Albina Bataitytė – liko darbai ir šviesus paveikslas

BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 PRANAS KNIŪKŠTA ALBINA BATAITYTĖ – POZOSTAŁY DZIEŁA I JASNY OBRAZ Pożegnaliśmy współpracowniczkę czasopisma „Kalbos kultūra”, bystrą redaktorkę i szczerą krzewicielkę języka ojczystego Albinę Bataitytė. Albina odeszła do Wieczności rok po swoich osiemdziesiątych urodzinach, dlatego słowa gratulacji z okazji jej jubileuszu stały się zarazem pożegnaniem i wspomnieniem jasnego obrazu byłej koleżanki. A. Bataitytė urodziła się 9 stycznia 1935 roku we wsi Paantvardis w rejonie jurbarskim. Uczyła się w szkole podstawowej w Paantvardys i w gimnazjum w Jurbarkas. Po jego ukończeniu studiowała język i literaturę litewską na Uniwersytecie Wileńskim. Po studiach przez rok pracowała jako nauczycielka w szkole średniej w Tverciai, w różnych instytucjach zajmowała się pracą redakcyjną, wydawniczą i archiwistyczną. Jako doświadczona redaktorka i osoba przygotowująca publikacje A. Bataitytė w 1993 r. została zaproszona do Działu Kultury Języka Instytutu Języka Litewskiego (dalej – Dział) i powierzono jej tutaj opiekę nad przygotowaniem i wydawaniem „Kultury Języka”. Do tego czasu nie było jednego stałego redaktora tego periodyku, poszczególne jego zeszyty przygotowywali za każdym razem inni pracownicy Działu. Taka rotacja redaktorów utrudniała planowanie pracy w dłuższej perspektywie i utrzymanie jednolitego kierunku publikacji. A. Bataitytė została wyznaczona na stałą redaktorkę publikacji, a jej zadaniem było zbieranie artykułów napisanych dla „Kultury Języka”, przedkładanie ich kolegium redakcyjnemu do rozpatrzenia oraz przygotowywanie ich do druku. Jak sama przyznała: „Było trochę niezręcznie i niełatwo, ponieważ publikacja wymagała zarówno staranności, jak i odpowiedzialności.” Pracę w Dziale A. Bataitytė rozpoczęła od 67. zeszytu „Kultury Języka”; tutaj wydrukowano jej artykuł „W co przekształciły się struktury?”, a co najważniejsze – przygotowała do druku ten, wprawdzie jeszcze nie przez siebie zredagowany, zeszyt. Następny, 68. zeszyt został już zredagowany przez nią samą, a na drugiej stronie widnieje napis: „Zeszyt zredagowała i przygotowała do druku A. Bataitytė.” W sumie opracowała i przygotowała do druku 16 zeszytów publikacji (od 68. do 83.), tylko dwóch ostatnich numerów nie nazywa się już zeszytami – ze względu na zwiększoną objętość nazwa zeszytu już do nich nie pasowała. W tym okresie zmienił się charakter publikacji: z wydawnictwa poświęconego praktyce językowej i popularyzacji nauki „Kalbos kultūra” stała się czasopismem naukowym analizującym różnorodne zagadnienia użycia języka i teorii. Jako redaktorka zeszytów A. Bataitytė również znacznie przyczyniła się do tych zmian i pomagała je realizować. Przy zbieraniu materiałów do „Kalbos kultūra” trzeba było kontaktować się z językoznawcami z różnych instytucji naukowych, i nie tylko z językoznawcami. Na przykład w publikacji zamieszczono artykuły Arvydasa Juozaitisa (zesz. 77) i Vytautasa Landsbergisa (zesz. 83). Jak wynika ze spisu treści zeszytów 71–80, w tych zeszytach swoje artykuły lub inne publikacje zamieściło około 90 autorów, a ogółem wydrukowano w nich BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 PRANAS KNIŪKŠTA. Albina Bataitytė – pozostały dzieła i jasny obraz | 2 ponad 230 publikacji. Najpierw musiała się z nimi zapoznać i to właśnie ona była redaktorką tych zeszytów. Ponieważ artykuły pisali autorzy zajmujący się różnymi pracami językowymi i różnie oceniający zjawiska językowe, „Kalbos kultūra” otrzymywała od nich najróżniejsze artykuły, nierzadko dotyczące zupełnie nowej i nawet nieoczekiwanej tematyki. Trzeba było szukać sposobów, jak je przedstawić, jak powiązać je ze sobą oraz z całą tematyką publikacji. Przez wiele lat „Kalbos kultūra” nie miała ustalonej struktury, artykuły w zeszytach rozmieszczano w dowolnej kolejności. Na początku zazwyczaj zamieszczano oficjalne dokumenty dotyczące polityki językowej i kodyfikacji, a listę artykułów najczęściej zamykały materiały biograficzne. Pozostałe artykuły przedstawiano w takiej kolejności, w jakiej powstały. A. Bataitytė podjęła się uporządkowania struktury publikacji według tematyki, wyodrębniając i nazywając poszczególne działy. Przygotowane przez nią zeszyty 67. i 68. miały tylko dział „Materiały biograficzne”, w zeszycie 69. pojawiły się „Język i społeczeństwo” oraz „Przegląd i informacje”. W zeszytach ósmej dziesiątki pojawiły się różnie nazywane działy praktyki językowej, które od zeszytu 74 otrzymały nazwę „Z aktualiów praktyki językowej”. Od zeszytu 76 ukształtowała się struktura wydawnictwa, obejmująca następujące główne działy: „Z aktualiów praktyki językowej”, „Język i społeczeństwo”, „Przegląd i informacje” oraz „Sylwetki”. Zasadniczo taka, choć w niektórych numerach zyskująca jakiś inny dział lub inną nazwę, utrzymała się aż do numeru 86. Pełniejszy obraz Kultury języka można uzyskać dzięki indeksom zeszytów 61–70 i 71–80 opracowanym przez A. Bataitytė. Oprócz Kultury języka A. Bataitytė przyczyniła się także do przygotowania do druku innych wydawnictw Instytutu. Zredagowała dziesięć tomów czasopisma językoznawczego Acta Linguistica Lithuanica (Zagadnienia językoznawstwa litewskiego) (t. 44–53), trzy numery Terminologii oraz ponad dziesięć innych książek (monografii, zbiorów artykułów). Pracę redaktorki wykonywała starannie i twórczo; jak sama pisała, interesujące było śledzenie toku myśli autora, jego wyrazu językowego, spostrzeżeń, uogólnień i wyciąganych wniosków. A. Bataitytė sama również napisała i opublikowała w różnych wydawnictwach artykuły informacyjne oraz przeglądowe; sześć z nich ukazało się w Kulturze języka. W 76. zeszycie publikacji zamieszczono artykuł „Rozpoczynając piątą dekadę «Kultury języka»”, w którym omówiono cztery dekady Kultury języka oraz poświęcone temu jubileuszowi spotkanie. Kończąc przegląd, autorka z niepokojem spojrzała w przyszłość: „Jednak czas płynie i nieuchronnie przynosi nowości, do których musimy się przyzwyczaić, oceniać je w taki czy inny sposób. Ciągle słyszymy: wiek wiedzy, społeczeństwo informacyjne. <...> A co z językiem? Jaki będzie w tym społeczeństwie doskonalących się technologii? Czy nie stanie się on nazbyt ustandaryzowany, suchy, jak uschnięte drzewo?” A. Bataitytė nie tylko w swoich wypowiedziach broniła żywego języka i wzywała, by go cenić — również jej własne teksty są płynne, żywe i przekonujące. Swoją rękę ćwiczyła także w utworach poetyckich; wiązka jej wierszy została opublikowana w gazecie „Literatūros ir meno laikraštis” (grudzień 2000 r.). Mowa jest tam również o słowie, jego związku z życiem i z „oddechem serca”: Tylko nie przychodź z niepokoju, Z bezsennej nocy. Wy cierpiane słowo, bolesna myśli. Przyjdź z Ziemi. Z życia. I wylej się nie wodą. Krwią. Tchnieniem serca. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 PRANAS KNIŪKŠTA. Albina Bataitytė – pozostały prace i jasny obraz | 3 Jednak życie codzienne i praca nie były poezją, lecz sprawami kultury języka i czasopisma „Kalbos kultūra“. Świadczy o tym również jej obszerny artykuł o organizatorze czasopisma „Kalbos kultūra” i pierwszym redaktorze odpowiedzialnym, Kazysie Ulvydasie – „Kazys Ulvydas – ostatni przedstawiciel klasycznej szkoły lingwistycznej” („Literatūra ir menas”, 12 stycznia 2001 r.). Natomiast ostatni artykuł A. Bataitytė opublikowano w ostatnim papierowym (86.) numerze „Kalbos kultūra“. To jakby znak, że kończy się pewien etap czasopisma „Kalbos kultūra”, który był ważny i stanowił okres naszego życia. Miło wspominać prace wykonane wspólnie z Koleżanką Albiną przez półtorej dekady, a boleśnie jest uświadomić sobie, że nie usłyszymy już jej ciepłych, mądrych i tryskających optymizmem słów. Otrzymano 2015 11 20 Skorygowano 2016 01 20