Padėkos raiškos galimybės

BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDRĖ ČEPAITIENĖ Šiaulių uni e si e as PADKOS RAIŠKOS GALIMYBS ESMINIAI VODŽIAI: g azieka, ad esan , ad esa , kalbinė aiška. ĮVADAS Padėka una delle si uazioni di e iche o linguis ico. La base di ques a si uazione indi izza o sen iciamo, i. i. e o, o si dice g a i udine pe causa indi izza o e e ua o o pasigade o e e ua e azione. Un e o senso di g a i udine es i allo a, quando all'indi izza o a i i à indi izza o è u ile oppu e solle sen imen i piace oli. Ta iamas g aziekingumas sie ino con ce ec omis si uazioni di pubblico i e e (pa y example, g aziekojama baigus iešąją kalbą), ques o sie ina non con p op io ad esan o jausena, ma con un ce o comunomene acce a e no mi di kalbinės egsenos. Padėka scopo mos a e des ina a ui a enzione, pademons a e che des ina an u osse a azioni des ina a o e li alu a. Pa ys g azie pa ole a compie e e encinę a o del disco so unzione. Essa può esse e es esa, quando iene indica a la agione del ing aziamen o. No e ai g azie nelle o mule di aiškos il des ina a io è a icinijamo. Ki os deiksės ema ( empo, luogo) g aziekos aiškai nebū ini e menziona i a amen e. Padėkos aiška no malmen e p amplichia a a io modi ica o i, alinamaisiais pa ole, essi esegue esp essina unzione. Lo scopo di ques o a icolo discu e e la agione della si uazione di g a i udine e le sue esp essškos possibili à in lingue Li uanee. Le sue on i Daba inės lie u ių kalbos eks yno ( oliau Teks ynas) e s esse au o ės accumula a ma e iale da gy osios kalbos nonché a i sc i o i, le e a u a di a o i cul u ali. S aipsnyje in sos anza si i e isce me odo di analisi seman ica, signi ica i delle pa ole spškina e sulla base del dizioninio della lingua Li ua ia. PADKOS PREJASTIS Essinybè ing azia e equen e si uazione di ogni uomo. Dėkojamo mo i o può esse e isiche, in elle inei o spi i uali azioni des ina a o. Ques i possono esse e suddi isi in seguen i g uppi: • assis enza isica al des ina a io (ačū, che zakėlė , io solo nebūčiau po u o, e c.); • in o mazioni che l'indi izza o ha o ni o all'indi izza o (achiū che no i ica e; no i icò e, e c.); posi i a desc izione dell'indi izza o o sos egno della sua posizione, esp essa o almen e o sc i a BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos aiškos galimybės | 2 (aciū pe le buone pa ole; g azie pe a e acce a o); cong a ulazioni, augu azioni, che e ano di e all'indi izza o du an e l'a o del pa la e o poco p ima (aciū pe ...; g azie pe a e ico da o, non dimen išo e); inchies a sulla i a dell'indi izza o o dei suoi amili, salu e, e c. (aciū, u o bene; g azie, u i salu i); complimen o de o; • impegno che il des ina a io e e ue à l'indi izza o ichies a azione isica o in elle inio, ad esempio, e a' in alką, sc i e a accomandazione (ačiū che si sono acce a i / acce a i...). TIESIOG PADKOS RAIŠKA dicodyne della lingua Li uania il e di g azieka desc i u o così: dėkingumo senso di pe a a buona mos azione, g aziekojimas. Quindi ing aziaka di un ce o sen imen o esp essška. Più spesso g aziekojando usa o jaus ukas ačiū. Teks ynas (T) indica che ques o sensus oko decimimimimimicendi p ecede al o g azie della aiška: esempio di su ačiū as a 10 208, con sensus uku dėkui 1 042, panašus pa yzdžių su pe o ma i iniu eiksmažodžiu dėkoju 1 476, o ma us. Taigi, no s jaus ukas dėkui ge ai de a su dėkojimo žodžių pa adigma (dėkoju – padėka – padėko i pa a o a 452 ka dėkingumas dėkingas), egli iene u ilizza o quasi 10 ol e čiau che ačiū. Jaus uka desc i o come nekai oma pa e della lingua, che cos i uisce pa ole, di e amen e e aichamen e asme en i sen imen i, a i di olon à e s imas senza dei i nomina (DLKG 1994: 462), u a ia i sensus ukai di g azie semp e esegue l'ak us di g azie, sono compe en i del e baggio di g azie pe o ma i o, possono sos i ui si uno l'al o in qualsiasi si uazione, sia pa lando in s ile domes ico, sia in ambien e o male. G e a ques i sensus ukų padėkai eikš i u ilizza e e anali iche cos uzioni, il cui di e o signi ica o innomina e esamo (a numa omą a ei yje) ad esan o būseną. Jas cos i uisce būdwa dis dėkingas (-a) con azionimazodio esse e esecu i o o u u o empo 1-ojo pe sona o me esu1 (būsiu) dėkingas (-a), ečiau a iamosios nuosakos 1-uoju asmeniu (būčiau dėkingas), . y. sudu inis a inys. Di e i a ques e cos uzioni signi ica o è indi e amen o dello s a o dell'indi izzan e, pe ò g azie a e ealizza a non ques a, indi e an e s a o la nusakan i, signi icanza del accon amen o. Qui ak ualiza a indi e amen e signi icazione, . y. pasakimas esu (būsiu) dėkingas usa o in luogo di pe o ma i inio pasakimo dėkoju e è gli egua e is. Kons ukcija esu (būsiu; būčiau) dėkingas (-a) può sos i ui e eiksmazodį dėkoju in u e le posizioni. Reiškian padėką būd a dine kons ukcija, lei può esse e p aplės a in ensi ica o iais mol o, di mol o, nepap as ai e pan. Tale possibile esp essione di ing aziamen o mos ano ques i esempi: Dėkinga sono M.G. pe oppoug didelį mio pe son idealiza imą, solo non oglio che al i siano inganna i Bi 451; Esu dėkinga a u i gli ecchi Amic [...] Bi 471; Ge oji! Non cuoco nemmeno esp ime e, come sono d'anglia a Voi pe la p ende si cu a di manimi Bi 290; [...] Anche mol o ing azias pe pada y us, da umus e p omessus piacusi AVien654; Labai Jums dėkinga pe mašinėlę SNė 391; Miela mama, siamo d'anglia pe Vos es ì cu aes , manų š elnumą, bemieges nak is e sup a ingumą Gy K; Esco a oi in ini amen e dapp ensi a, che pa ežėjo Gy K; sa ò ing azias, se a sp indinsi i ale I , p egau Ta ęs, nea idėliok T; Būsiu Tu ing azianko Ta o E. Mieželai is T; Sa o' e e namen e g a o a lui, dissi T; ino g abo len os sa ò i g a o T; Būčiau nepap as ai g aziekinga , pu ché u i i solda i pe una mol o umpam užei ų T; Bū ei g aziekingas, se oi app oa ume a am T; Mis e i p emje e! Bū ei del u o g aziekingas, se spiegin umė T. Kai kal1 Kai des ina an kuopinis, u ilizza e o me plu iskai i (esame dėkingi). BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos aiškos galimybės | 3 bama del e zo pe sona nome, usa a p esumosios nuosakos 3-ojo pe sona o ma, p z. : Di e o a o Gene ale sa ebbe g azie olo se minis e ia app o a i T. G e a sudu ino a inio padėkai eikš i u ilizza e e sum es ino a inio o me, che cos i uiscono pe sona p o eggamoji e bma olo o ma ho, bend a is esse e e linksni p o eggamoji o ma būd a dis g aziekingas, ecc. : Che ho chiusa ques o lobì, de o esse e ing azia o a mio a ello Mi čiai La sen T; Tokia aiška ha e obbligazione a spal ì, che o nisce u iu bū i dėkingas už okį pakan umą T; už sa o išgelbėjimą u iu bū i dėkingas Džonsonui T. eiksmazodis a e e nusakan is e p ie olę o p iede mę, eiškian is eikė i, p i alė i (ką no s da y i). In Be eiksmažodžio bū i o mų okiose padėkose u ilizza i e al i eiksmažodžiai. A ol e essi en a izzano p ecisamen e des ina an o jauseną, ale è eiksma odis sen i sen i e es e ni e in e io i sensi imus. Padėkes u ilizza e p esen e empo unisaki o 1-ojo o me di pe sona, ecc. : Non posso nemmeno di i come mi sen a ing azia o T; Mi sen o mol o g a o di a e a u o la o una di s u a e T; Mi sen o ing azia o a lo o u i T. Così si a o za quello, cosa sen i a des ina a io du an e l'a o del disco so. Quan o uno ico in al ì dà l'uso delle o me del e bo imane e. Ques o e bo e bale 7 signi ica o bu i e ul e io men e aliam s esso, nella s essa condizione. Quindi g azie, eiškiama pa ole congiun i lieku (likau) dėkingas indica non solo l'indi izzan e a uale s a ous, ma anche il a o che ques a s a eus la egli man end à anche in u u o, eg.: lieku u i p o ondamen e g aziekingas T; Sono già un ecchio, i o due ki ukų agžių... Lieku änkingas, elaimina jus Die as T; Dopo in ensi e indaginizioni imasi pa icola men e g a o a un indi iduo T. O icialius appo o des ina an e e des ina a o indicano ali posecce, nelle quali all'azione a enne e engono u ilizza e o me anali iche con daik a a džiu g azieka e in alcuni a imažodžiais, i. e. eikš i (iš eikš i; pa eikš i) padėką; aiu a i la; di e pa ole di ing aziamen o; si manda padėkà. Così g aziekojama allo a, quando pa lamen o a o si uazione è non solo u iciale, ma e изdigminga. Shi ai a si con e ma ezza, che lingue li uanee ca a e is ica eiksmažodinė aiška: daik a a dinės kons ukcijos soli oi non ne a ojamos, quindi le sono pe cepi e come unokias, non quo idienes a osenes esempi. Daik a a dis g azieca in ques i accon i può esse e p aplės as a ibu i i g ande, pa icola e, since ša dus, ši dingas. Tokią a oseną mos ano paga bą i padėką T; Už g ama iką a iu didelės padėkos žodžius Bi 231; Šiuo eiškiu didžią ques i esempi: Anco a una ol a eiškiu p op io padėką T; Reiškiu didelę padėką T; Pe ciò a ques o colle i o eiškiu nuoši džią padėką T; Pa icola men e padėką eiškiu [...] T; Ta iu i padėką pe benedizione des y T; Ta io Jums قلبingą padėką Bi 284. A ol e due ol e si ipe ono g azie ai comuni acciniai pa ole, ecc.: (esu) dėkinga e g azieko i, dėkinga e g aziekingumą pa eikš i: Ge oji! Non posso nemmeno esp ime e, come sono dícinga a Voi pe la cu a p esa di me. Voi già oppo sie e s a e pe me buona. Non so, neppu e come ing azia e Bi 290; Tėkinga Vám pe quelle sc i e i isi azione, ma mi semb a, più p ecisamen e sa à quell'ing ingimen o pa eikš as, se Lei p egione ebbe di assegna e a sé quegli uno scisimo dallo hono a o [...] Bi 315. USLPTA PADKOS RAIŠKA Ol e all'usuale, di e e esp essioni di ing aziamen i sono possibili e quan o smasche a e pasakymai2. Essi no malmen e hanno qualche qualche aggiun i o seman ico a spal ì, che eiškiamo pe sonalizza a o ma dell'a i mazodio. Padėka aiško può esse e in a is o ino 6 seman ici a spal ius: o ą, possibili à, ichies a, p i a- 2 Piu os o z . Čepai ienė 2007: 179200. BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos aiškos galimybės | 4 lėjimą, šnekos ak o užbaigimą, aiškos ūkumo nusakymą. Gli s essi seman ini a spal ius lemia sceglie e modalinie azionimajodži, ad esempio, no o a spal į indica azionimajodžių no ė i o okš i o me, eikiamybę eikė i, p i alėjimą bū inybę nusakan ys eiksmajodži. Padėkos come no o aiška Ne e ai g azie diceoma a si deside io, ecc.: oglio (no ime) ing azia e, ole ei ing azia e, o ei ing azia e. Desai, come no izia, semp e indi izza i e so il u u o, essi a si anco a nea spingi ealaus a o, a g azie nella si uazione del eiksmazodio no ė i o me oglio (no ime; uoi), o ėjau, o ei solo pa odo modalumą, o nisce deside ujamo a o a spal ì. Senza ques a ing aziškos di esp essione a ol e u ilizza e o me ole ano ing azia e, uole ing azia e. Congiun amen e ques e g azie delle aiškos a ian i dalla base della g azie aiškos di e iscono di pa ecchi cose. Innanzi u o nel a o che possibili di e si modali a ian i di o me dell'aggmazio: 1) di e i e sedacc del p esen e empo 1-ojo o me di pe sona oglio, o ime e 3-ojo o ma di pe sona uole; 2) di e a delle sedaca di i a o del ca ino empo uniscai o 1-ojo pe sona o ma no ėjau; 3) la mens o mos no ėčiau, no ė ų. Šių o mų pag indinės eikšmės ski iasi. Tiesioginės nuosakos esamojo laiko ienaskai os 1-ojo asmens o ma no iu odo, kad ad esan as ke ina šiuo me u p esumibile deposaca uniscai o 1-ojo o 3-ojo asa lik i ichies a azione: Voglio ing azia e colo o che amano il nos o ea ą, a 3-ojo o ma indi iduale indica no malmen e su kuopinio des ina an à, ecc. : La commissione di con eggio dei o i uole ing azia e pe la o o. Bū ojo ca inio empo o mų a osena (no ėjau padėko i) no malmen e ma ca, che g azie azione ilgas, già g azieko a qualcun al o, e inendo ques o ak ą ico da o anco a un al o g azie des ina a o, p z. : Vo ei ing azia e minis ea T. Ta iamosios nuosakos ienaskai os 1-ojo pe sona o ma o ei indica des ina an o neap escindimen o, e e ua e o nonlik i azione di ichies a. Quando padėkai eikš i si seleziona p esumibile nuosakos 3-oio pe sona o ma o ebbe, des ina an e a si pasislepia, del p op io p op io eseguamo azione alu a da paese, esempio. : Leidykla Qua o o ebbe ing azia e ques e o ganizzazioni. Na u almen e, nelle o mulazioni dell'e iche o ealizzia e indi e e di ques e o me signi icazioni. Quindi e cos uzione oglio ing azia e, e cos uzione o ei ing azia e signi ica ing azio e sono di ques o pe o ma i o sinonimi. Tu a ia esse non sono assolu i amen e sinonimiche, pe ché ha s ilis inio di e enzia. Ques o lemia p esumibile sedaccaca o me di a osena: ques a sedaka non ha ca ego ici à signi icazioni, quindi gene almen e conside a a š elnesne, quan o mandagesne. Su no o seman ica sie ina cos uzione okš u ing azia e. In ques a combinazione a uua a 2-oji pe kel inė del e mine okš i signi ica o labai no ė i, geis i. Quindi ale g azie aiška eksp esy esnė, pe ché no o aiška qui papildy a il suo in ensi i à mos ančia semema labai. Padėkos come p eghie a aiška Anco a un al o ono ì indica e g azie di aiškos kons ukcijos con a ima oglio lascia e liepiamosios nuosakos daugiskai os 2-ojo pe sona o ma leiski e g azieko i, p z. : P ima di u o mi pe me a di ing azia i since e pe a e a u o l'oppo uni à di ascol a e T; Ono e ole Consiglio! Innanzi u o mi pe me a di ing azia e il os o P esidium T; Taipogi leiski me ing azia e u a usci ia nome pe Pilie ybės įs a ymo T. Tiesioginė ques o de o signi ica o è ichies a: impe a i i u es eikš u eiksmažodžiu ad esan k epiasi in ad esa ą, che può pe me e e/neleis i all'indi izza o e e ua e la sua deside a a azione. Tu a ia g aziekos ak e (i in gene ale mandagumo o mulazioni) o ma leiski e è deseman izua a. Ji ik BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos aiškos galimybės | 5 indica mandagų k eipimąsi į ad esa ą e gene almen e signi ica che l'a o di pa la e a iene scel o una dis ancinea s a egia di mandagumo a al aą hie a chinę pozicję u inčių pašneko ų, . i. al o s ileų. Di soli o ale o ma iene usa a allo a, quando l'a o della comunicazione a iene non a due pa ecipan i, ma in pubblico: quello che de o des ina a ui, sen e qualche pubblica pubblica (ischilinminghi posėdžių, simpoziumų e e c. pa ecipan i). No e ai così g aziekojando innominijamo e des ina an e. Ciò lo mos e ebbe o ques i esempi Teks yno, s ampa e schiacamosa lingua: Pe mi emi in nome di u i gli uomini e donne aman i della libe à di ing azia e quelli di oi che [...] T; Di u i i qui iuni i pe me e e di ing azia e sp. ; Pe me e e in nome del Rec o io ing azia e a Voi pe since ų da bą Gy K. U iciali à, chiškesnę dis an inės mandagumo s a egijos aišką odo anali inės kons ukcijos su daik a a džiu padėka i eiksmažodžiais p ašau a ba p iimi e: p ašau iš eikš i pe duo i pa eikš i padėką /; acce a e pad Thankà. In ques o aiško semb a si incon ano due linguaggio e iche o si uazioni: ichies a (ques o indica eiksmazodis p ašau o liepiamosios deposakka o ma) e padėka (ques o indica aik a a dis). Quindi des ina an e, scegliendo ale aiška, nusis a o specialų appo o con des ina a o: lui chiede des ina a o, che ques o acce asse il suo ing azios pa ole, ecc. : Ag adū a oi pe ques o, acce a e e di u i i miei compa ici since ise zią padėką T; Ono e oli! Acce a e since i di un g azie pe il a o che me, senę, ico dię, a siun ė likėjimus [...] Bi 452; Acce a e ko si dingiausią d'app ezzamen o pe le p eoccupazioni; sono ecchia e emo che non ne abbia più pe me a Voi se i e a qualcuno... Bi 189; Rise asis! Acce a e co diale ing aziamen i pe bell'ono e, e pe il co aggio di co egge e la pa ola Bi 371. A ol e ale ing aziamen o eiškiama des ina a i non di e amen e, ma asmessa pe ia e ziale pa lamen o a o pa ey į liudininką, che a si obblig obligamas asme e e padėką. Ques o mos e ebbe o ques i esempi a osene: Po ei di le la mia since is imjią padėką T; Chiede ò di asme e e since šjią padėką T; Passa e la mia padėką e wishėjimus T. XX a. inizi. nelle le e e dei pe sonaggi della cul u a u a anco a di uno ques a aiškos a ian e acce a e esp essione esp essione di g a i udine, ecc. : Acce a e [...] e ka (i. e. insieme G. Č.) l'esp essione di ing aziamen o pe la buona cuo e, che an o a e e mos a a nella os a ul ima le e a Bi 77. Padėkos come possibili à aiška Esis e ale ing azios aiškos, do e des ina an e si sceglie possibili à nsakimen o. Ques o indica a ie o me del e bode o galė i: posso, po ei, è possibile, po endo ing azia e.. Ques o e bode o, come indica il diziona io della lingua Lie u ių, il 2o signi ica o ca a e izza u ė i galimybę. Es imo e p esumibile sedaca o me di uso è adegua us no o esp essimo s all iam: esamo empo į a dija o a ies būseną, p esumimoji nuosaka nusako ne iesioginį eiksmą, p z. : Quan o piace e che possa anco a una ol a i ing azia e T; come po ei ing azia i? T. D'al a pa e, la domanda o mula a g azie con la o ma p esumibile della deposaca ha anco a e un al o seman inio segno: a si des ina an e dice che ing azia e impossibile, che lui non oąs la gius a ing aziosškos. Dall'al a nascos a g azieca aiškos possibili à nusacimen o di e isce nel che qui u ilizza e non impe soni icamosios o me dell'azione e bio: eikiamybės pa ecipi possibile o semdaly io o ma galėdamas. Reikiamybės daly iu eiškiama g azie a si indica des ina an e disposizione, che des ina a o solo in pa e nuspe i o g aziekos, ma accon amen o possibile ing azia e d uge suppõe men ì, che ques o non è necessa io, ecc. : Ii si può ing azia e pe la i a gožį T. Ki aip è, quando g azieka eiškiama pusdaly iu. In ques i casi l'indi izza o alu a la nascen e oppo uni à, ad esempio: alleg o di po e pubblicamen e ing azia e u i T. BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDRĖ ČEPAITIENĖ. Padėkos aiškos galimybės | 6 Padėkos kaip bū inybės aiška Ka ais des ina an e g aziecos si uazione pe cepisce come necessi à. Ques o ma cia g azie a di eš i u ilizza e a ie o me di azione a e e: ho ( u ime), do ei ing azia e. della lingua Li uania dicodyne ques o a omazodio 33 signi ica o è eikė i, p i alė i (ką no s da y i). Taccheggia così ingui o il ques i esempi d'app ezzo: pe lo o de o u i oi ing azia e T Dobbiamo o a ing azia e Dio T; dobbiamo ing azia e pe la seconda espe ienza nell'uso media ici chiškinimen o T; Pe il con ibu o e la pazienza dobbiamo ing azia e a mol e pe sone T; Do ei ing azia e pe ques o sogno a T. Pasi aiko esempi, do e usa o l'a i o dis bū inas. Il diziona io della lingua Li uania 1-ąją il suo signi ica o desc i e così: be cui non si può s e s i, mol o necessa io. Pe an o e g aziechi con ques o agg edggio ha necessi à di in al ì, ecc. : All'inizio è necessa io ing azia e pe concessią onbia T. Ka ais des ina an i padėką pe cepokia come unzione. L'ul imo daik a a dis dizodyne della lingua Li uanea si spiega come ai, ciò che è necessa io, obbliga o e e ua e. e quindi ali g azieche ha essinenza i li ì, eg. : Au o ius sen ichia plaonią obbligo ing azia e ques o gio nale capo eda o e a T. Ques i ing aziamen i sono ic imos eikiami à i l ì con enen e ing azios. Šį a spal į gene almen e segna a ie azionimazodio eikė i o me. Jų Lie u ių kalbos žodine desc ūdenamas bū i eikalui, bū inumui. Sinonimen i dicodyne il e odi eikė i p esen a o obbliga i lizde, do e g e a indica o eiksmažodžis a e e. Tu a ia a necessi à e ichiami à esis a che e di lie e di e enza seman ica. L'omb a di necessi à indica, che non è consen i a sceglie e: l'azione è indispensabile, obbliga o io. Veiksmažodis eikė i bū inumo semos, egis, non ha, gli a imesnė sema pageidau ina. Padėkose con eikiamybės a spal iu u ilizza e esmojo empo o a iamosios nuosakos 3-ojo pe sona o me: se e, do ebbe ing azia e. Ques o lo mos ano ques i esempi Teks yno: e pe ques o bisogna pa icola men e ing azia e lo sma ano gio ane T; Bisogna da e o ing azia e, non di le che anno male T; si do ebbe ing azia e ques e pe sone T; do ebbe ing azia e qui s abili o al Cen o di ice che cul u ali T. I in a ai eikiamybė eiškiama eiksmažodžio ek i esamojo empo 3-uoju asmeniu: O ques o è già buon segno e pe lui enca a oi ing azia e T. Raiška ca enza Pasi aiko a ejų, kai ad esan as užima a si nežinios poziciją, jaučiasi i sakosi esąs a ba pa s pe mencas g azieka eikš i, o il suo ocynas esąs pe po u dus. Da e i à ques i accon imi a uali signi ica o è ing azica. Allo a il ing aziamen o eiškiama indi e amen e. Ad essan e gene almen e sceglie del p esen e empo unisaki o 1-oio pe sona azionimažodžių o me con p e e u a ne- (nežinau, ne andu, nemoku, ne u iu), a si indicančius ad esan u su ikimą, negebėjimą su o mula e padėką, p z. : Nè non so come po ei esp ime e padėką Gy K; Così sono diacinga che non o o le pa ole dei Gy K; Ho ice u o da eus auk ą o o, u a acanza gioias i. già solo non posso ing azia e VMač351; Non so, come bedėko i, zio. Skolingi mas non lasce emo! JBal 166; Non ho an e buone pa ole di ing azia e T; non o o pa ole adegua amen e Io ing azia e T. Rečiau si scelgono si uazioni più desc i en i o me: nonekiamasis pa ici is (neįmanoma padėka o i) oppu e 3-ojo pe sona o ma (nė a žodžių). Così des ina a io semb a a olina dalla conc e a si uazione, desc i e non solo la sua jauseną, ma anche il a o che così in analšioia si uazione si sen ųsi qualsiasi in e locu o e, ad esempio: [...] impossibile come ing azia ci pe ale co diale anchezza; Non C'è pa ole al mondo con cui po ei esp ime e padėką T; Manca pa ole di che po essi esp ime e padėką Gy K. BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos aiškos galimybės | 7 Pasquico i in indi idualių padėkų, che eiškiamos pe neigimą. Allo a des ina an i apposi amen e occupa negebančio g azieko i pe sona posizione, così solo pa yškindami, che in e i à sono mol o dėkingi. Ques o mos e ebbe o ques i esempi: Ge oji! La os a le e a è un sogno o a ola... Non spe a o che esis ano anco a ques i empi di pe sone!.. Tan o in a iche gen ilezza, che lui solo do ebbe gua i e... Dėko i nonoku. Ie i ho p eso quella le e a, e oggi, di suo ico do, anco a lac o e by a... Bi 162; Ve k i solo ha deside io, che maicuo a maicuo a nea sidėkosi... Gia oppo ecchio... Bi 434. Tali g azie indicano in imo des ina an e e des ina a o appo i, pe ché ali non adicinali g aziecomi des ina an e a si ap i la sua anima, pa la su mol o in ymius sop a enimen i. Comple azione dell'a o di pa la e Ra amen e (Teks yne o a e solo 2 esempi) g azie si comple a l'a o di pa lamen o, all'indi izzan e ques o apposi amen e so olineando. Ques a si uazione la indica azionimazodio es a e del p esen e o del u u o ca ino o me di empo, ecc. : Mi bas i ing azia e l'au o e del Regolamen o T; Man beliko g azie T. P imadėlinių o mų belieka, beliko u ilizzo eiškian padėką non è pama uo o: p iešdėlis bea i inka dalelyčių os, is, jau, ik, qui signi icmi e pap as ai pa odo a o ęsimąsi (LKG II: 295), e non il suo baig į, come o o ebbe o g azie dei des ina an i. Digaymų es a (solo) ing azia e; (solo) imane e ing azia e Teks yne nonž ixsua a. IŠVADOS Padėkos si uazione desc i e pa ecchie indi a o azioni: isica aiu o, a iu osi e binei supikymai (p a a imas, pasi ei a am, komplimen as) o pasigadimen o o ni e assis enza in u u o. Di conseguenza, la ing azia a più spesso eiškiama jaus uku ačiū, ečiau dėkui, pe o ma i iniu eiksmažodžiu dėkoju e anali inėmis kons ukcjami esu (būsiu, būčiau) dėkingas. O icialius appo o des ina an e e des ina a o indicano ali posecce, nelle quali all'azione in idenza e si usano o me anali iche con daik a a džiu g azieka e alcuni a imažodžiais eikš i (iš eikš i; pa eikš i) padėką; aiu a i la; di e pa ole di ing aziamen o; in ia e padėkà). Nasce e la g azie alla aiško si possono insegui i 6 seman ini a spal ius: no ą, possibili à, p ašya spal ius spesso mą, p i alėjimą, kalbėjimo ak o užbaigimą, aiškos ūkumo nusakymą. Šiuos seman inius lemia sceglie e modalinie eiksmažodžiai, ecc., no o a spal į indica eiksmažodžių no ė i o okš iybę o me, eikiam eikė i, p i alėjimą bū inyan ys nusakbę eiksmažodžiai. Seman inius a spal ius segna e scel e o me g amma icali: liepiamoji nuosaka p ima iamen e sie ina con ichies a, a iamoji con azione neapib ėž umu. Ad esan o dis u imen o ( ik ą o solo p esun o) es imonia azionimažodžių con p ededėliu ne a ojimas (ne andu; non ci sono pa ole). BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos esp essškos possibili à | 8 LITERATŪRA IR SUBRIMPINIMAI AVien Vienuolis A. Raš ai 6, Vilnius: Vaga, 1988. Čepai ienė G. 2007: Lie u ių kalbos e ike as: seman ika i p agma ika, Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla. DLKG 1994 Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Bi ė-Pe ke ičai ė G. Raš ai 6, Vilnius: Vaga, 1968. JBal Bal ušis J. Sakmė su Juzą, Vilnius: Vaga, 1989. Gy K gy oji lingua. LKG II La g amma ica della lingua Li uania 2. Red. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1971. LKŽ IXX diziona io della lingua Li uania, 1−2, 2-esima edizione, Vilnius: Min is, 1968−1969; 3−6, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla, 1956−1962; 7−9, Vilnius: Min is, 1966−1973; 10−15, Vilnius: Mokslas, 1976−1991; 16−17, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla, 1995−1996; 18−19, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 1997−1999; 20, Vilnius: Li huanian language ins i u e, 2002. SNė Nė is S. Raš ai 3, Vilnius: Vaga, 1984. sp. s ampa. T Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P iega in e ne : h p:// eks ynas. du.l ( edu a 2014 02 20). VMač Mače nis V. Po ūkano u nežinios dangum: poezija, liškai, p osa, Vilnius: Vaga, 1990. Zem Žemai ė. Rink iniai aš ai 6, Vilnius: Vals ybinė g ožinės li e a ū os leidykla, 1957. Rice u o 2014 04 14 BENDRINĖ KALBA | 87 (2014) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 GIEDR ČEPAITIEN. Padėkos aiškos galimybės | 9 POSSIBILITIES OF EXPRESSING GRATITUDE Summa y By g a i ude one shows a en ion o he add essee, demons a es ha he add esse akes no ice o he add essees ac ions and app ecia es hem. The e y wo ds o g a i ude pe o m a e e en ial unc ion o a speech ac . I can be expanded when he cause o g a i ude is speci ied. Qui e o en, an add essee is men ioned in he o mulae o g a i ude. The exp ession o g a i ude is usually expanded wi h a ious modi ie s, e alua i e wo ds, which pe o m an exp essi e unc ion. L'a icolo discu e he causes o he si ua ion o g a i ude and possibili ies o exp essing i in he Li huanian language. The sou ces used a e da a om Daba inės lie u ių kalbos eks ynas (Co pus o he Con empo a y Li huanian Language) as well as om he li e speech and le e s o di e en w i e s, cul u al wo ke s collec ed by he au ho he sel . The a icle is essen ially based on he me hod o se- man ic analysis. The si ua ion o g a i ude is p esupposed by se e al ac ions o he add essee: physical aid, a ied e bal suppo (assen , inqui y, complimen ) o a p omise o p o ide assis ance in u u e. Di ec g a i ude is usually exp essed by an in e jec ion ačiū, less o en dėkui, a pe o ma i e e b dėkoju and analy ic cons uc ions esu (būsiu, būčiau) dėkingas(-a). The o mal ela ionship be ween he add esse and add essee is indica ed by exp essions o g a i ude whe e an ac ion is deno ed by analy ic o ms wi h he noun padėka and some e bs. As many as 6 seman ic shades can be disce ned in he exp ession o implici g a i ude: a wish, an oppo uni y, a eques , an obliga ion, comple ion o a speech ac , lack o exp ession. These seman ic shades a e usually de e mined by chosen modal e bs, e.g. a wish is implied by e b o ms no ė i o okš i, need eikė i, obliga ion e bs deno ing necessi y. Seman ic shades a e also e iden om he g amma ical o ms chosen: he impe a i e mood should i s o all be linked o a eques , subjunc i e mood inde ini eness o an ac ion. The add essees emba assmen (ac ual o me ely appa en ) is signalled by he use o e bs wi h he p e ix ne- (ne andu; non pa ole). KEYWORDS: g a i ude, add esse , add essee, linguis ic exp ession. GIEDRĖ ČEPAITIENĖ Šiaulių uni e si e as P. Višinskio g. 38, LT-76352 Šiauliai [email p o ec ed]