Emocinė-ekspresinė leksika kaip kalbinė politikų portretų kūrimo priemonė naujienų portale „delfi.lt“

BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 AGNĖ ALEKSAITĖ Instytut Języka Litewskiego LEKSYKA EMOCJONALNO-EKSPRESYWNA JAKO ŚRODEK TWORZENIA JĘZYKOWYCH PORTRETÓW POLITYKÓW W PORTALU INFORMACYJNYM DELFI. LT SŁOWA KLUCZOWE: leksyka emocjonalno-ekspresywna, stylistyka. Jednak nasza „wolna prasa” (cudzysłów jako pierwszy zastosował wobec niej L. Jakimavičius) codziennie ogłasza tylko „koniec świata”. Zasada wolności prasy zostaje naruszona już przez to, że czytelnicy niemal nie mają z czego wybierać. Media stają się coraz bardziej bulwarowe. Narzu­cają społeczeństwu tematy, mówią tylko o bolączkach życia i niemal nie przedstawiają konstruktywnych, twórczych informacji. Nawet wtedy, gdy przedstawiana jest obiektywna informacja, bulwarowa manipulacyjna nadbudowa programuje u niedoświadczonego człowieka nieadekwatną reakcję emocjonalną. (V. Juknaitė „Išsiduosi. Balsu: esė, pokalbiai“. Wilno, wydawnictwo Związku Pisarzy Litewskich, 2002, s. 168.) WSTĘP Przyglądając się portalom informacyjnym internetowych mediów, wyraźnie widać, że pracownicy prasy (dziennikarze, redaktorzy, twórcy nagłówków itd.) posługują się językiem, a dokładniej nacechowanymi stylistycznie środkami wyrazu językowego jako potężną siłą twórczą kształtującą opinię społeczną. Właśnie ze względu na kształtowanie opinii publicznej środek komunikacji masowej – media – bywa niekiedy nazywany czwartą władzą, choć podstawową funkcją mediów jest rozpowszechnianie informacji i wiedzy (Gudonienė 1999: 23; zob. także Mažylė 2012: 163; Petrauskis 2012: 6). Media internetowe stały się źródłem manipulacji, oddziałującym na postawy i zachowania podmiotów uczestniczących w akcie komunikacji, chociaż dziennikarze powinni zachować racjonalność, nie pobudzać emocji czytelników i nie przekazywać własnych ocen jako pracownicy prasy (Juodytė 2011). Jednym ze sposobów kształtowania opinii społecznej jest manipulowanie leksyką emocjonalno-ekspresywną. W artykule analizuje się emocjonalno-ekspresyjną leksykę artykułów opublikowanych na portalu informacyjnym delfi.lt od października 2012 r. do czerwca 2014 r. oraz od września 2015 r. do czerwca 2016 r. AGNĖ ALEKSAITĖ. Leksyka emocjonalno-ekspresywna jako środek językowego kreowania portretów polityków w portalu BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 informacyjnym delfi.lt | 2 leksyka, za pomocą której charakteryzowani są litewscy politycy (łącznie zebrano 464 przykłady użycia). Główny cel komunikacyjny dziennikarzy internetowego portalu informacyjnego delfi.lt, piszących o 1 polityce Litwy, to informowanie społeczeństwa i krytyczna ocena wydarzeń politycznych (Arcimavičienė 2010: 6). W analizowanych przykładach leksyki emocjonalno-ekspresywnej omawiane są wydarzenia polityczne i zachowanie polityków; tutaj „ważne stają się słowa używane w tekstach, których znaczenia najlepiej odzwierciedlają obraz świata i wartościowe postawy ukształtowane w świadomości uczestników dyskursu” (Būdvytytė-Gudienė 2013: 6). Celem artykułu jest ustalenie, w jaki sposób i za pomocą jakiej leksyki emocjonalno-ekspresywnej tworzone są portrety polityków (tj. jakie są ich cechy charakteru i zachowanie). TWORZENIE WIZERUNKU LITEWSKICH POLITYKÓW – SPOŁECZNYCH ANTYBOHATERÓW Przedstawiciele mediów internetowych, dążąc do wywierania wpływu, świadomie używają leksyki emocjonalno-ekspresywnej, która w Słowniku terminów językoznawczych (dalej – KTŽ) definiowana jest jako „słowa mające w języku stałą konotację ekspresywności i emocjonalności. Emocjonalne i ekspresywne są zdrobniałe i pieszczotliwe słowa, a także słowa szorstkie i familiarne itp.”, za pomocą których bezpośrednio lub pośrednio wyrażają ocenę osób publicznych. Właśnie aksjologicznie nacechowane środki wyrazu językowego przedstawiają osoby publiczne jako wyrazistych społecznych antybohaterów. „Nieodpowiedzialne uogólnianie samolubnego zachowania pojedynczych polityków i urzędników, przejawy korupcji sprawiły, że utrwalił się negatywny stereotypowy stosunek do wszystkich polityków, posłów na Sejm, urzędników: <...>“ (Žibartas 2012: 19), dlatego na portalu informacyjnym delfi.lt wyraźna jest tendencja do przedstawiania niemal wszystkich litewskich polityków jako społecznych antybohaterów (por. Žibartas 2012: 17). Jednym ze sposobów tworzenia takiego portretu polityków jest opisywanie ich za pomocą neologizmów. Neologizmy dzielą się na dwa rodzaje (Pikčilingis 1975: 156), takie właśnie można znaleźć na portalu internetowych mediów delfi.lt: 1) neologizmy uzualne (nowe słowa, które stale pojawiają się w języku i nazywają nowe pojęcia); W niniejszej pracy język przykładów użycia nie został poprawiony, z wyjątkiem zwykłych błędów 1 korektorskich. AGNĖ ALEKSAITĖ. Emocjonalno-ekspresyjna leksyka jako środek językowego tworzenia portretów polityków w portalu BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 2) okaziniai naujažodžiai (nauji žodžiai, vartojami vietoj įprastų reiškinių arba daiktų vardų informacyjnym delfi.lt | 3 i dostarczające dodatkowych informacji lub pełniące inną funkcję emocjonalno-ekspresyjną) 2014: 6). (Aleksaitė W mediach polityków często określa się neologizmami mającymi negatywne zabarwienie emocjonalne, wśród których dość popularne są złożenia z członem valdžia- (zob. także Girčienė 2013: 80), np.: okazjonalny neologizm valdžiagyvis „pogard. nazwa przedstawiciela władzy“ oraz uzualny neologizm valdžiažmogis, -ė „lekcew. iron. osoba znajdująca się u władzy; biurokrata“, np.: „Tyle otrzymuję. Tyle mi brakuje“ – piszą do internetu obywatele Litwy, skarżąc się na swoje trudne życie, oburzając się na samowolę pracodawców i oskarżając valdžiagyvius, że się o nich nie troszczą i nie stwarzają warunków do uzyskiwania lepszych wynagrodzeń. (delfi.lt 2015 10 06, Andrius Tapinas) Dziś przechodziłem obok ruin kina „Lietuva“, obitych sklejką, w stolicy. Jakiś dowcipny obleśny typ, mażący cały Stare Miasto debilnymi sentencjami, napisał już także tam: „Litwa – serce przy sercu, złodziej przy złodzieju.“ Ludzie idą, czytają, uśmiechają się. Jak pięknie tutaj dopiekli tej władzy, mówią sami do siebie. Teraz ci władzomaniacy będą wiedzieć. (delfi.lt 2016 03 02, Andrius Užkalnis) Dziennikarze, pisząc o osobach publicznych i dążąc do przedstawienia polityków jako wyrazistych społecznych antybohaterów, w tekstach publicystycznego stylu częściej używają okazjonalnych neologizmów, których funkcję referencyjną (przekazywania informacji) przyćmiewa funkcja emocjonalno-ekspresywna, ponieważ w procesie tworzenia okazjonalnych neologizmów decydującym czynnikiem jest 2 potrzeba nowszego, bardziej ekspresywnego wyrazu, a nie dążenie do nazwania nowych realiów (Girčienė 2013: 79). Ze względów stylistycznych używane są również zapożyczenia, np. : Ale twierdzenie, że z jej powodu ludzie jeżdżą do Polski na zakupy, jest oznaką politycznego retardera. Tak, oto kolejny retoryczny diamencik, którego w sobotę użył Andrius Kubilius, wygłaszając taką dobrą kwestię, gdy wyjaśnił, że ma na myśli mechanizm autobusu. Rozumiecie, retarder to system hamulcowy i nie ma w tym nic złego, ale i tak wszyscy pomyślą o retardach u władzy, co oznaczałoby osoby opóźnione umysłowo, i będzie to bardzo dowcipne. (delfi.lt 2016 03 14, Andrius Tapinas) 2 W bazie neologizmów (dalej – BN) przedstawiono więcej derywatów złożonych mających silnie negatywną konotację, których pierwszym członem jest valdžia-, np.: valdžiadurnis, -ė „żart. głupiec znajdujący się u władzy”, valdžiagrobis „ironicz. ten, kto zagarnął władzę”, valdžiasnukis „uwłaczające określenie przedstawiciela władzy” i valdžiavyris „ironicz. człowiek znajdujący się u władzy”. AGNĖ ALEKSAITĖ. Leksyka emocjonalno-ekspresywna jako środek językowego tworzenia portretów polityków w portalu BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 informacyjnym delfi.lt | 4 W tekście publicystycznym użyto słowa retarderis, zapożyczonego z nowo przyswojonego rdzenia (ang. retarder), którego pierwsze znaczenie w BN to „zwalniacz (samochodowy system hamowania), pozwalający nenaudoti įprastų stabdžių)“, patekęs į politinį diskursą įgyja ironiškąjį ekspresinį atspalvį ir na przenośne użycie jako „opóźniony; hamulec procesów politycznych”. Dziennikarze, chcąc ukazać polityków jako społecznych antybohaterów, sięgają również po metaforyczne rzeczowniki, np. : S. Skvernelis — przeciwnie. Ćmy sejmowe go nie zżarły. Nawet dostając baty, minister spraw wewnętrznych wygrywa. Uciekł złodziej narkoman, a do tego rozbroił dwóch policjantów? W każdym kraju ministrowi spraw wewnętrznych nie byłoby czego zazdrościć. A tutaj skok notowań S. Skvernelisa odbiera mowę nawet najstarszemu wilmorowi kraju. (delfi.lt 2015 12 20, Rimvydas Valatka) Rzeczownikowi kandis, który w Słowniku języka litewskiego (dalej – LKŽe) definiowany jest jako „zool. mały motyl, którego gąsienice niszczą ubrania, zjadają zboże, mąkę, rośliny itp.”, nadaje się znaczenie przenośne, aby podkreślić krzywdę, szkodę wyrządzaną przez litewskich polityków. Por. LKŽe: kandis „przen. krzywda, szkoda” Ponieważ „[w] języku odzwierciedlają się wszystkie nasze oceny – uznawane przez społeczeństwo, tradycyjne, «obiektywne», stanowiące podstawę norm moralnych, a także całkowicie osobiste, indywidualne, subiektywne <...>“ (Gudavičius 2000: 119), nie ulega wątpliwości związek tekstów stylu publicystycznego z językowo kształtowanym obrazem świata i odczuwaniem świata, ponieważ „[w] dyskursie publicznym utrwalone jest nie tylko właściwe językowemu obrazowi świata, konkretnej kulturze pojmowanie świata, lecz także istotniejsze zmiany w postrzeganiu świata, które są nieuniknione w tekstach opisujących codzienne aktualności <...>“ (Kvašytė, Papaurėlytė-Klovienė 2013: 108). Właśnie na podstawie leksyki emocjonalno-ekspresywnej używanej w artykułach portalu informacyjnego delfi.lt widać, jaki obraz stereotypowego polityka dominuje w społeczeństwie. Działacze polityczni są przedstawiani jako społeczni antybohaterowie na portalu informacyjnym delfi.lt z powodu przypisywanych im negatywnych cech charakteru i zachowania. 1. Przede wszystkim dziennikarze mają skłonność do wyśmiewania polityków z powodu ich braku zdecydowania, obojętności wobec interesów wyborców oraz niechęci do podejmowania ważnych dla społeczeństwa i korzystnych decyzji. W celu uwypuklenia tej cechy polityków używane są metaforyczne rzeczowniki, obrazowe czasowniki, żargonizmy i tradycyjne frazeologizmy. Dziennikarze, chcąc napisać o niezdecydowanych, apatycznych przedstawicielach władzy w sposób bardziej obraźliwy i arogancki, używają metaforycznych rzeczowników o silnym negatywnym ładunku emocjonalnym, np. : AGNĖ ALEKSAITĖ. Leksyka emocjonalno-ekspresywna jako językowy środek kreowania portretów polityków na portalu BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 informacyjnym delfi.lt | 5 Gorzej będzie w Niemczech i w niektórych innych krajach europejskich. Naziści z rękami podniesionymi do góry raczej nie mogą liczyć na korzystniejsze warunki niż te, które istnieją dzisiaj: impotenci u władzy swoją bezczynnością i bezsilnością nie tylko się poddają, po prostu opuszczają boisko, a przeciwnicy mogą strzelać piłki do pustej bramki. Gra zasadniczo jest zakończona. (delfi.lt 2016 01 08, Andrius Užkalnis) Ten metaforyczny rzeczownik impotentas należałoby omówić także z punktu widzenia stylistyki etycznej. Jak twierdzi Kazimieras Župerka (2005: 25), „niezwykle często wyrażenie językowe «zaczepia» adresata jako nieetyczne wtedy, gdy jest nacechowane stylistycznie, zaktualizowane, ekspresywne”. Metaforyczny rzeczownik impotentas w tekście w stylu publicystycznym zostaje użyty w znaczeniu przenośnym jako „mężczyzna bezsilny w pewnej sytuacji”. Por. LKŽe „bezsilny pod względem seksualnym” oraz Słownik współczesnego języka litewskiego (dalej – DŽ6) „mężczyzna bezsilny pod względem seksualnym”. Tutaj impotencję seksualną zestawia się z polityczną, jednak wybrano środek wyrazu językowego niezbyt odpowiedni pod względem etycznym i dość obraźliwy. Dziennikarze, dążąc do kształtowania oceny procesów politycznych przez odbiorców (Juodytė 2011: 70– 71), do scharakteryzowania działań polityków wybierają obrazowe czasowniki i żargonizmy, np. : Rząd drepcze w miejscu w sprawie VAE, podczas gdy sąsiedzi wybierają energetykę jądrową [tytuł artykułu] (delfi.lt 2013 03 27, Ramūnas Bogdanas) A. Butkevičius się nie zmienia. Będąc ministrem finansów, zwiał do Druskienik, kiedy trzeba było bronić w Sejmie przygotowanego przez jego ministerstwo rocznego budżetu, i pozostawił tę trudną pracę swoim zastępcom. (delfi.lt 2013 09 21, Ramūnas Bogdanas) W pierwszym przykładzie w znaczeniu przenośnym „nie być w stanie się zdecydować, nie zdobyć się na coś” użyto obrazowego czasownika mindžikuoti, a znajdujący się w drugim zdaniu żargonizm nusiplauti w znaczeniu „odejść, aby uniknąć odpowiedzialności” uwypukla negatywną cechę polityków – niezdecydowanie. Apatia polityków wobec interesów wyborców, niechęć do podejmowania ważnych i korzystnych dla społeczeństwa decyzji zostają ukazane także za pomocą tradycyjnych frazeologizmów, np. Reformatorzy policji chowają dziś głowy, ponieważ cień ostatnich wydarzeń, gdy policja nie zareagowała właściwie na zgłoszenia, pada właśnie na nich – tych, którzy drastycznie obcięli finansowanie policji i nie kiwnęli palcem, aby system policyjny się nie wykrwawił. (delfi.lt 2013 04 07, Virginija Baltraitienė) AGNĖ ALEKSAITĖ. Emocinė-ekspresinė leksika kaip kalbinė politikų portretų kūrimo priemonė naujienų portale delfi.lt | 6 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 Do Słownika frazeologizmów (dalej – FŽ) włączono frazeologizm piršto nepajudinti w znaczeniu „nic nie robić”. Chociaż ekspresywność tradycyjnych frazeologizmów nieco blednie w porównaniu z frazeologizmami okazjonalnymi (por. Butkutė 2008: 46), to jednak dziennikarze, dążąc do wywierania wpływu i kształtowania opinii publicznej, częściej wybierają nie frazeologizmy okazjonalne, lecz tradycyjne. 2. W portalu informacyjnym delfi.lt za pomocą tradycyjnych frazeologizmów i obrazowych czasowników kształtowany jest wizerunek polityków zachowujących się nonszalancko i nieodpowiedzialnie (por. BūdvytytėGudienė 2013: 9), np. : Z tego, co powiedziano, należy wyciągnąć wniosek: kryzys zarządzania pojawia się wtedy, gdy na ustawy patrzy się przez palce. (delfi.lt 2012 11 08, Aloyzas Sakalas) Politycy roztrwonią miliardy zgromadzone na emerytury [tytuł artykułu] (delfi.lt 2013 10 17, Romas SadauskasKvietkevičius) Negatywną emocjonalną ocenę polityków ujawnia odnotowany przez FŽ tradycyjny frazeologizm pro pirštus žiūrėti „nie zwracać uwagi, nie troszczyć się” oraz uwzględniony w LKŽe obrazowy czasownik ištaškyti „pot. roztrwonić, roztrwonić zapasy”, który jest używany do określania nieodpowiedzialnych działań polityków. 3. Podkreśla się nie tylko nonszalanckie, nieodpowiedzialne, lecz także niemoralne zachowanie działaczy politycznych, gdy chęć uczciwego reprezentowania interesów wyborców przyćmiewa żądza władzy politycznej i bogacenia się. W celu uwydatnienia amoralnego zachowania aktorów politycznych używane są metaforyczne rzeczowniki i okazjonalne frazeologizmy. Metaforyczne nazwy (rzeczowniki i przymiotniki) używane w internetowym portalu medialnym delfi.lt można podzielić na dwie grupy: 1) uzualne słowa o znaczeniu przenośnym, które dzielą się jeszcze na dwie mniejsze podgrupy (definicje znaczeń przenośnych jednych słów zostały uwzględnione w DŽ6 lub LKŽe, natomiast znaczenia przenośne innych nie zostały odnotowane w słownikach, choć są szeroko rozpowszechnione w użyciu i doskonale rozumiane przez czytelników); 2) okazjonalne słowa o znaczeniu przenośnym (ich definicji nie ma ani w DŽ6, ani w LKŽe) (Aleksaitė 2014: 2). W analizowanych tekstach przeważają uzualne metaforyczne rzeczowniki, np. : AGNĖ ALEKSAITĖ. Leksyka emocjonalno-ekspresywna jako środek językowego kreowania portretów polityków w portalu BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 informacyjnym delfi.lt | 7 Drugi cel to dążenie do centrów władzy i przywilejów oraz staranie o utrzymanie swojego ciepłego, dochodowego i przytulnego miejsca w Sejmie. Innymi słowy, o zapewnienie sobie na długo miejsca przy korycie władzy, o którego oferowane udogodnienia i przywileje walczyli tak zaciekle, bezwzględnie i bezkompromisowo. (delfi.lt 2013 01 29, Karolis Jovaišas) Autor tekstu, wybierając uzualny metaforyczny rzeczownik lovys w znaczeniu „źródło korzyści”, umniejsza przedstawicieli władzy, zakładając, że do dążenia do władzy osoby publiczne skłaniają interesy osobiste, a dokładniej pragnienie wzbogacenia się. Przedstawiciele władzy są wyśmiewani również za pomocą okazjonalnych frazeologizmów, np. Większy trochę powątpiewa (być może), ale robi tak, jak mu kazano, albo jak go delikatnie poproszono. Może robi to po prostu z dobrego serca, a może po otrzymaniu słodyczy do łapy — kto teraz to wyjaśni. (delfi.lt 2012 11 12, Vytautas Landsbergis) Autor artykułu, używając okazjonalnego frazeologizmu — obrazowego połączenia wyrazowego, które w jednym tekście publicystycznym uległo skostnieniu i rzadko wychodzi poza granice tego tekstu (zob. także Butkutė 2008: 16–24) — otrzymać słodycze do łapy, tj. „brać łapówkę”, pośrednio sugeruje, że na zachowanie polityków i podejmowane przez nich decyzje mogą wpływać wręczane w celu przekupstwa prezenty, ponieważ istnieją tacy działacze polityczni, którzy dążą do nielegalnego wzbogacenia się, korzystając ze swoich stanowisk. Oczywiste jest, że w tych przykładach użycia nie wymienia się konkretnych osób, dlatego czytelnikom przekazywany jest uogólniony wizerunek niemoralnych, nieuczciwych polityków. 4. W portalu informacyjnym delfi.lt politycy są oceniani jako społeczni antybohaterowie, ponieważ nie potrafią rządzić państwem, a wybrane przez te osoby publiczne metody zarządzania są niewłaściwe. Tę cechę polityków ilustrują obrazowe formy czasownikowe (imiesłowy atrybutywne), wtręty z języków obcych i uzualne neologizmy. Imiesłowy atrybutywne „stosunkowo dobrze zachowały przymiotnikowy charakter swojej kategorii i, nie mając wyrazów określanych ani przyłączonych, często w ogóle trudno je odróżnić od przymiotników” (Ambrazas 1971: 8), dlatego ich użycie w portalu informacyjnym delfi.lt niczym nie różni się od użycia przymiotników metaforycznych, np. : Jeśli forsowana przez poprzedni rząd reforma szkolnictwa wyższego się powiodła, to tylko częściowo: przekazanie studentom prawa do decydowania pobudziło nie jakość studiów, lecz walkę o wizerunek, uniwersytety nie rzuciły się do łączenia i optymalizacji, jak sądzono, a dostępność bezpłatnego szkolnictwa AGNĖ ALEKSAITĖ. Emocinė-ekspresinė leksika kaip kalbinė politikų portretų kūrimo priemonė naujienų portale delfi.lt | 8 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 wyższego nawet się zmniejszyła. (delfi.lt 2013 01 26, Marijus Širvinskas) W tym tekście o stylu publicystycznym w znaczeniu przenośnym użyto formy czasownikowej (imiesłowu przymiotnikowego) stumtas, -a „o tym, kogo chce się przyjąć, wybrać, mianować, przeforsować“. Por. DŽ6: stumti „przen. starać się, aby ktoś znalazł się w określonej sytuacji“ oraz LKŽe: prastumti „przen. ukrywając prawdziwe cele, doprowadzić do przyjęcia, przeforsować“. Do tworzenia portretów polityków jako społecznych antybohaterów na portalu informacyjnym delfi.lt używane są również wtręty z języków obcych, np. : Koalicija: krugovaja poruka [tytuł artykułu] W języku rosyjskim istnieje wyrażenie „krugovaja poruka“, które na język litewski można by przetłumaczyć jako „przywiązanie“. Termin ten jest używany wśród przestępców. Kiedy do gangu przestępczego wstępuje nowy członek, powierza mu się kryminalne zadanie, aby złamał prawo, ubrudził się i stał się tak samo podatny na zagrożenia jak pozostali członkowie gangu. Wtedy nowy członek staje się lojalny i godny zaufania, ponieważ jego los zostaje ściśle związany z losem wspólników. Można zauważyć, że metody te przenoszą się do dzisiejszej polityki. Ostatnie głosowania pokazują, że koalicja jest cementowana bez wstydu poprzez kierowanie się wspomnianą zasadą kryminalną. (delfi.lt 2012 11 28, Kęstutis Masiulis) Autor tego tekstu bardzo odpowiedzialnie wybiera rosyjski wtręt krugovaja poruka na tytuł artykułu; w tekście nie tylko wyjaśnia znaczenie tego terminu używanego przez rosyjskich przestępców, lecz także wskazuje, dlaczego do opisania litewskich polityków pasuje termin kryminalny. Zestawienie polityków z przedstawicielami świata przestępczego sugestywnie tworzy niezwykle negatywny portret litewskich polityków jako społecznych antybohaterów. W portalu informacyjnym delfi.lt nie brakuje uzualnych neologizmów utworzonych za pomocą przyrostkowych formantów słowotwórczych od nazwisk polityków – społecznych 3 antybohaterów – np. : Zakładając, że do poniedziałku opinia A. Butkevičiusa nie zdąży się zmienić, próbuję sobie wyobrazić, jak uda mu się przekonać przedstawicieli trzech partii koalicji rządzącej w Sejmie, by zapomnieli o wszystkim, co w tych dniach nagadali o V. Landsberggisie, i zagłosowali za przyznaniem mu Nagrody Wolności. Ponieważ wynik pierwszego 3 głosowania nie został Do ND włączono następujące neologizmy: gražulėjimas „iron. upodabnianie się do Petra Gražulisa (posła na Sejm Republiki Litewskiej, wyróżniającego się wyjątkowo porywczym sposobem bycia, zachowaniem i głoszonymi poglądami)”, gražulesnis, -ė „żart. podobny do Gražulisa (chodzi o posła na Sejm Republiki Litewskiej Petra Gražulisa)”, gražuliada „ideologia przeciwna gender, propagowana przez posła na Sejm Republiki Litewskiej Petra Gražulisa”, gražuliškai „żart. tak jak jest to charakterystyczne dla Gražulisa (chodzi o posła na Sejm Petra Gražulisa, który zasłynął ze swoich skrajnych poglądów na temat LGBT)” oraz gražulizmas „pogard. pavardė yra itin produktyvi, siekiant sudaryti menkinamąjį, ironiškąjį ar juokaujamąjį atspalvį turinčius bei skrajne poglądy posła na Sejm Republiki Litewskiej Petra Gražulisa jako zjawisko”. Jak wynika z danych przedstawionych przez ND, neologizmy przekazujące negatywną ocenę emocjonalną posła na Sejm P. Gražulisa. AGNĖ ALEKSAITĖ. Leksyka emocjonalno-ekspresywna jako środek językowego kreowania portretów polityków w portalu BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bendrinekalba.lt ISSN 2351-7204 informacyjnym delfi.lt | 9 jakiś kuriozalny przypadek, które w Sejmie również się zdarzają, gdy przed końcem posiedzenia pozostali na sali ostatni parlamentarzyści, którzy nie zdążyli się jeszcze rozejść, w pierwszym czytaniu popierają ledwie co porządnie przeczytany grażuliszkowy czy sysiszkowy projekt ustawy. (delfi.lt 2015 11 29, Romas Sadauskas-Kvietkevičius) W tym przykładzie w znaczeniach „słabo przemyślany, pospieszny” używane są uzualne neologizmy gražuliškas, -a i sysiškas, -a. Oczywiste jest, że w tekście stylu publicystycznego czyni się aluzję do członków Sejmu wyróżniających się pospiesznymi, nieprzemyślanymi decyzjami i wypowiedziami, a utworzonym od ich nazwisk przymiotnikom nadaje się nie cechy o znaczeniu indywidualnym, lecz uogólnionym. 5. W portalu informacyjnym delfi.lt roi się od stereotypowych opinii (Gudavičius 2000: 61–62) zawierających emocjonalny aspekt wartościowania na temat elokwencji, a nawet zdolności umysłowych działaczy politycznych, dlatego za pomocą obrazowych czasowników, ich form (imiesłowów predykatywnych, imiesłowów przysłówkowych), metaforycznych rzeczowników i tradycyjnych frazeologizmów kształtuje się wizerunek polityków niezdolnych do rządzenia państwem i nieumiejących wyjaśnić wyborcom procesów politycznych. W portalu informacyjnym delfi.lt licznie stosowane są środki leksyki emocjonalno-ekspresywnej (obrazowe czasowniki, ich formy (imiesłowy predykatywne, imiesłowy przysłówkowe) oraz utworzone od nich metaforyczne rzeczowniki), ujawniające nieartykułowany sposób wypowiadania się polityków, np. : Przesiąknięte sowieckim surogatem zgrzybiałe relikty, bredzące o artystycznej wartości bałwanów z Zielonego Mostu, bezmózgie stare wygi partii komunistycznej, reprezentujące Litwę w instytucjach europejskich, beczące o gospodarczej szkodliwości sankcji wobec Rosji i konieczności znalezienia dialogu z przestępcami, jak tylko mogą, zaprzeczają jakiejkolwiek możliwości łączenia pseud sztuki czy korzyści gospodarczych z propagandą (celową dezinformacją). (delfi.lt 2016 01 28, Aurimas Navys) Potem słychać było już tylko niewyraźne mamlenie wileńskich polityków, że niby coś robi się w korytarzach Brukseli, że podobno, być może (w głosie słychać wątpliwość) Kreml złości się z powodu aktywnego udziału w posuwaniu naprzód projektu Partnerstwa Wschodniego. (delfi.lt 2013 09 17, Valentinas Mitė) Ćwierkania L. Graužinienė à la „zły Skvernelis, bardzo zły” nie da się nawet zacytować. Kiedy przewodnicząca Sejmu z poważną miną wykłada, że w czasie, gdy policja ścigała uciekiniera z automatem, minister spraw wewnętrznych spał, bo tak sam jej powiedział, pozostaje tylko pocieszać się tym, że wtedy, gdy Bóg rozdawał ludziom poczucie humoru i rzeczywistości, jedna z przyszłych „przywódczyń” kraju przebierała w magazynie kołchozu wyrośnięte i zgniłe ziemniaki. (delfi.lt 2015 11 22, Rimvydas Valatka)