knyga, nem au o iaus in enções, gen o sa i umo, empo d asios, deja, nema o. Kazys ul ydas ambém não se a e eu em es a J. Jablonskio publicação olha como em suas p óp ias o iginais, e não e ines, embo a assinando asume esponsabilidade po ela expos as idéia, […]>, como se as conside ando suas p óp ias (ul ydas 1982: 4, ainda 15). Não comp eendendo ou despei ando, o que sen ia J. Jablonskis na c uzkele a da nação, seu co ação, oz, p eocupação, a é gêne o, es ilis icos, olha em aquela nação linguagem mani es o de odo opos o iamen e, como em kiekiegoś badainė ojo pazyū as em escolhido um obje o de pesquisa, esolução de p oblemas e sepa i os seus aspec os, e isso lemią os es udos eache s and li e a u e me ai 3). (ul ydas 1982: Ve dade, K. ul ydas dis ingue gene alos pon os de is a em linguagem, specialuosos seus obje i os de ida e abalho, a e as e p inha p incipal di ecção de abalhos, po ém es a pó ua e obje i os hie a quia de en a i as e di ecção embo a não di a ( a lingua!) aku oscen me a aqui mesmo ela é deixada be au ė abs ak i: Taigi nos aqui domina p incipalmen e em Jablonski como a maio conquis a da his ó ia da humanidade (ul ydas 1982: 3). Mas neko ek iška J. Jablonskį desc e e como kiek ieną y inė oją ele oi o p imei o, cio bemėjas, seu zamójis, esz as, obje i o não de es udos, e de Jono Basana ičiaus Auš os e de seu p omadin o inco Kudi kos Va po. P imei amen e não comun inês línguas, e na i a au os linguagem gy as ies, sua peculia idade lie u iškumo, pu euma puoselė ojas. a pa i shi o adosi cien í icine unda ai e ke es, mu enas. e pesquisado , e c iado . seu ke- J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e nau os ala 31 leie inha e mui os in e e dy ojos uns e am só nesup a ingi ou d ąsūs neišninkų o am menos impo an es, a gumen uo ai, apoia am, beje, às ezes a é pedido, cien ingasis manėliai, ki i – ne a žaga ūs neigėjai, pik i niekin ojai. sumanių pagalbi- K. Būga, mas a maio ia de olo nep ilygo conhecanymu e a kaklumu, um só J. Balčikonis bemaž. 1915 m. J. Jablonskis sh iesuomenei e 1916 m. mokyklai belžiai, į aigiai, pap as ai pe sakė gai es, as quais oi publicado já em 1901 m. g ama ikoje. Jos P akalboje, os pasakês, o que é g ama ica, uoj imasi aiškin i y p a i n g ą l i e u ių linguagem undą: Linguas leis e peculia idades ciência de i a da linguagem das pessoas: <...>. Onde […]...> é nemaja esc i o es, sup a usių pessoas espí i o da linguagem […]...>, ę é possí el p opósi o da g amá ica e ais esc i os usa . <...>. Ou ossim p ecisa agi -se uo- a pu sus a y ojui da língua li uãs manualêlio. Jisai em oda a sua ciência basea sob e pessoas da língua leis, po que nossos esc i o es eles mesmos são mui as assėmem sua esc i os linguagem <...> em línguas es anhas leis. <...>. <...>. E a língua das pessoas consumindo pa a ins de g amá ica, p ecisa se a sa giam: <...>. <...>: de es animais línguas ing essib o ê nossa kalbon não só mul idão de es anhões pala as, mas e nemaja enómenos, que e š e polishia nossa gen e língua. <...>. Esses lixoes p ecisam paga pa a sepa a dos g ūdos, […]...> (JablRR i 1957: 59-60). Ši ą undinha seu odo abalho de ida e c ia i idade pensį maio usiąją gai ę J. Jablonskis glaus ai é colocęs ainda an e io men e 1890 m. K. Ob. slapy aidžiais Va pe publicada em mykolo miežinio g ama ika os ecenzijoje: No in sus a i kalbamokslį e budu ensiná- i os ou os e esc e e , é p eciso, cla o, pa iu bem en ende as eg as de ou as línguas exguldadas di e amen e de pessoas e daqueles esc i os, nos quais homens abalhš us euni am nemadas mus mus musas de canções, mįs (mink), pala as, pa abéns e conselhos. Dos ou os eikalos medegą g ama ikai pode sem i só uoka , se seus esc i o es são eles mesmos p ėmę seus abalhos sob e pessoas de linguagem (JablR i 1935: 3). m. J. Jablonskis começa não da língua dos homens, e do homem e da nação: 1915 A linguagem é o e lexo da ida humana. Falboje a nação apisca, o que esen i, o que ale. Na língua da nação es á exibida oda sua na u eza his ó ia, es ado peculia idades, alma, espí i o (JablR i 1935: 190). P aleidê 12 pa ag aipícios acessamos duas no mina i o eikalo e e odas: Mišinys, nem es e nem aquele, e es e e aquele kalboje ne a ka, silpnybė, amsybės gal oje. Des a ka, silpnybė, a sidade na cabeça mis u a, nem es e nem aquele, e es e e (JablR i 1935: 191). 32 KalBOs KulTūRa | 86 Como 1890 e 1901 assim e 1915 m. no inal seu c edo ka oja: No in seus idiomas ap ende e i depois com seu plunksna in pessoas, é p eciso mokė i p incipalmen e pessoas caninos, con os, p iezodžiai en ende e suas iquezas de linguagem b angenybėmis s ebė ies. aquele alboje Nes e p opósi o é p eciso le -se equen emen e e g andes esc i o es, esc i o es e mailinhei os ob as, aquelas suas ob as, nas quais são emp ousias e dadei as, g andes pessoas ca ac e ís icas da linguagem (JablR i 1935: 191). J. Jablonsko des e ex o in ei o a au o idade dos assun os da Pala a cla amen e a es a a idéia iguba iden idade e a iden idade pa cial do ex o, bem como a peculia idade do espí i o (mossos po o, espí i o do po o, língua do po o, canções do po o, ilhos do po o e da mãe do po o) e a peculia idade da léxica (pal oje i š dė a p igim is e sámois, em língua s u d ūs s i sielą, i š k i l u s i o s i o s s s i s i i i s i s i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i i Deso deka […] na cabeça mis u a […] na ala. Como aqui dois amosos kalbininkai (su jais odo bū ys humani a ų) en a am em es e eo ipo spąs us. Seu nome dilęs sudilęs Jablonskis da linguagem aisy ojas puoselė ojas ė as /. O abalhos gui ios não iuzė. mikalojus Daukšos impo an eąją P akalbą, há mui o isga sin ą Va po, acabadamen e Ju gio lebedžio, a. Pi očkinas 1990 m. anunciou sepa adamen e publicações (mikalojus Daukša, Pos ilės p akalbos, ilnius: min is) com seu acompanhamen o a igo (3846). le an a o c edo de J. Jablonski não e a p eceden e... K. ul ydas, omou do li o numé ico um ex o desag egado em 12 pon os, adicionou os mais longos luga es banaluks, cinzas, espaços neg abius comen á ios seus p óp ios apon amen os e es esso ipo de explicações (ul ydas 1982: ninguém e dade, šiši ais nusak (4), iš (10 ezes le an ado), aip nusakomas, e dade, in in en ou con i mando (1 con i ma, isso, en endendo, não du ida ), (1), 1 epe indo (13), acen ando ( oca) o signi icado com ou as pala as (1, hoje em cima ). pon o ii aclamen e e boni amen e desc i o elação de língua e nação (4) comen a o ios le a em li uanos habi ação de espei o exp essa casas, mesmo com seus p e eiksmių (K. ul ydo es údios obje o!..) da ybos izgalėmis (9), mas não em casas de linguagem nação e não em casas da nação Es ado... Shi as J. Jablonski c edo, nume ado po pon os, mudado de nome Jono Jablonski pensamen os sob e o discu so publicado no li o Kons ancijos e J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e da nação ala 33 Jablonskich amília (229). Necessino uni e so iníssimo, mais acessí el seu escla ecimen o mos ando his ó ico e dando ak ualas signi ica i idade. há mui o empo dize cla amen e que J. Jablonskis e a não sóis seu empo a sei limi ado, desse empo cons angido, mas ao con á io m o d e n u s po o homem, mui o bem comp eendido a ques ão de isqueb ação e bem pa aicês em seu século meio en ão mais bem Ry ų Eu opa, ano Kunde os, milano pequenas nações pá ynés, zioig koją. To nações de jigio bū a la gous isapusiško. Nau inis isensi ização não só pe dida libe dade a siko ojimas, mas e no os c ia i ie au iškumo aki ačiai, nau os k ea i idade p og amas mode nizações. Jono exa amen e como J. Jablonskis (ele p imei o!) p og amicamen e 1908 m. Vilniaus žiniose mikalojus Kons an inas čiu lionis ašė: lie uškas liaudies dailė <...> de e se a base da nossa dailė, ela de e le an a seus p óp ios es ilos li uanos, ela é a nossa o gulja, po que aquela beleza que em sa aiis é pu a, o gul i e li iana (mi u lionis 1960: 279280). Depois de anos Vil yje sob e música, que é humana impo biusiaji e pi mu inė kalba (čiu lionis 1960: 295), ainda com ši dgėla, mas já e com espe ança: nė a ainda dela, e aquele que é, isso a y um apža ė as pa imônio, e po ele u iliza es, é p eciso pa a bu ų conhece a pala a, é p eciso se pašauk am. Essa iqueza eside em nossas canções, <...> (čiu lionis 1960: 286), só česlo o sasnausko Ku bėga Šešupė e Já sla iai e olilo bu ų pala a as as: iškyla aikš ėn a ik ai lie u iška s yga al es anha, elha, nepagaunama gaida, que hosppa auja em nossas canções, an es amžius ab icin as (čiu lionis 1960: 287). Mas como e J. Jablonskio idiomas, assim e m. K. čiu lionio, č. sasnausko muzikos kelias oi p i ioglin as k ailiausių kliūčių: mūsų muzikaliniai aka ai não só com lie u iška muzika, mas em ge al com muzika nada êm em comum. Mas ainda pio , que nos ilas Li uanas começam pla in ies as chamadas no as canções, cujas pala as mui o poe iški, mas gaida ão niekinga e in e nacionalinė, que biau u e ou i . […]...>, by só no a, e elhas canções ai pa a kampą e esquecidas nyks a, […]...>. e assim a ai aze nos dias da essu eição da nossa nação! (čiu lionis 1960: 288). 1910 m. so ijas čiu lionienės-Kyman ai ės li o na Li uânia, onde bend aeu opinis lius mode nizmo modelis, <...> a g ęž as į lie u ių au osaką“ ( y au as Kubi- llEnc 2001: 340), inse ido m. K. čiu lionio muzikologiniame a igo Sob e a música já se ala e sob e en inho: Cada po o de música, espė odando e c escendo, não cessa de suas sepa adas peculia idades, po que ainda a abundam os composi o es, que, sendo ilhos de sua o ínia, ecebem dos seus pais amanhã com o sangue e as suas, mui as ezes, não sen indo, as suas 40BOs KulTūRa | 86 línguas como cole i o de alan es sobū imo de di e en es e nosos meio (de Сoссюр: 260), mas unila e almen e e p obėgшмай p incipalmen e alboje na u almen e glūdi e nosas ou nação, inalmen e e au os (e ninės ou so signi icaėja e comunica i os meio são duas (ai ių au õs), mas a p imei a pe da é o pe igo de pe da da nacionalidade, p imei o pakopa ou e úl ima galas. mui o poli inės) su elkimas i į als ybinimas. Tik labai e ais a ejais kalba – e no- a os casos de keliakalbių e nosų consis endo-se suecica ų ou belgų poli ικές nação, e a segunda neda nioja. espanų (kas ilų) e nosas espanų poli izada na nação so e o es au onomias p e enções de ca alonų ( aikiai) e baskų (i e o is ais ines). Pounijines li u os Didžiosios Kunigaikš ys ės poli inė au a, quando i o lenkakalbe ( ik liaudis pe maneceu quase lie u iakalbė), pe deu es ado. Sube noso (po au ės) egional do Žemaičių pa io ismo, p incipalmen e é linguíno, é nico, cul u al, mas às ezes esgo ado pa inių adukų... lKEnc 1999 e 2008 nem linguagem, nem linguagem unções, mesmo da língua li uãs não... Exis e mui o sé io adelės aleckienės a igo bend inė kalba de uma pa ág a o de inição e 3,5 p. bend inės lie u ių kalbos is o ija. Bend ines eo ias de línguas (a eo ijas), eu opinas ou pelo menos kaimynas si uações, pag indo e in e ac eicos com a mėmis não omada. lE iii 2003 y au o amb azo glaus ame bend iné idioma a igo g eikų koinė, okiečių i usų bend inių kalbų sus o mação undamen os, mas a é de alhamen o e ak ualidade nos olo, nosso peculia idade neiš yškin as. a. Pi očkinas indicou a minį se bų i slo akų, knyginį (X i a. pab.!) čekų bend inės kalbos pama ą (Pi očkinas 2010: 10), mas nuošaly deixou nos ne olimų usų labai sa i ą d ilįyp: Rusų bend inė kalba susida ė laipsniškai usi ikując i de inan p ie usų a mių s a ą bažny inę sla ų kalbą, pag įs ą makedonijos bulga ų šnek om ( amb azas E iii 2003). Requi ía ac escen a que ikinacionalinas epochos bend inė usų kalba (литературный язык) e a só knyginė, a nacijos bend inė kalba augo em šnekamosios liaudies kalbos pama o (KPP 2003: 307). publicando o p imei o acadêmico diccioná io bend inês de língua usas do al oš uomenês (que en ão exis i a e p ancūzakalbės!) léxico es i amen e sepa ada simples liaudies (простонародье) leksika e assim suscu ė p as ašnekė (просторечие). e ago a bend inė usų kalba, embo a nenhuma bajo kalbė, é conside ada con aybe liaudies lingua: às e i o iais e sociais a mês e p as ašnekei nekodi ikuo ai sup a a minei (į ai ių socialinių sluoksnių) limi ada emá ica šnekai (KPP 2003: 303304). Kiek š elnesnis 1928 m. pa eikš as Bo is la ino abo dagem em p as ašnekę žemoji bend inė (общий) šneka (KPP 2003: 517). empugando-se do za ibio em in e io es em bend ines kal- J. Klima ičius. Jonas Jablonsky e nau os ala 41 bos pe i e iją az-se es ilis iniu camaksniu da bend inê simpl u e Teiginys, que bend inê ala cons an emen e eplosi e ino inasa de liaudies linguagem e que a in e ação com ne a žomu, p iešingu apdo o am – aukš ajam, knyginiam (KPP 2003: 518). ela é a bend inê an ų us língua nacional peculia idade (KPP 2003: 304), bas an e ap oximmas ( al ez nosso a é nossau ado), só quan o a nossa não é uma in e eica, mas um undamen o. No en an o no idadeis há mui o mais decla ação (i usų!..), ao con á io, ambas as pa es, embo a desigualmen e, e bas an e consinham […] nisso só semelhan es, de o ma a i ibojusias! F. de saussu eo alado sob e a aš ią comun inês linguagem e a mių coliziją como p odu o cul u a a i ibojimen o da na ū os s e as (de saussu e 1977: 60). F. de saussu eo Ku so Į ado sk. Calbo y os obje o, e ec uando a linguagemšnekos dicho omiją, nus ačius luga da linguagem šnekoje, 4 no umpais pon os eziumojamas p incipais ca ac e ís icas da linguagem (de Сoссюр 1977: 5253). Não aqui, nem mais espė ando sua eo ia nenhuma de inição da linguagem mais sucus en e não o nece. Tu iningas axelio Hol oe o do idioma s . lE iX 2006 começando, embo a não menin , de F. de saussu eo (mencionado no inal, mas li e a u a não denunciada). A segui segundo Ka lą Bühle į e Romaną Jakobsoną indicam-se unções da língua. Tau inas unções aqui não há, embo a s. Ka aliūno iskel a já 1997 m. O g ande danês kalbininkas glosema ikas louis Hjelmsle as (18991965) no li o Kalba. Į adas (daniškai 1963; p ancūziškas e imas 1966, lie u iškas 1995), ambém não alando sob e au os kalbą ou kalbos au ą, e só kalbinę bend iją, kalbines bend uomenes (Hjelmsle 1995: 52, 75), à au inės unkcijos, na u almen e, e p ie negalii. E es u u a e unção lhe da desc ição cien í ica e elam-se elações de obje os (Hjelmsle 1995: 8), unção de elemen os isso que à linguís ica clássica one iniai dėsniai (Hjelmsle 1995: 103), aí e a linguagem ele concus ai de ine como es u u a, na qual odos os elemen os de cada ca ego ia se ligam a elações de in e -comu ação e ainda e i ica: a elação, de con eúdo e de saída, são susce í eis de uma dupla p esuposição, se ia chamada de elação, necessá ia pa a que nenhuma dessas duas unidades. (Hjelmsle 1995: 119, 122). Es a es ulbinamen e unila e al de inição bas an e apidamen e se desc e e como aspec os […] palbos s u k ū o s ( e . meu J. K.) uma eo ia ge al é necessá ia c ia (Hjelmsle 1995: 123). Isso já em pa e a pa i des e a igo p e endia, mas pe spicaz au o (l. H.) no amen e inespe adamen e a pa i des e a i mação i a em a igoia ak ualų dalyką: es uk ū a baseia-se em suas dêsnias e mu a não po endências, ca ac e ís icas à comunidade de linguagem, e po causa p óp ia sis ema mu an es polinkių (Hjelmsle 1995: 154). Ainda mais impo an e comun inês linguagem de odo is o mui o mui o di e sosaspe os de cla idades. 42 KalBOs KulTūRa | 86 lūžių o ganizado es escu a s i: a es u u a da pala a é inclinada mo ė i só am ik omis olumes em ki okį ipą. k yp imis“ (Hjelmsle 1995: 154). Ki aip judėdama (a judinama!) ji sie- Adiciona-se mais uma signi ica i a F. de saussu eo insj al: na linguo y a o obje o não limi a o pon o de is a, mas jus amen e es e c ia o obje o (de Сoссюр 1977: 46). E daquelas ciências, cujo obje o é em si cla o, soa a iso […] se o assun o comple amen e cla o, demos e-se, ele mal é esnag inhado. A linguagem não é comple amen e cla a coisa, po que não há nem esnag inhado isapús icamen e, nem uma cha e que enha coisa. uma pa eê ala só como ins umen o pasidi iusi cla amen e injus o e kokčiai įky i. Já Te ulijão sabia: Į io ias nações a ia amen e o mesmo homem de chamam. uma alma di e en es pala as, uma espí i oia di e sos sons. Cada nação em sua língua, […]...> (Te uliano 1988: 194). Nações de línguas ca as di e sosús são semelhan es, mui o di e en es. e mesmo l. Hjelmsle as apossukęs nus ebindamas decla aia: iskas desde o ca á e do po o a é a pe sonalidade aužų pe en linguo y os s ičiai (Hjelmsle 1995: 160). e mūsiškis elho eu opie is algi das Julius G eimas pode alguns po causa eu opine iden idade assaau usius ensina : ė ynė isso ala, isso cul u a (G eimas 1991: 93). Schi ai não acaboce, mas acaba p eciso. e pelo que oi iniciado Jonu Jablonskiu. Seu caminho ãosa é, quase nunca oi nu ūkusi, às ezes in e omdy a, negada. suge o o e no a manei a J. Jablonskį nu ila ė i. Aqui iskalbinga g e a ga bingosios sukak ies p oga uma sociedade mais ampla des inado sa ai aš is Veidas colocou, embo a não kalbininko (i gi simp omiška!), bas an e pla os a igo (com 6 o og a ias), que e mina sei aip: J. As lições e o exemplo de Jablonskio pode iam ajuda -nos e nes es empos, pois de ido à globalização os li uanos língua su ge mui os no os pe igos (Rudokas 2010: 55). Religião, cul u a e sociedade à e is a de ida Naujasis ogininysAidai J. Jablonskio nomeas a e a incogni a, ou não alcançá el Rubikonas, ou baubas, ou au nihil?.. al e na i iais kalbo y os lo e os aicekauskienės, p incipalmen e não kalbininkų (algi do Pa acko, Guodos azgu idienės, Tomo Daugi do, Ne ijaus Šepečio) klampojimai a imais e šunkeliais, com pik om pa yčiom e absu diškais k ailinimais. Li uânia jablonskiada lhes ninguém, po que ninguém lhes J. Jablonskis. Po an o nos apogamos aqui a ainda não mencionado jablonskininko, maio es seus abalhos nudib o na ame ica, embo a do a a á sua em ba es de esc i a ob iou ainda pá ynês an anu saliu (19021972). leipcige i daug – i is o inėje kalbo y oje, dialek ologijoje, i no minimo, J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e nau os ala 43 a igo 1937 m. Naujojoje Romu oje A Pala a e sociedadeé começa como apenas jablonskiškai: Kalbos concei o de ine-se mui o a ii amen e, olha in indo qual pon o de is a em ela olha emos. Mui osis con a: língua homem é e i šk i a mo j i p i e m o n ė min ims, conce os, no ams eikš i. Túlas ainda en a iza: só ins umen o, mais ninguém. ou seja, pa adoxalmen e a língua pode íamos dê ines língbas, cla o, de e ia subs i ui ou p a u in is ja gonas <...> (salys 1979 3: Mas a e não é a p óp ia ienon g u ėn kad i su zeni ine pa anka. <...> Taip į dalyką žiū in , au- sua essência K a l b a p a i i en a n e g y ena, não há o ganismo, mas apenas a sua unção isuom en ė s duas s i o s d ė m u o (salys 1979: 3). As línguas não di e em an o oné ica, quan o giliąja na sua essência, en elaçada com a alma do po o, lingua é o p incipal concei o de po o dêsni, k al bo s y a au i š ko s <...> is u s a o i du ji ni u m ą s o mu o j u u i ni u (salys 1979: 4). Po ano Nau os Mokykloje publica de alhas s . Gim oji ala e pensamen o. 1935 m. Gim ojoje kalboje s . Escola e senso da linguagem começa ci ando J. Jablonskiu: Kalboje nau a pasisca, que é, que ale e ênsia: kalba nau a a az (salys 1979: 13). Como e J. Jablonskis ê dois di e en es mundos: Didžiųjų au ų žmonės, escolgando oda em seu, somen e nacionalinėje aplinkoje, e alboje s e imų in akų žymiai menos egauna, negu en e didžiųjų paskydusios mažosios au os. anões po os comun ines línguas há mui o nosis osias, oda a osena é mais inp as inė, no ma é ida e cada alan esis ou esc ean ysis acilmen e dis ingue sua de es anima, egulamen iga do ne a o ina (salys 1979: 13). Ogi e P. ska džiu cabem aí dize (api J. Jablonskį!): O dado que a nossa língua na i a é não só um simples quo idiano ins umen o de susižnismo, mas ambém a nossa nacionalidade consciência e cul u abilidade exp essão, é ele ... <> e ėmėsi nossa comun inha da língua esc i a cul u a, <...><< (ska džius 1940: 303304). Nunca es e ema não se á udo, mas des auqueza bas a. BENDROsiOs iŠ aDOs Joną Jablonskį p imei o é p eciso e (e mos a à sociedade!) como uni isą in eg alią pe sonalidade e seu me o nações p ima e a, seu luga pequenas nações ė ynės Ry ų Eu opos, seu pau as mode nų y ą, sua gausią a i idades não plokščiai classi ica , e hie a chizuo i e изрыškin i seus kel odžius de ida, gui es de a i idades. J. Jablonskio kelyje mais impo an e undamen o, . i. línguas e nau os gy as is, nau os escul u a, independemidade, en ão línguas 44BOs KulTūRa | 86 kel odžiai, . i. bend inês línguas gai ė nacional undamen o (žmonių kalba), baseado no p incípio do ocódino e sin aksės pu umo, implemen ado gausia sucesso (ce ca 600 pala as) naujada a e g ynų au en iškiausių da os sin aksės ap ašu. A me menos g ama ica sus en ou um século de en a i a. Alguns de conc e os emas g amá ica e da ybos a aliações sem eque amo exaunao esg imimen o, mui o cliau asi igo o í isiniu sis emiškumu, como indicam a uais on es (lKŽ e k .), não paliudijamu dados da linguagem. ilga, pe manen e, a kakli gausių aisymų p á ica (Kalbos dalykai e e c.) p incipalmen e jus a, às ezes mesmo pasi aisoma, a amen e nãog įs a, mas não semp e enuncioma. Podendo e de endo se aisingότερη, especialmen e de imp ensa li e, mais uni e si á ios e gimnaziniais independência décadas, ne e ai, especialmen e de pe iódicos, mesmo de alguns esc i o es, su incama nedėmesingai, a é pi ai hos šiškai, beje, e ago a. e sua api aiem in undįs umes, e blli ap o ações pa a eles, e in undįs um ejei ações dele exigem mais comple os conc e os inqué i os, baseadous conclusões. Įsikal ų dalykų bukos ka o ės ejei a e de J. Jablonskio, e de linguagem. Não cada seu pego p ecisa ceglai segui p imei o gui ias p ecisa e . Ainda à i a cabeça começadas jablonskianos caminho ma cado e seus aços (s aipsnių) 5- omiu, e 2- omiu com g ama icas, e 2- ome monog a ia, es udos, gausius a igosis, mas e gausoka, deja, p incipalmen e įky ia, uščia, a é nihilis ine polemika. J. Jablonskis melho esu inado, desc i o negu oda comp eendido e eikiamai acei o. O maio desen endimen o isso e um eo ico desen endimen o! cêsinação do nosso sa i ą po o e língua caminho emp i sob e os aka os g andes línguas ku palio. ŠalTiNiai DŽ1 1954 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. a s. ed. J. K uopas, ilnius: als ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. DŽ2 1972 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. a s. ed. J. K uopas, ilnius: Min is. DŽ3 1993 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. y . ed. s . Keinys, ilnius: mokslo i enciklopedijų leidykla. DŽ4 2000 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. y . ed. s. Keinys, ilnius: mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. LKV 1950 – Lie u ių kalbos ado as. suda ė P . ska džius, s . Ba zdukas, J. m. lau inai is. lie u ių em inių bend uomenė. – An oji dalis [žodynas]. lKŽ i1 1941 – Lie u ių kalbos žodynas 1. i leid. Red. J. Balčikonis, ilnius. lKŽ i2 1968 – Lie u ių kalbos žodynas 1. ii leid. a s. ed. J. K uopas, ilnius: Min is. J. Klima ičius. Jonas Jablonskis i au os kalba 45 lKŽ ii2 1969 – Lie u ių kalbos žodynas 2. ii leid. a s. ed. J. K uopas, ilnius: Min is. lKŽ i 1957 – Lie u ių kalbos žodynas 4. a s. ed. K. ul ydas, ilnius: als- ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. lKŽ 1959 – Lie u ių kalbos žodynas 5. a s. ed. K. ul ydas, ilnius: als- ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. lKŽ iX 1973 – Lie u ių kalbos žodynas 9. y . ed. J. K uopas, ilnius: min is. lKŽ X 1976 – Lie u ių kalbos žodynas 10. y . ed. J. K uopas, ilnius: mokslas. lKŽ Xii 1981 – Lie u ių kalbos žodynas 12. y . ed. K. ul ydas, ilnius: Mokslas. lKŽ Xiii 1984 – Lie u ių kalbos žodynas 13. y . ed. K. ul ydas, ilnius: Mokslas. TŽŽ 1936 – Ta p au inių žodžių žodynas. suda ė K. Bo u a, P . čepėnas, a. si- u y ė-čepėnienė, Kaunas: sakalas. liTERaTūRa a i s i s J. 1991: Mil o do ga ės elegijos, ilnius: lie u os ašy ojų sąjunga. Amb azas s. 1993: Daik a a džių da ybos aida, ilnius: mokslo i enciklo- pedijų leidykla. Amb azas s. 2000: Daik a a džių da ybos aida 2, ilnius: mokslo i en- ciklopedijų leidykla. Balčikonis J. 1919–1920: Jablonskis i mūsų šių dienų kalba. – Rink iniai aš ai 2, 1982, ilnius: mokslas, 155–158. Balčikonis J. 1930: Jablonskio nuopelnai. – Rink iniai aš ai 2, 1982, ilnius: Mokslas, 166–168. Balčikonis J. 1931: Kuo mums b angus Jablonskis. – Rink iniai aš ai 2, 1982, ilnius: mokslas, 169–172. Balčikonis J. 1932a: P akalba. – Jablonskio aš ai 1, Kaunas: Š ie imo mi- nis e ija, ii–X. Balčikonis J. 1932b: T umpas gy enimo ap ašymas. – Jablonskio aš ai 1, Kaunas: Š ie imo minis e ija, Xi–XX iii. Basana ičius J. 1970: Rink iniai aš ai, ilnius: aga. Būga K. 1913: Kalbų mokslas bei mūsų seno ė. – Rink iniai aš ai 1, 1958, ilnius: als ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 401–418. Būga K. 1922: Kalba i seno ė. – Rink iniai aš ai 2, 1959, ilnius: als ybi- nė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 7–328. čiu lionis m. K. 1960: Apie muziką i dailę, ilnius: als ybinė g ožinės li e a ū os leidykla. Donskis l. 1993: mai onis lie u ių is o iog a ijos i is o ioso ijos pa adigmų kon eks e. – Kul ū os ba ai 1, 68–71. 46 KalBOs KulTūRa | 86 Gi denis A., Pi očkinas a. 1977; 1978: Jonas Jablonskis dialek olo- gas. – Kalbo y a 28(1), 29–39; 29(1), 19–28. G eimas a. J. 1991: Do pe o e do oli, ilnius: aga. Hjelmsle l. 1995: Falba. Į adas, ilnius: Bal os lankos. Jabll 1985: Jono Jablonskio laiškai, ilnius: mokslas. JablR i 1932: Jablonskio esc e e 1. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Minis é io da Educação. JablR iii 1934: Jablonskio esc e e 3. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Minis é io da Educação. JablR i 1935: Jablonskio esc e e 4. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Minis é io da Educação. JablRR i 1957: Jablonskis J. Rink iniai aš ai, ilnius: als ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. J. P. 1930: T abalbu e e enciemos o g ande o bininká! Líba i 2, 6465. Jonikas P. 1930: Jablonskio de língua es udo ca ac e ís icas aožas. Líba i 2, 6364. Jon P. 1940: Pa a Jablonskį a sig ęžus. Gim oji língua 2, 1719. Jonikas P. 1979: an ano salio de ida e cien í ica a i idade p incipais aožai. salys a. Raš ai 1, Bend inė kalba, Roma, XiiiXX. Kalbo y a 1962, V omas. Ka aliūnas s. 1997: Kalba i isuomenė (Psichosociologiniai i komunikaciniai kalbos a ojimo b uožai), ilnius: lie u ių kalbos ins i u as. Ka olis . 1994: Žmogus is o ijoje, ilnius: aga. Klima ičius J. 1975: oda a ida. Ž aigždu ė 3. Klima ičius J. 1983: Kelionės вокруг столу. Men e e sinal, ilnius: mokslas, 950. Klima ičius J. 2008: D augiškas, d augingas, d augus. Kalbos kul ū a 81, 133–140. lKG i 1965: Lie u ių kalbos g ama ika 1, ilnius: min is. lKEnc 1999: Lie u ių kalbos enciklopedija, ilnius: mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. lKEnc 2008: Lie u ių kalbos enciklopedija, ilnius: mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. llEnc 2001: Lie u ių li e a ū os enciklopedija, ilnius: lie u ių li e a ū os i au osakos ins i u as. lTE i 1978: Lie u iškoji a ybinė enciklopedija 4, ilnius: mokslas. Mai onis 1987: Raš ai 1, ilnius: aga. Mai onis 1988: Raš ai 2, Poemos, ilnius: aga. Mai onis 1992: Raš ai 3, kn. 2, ilnius: aga. muzEnc i 2000: Música enciclopédia 1, ilnius: Li uu as muzikos akademija, mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e au os ala 47 Palionis J. 1957: J. Jablonskis e seu li os de língua li uãs. Jablonskis J. Rink iniai aš ai 1, ilnius: als ybinė poli inė i mokslinė li e a ū a leidykla, 756. Palionis J. 1959: J. Jablonskio kalbiniai aisymai. Jablonskis J. Rink iniai aš ai 2, ilnius: als ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 5–34. Palionis J. 2001: Jonas Jablonskis e daba inė bend inė kalba. Cul u a da língua 74, 38. Pi očkinas a. 1970: J. Jablonskio undamen os e p incípios do no minimo da língua. Sekcijos lie u ių kalbos sąsiu inis 5(18), 515. Pi očkinas a. 1978: J. Jablonskis bend inês língua puoselė ojas, ilnius: Lógico. Pi očkinas a. 2000: Jonas Jablonskis no os pala as c iado . Gim asis pala a 10, 26; 11, 1416; 12, 712. Pi očkinas a. 2010: De ido quais não quais samp o a imen os sob e Jono Jablonskio kalbinę a i idades. Mokslo Lie u a 17 1, 1011. Pi očkinas a. 20102011: E škėčiuo u keliu lydėjo kalbą į lie u ių mokyklą. Mokslo Lie u a 2010 22, 67; 2011 1, 1011; 2, 1011. Pi očkinas a. 20112012: sob e Joną Jablonskį ala nunca não a de. Mokslo Lie u a 2011 22 4; 2012 1, 4; 31, 4. Rudokas J. 2010: pais da língua esc i omosios Li uães. Veido 52, 5455. sabaliauskas a. 1979: Li u ians kalbos y inėjimo is o ija a é 1940 m., ilnius: Lógico. salys a. 1979: Raš ai 1. Bend inė kalba, Roma: lie u ių ka alikų mokslo akademija. samulionis a. 1986: Balys S uoga, ilnius: aga. sinŽ 1980: Lybe is A. Sinonimų žodynas, ilnius: mokslas. ska džius P. 1926: Bend i obse ėjimai. Falbos diminumenos. Rink iniai aš ai 3, 1998, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas, 2531. ska džius P. 1927: P iesaga -auninkas. Falbos diminumenos. Rink iniai aš ai 3, 1998, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas, 4649. é 5, 1999, ilnius: ins i u o de ciência e ska džius P. 1928: Del p o . J. Jablonskio „neklaidingumo“. – Rink iniai aš- enciclopedijas de publicação, 578579. ska džius P. 1931: J. Jablonskis. Rink iniai aš ai 4, 1998, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas, 323331. ska džius P. 1937: J. Jablonskis e a ual única língua li uanas. Rink iniai aš ai 2, 1997, ilnius: mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, ska džius P. 1940: Jonas Jablonskis. Rink iniai aš ai 2, 1997, 245–267. ilnius: ska džius P. 1943: Lie u ių kalbos žodžių da yba, Vilnius. mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 301–306. 48 KalBOs KulTūRa | 86 ska džius P. 1950: J. Jablonskis kalbininkas. Rink iniai aš ai 2, 1997, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas, 368380. ska džius P. 1973: J. Jablonskio aisymai. Rink iniai aš ai 2, 1997, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas, 546562. Te uliano 1988: sob e o es emunhinho da alma. Ca alikų kalendo ius žinynas, Kaunas ilnius: li eu os yskupų Kon e encijos leidinys, 190194. TlE ii 1986: Ta ybų Lie u os enciklopedija 2, ilnius: y iausioji enciklopedijų edakcija. ul ydas K. 1961: J. Jablonskis ugdy ojas da língua li e á ia li uânica. Li uães linguo y os ques ões 4, 518. ul ydas K. 1982: Po J. Jablonskio pe spec i as de uma linguagem. Linguas Cul u a 42, aicekauskienė L. 3–16. 2013. Gim oji língua 8, 2428. idjiūnas a. 2000: Jonas Jablonskis homem da sociedade. Gim oji kalba lE iii 2003: Visuo inė lie u ių enciklopedija 3, 12, 1–3. ilnius: mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. lE iii 2005: Visuo inė lie u ių enciklopedija 8, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas. lE iX 2006: Visuo inė lie u ių enciklopedija 9, ilnius: ins i u o de publicação de ciência e enciklopedijas. Zinke ičius Z. 1978: Li u ians kalbos dialek ologija, ilnius: mokslas. Zinke ičius Z. 1992: His ó ia da língua Li uânia 5. Bend inés língua emkilimas, ilnius: ciência e encyclopedijas publikla. Zinke ičius Z. 2013: Li uânia. P aei ies didybė i sunykimas, ilnius: ciência e enciklopedijas cen o de publicação. KPP 2003: Kul uu a usso da ala. Enciclopedico dic a ь-s e e encial, Моска: Наука. Соссюр де Ф. 1977: Труды по языкознанию, Моска: Прогресс. Холодович a. a. 1977: Фердинанд де Соссюр. Соссюр de Ф. Труды по языкознанию, Моска: Прогресс, 650–671. Recebido 2013 11 04 Adop ado 2013 12 20 J. Klima ičius. Jonas Jablonskis e a au os ala 49 JONas JaBlONsKis aND THE languaGE OF THE NaTiON Summa y Jonas Jablonskis should i s be seen as a solid in eg al pe sonali y and a mode n man o his ime, known as he sp ing o Na ions, his place, Eas e n Eu ope, known as he homeland o he small na ions, and his na ion. ins ead o being classi ied la wise, his abundan ac i i ies should be o ganized in a hie a chical o de by highligh ing he landma ks o his li e and he miles ones o his ac i i ies. A es ada de Jablonskis p ima iamen e eliou em he e y ounda ions, i.e. he exis ence o he language and he na ion, na ional educa ion, independence, seguido po he landma ks o language, i.e. he s anda d language as he na ional ounda ion (peoples language), a well- ounded p inciple o dic iona y and syn ax pu i y implemen ed by he ui ul o ma ion o new wo ds and he desc ip ion o syn ax based on pu e au hen ic da a. an ou line o g amma wi hs ood he ials o he cen u y. The e alua ions o ce ain speci ic aspec s g amma and wo d- o ma ion a e lacking a ho ough s udy; a simple and s ic sys emiza ion which is no es i ied by language da a, as con empo a y sou ces show (Dic iona y o Li huanian, e c.), was unduly elied upon. a long, con inuous and pe sis en p ac ice o nume ous co ec ions (Gim oji kalba Language Ma e s, e c.) is o he mos pa co ec ; sel -co ec ions a e occasional; in some cases, hey a e ill- ounded bu no always e used. Though i could and should ha e been mo e ui ul, in pa icula in he ee p ess, mos ly du ing he decades o independence o uni e si ies and gymnasiums, i was o en app oached wi hou due a en ion, e en wi h bi e hos ili y, in pa icula by he p ess and e en by ce ain w i e s, which, by he way, is s ill appa en oday. Occasional in alidi ies and hei blind accep ance as well as un easonable ejec ions equi e he mos ho ough a ge ed s udies and he mos alid conclusions. Blun epe i ions o long-es ablished ma e s push away om lowed landma ks should i s be obse ed. The oad o he jablonskiana bo h Jablonskis and he language. No e e y s ep he had aken should be blindly ol- which had begun du ing his li e ime was ma ked by 5 olumes o his w i ings (a icles), 2 olumes o g amma s as well as a 2- olume monog aph, s udies, nume ous a icles and a he ich, hough mos ly insis en , emp y, e en nihilis ic, polemic. Jablonskis has been be e s udied and desc ibed han ully unde s ood and duly acknowledged. O maio equí oco eó ico é a en a i a de abo da nosso peculia oad o he na ion and he language acco ding he pa e n o he g ea Wes e n languages. KEYWORDS: Jablonskis, jablonskiana, language, na ion, language o he na ion, na ional unc ion o he language. JONas Klima ičius E u o g. 56-14, lT-10308 ilnius