Pradinių mokyklų lietuvių kalbos mokymo programos 1915–1939 metais

BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VA BUIVYDIEN Vilniaus Gedimino echnikos uni e si e as PRADINI MOKYKL LIETUVI KALBOS MOKYMO PROGRAMOS 19151939 METAIS ESMINIAI VOODŽIAI: enseñanza de li uanos; p og amas de enseñanza del idioma li uano; p oyec os de p og amas de enseñanza del idioma li uano; paca a de p og amas. INTADINS NOTABAS En las p ime as décadas del XX a., cuando en Eu opa Occiden al p e alecía Fe dinando de Saussu eo y su escola idea es uc u ado a de la lengua, de que la lengua necesi a examina se como sis ema (Pupkisčiau: 49), en Li uania en 1901 Pe o K iaušaičio (Jono Jablonskio) consolidó la g amá ica de la lengua Li u iška el seleccionado esc i o a ian e de no ma o abajo de codi icación de no ma (Jablon [Pe as K iaušius] 1901), que Jamas Jablonsky había abajado aún en la Min au (1977). Panaikinos lie u iškos p ados d audimą ue o madas condiciones con inua plė o is bend inés unciones de Li u ias lengua: ue c eadas p ime as lie u iškos lie u ių kalbos mokymo p og amų ( oliau mokymo p og amų), esc ibiami mokykliniai ado ėliai, sus ecenzías, discu iojama p ado, c eado ašomosios kalbos e minas. Te cioycua uoy décadas de Occiden Eu opa F. de Saussu eo ideais es uc u ū ines kalbo y os de elopio a ias escuelas, una b iskíssimas P ahos escuela. Los lingüis as de P aha, consis en emen e basándose en F. de Saussu eo p incipios de enseñanza, desa olla on modnią eo ía del lenguaje y es ablecie on sa i ą me odiká de desc ipción del lenguaje, en la cual impo an e luga ocupa el concep o del lenguaje bend inés (Pupkis 2005: 49). P ahos ling is inės mokyklos idėjas di undió Gim osios kalbos žu nalo colabo ado es, e o nados de es udios en el ex anje o y amilia izándose con las más ecien es del pe íodo de la lengua y de la no mación di ecciones, po lo que Li uanian language ue no minama y bend ines unciones de la lengua desa olladas basado en más cla amen e su o mulados c i e ios de no minamo (plg.: Mode niosios kalbo y os, especialmen e P ahos ling is inės mokyklos, eiki kalbamiininkai ėmė is más s uc u al conside į cha ak e į bei Zinke ičius 1992: 267). Así p ime os XX a. decenios a los li uanos lingüis as la mayo in luencia die on F. de Saussu eo y sus alumnos es uc u a o ias lingüo y as ideas y es uc u alnyy en oque en lengua enominius es o es imonia los p ime os J. Jablonskio abajos; o a kū as Nep iklausomybe Li uania es yškėjo Gim osios kalbos bend ada bių sucesiones con P ahos ling is ine mokkola, especialmen e ue emiamasi insplicaciones eó icas sob e bend iné lengua. Pu idad y egula idad c i e ios, po los cuales guiaba J. Jablonskis, y con inua on siendo impo an es, sin emba go no minamien o ue di e enciado, su gió nue os c i e ios de e aluación, no odo om a aisi a es ic amen e (plačiau é Zinke ičius 1992: 267). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 2 En los años del P ime o gue a mundial y especialmen e Li uaniai p oclamando Nep iklausomybę, las cues iones de enseñanza de la lengua lie u ių se con i ie on i in impo an ūs c eando y diseminando la concepción de la nacionalidad, cuando ue consolidado la iden idad de la lengua lie u ių como lengua es a al y su unciona imą socie y siekiama. El obje i o des e a ículo изnag inть 19151939 m. p adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų peculia idades. Ta ejas: 1) discu i in es iga i o me o Li u ias si uación de enseñanza de la lengua; 2) desc ibi sanda á de los p og amas de o mación; 3) a skleis i mokymo p og amų panašumus i ski umus. Obje o de es udio 19151939 m. esc iby ų con enidos de p og amas de enseñanza (is más i lyginamos 4 o icialiai pa i in os mokymo p og amos), lyginamoji mokymo p og amų de alladas in es igadas analizé. Apo a ianse y espilbaias sob e mencionados p og amas en la p ensa. 1. LIETUVIŲ KALBOS MOKYMO SITUACIJA 1914–1939 METAIS del idioma Lie u ių, como y de oda educación, el desa ollo ue p is abdydo el P ime o gue a mundial años (19141918). Du an e la gue a al ededo 60 escuelas de con pedagogais pasi aukė a Rusia p o unduma, p incipalmen e en didesnius ciudades: Mosk ą, Pe og adą, Tambo ą, Vo onežą y k . Pabėgėliais cuidaba a las íc imas de las sociedades Li uanas po causa de la gue a šelp i sky ia (Ka čiauskienė 2002: 21; Pukienė 2008: 1727; Bui ydienė 2013: 6869). Vokiečių okupación años, an es aún no había o mado y o alecido las okupacinés au o idades, los li uanos su inicia i a ėmė cons ui escuelas, en las cuales odas las ma e ias e an enseñadas lengua li a ias. Según Zigmo Zinke ičiaus, [š] ie imą plės i ue nelág a. Fūko maes os, manualillas, p og amas de enseñanza, lec oomųjų dalykų lie u iškos e minijos (Zinke ičius 1993: 153). Desde 1917 m., y especialmen e p oclamando Nep iklausomybę, Li uania ue on empezadas c ea sh e ėjiškos d augijos, a gijo y nue amen e comenzó p is i lie u iška spauda, comenzó ei i lie u iškas žu nalas Lie u os mokykla (19181940). Docyklinales manualías cuidaba Li u ias ciencia d augija. P ime a ez en his o ia en 1922 m. lengua Li uania se con i ió es a al1 (Zinke ičius 1992: 213). Es o muy amplió la es e a y unciones de uso del idioma li uano (en las escuelas, adminis a i a, polí ica, pública, cul u al y cien í ica). El a ianzamien o del es a us de lengua es a al signi icó p incipalmen e comp omiso del Es ado a la lengua y a la p incipal sociedad de las pe sonas que la usen (Mikulėnienė 1998: 78; Pupkis 2005: 20; Vainiu ė 2010: 25). Magdalenas Ka čiauskienės da os, en euka io Li uania Minis i ia de Educación escola ines di igėlių es ic amen e no eglamen a o, pe o exigu a, que los con i ma an an e el minis e io eikusios knygų leidimo komisioni. Se pe mi ie on usa el mismo iempo p epa ados di e en es au o es de la misma ma e ia y pa a los mismos años de o mación (Ka čiauskienė 2000: 41). Nep iklausomybę a kū usioje Lie u oje p adė a leis i daugiau i ge esnės kokybės lie u iš- kų elemen o ių. Sus cues iones de mejo a bas an e discu ida en la p ensa (Jablonskis 1920; 1 El es a us de la lengua es a al ue a ianzado 1922 m. augpjücio 1 d. Li uania Cons i uciónción (Zinke ičius 1992: 213). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 3 1920a; 1922 y k . ; Mu ka 1920; 1923 y . .). En gene al, según Eglės Paške ičiū ės-Kund o ienės (2009: 126), 1918 ue el año más p oduc i o de la edi o ial de los líde es2. Rengiendo la secunda ia escuela e o mai, 19251936 m. i in suac i i ėjo di igėlių alo ación y ecenzación. 1929 m. Las di ec i as del Minis e io de Educación ue on p opues as e isiones de la Comisión sob e medios de enseñanza publica se en la p ensa, o ganiza concu sos de ado ėlių y concen ados es ue zos busca con que en el u u o el niño li eu io ado ėliuose nebū ų pasigendama lie u iškos d asios (Lomanas 1930: 67). Re isionías sob e ya edi ados y aún p epa ados edi a ėlius escuelas así como a ículos ak ualús pedagogikos, lie u ių kalbos, š ie imo, kul ū os ema ika mo da bas (19191930), Lie u os mokykla gausiai i plačiai bu o skelbiami uome inėje pe iodinėje Lie u os pedagogų spaudoje: Š ie i- (19181940), Tau os mokykla (19271940), MokyŠio esul ados labo os mokyklos aki aizdžiai sen iu o ya kla i gy enimas (1921–1941), Mokykla i isuomenė (1933–1936) i k . XX a. 4-o decenmecios medio. Ha sido o mados maes os p o esionales, asen á onse el con enido de los p og amas de enseñanza, han sido elabo ados o iginús manuélos, cuya calidad, en compa ación con el comienzo del pe íodo, muy cambió: odo el sis ema educa i o unió ugdymo obje i os y a eas, eėlę nau os espasią, do ą, sociomaniškumą, k ea i biškumą, a i ma Jū a ė Jagminienė (2013). In e puka io Li uanos elemen o ias y g ama icas de la lengua li uanas didelį impac o u o Rygiškių Jono (Jono Jablonskio) Lie u ių kalbos g ama ika (1922)3. Ella se con i ió knyga aukš ųjų mokyklų s uden ams, gimnazijų moky ojams, mokyklinių ado ėlių au o- undamen al del ciencia iams. Las no ma i as de lenguas in luencia da ía y o as ob as de J. Jablonskio: Li uyjų kalbos sin aksė, esc i a y isleis a ya 1911 m. (Jablonskis [Rygiškių Jonas] 1911), y 1928 m. apa ežiusi o a sin aksės moksluiniai […] Links i p ielinksniai (Jablonskis [Rygiškių Jonas] 1928). Dado, según Z. Zinke ičiaus (1992: 153), has a J. Jablonskio sin aksė ue bene silpniausia s i is de enseñanza de la lengua li uanas, es os abajos ue on muy aliosos y eque idos au o es de manuales escola es. Vado ėlių po eikį Nep iklausomoje Li uania sin ió no sólo J. Jablonskis, mucho pedagógų y especialis as de la lengua li uanies ėmėsi esc ibi elemen o ius, escuelas des inadas g ama icas y skai inių lib os. Algunos manuales ue on ep ojados, ac ualizados, pe o mucho ue esc i a y nue os. En la p ensa ocu ie on abundan es discusiones, los manuales ue on e isados. J. Jablonskis, cuan o įs engė, ecenzuada o comúnjo ugdymo emas manualėlius, pe o p incipalmen e a ención, sin duda , asis ió elemen o iams y ma mosios lengua manualėliams. 2 Una de las abundan es azones de publicación de e minadas can idades conc e as de dine o po los abajos ealizados: hono a ios a aduc o es con oda edacción 75 Rub po lanką, a esc i o es o iginales 112 Rub 50 kap., a co ec o 8 Rub espec i amen e (Paške ičiū ė-Kund o ienė 2009: 126). 3 Po 1901 m. Lie u iškos kalbos g ama ikos 1919 m. asa ą ue edi ada K iaušaičio y Rygiškių Jono i mada Lie u ių kalbos g ama ika. E imología. A nues as p ime as ins i uciones de más al a ciencia. Vilnius: Žaibo paus u ė, 1918 (1919). Es e lib o, i mada dós slapy a džiais, que mos aban conexiones con 1901 m. g ama ika, según A noldo Pi očkino, neišpopulia ėjo po es as azones: en el pe íodo de salida ue ocupado Vilnius y 1922 m., después de es años, izėjęs pa obulin o a ian e g ama ica 1922 m. Rygiškių Jono Lie u ių kalbos g ama ika. E imología. Secunda ias ins i uciones de ciencia. Segunda edición. KaunasVilnius: Š y u io de la compañía edi inys. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 4 1915 2.1939 MET LETUVI LABOROS TOCYMO PROGRAM SUVÉNGA Du an e la gue a pedagagogai y kalbininkai cuida on del idioma Li uáneo enseñamien o. Hay da os que 1915 m. ue on c eados dos p oyec os de p og amas de enseñanza4. ambos p og amas p opo cionan conocimien os Sob e J. Jablonskis5 Li uano balse (1915 m., No. 4) imp espinado en el a ículo Dėl lie u ių kalbos p og amų mūsų mokykloms (Jablonskis 1915 [1933: 57]). S aipsnyje c i icada en 1915. mes de ma zo Minis e ios6 ap obado p og ama del idioma li uano pa a secunda ias ins i uciones de ciencia (Программа литовскаго языка для среднихъ учебныхъ заведеній). J. Jablonskio en su a ículo sub aya que es e p og ama ap obado po el Minis e io de Educación no iene nada que e con ese p oyec o de p og ama que ue elabo ado po las acaciones de e ano de a ios nues os maes os (Jablonskis 1915 [1933: 57]). Tenienien e, ue c eado o o uno lie-[1933: 57]). Tenienien e, ue c eado o o uno lie-1933: 57]). Hice, po lo an o, ue c eado o o un lie-]). Hígoce, ue c eado o o un lie-). Higiene, ue c eado o o uno lielonsky nekomen oja y ikslesnių da os no da ia, a ículo indica sólo con i min osas u ių kalbos p og amos p ojek as, ku is, deja, nebu o pa i in as. Plačiau šio p ojek o J. Jab- 1915 m. de iciencias del p og ama: inadecuados manualėlius (dėl noisyklinga del lenguaje y del no adecuado escola lai del con enido c i ica es os manualėlius: Mūsų Di a, Skai ymo knyga, Juozo Damijonaičio T umpa lie u ių kalbos g ama ika, Mai onio T umpa lie u ių ašlia os abzo e ga y k .); lamen a que en el p og ama ninguna pa e no se menciona, que el maes o iene que cuida en la escuela p ime o le an a aikš ėn žmonių kalba žmonių kalbos dėsniai i įs a ymai, que en la escuela hay que lee y examina con mokiniais ypačiai aquellos abajos y labeliai, cuyo habla guiza, lige a, y comple amen e es á de acue do con žmonių kalbos dėsniai (1915 [1933: 58]). K i ikuojama, kad mokymo p og amoje nu ody a pe daug (ne 40) lie u ių ašy ojų (nuo XIX a. has a XX a. comienzos), de los cuales no odos son digni se nume ados en la escuela, especialmen e kalbai ugdy i. En el p og ama no u doma, cuán as ho as debe se asignada al idioma li uanos, ampoco se habla de los equisi os plan eados al maes o de lengua li uanas (Jablonskis 1915 [1933: 58]). Así es a eseña del p og ama in e esan e y aliosa en que p opo ciona conocimien os no sólo sob e d i m. en los p og amas de enseñanza de la lengua li uanas, pe o ambién sob e J. Jablonskio el concep o de enseñanza de la lengua li uanas: ecomendado en los lib os de ex o ene que se bonji y egula iga, el con enido de los lib os de ex o co espondien e a los equisi os pedagógicos, p og ama ene que ayuda a los maes os iškel i žmonių kalbos dėsmai i įs a ymai (Jablonskis 1915 [1933: 58]), los ex os de esc i u a del lib o de ex o deben se esc i os en lengua na u al, g azia (pasak J. Jablonskio, ašan ys di b ine <...>, should no be in he p og am, 1933: 58), el núme o de ho as de enseñanza debe es a indicado. Sob e el non i min ąjį 1915 m. p oyec o del p og ama de lenguas lie u ias algo de in o mación se p opo ciona en el núme o 19 de la e is a Vai as (LD 1915: 310) T umame en un anónimo mensaje en a-19 núme o. En b e e anónimo mensaje en a-9 núme o. En un co o in o me anónimo se esc ibe que la delegación de li uanos, cuyos ep esen an es e an Yčas7, An anas Sme ona y S asys Šilingas, en ega on al minis o educación p og ama del bu elio pedagógico sus a i ado li uanos en escuelas secunda ias (LD 1915: 310). S aipsnyje algo se discu e algo la si uación de enseñanza de lenguas Li uanas en escuelas, pe o la misma p og ama de enseñanza plačiau nekomen jada. 19191920 m. om asi y acciones de eo gankismo escola , queie lėmė y nue os p og amas c eacion (Salienė 2009: 31). m. 1919 El p ime núme o del abajo de Educación ue imp imiendo 4 An es de es os p og amas conocidas d i XX a. inicias p og amas de enseñanza de lenguas li ias, esc i os 1906 y 1909 m. (PLK 1906; LKP 1909). Lee más. Bui ydienė 2011; Bui ydienė 2013. 5 El a ículo es á i mado Maes os sob enomb e. 6 s i is del Minis e io en la uen e no se indican. 7 Nomb e no u e ido. Es p obable que es e ue a Ma ynas Yčas (18851941). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 5 P adedamųjų mokyklų laikinoji p og ama, en la que ue publicada y e e ių me ų lie u ių kalbos p og ama p adinėms klasėms (PMLP 1919: 1011), é. 1 len elę. Po años Š ie imo da be (RP 1920) publicado el p oyec o de e o ma de escuelas de la educación gene al del minis e io de Educación. P oyec o de e o ma azada y Li u ias lengua (i mundo li e a u au as) p og ama, en la cual p e is o la enseñanza de g amá ica, umpa eo ía de li e a u a y aš ija esumenga (14 clase8) esumenga de his o ia de Li u ias li e a u au as y XX a. comienzos li e a ios legado (RP 1920: 2526). Según Vilija Salienė, es e p og ama enía ambién de ec os, ya que en él había nopocan emen e jamas lie u ių i pasaulinės li e a ū os yšys, ne olygus g ama ikos i li e a ū os išdės ymas accen uokoncen uoses (Salienė 2009: 31). Nuja Li u ias de lengua y uni e sal de li e a u a p og ama ue ap obado en 1923., sin emba go ella ue u ilizada neilgai (ž . 1 ablelę). 1929 m. ue c eada nue a de Li uania y lengua de pasau-1 len elę). 1929 m. ue c eada una nue a de Li u ias y pasaulen elę). 1929 m. ue c eada nue a p og ama de Li uania y li e a u a mundial, en la cual, según V. Salienės (2009), ya ela i amen e más a ención se asignaba a los comun ieses de enseñanza y aclamien o, a las ecomendaciones cien í icas y p ác icas sob e Li uania. Po e o mina escuela p oyec o del p og ama expulso en 1937 (VMP 1937). En es e p og ama educa i o mucho én asis se da a la lengua común, su deida y a la elación con la a me local de los alumnos. Sumajin a de algunos emas (dialec ologías, compa amiones g ama icas indoeu opeos), no lamen e elacionados con lengua comúnine9. El ma e ial g amá ico ue p esen ado consis en emen e y sis emá icamen e. Así en ela i amen e poco iempo se han esc i o muchos di e en es y di e en es p og amas de en enamien o ( éase Tabel 1ę). 1 LENTEL. 1940 m. 1915 p og amas de enseñanza de lengua li uanas N . Pa adinimas B uožai / apibūdinimas 1. P og ama li товскoго языка 1915 m. ma zo pa a medinihъ учебныхъ nėms ins i uciones de заведеній, 1915. mes ap obada p og ama de lenguas lie u ias midu i- ciencia. J. Jablonskio eseña (Jablonskis 1915: 57). 2. Maes os bú elio c eado li uanos 1915 m. Vai o en núme o p oyec o (Vailie u ių delegacija, cuya ep esen an es e an minis o de educación ing esó lie u ių pedagogų bu elio 19 (p. 310) se p esen a in o mación, que lenguaje p og ama Yčas, An anas Sme ona y as, 1915, No. 19). S asys Šilingas, sus a y ą lie u ių kalbos idu inėse mokyklose p og ama. 8 Bajo es e nue o plan de enseñanza se ue nuncia es g ados de escuelas de educación gene al (RP 1920: 17): se in odujo una enseñanza p ima ia de cua o años, eemplazás e d iklases y iklases escuelas p ima ias, nomb adas mokykla, an asis laipsnis – idu inioji (a i inka, pasak au o ių, p ogimnaziją) i ečiasis laipsnis – didžioji (a i inka, pequeñas (p adedamaija) pasakų, aukš esnią gimnazijos au o i klas) (RP 1920: 17). El nue o plan educa i o ue elabo ado según 1920 m. S eigiamojo Seimo isleis ą P adžios mokyklos įs a ą, que es ableció cua ios años obligalomą p adinį mokymą. Guiándose a es a ley, en los pueblos p incipalmen e ac uaba de es depa amen os, en las ciudades d ikomplek ės cua o o cinco depa amen os de comienzo escuelas. Cu iando cu e ies años a la elemen a ia escuela, obliga o io su asis encia, en ausencia de su icien e ed, ue in oducido po pa es. El abajo de los maes os supe isó El Minis e io de Educación nomb ado inspec o de las escuelas del condado. 1925 m. La ley de P adžios mokyklų ue cambiada. Sus ip in a cen alizada el pode del Minis e io de Educación. Sa i aldedadesem deji ada p eocupa se sólo ma e iales asun os escola es. La nue a ley es ableció, que puede habe escuelas p ima ias y con supe io es secy ias. Šešių sky ių p adžios mokyklos empė os s eig i desde 1933 m. 1936 m. emleis as nue o P adžios mokyklų įs a ymas (plačiau ž . Bukauskienė 1995). 9 Plačiau ž . (Salienė 2009). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 6 N . Pa adinimas B uožai / apibūdinimas 3. P adecien es escuelas p og amó de Educación (neį a dy i) y p og ama (Š ie imo No 1 ). p o isionalmen e p epa é Empleados del Minis e io da bas, 1919, pedagogai Mu ka, Vokie ai is, muzikas Talla -Kelpša y mailininkas Sklė ius. 10 El p og ama incluye cu e ios años de ap endizaje de lenguas li uanas. Se indican de lec u a, na ación, esc i u a y g amá ica emas, ecomendados manuales y o as medios de enseñanza. 4. Li u ias de (i mundo li e a-Lie u ių kalbos p og ama (segundo y eik a glaus ai, odo cu so de lengua llamado g ama ika. Kalbos mo- p iebalsías, d ibalsías). Pe muosius años de ciencia indica se e ce io escuelas g ados) pa ū os) p og ama (Š ie imo da bas, 1920, No. 67). kymas (I claseė) iniciándose oné ica (balsías, ap ende de odas las pa es del lenguaje, g andes pa es del enunciado, an ininkies pa es del enunciado ( umpai), p incipales y šalu inių sakinių. An aisiais y e čiaisiais años han de se examinadas odas las pa es de lengua, sainių pa ys y sakinių especies. Qu i ieji años se asignan a la his o ia de la lengua (Žymesnieji naših aš ų is o ijski momen ai ( umpa тих momen sų is o inė apž alga, p. 24). Quin a clase o ece se ka o i y p o undiza conocimien os de lengua, b e emen e sup oduci con a mėmis. Sex a y sép ima clasei de la lengua emų yaesk iama. 5. Lie u ių kalbos i isuo inės li e-Nauja: li e a u a eo ija ilus uojama li e a ū os li e a ū a de inama con lie u ių li e a ū a pagal žan us. 6. Ma e ial eks ų pa yzdžiais, a ū os p og ama, Kaunas, 1923. isuo inė de Li u ias y mundiales li e-G ama ikas de alizuada, escud iñados especi ici ia aspec os: pa a ū os p og ama, Kaunas, 1929. yみに, a his ó icas g ama icas undamen os. P esen ada de allsé Li uanas oc uun o clase debe se enseñados compa agomisos indoeu opeos li e a u a p og ama. 7. Dėmesys de Li u ias lengua y li e a u a se dedica a la lengua, su ąja a me. El ma e ial g ama ical se p esen a consecu i amen e, a ención se p es a es ilís ica, esc i ybos asun os Kaunas, 1937. S ilis ika a ibuye no pocas es os días pun o de is a lexicikos de his o ia y elación con mokinių gimp og ama (p ojek as) (Vidu inių sis eminmunyklos p og amas (p oyec os), gai. En el p og ama mucha aiškinami po sepa ado del mo ologías emas, jun o con sky yba. los cu sos (pa y example, e ce a clase en skoliniai y s e imybės), de la lengua suje os siejami su kalbos is o ija. 8. P ima ias escuelas de li uanos kal-IVI capí ulos bos p og ama (P adinės mokyklos según es ac i idades p og amas. Temas del Minis e io de Educación; IIVI capí ulos Kaunas, ho as po semana núme o (nuo 8 a 5 ho as po misma ma e ial. Su ag upamien o y suplanamien o es 11 p ede mė del maes o (p. 10). p og amas12. I y II capí ulos del p og ama emas desglosadas (kalbėjimas, lec u a, esc i u a) y en o noo y inės del habla, lec u a y esc i u a. Indica el p oyec o ap obado), semana). Pas a1939. bose se acla a que p og ama indica sólo la 101112 10 Los nomb es no se indican en la uen e. 11 Pagal šį p ojek ą 1940 m. bu o išleis a jau pa i in a P adžios mokyklų p og ama (PMP 1940), jos Žodyje moky o- jui se a i ma que el p og ama del p oyec o ue lige amen e susu ado (p. 7). iempo de escuela. P adžios 12 S eigiamasis Seimas 1920 m. išleido P adžios mokyklų įs a ymą, ku is nus a ė ke e ių me ų p i alomos p adinės mokyklų įs a ymas ue cambiado1925 m. Jame ue p e is o que puede se p adinių BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 7 Taigi 19151939 m. los p og amas de enseñanza pa a las escuelas p ima ias y secunda ias ue on desa ollados in ensi amen e. 1 Desde la abela da os se e, que en los p og amas yškėja a cie o cie o cu so de lengua sanda a: oné ica, mo ología, sin aksė, esc i u a, es ilís ica, lenguaje ugdymas. Sin duda, los p og amas de enseñanza di ie ei olumen, disposición de ma e ial, emas dis ibución. m. p og ama edujo en 1937 emas, nelabai elacionados con lengua común y su enseñanza: menos dialec ologías y, compa ado con 1929 m. p og ama, compa igamosios indoeu opeos g ama ikos. 1937 m. p og ama en el que mucho én asis se da a un cu so de es ilis ica, los emas de la lengua se elacionan con his o ia de la lengua y desa ollo de la lengua. Los abajos de esc i u a en p og amas de enseñanza se llaman esc i os. 3.19191939 MET PRADINI MOKYKL LETUVI KALBOS MOKYMO PROGRAM ANALIS Pa a la enseñanza de la lengua y p ima ios clases de maes os así como di igėlių au o es ue impo an e 1919 m. imp esdi o P adedamųjų mokyklų empo ano p og ama (ž . 2 ablelę). Es o ue la p ime a cua ipa ímenes de en enamien o dedicada al idioma li uanos p og ama elemen a ias clases. En el p og ama bas an e de alladamen e se p esen an emas de pokalbių (pa y example, p ime os años pašnekesių emas: klasė, mokiniai, moky ojas, shkola, namai y o as ales cosas ó niños se en sus pin u as; cua o países del mundo, sus pe cepción en la escuela, namie y ki u y k ., p. 10), lec u a, esc i u a, na ación a eas (pa yりに, cui ymai y examinimai ácil con enido de apsakymėlių, pasakojimų, pasakaičių. Sąmojingo a esapo ción de lo que se lee, y decima desde la memo ia leng učių eilių, pasakaičių an aisiais me ais, p. 10). Los emas de la ciencia de la lengua azados a lo la go de odos cua en a años, cada añoí años los conocimien os de la lengua cada ez se p o undizan aigi mokoma koncen ais (ž . abelę 2). 2 LENTEL. 1919 m. P adedamųjų mokyklų laikaiosios p og amos lie u ių kalbos mokymo emas1314 Sky ius Fone ika ( a is) Mo ologija ( ašyba) Sin aksė (sky yba) Kalbos dalys I Balsiai, (10 enseñokos señalamien o, d ibalsiai y p ebalsas, su didžiope imas. Ta iamasis „i“, ablandable i; los la gos y los co os oces y su man enimien o al deci . Ga sai (p. 10) escuelas de y con al osesniais sky ias. Šešių sky ių p adžios mokyklos comenzė os s eig i desde 1933 m. Palabzas, du ez sų semana14) y sua idad sup asios y pequeñas le as (p. 10). skiemens, ga -Sakiniai (p. 10). P adžios mokyklų įs a ymas adop ado 1936 m., en él pe maneció seis años la enseñanza p ima ia (Bukauskienė 1989: 10). 13 Temų o muloluo ės y o og a ía aquí y con inúa dejándose o iginalili. 14 Núme o de lecciones po semana de cua o años y cua o clases de la p ima ia en la escuela (PMLP 1919: 21). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 8 Sky ius Fone ika ( a is) Mo ologija ( ašyba) Sin aksė (sky yba) Kalbos dalys II Gozas. (9 lecciones sus giminė po Palab a, Balsías y semana minkš ieji, ęsiamieji ne ęsiamieji (p. 10). skiemuo, diibolsías; (p. 10). le aė juicioamien o p iebalsiai y Taškas, klaus ukas, šauk ukas, kablelis laikai, (p. 10). Sakinys, pa es del enunciado Daik a a džiai, būd klausi a džiai, kie ieji, mais, sin e minos. (nim ys) y núme os. Veiksmažodžiai, sus skaičiai, asmens, liepiamoji y supues oji p ecipacos (p. 10). III (6 pa es pe semana) e Linksniuojamųjų kalbos lecciones y, e, ė, o, a. mas Rašymas nė, nie, ni (p. 10). Sakinys i jo dalys, galūnėse nosiniai a dais; palab aselyčių no, y Su ap iniai sakiniai y dis inguamieji signos (p. 10). Linksniuojamosios kal- delacinio pa es adinibos pa ys. Linksniai. di eccionis Linksniuo ės. į e p iniai palab as. Veiksmajodis. Asmenación y asjų menuo ės sin pa icipan es. Veiksmažodžių liemenyse e galūnėse ao i, e ė, i y, uū. Dili iai, sus laikai, galūnių esc i yba, pa icipan es a imas gim ąja y ašomąja a me. P ie eiksmis; su esc i u a. P ielinksniai y sindicos. P ielinksniai y an edélas. P iesagos el, ėl, yn, in, ūn, ing (p. 10). IV Composición (4 lecciones ly ys. Daly iai, de palab as; p iešdėlis, pape неделю) sudu inos palab as. būdinys) Las (p. 11). liemuo, p eesaga, iempo, galūnė. Iš isiniai y Sakinio pa ys, palab as Sup a imas sudė inių, uso de sudu ín, p incipales, secunda ín y dis in i os (p. 11). Aplicedades palab as Visos pa es del lenguaje y luga es, būdo, sus azones, ikslo. pa ís, sempa ís. keliais Bend a is (i giminingumas palab as eiškiamos. (p. 11). Del p og ama de en enamien o desc i os emas se puede e , que o ganizado es p ime a en la sección de la escuela p imedamía ecomienda enseña p incipalmen e esc ibi y lee , conoce y asign balsius, p iebalsius y d ibalsius. Siūloma enseña g andes y pequeños le as de esc i os. Desde segundos años en el p og ama ya o ecidas de lenguaje y pa e de o ación emas de enseñanza y con inuadas años pi maisiais comenzadas emas: mokoma balsių, p iebalsių y d ibalsių. Te ciacios años esc i u a, sky ybos eglas y adelan e se o ece enseña del lenguaje y de la ase pa es. Cua a años se ecomienda enseña pa es de la palab a, casos de pa es de la ase más complejas, epe idas odas lenguas BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 9 pa es y aún p opo cionadas pa icipan es, padaly ių i pusdaly ių bei bend a ies mokymo emas. Ve que se o ece enseña concen ais, po ejemplo, an aisiais años las pa es delacinio examinadas sin e minos, y e čiaisiais y ke e aisiais años indicado enseña y e minos, supažindi se con del lenguaje delimis o ecida ambién g aduniui. Puede se , que los o ganizado es del p og ama educa i o ue on amilia izados y con 1909 m. J. Jablonskio c eada p og ama de lengua li uanos, nes simili udes esama (ž . 3 abelę). 3 LENTEL. 1909 m. y 1919 m. emas de p og amas de enseñanza de la lengua li uanas de escuelas p ima ias años pe sa . Mokymo Jono Jablonskio p og ama (1909) Pamok. po sa . 1919 m. p og ama I3Balsės y p iebalsės. 10 Palba, Pamok. sakiniai, palab as, skiemens, sonsai, P iebalsių suminkš ėjimai an e ą, o, ų ga sų žymėjimas, g andes y pequeñas (i ą, ų, ū). Us ojima en y y, ambiénogi ū, e, ė. kie uD ibalsės (ai, ei, au, ui) ie, uo. mo y p onunciism ą, ę, ų (mokinių a me i umkalba). pieji balias y su Di isión de palab as en de una ila ki on. Pejosas y didés le as. Ki čiai (p. 1). esc ibi á. Balsiai, d ibalsiai y p iebalsiai, sus comp ensión de sua idad. Ta iamasis knygų i y minkš inamasis i.; ilgieji i man enimien o de diciendo skiemenis y kilnojima (p. 10). II 3Sakinys y su pa es. 9Sakinys, palab as, eiškian ieji daik ą, su būdą y acción. minkš ieji, ęsiamieji y gymės y linksnių Daik a a džiai, p egun as. (nim ys) y núme os. sus i uyen es daik a a džius. skaičiai, su sujeikimien o con daik a a iamoji linksnių galūnės Sakinys; pa es de la (būd a džiai linksniuojama simais, amigo con obik a a díos). Veiksmajodis, especiales y laikai (p opos ieji) sayimo modos. P iešdėlis, jo ašymas d auge su žodžiu i sky ium. Us ojimo ą, ę, in o, ų más impo an es sucesos (en el medio y inal de la palab a). Taškelio, cues iono y llamuksmo signos uso en los más impo an es acon ecimen os, d i aškis (p ieš ienokių žodžių eilę i s e imąją kalbą), kableliai (į edan s e imus žodžius), ski snelis. palab a, skiemuo, sonido, le a. Las Balsiai y d ibalsiai; p iebalsiai kie ieji, noęsiamieji. Daik a a dis, nume liai, būd a džiai, sus giminės galūnės sulig Veiksmajodžiai, sus Į a dės, asmens, laikai, liepiamoji i aBūd a dis, nuosakos. džiu gymėje, skai liuje, ase juzgación klausulig p egun as wi hou e minų. Taškas, klaus uk, cablelis (p. 10). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 16 Taigi g ama icas emas incluidasas en emas de esc i u a y lec u a. A los emas de esc i u a se explican y mo ología, y disy ybos suje os, incluso an ųjų años one icos emas se p esen an como suje os de esc i u a: Ga so y le a di e ences. P a ización de klausos halla c učiuo ąjį de la palab a skiemenį (PMPP 1939: 6). Y enseñando lec u a de emas se exho a a p es a a ención (inclui ) en disy ybos signosklus. 4 De la abla skil ise desc i as de lengua emas se e, que casi odo cu so de la lengua undamen os hay que enseña du an e los p ime os es años de enseñanza, cua aisiais años los conocimien os de lengua deben se p o undizados y expandiados. En los p ime os años p incipalmen e se cen a la a ención egula men e a čiai ugdy i, esc i u a y sky ybos undamen os. An aisiais años, au o es del p og ama opinan, debe se aún ugdoma eglamen iga a is, se enseña eglamen iga o og a ía undamen os, empiezaama enseña oné ica y es ablece ki čiuo ąjį skiemenį. Te cias años impo an e egula iga bend inesa lengua a ia ugdimien o, adelan e o ecido enseña casos complicingeces de esc i u a, supažindiza con palab a Ke i aisiais me ais jau nė a a ies ugdymo emų, ačiau ka ojamos išmok os one ikos delimis, enseña pa es de lengua, empeza enseña disy ybos signos y pa e delencinio. emas y in oduciéndose con ki čiu y p iegaide. En el p og ama se p opo cionan emas de epe ición de las pa es ap endidas del lenguaje (p o undizan conocimien os sob e ellas, se enseña o as pa es del lenguaje). Toliau disy ybos y sin aksés emas de enseñanza. Penk aisiais años los emas de enseñanza del lenguaje se p esen an ya pocos: p incipalmen e ep ojamien o ( oné ica, pa es del lenguaje y o og a ía). Nuujos emas: habla y aš as, a mė y bend inė habla. Seses acios años los maes os más a ención debe ían dedica a sin akse y sky ybai (sudė inių y ien isinių sakinių sky yba, di ec a y indi ec a; epe ición de eglas de o og a ía). Penk aisiais y seisš aisiais años los suda y ojas del p og ama más emos del p og ama asigna a eo ía de li e a u a y his o ia. 5 LENTEL. P ima ia escuela de los p og amas de lengua li uanas emas apalancamien o Sky ius Temos capí ulo I Ta is: 1. Compa ación de las de iciencias más g andes del lenguaje de los niños. 2. Longųjų y co ųjų balsios apa dimien o del klausos. Rašyba, sky yba: 1. Las mayúsculas en el pun o y en los nomb es. 2. y, i; ū, u esc i u a en la palab a. 3. Nosiniai linksnių galūnėse. 4. Kėlimas de palab as de ilau és en ilau é. capí ulo II Ta is: 1. Cul i a un aiskao y uidoso habla. 2. Ilgųjų y co oųjų balsių bei d ibalsių aisyklingas a imas. Rašyba: 1. Ilgųjų balsios. 2. D ibalsių. 3. Comė inių p iebalsių. 4. Sinal de molledad i delan e balsius. 5. Ska džiųjų p iebalsių po ų adjudicación. 6. Nosines de la palab a šaknyje. 7. G andes de le a. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 17 Sky ius Temos Foné ica, c uzamien o: 1. Di e encia de Sonido y Le a. 2. Balsiai, p iebalsiai, d ibalsiai. 3. Abėcėlė. 4. Ki čiuo o skiemens ijación. Po ciones de lenguaje: 1. Dis ibución de palab as en g upos según p egun as. 2. Daik a a dis, būd a dis y eiksmajodis. 3. Linksniación po p egun as. capí ulo III Ta is: Taisyklingas a imas bend inés de la lengua son de. Rašyba: 1. P iebalsios esc i u a. 2. An e p edelius esc i u a. 3. P iesagos esc i u a. 4. Palabžių con sonos conjun i os esc i u a. 5. Sudu inių palab as de la esc i u a. Nosinių esc i u a. Ve odžių delyba: 1. Kai omi y nekai omi palab as. 2. Las pa es de la palab a. Po ciones de lenguaje: 1. Daik a a dis, būd a dis, į a dis, ci a dis. 2. Jų especies, giminés, núme os, aleg niai. 3. Linksniación. 4. Veiksmajodis, sus pe sonas, núme os, laikai. 5. Pe smenación di ec a sedaca. Sky yba, sin aksė: 1. Pun o. 2. Klaus uk, chauk ukas al inal de la ase. 3. Veiksnys y a inys. capí ulo IV Foné ica, ki chiación. Rep ojima: 1. Balsías, p iebalsías, d ibalsías y sus especies. 2. Ki is i p iegaidė. Ve odžių da yba: epe ición de pa es de la palab a. Hablas po ys. Rep ojima: 1. Kai omosios pa es de la lengua (linksniuojamosios con į a džiuo inės ly imis, asmenuojamoji eiksmažodis con odos los sedakos, sudu iniais laikais y sang ąžinėmis ly imis). 2. Deli iai. 3. Semipe ci iai. 4. A endidos. 5. Pa e del lenguaje nekai omosios. Rašyba: pa icipan es y su esc i u a. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 18 Sky ius Temos Sin aksė (pa es del enunciado), sky yba: 1. Iš isinis sakinys. 2. Veiksnys y a inys. 3. En ininkés pa e del sen encia. 4. Kablelis en el p onunciamien o sen encioso. 5. Comė iniai sen iniai. 6. Simpličiais casos kablelio en el compues o sen encia. 7. Di ec i a habla, eje cicio ella des inados. capí ulo V Foné ica: Ka ojimas. Logos pa ys: Ka ojimas. Rašyba: Išei ų cosas p o undización. O os: 1. El habla y la esc i u a. 2. Ta mė i bend inė habla. capí ulo VI Sin aksėi sky yba: 1. Iš isinis ase y sus pa es. 2. Comė inis ase y su especie. 3. Diálogo di ec o y indi ec o. 4. Di o yba. Rašyba: Išei ų ašybos emas p o undización. Descub iajos de odos los seis años emas po en ais se e, que P adinėje mokykloje enseñando li uáneos lengua p incipalmen e la a ención ue dedicada esc i ybai y pa eim del lenguaje (ž . 2 ig.), ambién sky ybai y sin aksei. O os emas ( a čiai, one ikai y palab as de da ybai) es á des inada menos emas del p og ama. 2 PAV. 1939 m. P adinės mokyklos emas del p og ama de lenguas li uanas elaciónis p ocen ais BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 19 Palyginus 2 pa eikslo diag ama p opo cionados da os con 1919 m. p og ama emų diag ama (ž . ig. 3), se pueden ales di e enciasumai: nue ojoje p og amoje mucho más a ención dedicada a3 PAV. 1919 šybai, sky ybai i a čiai. Y a ki čia imo emų, ku ių nebu o 1919 m. p og amoje. m. y 1939 m. compa ación de emas de p og amas de enseñanza de lengua li uanas Así 1939 m. p og ama, p epa a, cuando ue con i mado seis años inicial enseñanza, ya se di ii ió de an e io es p og amas, ad acue do, que necesi aba y p og ama co espondien es nue os manualillos. Es as p og ama sanda a mues an susi o m usi aquella es uc u a de enseñanza de lengua li uanas de escuelas p ima ias: esc i u a, pa es del lenguaje, sin aksė y sky yba, palab as da yba, a is, oné ica y ki čiación. IŠVADOS 19151939 m. En Li uania ue on empezadas a c ea asociaciones de educación, espčiai pli o lie u iškos p ados leidyba, mokyklų ado ėliais ėmė ūpin is Lie u ių mokslo d augija. 1922 m. los kalbos a ojimo s i is i unkcijas išplė ė lie u ių kalbai su eik as als ybinės kalbos s a usas. ado ėlių de Li uania, p og amas y ecenzías esc i u a ue p is abdido P ime o gue a mundial, čiau jau 1915–1917 m. bu o suku i ne du lie u ių kalbos mokymo p og amų p ojek ai, aku iados ėmė yškė i lie u ių kalbos mokymo gai ės. Los manuo ėliai ue on esc i os basados en o icialmen e ap obados p og amas de escuelas p ima ias (1919 m. y 1939 m.): 1919 m. El p og ama de enseñanza de lengua li uanas de las escuelas p ima ias ue p epa ado pa a cua o años de enseñanza, en la cual p incipalmen e es aba dedicado el en oque a las pa es de la lengua enseña , pe o había y muchos o os emas (zodžių da ybos, sin aksės, ašybos, a ies, one ikos y sky ybos); 1939 m. el p og ama ue de seis años en el cual su gió nue os emas, po ejemplo, ki čiación, o os emas (pa yりに, ašybos, sky ybos y a ies) ue o ecida enseña más de alladamen e. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 años | 20 Desde 1939 m. los emas del p og ama de lengua li uanas se pueden e ya nusis o ėjusi escuela p ima ia de lenguas li uanas es uc u a de enseñanza ( ašyba, delys de habla, sin aksė y sky yba, palab as de da yba, a is, oné ica y ki čia anje); ella a lincó y de ese iempo lib os de lenguas Li uáneas. 19151939 m. los p og amas de enseñanza de la lengua li uanas y sus eseñas desempeñó el papel de dislaidas de unciones de la lengua bend inesa y diegė los c i e ios de ugdymo de la lengua bend inesa. P og amas y sus ecenzijas es udio e eló la su o mación en ese pe íodo concepción, que las escuelas p ima ias de lenguas li uanas a) debe se esc i os eglainga lengua (lingbos pu umo c i e io), b) debe se niños en endi ables (aiškumo c i e io), c) enseña eglainga esc i u a y a ies ( aisyklingumo c i e io), y así ugdy i bend iné lengua. ŠALTINIAI Jablonskis J. [Pe as K iaušai is] 1901: Lie iškos kalbos g ama ika, Tilžė: spauzdin a pas O o . Maude ode. Jablonskis J. [Rygiškių Jonas] 1911: Lie u jų kalbos sin aksė, Seinai: „Šal inio“ knygynas. Jablonskis J. [Moky ojas] 1915 [1933]: Dėl lie u ių kalbos p og amos. – Lie u os balsas 4. Jablons- kio aš ai 2. Š ie imo eikalai. Red. J. Balčikonis, Kaunas: Š ie imo minis e ijos leidinys, 57–58. Jablonskis J. [R. J.] 1920: A. Jakučionis. Kelias į š iesą, skai ymo i ašymo mokslas. Aš un as pa-[R. J.] 1920: A. Jakučionis. Kelias į š iesą, skai ymo i ašymo mokslas. Aš un as pa-1920: A. Jakučionis. Kelias į š iesą, skai ymo i ašymo mokslas. Aš un as pa-ionis. Kelias į š iesą, skai ymo i ašymo mokslas. Aš un as pa- aisy as leidimas. Kaina 3 auks. 50 sk. Tilžė, 1920. – Š ie imo da bas 10, 45–57. Jablonskis J. 1920a: J. Damijonaičio „Lie u ių kalbos g ama ika“. – Lie u a 164, 2–3; 165, 2. Jablonskis J. [Rygiškių Jonas] 1922: Lie u ių kalbos g ama ika: id. mokslo įs aigoms. 2-asis leid. Kaunas; Vilnius: „Š y u io“ b- ė. Jablonskis J. [Rygiškių Jonas] 1928: Linksniai i p ielinksniai i jų a ojimas mūsų kalboje: jų a - ojimas mūsų kalboje, Kaunas: „Sakalo“ b- ė. LD 1915: Lie u ių delegacija in žm. š ie . minis e į. – Vai as 19, 310. LKP 1909 Lie u ių kalba žemesniosiose mokyklose i lie u ių kalbos moky ojai. – Mokykla 2, 1–2. Lomanas P. 1930: P adžios mokyklų įs a ymai. Taisyklės, ins ukcijos, aplink aščiai i p og amos, Kaunas. Mu ka J. 1920: A i as laiškas A. Jakučioniui. – Mokykla i gy enimas 4 ( i šeliuose). Mu ka J. 1923: Mašio as P . Ašakaičio abėcėlė. Tilžė, 1921. – Š ie imo da bas 3–4, 268–270. PLK 1906: Pa yzdinis lie u ių kalbos mokymo p og amas žemesnėms i idu inėms mokslo įs aigoms Vilniaus, Kauno, Ga dino i Su alkų gub. – Vilniaus žinios, 1906, gegužės 10 (23), N . 99 (417), 1. PMLP 1919: P adedamųjų escuelas de p og ama empo al. T abajo Educa i o 1 (apéndice). 1940 PMP: P adžios mokyklos p og amų, Kaunas: Educa ional Minis y knygų leidimo komisijos leidinys. PMPP 1939: P adías escuelas de p og amas. P oyec o ap obado po el minis e io de Educación. Kaunas: Š ie- sos“ spaus u ė. RP 1920: Lie u ių kalba (i pasaulio li e a ū a). Minis e io de Educación de escuelas de educación gene al. P oyec o de Re o mos. T abajo de Educación 67, 2425 VMP 1937: Vidu inių mokyklų p og amų (p oyec os), Kaunas: Spindulio de la compañía imp us u ė. LITERATŪRA Bui ydienė V. 2011: Li u ias lengua enseñanza a XX a. comienzo: p ime as Li u ias lengua p og amas de en enamien o y de ese pe íodo manualėlys. Úl imas in es igaciones de lenguas y cul u as. Lbų i kul ū ų sanki ų a chy ai 4, Vilnius: Asociación de in es igado es de diálogo eu opeo de lenguas y 223. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 VAIDA BUIVYDIEN. P adinių mokyklų lie u ių kalbos mokymo p og amų 19151939 me ais | 21 Bui ydienė V. 2013: B uojai del con enido y del no minimo del idioma de los manualillos de lengua na i a de las escuelas iniciales de la p ime a mi ad del XX siglo. Dac a o dise ación, Vilnius. Bukauskienė T. 1989: Escuela de Li uania y pedagoginė min is 19181940 m. Vilnius: LTSR liaud. Educación m-ja. Bukauskienė T. 1995: Escuela de Li uania y pedagoginė min is 19181940 m., T ečias, complemen ado lanzamien o, Vilnius: Leidybos cen as. cul u as; UAB Pe o o se as, 183 Čepai ienė G. 2010: Jonas Jablonskis iolpinis a (Min auja, ėjimas į 30–43. Va pą). Kalbos kul ū a 83, Jagminienė J. 2013: In eligen ai p ime os au o ías de los manuales li uaniños. Acceso en in e ne : h p www.be na dinai.l /s aipsnis-02-2013-08-ju a e-jagminiene-in eligen ai-pi mieji-lie u isku- ado eli- u-au o iai/95146 ( isualizada 2013 04 17). Ka čiauskienė M. 2000: Lie u iškų elemen o ių aida. Lie u iški 11-75. elemen o iai, Kaunas: Š iesa, Ka čiauskienė M. 2002: Lie u os mokyklos i pedagoginės min ies aidos b uožai: 18631918 m. Lie u os mokykla i pedagoginė min is. XIX. segunda mi adXX a. comienzo. An ología. Sud. M. Ka čiauskienė, Kaunas: Š iesa, 925. Mikulėnienė D. 1998: Es a us de la lengua es a al de ju e y de ac o: su implemen ación y a egkybos p oblemos. Es adoybinė kalba i in eg acija (Es ija, La ija, Lie u a): semina o ezės, Vilnius, 78. Pa iškečiū ė-Kund o ienė E. 2009: LMD ac i idad edi o ial. Desa ollo cien í ico y écnico 1(1), 124- 138. Pi očkinas A. 1977: P ie bend inės kalbos iš akų: J. Jablonskio ida y ob as 18601904, Vilnius: La ciencia. Pi očkinas A. 2011: E škėčiuo u keliu acompañó lengua a escuela (2). Mokslo Lie u a 1 (445), 511. Pukienė V. 1994: Lie u ių š ie imo d augijos XX amžiaus p adžioje (1906–1915 me ais), Vilnius: A. Va no pe sonalalinė emp esa. Pupkis A. 2005: Kalbos kul u s udijos, Vilnius: Gim asis loodis. Salienė V. 2009: Lie u ių kalbos didak ikos aida, Vilnius: Vilniaus pedagogikos uni e si e as. Vainiu ė M. 2010: Lie u ių kalbos kaip als ybinės s a usas: p incipales aspec os. Ju isp udencia 4(122), 2541. Zinke ičius Z. 1992: Li u ias his o ia del idioma 5: Bend inės kalbos iškilimas, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidykla. Zinke ičius Z 1993: Ry ų Lie u a pasado y aho a, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų edikla. Gau a 2015 04 07 Adop ado 2015 09 25