Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas

BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 RAMUNĖ VASKELAITĖ Lietuvių kalbos institutas TŁUMACZENIE SKRÓTÓW W AKTACH PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ: KWESTIA KRYTERIUM SŁOWA KLUCZOWE: skrót literowy, skrót sylabowy, nazwa własna, nazwa pospolita, nazwa symboliczna. ADNOTACJA W pracach przedstawiających lub przekazujących normy językowe skróty są zazwyczaj omawiane jako obiekt na poziomie ortografii, jednak z ich krótkiego omówienia w rozdziałach poświęconych ortografii wynika, że takie skrócone formy nazw nie są związane wyłącznie z poziomem ortografii. Niemniej jednak pod innymi względami nie są one szerzej omawiane ani w rozdziałach poświęconych ortografii, ani tym bardziej w pracach obejmujących inne poziomy języka. W związku z tym, że skrótów ostatnio wciąż przybywa, w tym skrótów nie litewskich, których cechy tworzenia, odmiany i zapisu tylko częściowo pokrywają się z cechami wymienianymi w rozdziałach dotyczących ortografii języka litewskiego, w użyciu pojawiają się różne niejasności. W niniejszym artykule, wykorzystując tłumaczenia aktów prawnych Unii Europejskiej na język litewski, analizuje się jedno z ich zagadnień – kwestię tłumaczenia skrótów obcojęzycznych. WSTĘP Prace przedstawiające normy ogólnego języka litewskiego, a także te, w których normy są raczej przekazywane niż przedstawiane (podręczniki, leksykony itp.), wskazują, że skróty uważa się za obiekty poziomu ortograficznego: zarówno w normatywnej Litewskiej ortografii i RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 2 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 interpunkcji (dalej – LKRS), jak i w pracach obejmujących także inne poziomy języka są one omawiane w rozdziałach dotyczących ortografii. Mimo to z trumpo tuose skyriuose pateikiamo santrumpų aptarimo aiškėja, kad jos nėra susijusios vien su rašybos lygmeniu. Antai LKRS pateikiama skiltis Raidiniai pavadinimų sutrumpinimai, arba santrumpos (LKRS 1992: 73–74) wynika, że skróty mogą być odmieniane przez przypadki. Wymieniając końcówki takich sudarytos iš pavadinimo žodžių pirmųjų raidžių, nurodoma, kad kai kurios iš jų esant būtinam skrótów, które w razie potrzeby się odmienia, i zapisując je po łączniku lub apostrofie (TASS-o pranešimas), o paminėjus iš kelių pirmųjų raidžių ar skiemenų sudarytas santrumpas (Elfa ir albo TASS’o Kuzbasas), stwierdza się, że odmienia się je często. W ten sposób porusza się również kwestię budowy skrótów: jedne są utworzone z pierwszych liter, inne z kilku pierwszych liter lub pierwszych sylab. Te ostatnie zaleca się zapisywać inaczej niż skróty literowe – tylko pierwszą literą wielką, a więc jak nazwy własne, natomiast w innych przypadkach – już jako nazwy symboliczne: „Euratom”, „Eurostat”, „Unikod” itd. (Kazlauskienė 2008: 73). Zatem aktualna jest również kwestia relacji skrótów do nazw lub nazw symbolicznych. W niektórych rozdziałach poświęconych pisowni wspomina się o skrótach zapożyczanych lub międzynarodowych (Linkevičienė 2013: 29), i w ten sposób staje się jasne, że skróty mogą różnić się pod względem pochodzenia. Tak więc nawet w krótkich rozdziałach poświęconych pisowni porusza się różnorodne aspekty, jednak skróty nie są w nich szerzej omawiane. I jest to zrozumiałe – nie taka jest funkcja rozdziałów poświęconych pisowni. Natomiast w pracach o charakterze normatywnym, obejmujących inne poziomy języka, skróty w ogóle nie są omawiane, przez co pod tymi względami 1 pozostają one nigdzie szerzej nieprzedstawione. Być może bardziej szczegółowe omówienie również nie byłoby zbyt 1 Odpowiedzi dotyczące stosowania poszczególnych skrótów są dostępne w Banku Konsultacji Państwowej Komisji Języka Litewskiego: http://www.vlkk.lt/konsultacijos. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 3 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 daug reikalingas, jei ne santrumpų gausa ir įvairovė, vis didėjanti iš esmės pasikeitus lietuvių kalbos gyvavimo aplinkybėms: anglų kalboje, bent jau administracinio ir mokslinio stiliaus w tekstach, w których jest ich wiele, a osobliwości ich tworzenia, zapisu i odmiany w tym języku lietuvių kalbos rašybos skyriuose nesutampa. Tai vartosenoje kelia didelių neaiškumų. Į neaiškumus dėmesys yra atkreiptas. Antai Gintautas Grigas dviejose publikacijose aptarė wiążą się z opisywanymi niejasnościami, jakie powodują rozpowszechniające się w terminologii informatycznej skróty angielskie (Grigas 2006, 2011); autorka niniejszego artykułu – z niejasnościami powodowanymi przez nie litewskie skróty używane w tekstach ekonomicznych (Vaskelaitė 2011). W studium poświęconym nazwom symbolicznym ujawniono niejasność relacji między skrótami a nazwami symbolicznymi (Vaskelaitė 2019: 10–15, 40–45), natomiast Rūta Marcinkevičienė, traktując skróty jako akronimy, w artykule z 2003 r. podniosła jako problem kwestię relacji między skrótem a akronimais susijusių „klausimų daug, ir į juos atsakyti reikia greitai“ (Marcinkevičienė 2003: 92), wyrazem. Na końcu tego artykułu stwierdzono, że wraz z, a w artykule opublikowanym pięć lat później, którego autorką była już inna osoba, sformułowano wniosek, że „należy jak najszybciej rozważyć te kwestie i przedstawić zalecenia” (Kazlauskienė 2008: 74). Jako jedną z kwestii wymagających rozważenia wymienia się tłumaczenie akronimów: „Osoby normalizujące język powinny rozważyć, które z nich tłumaczyć, a które pozostawić nieprzetłumaczone” (Marcinkevičienė 2003: 92). A. Kazlauskienė wspominała o kwestii lituanizacji, ale ją również keliamas, o nagrinėti jo kalbos normų požiūriu nesiimama. Šiuo požiūriu jis paliestas tik poroje konkretyzowała jako pytanie, „które skróty powinny być tłumaczone, a które – nie” (Kazlauskienė 2008: 74). Niemniej jednak kwestia ta pojawia się jedynie w publikacjach G. Grigasa (2006, 2011), przy lietuviškame tekste būdų. Juolab vertimo būdų kontekste santrumpos minimos vertimo teorijos czym koncentrują się one na specyficznych skrótach – terminach informatycznych; ponadto RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 4 tłumaczenie skrótów wspomniano w nich tylko jako jeden ze sposobów przedstawiania nielitewskich skrótów oraz w pracach praktycznych, takich jak obszerne dzieło Lionginasa Pažūsisa Język i tłumaczenie, – tutaj są one doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 wymieniane przy omawianiu zmian lub dodatków o charakterze eksplikacyjnym (Pažūsis 2014: 550–553; W 557–558). niniejszym artykule, publikowanym w czasopiśmie poświęconym badaniom norm językowych i użycia žurnale, į santrumpų vertimą, žinoma, bus žvelgiama ne iš vertimo teorijos pozicijų, o kaip į lietuvių bendrinės kalbos normų bei vartosenos objektą. Šiuo požiūriu aktuali problema – języka, kwestia kryterium. W pracach ustanawiających lub przedstawiających normy językowe uznaje się, że w tekstach litewskich mogą być używane również skróty nielitewskie, jednak kryterium, kiedy należy używać skrótu litewskiego, a kiedy – nielitewskiego, często nie jest formułowane. Pewne kryterium zostało sformułowane w mającej moc normatywną uchwale VLKK, ale ma ono dość ogólny charakter, obejmuje wyłącznie skróty literowe i nie jest ukierunkowane na teksty tłumaczone. W tekstach tłumaczonych kryterium to trudno zastosować, a w przypadku trudności w użyciu języka poszukuje się własnych kryteriów. Do tych kriterijus ir bus sutelkta ši analizė. Do analizy wybrano użycie języka w tłumaczeniach aktów prawnych Unii Europejskiej (dalej – UE). Nie oznacza to jednak, że analizowane będą skróty z wąskich dziedzin, ponieważ w aktach prawnych UE używa się wielu takich skrótów, które są rozpowszechnione lub raczej rozpowszechniają się także w innych obszarach użycia języka administracyjnego, a także w tekstach stylu naukowego i publicystycznego, ogólnie zaś w powszechnym użyciu. A jeśli niektóre z nich są mniej straipsniuose iškeliamų sudarymo būdų. Vis dėlto net jei aptarsimos santrumpos ir nebus rozpowszechnione, i tak są utworzone w jeden ze sposobów wymienionych w rozdziałach dotyczących pisowni albo należą do specyficznej dziedziny, która charakteryzuje się pewnymi cechami ich użycia, a te mogą wpływać na tendencje w stosowaniu skrótów. Dlatego celem artykułu będzie nie tłumaczenie skrótów w ogóle, lecz ich tłumaczenie w aktach prawnych Unii Europejskiej. Celem artykułu jest ustalenie, jakie kryterium lub kryteria decydują o użyciu litewskiego lub nielitewskiego skrótu w tłumaczeniach aktów prawnych Unii Europejskiej. Zadania – na podstawie wybranych RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 5 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 imties išrinkti visas raidines ir skiemenines santrumpas ir, lyginant lietuviškąsias bei nielitewskich pod różnymi względami lingwistycznymi (według zakresu, rodzaju skracanej nazwy, nazywanego obiektu, sposobu tworzenia skrótu itp.) ustalić, jaki czynnik lub czynniki mają podsumowanie įtakos lietuviškos ar nelietuviškos santrumpos pasirinkimui. Kiekvienu aspektu santrumpas vertinant atskirame skyriuje, turėtų išryškėti pagrindinis kriterijus ar kriterijai, o jų zostanie przedstawione we wnioskach. Taka analiza jest istotna z punktu widzenia normalizacji języka, ale zarazem powinna być przydatna dla autorów tekstów, redaktorów i tłumaczy, a ogólnie dla wszystkich twórców i użytkowników skrótów. Chociaż przy formułowaniu kryterium normatywnego wspomina się nie o tłumaczeniu skrótów, lecz o tłumaczeniu nazw i tworzeniu skrótu z przetłumaczonej nazwy, w innych miejscach mówi się o używaniu skrótów, w artykule posługiwanie się takimi terminami byłoby nie tylko niewygodne, lecz tiriamąjį objektą. Dėl šių priežasčių bus nevengiama vartoti termino santrumpų vertimas, juolab także nieprecyzyjne, ponieważ zakładają one coś innego, przy czym termin ten został już użyty w artykułach R. Marcinkevičienė, A. Kazlauskienė i G. Grigo, a odpowiednio będą używane również terminy kryteria tłumaczenia skrótów, skróty tłumaczone (przetłumaczone), skróty nietłumaczone (nieprzetłumaczone). Oczywiście, termin „tłumaczenie skrótów” będzie obejmował nie wszystkie możliwe sposoby przedstawienia w tekście przekładu skrótów użytych w języku oryginału, lecz jedynie zastępowanie lub niezastępowanie skrótu nie-litewskiego skrótem litewskim. Tym termin ten będzie różnił się od terminu stosowanego w pracach z zakresu teorii przekładu, który, jeśli przekład rozumieć jako zastąpienie tekstu w jednym języku tekstem w innym języku przy zachowaniu takiego samego lub prawie takiego samego znaczenia, obejmowałby również inne sposoby przekazywania skrótu – pominięcie, zastąpienie, dodanie itp. (Pažūsis 2014: 550– 553; 557–558). Takie sposoby występują również w badanym użyciu, ale nie będą przedmiotem niniejszego artykułu. Inny główny termin niniejszego artykułu – skróty, również stosowany nie przez wszystkich jednakowo, będzie używany tak jak we wcześniejszych artykułach autorki (Vaskelaitė 2011, 2020), tj. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 6 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 będzie on obejmował skróty nazw, a nie skrócenia wyrazów (doc., pirm., apyl., vlsč.) ani symbole (km, 2 h, kW, Eur, EUR, €). 1. CECHY UŻYCIA Oczywiście akty prawne nie są utworami autorskimi, lecz tekstami przygotowywanymi przez instytucję, zatem ich opracowywanie powinno być regulowane i koordynowane. Świadczy o tym również wiele zasobów dotyczących opracowywania lub tłumaczenia tekstów publikowanych na stronach internetowych instytucji UE. Jednak akty prawne UE są opracowywane nie w jednej, lecz w kilku instytucjach (Parlamencie Europejskim, Radzie, Komisji Europejskiej itd.), zatem koordynacja ma charakter nie tylko instytucjonalny, lecz także międzyinstytucjonalny. Jednym ze źródeł świadczących o koordynacji międzyinstytucjonalnej jest Podręcznik redagowania 3 publikacji instytucji (dalej – LV), którym kierują się zarówno redaktorzy Dziennika Urzędowego, w którym publikowane są akty prawne UE, jak i redaktorzy innych publikacji wydawanych przez instytucje UE. W Dzienniku Urzędowym publikowane są również tłumaczenia aktów prawnych na język litewski, zatem zrozumiałe jest, że postanowień formułowanych w LV muszą przestrzegać nie tylko redaktorzy tekstów, lecz także tłumacze. Postanowienia te obejmują zarówno wymogi dotyczące struktury aktu prawnego (część pierwsza) lub opracowywania publikacji (część druga), jak i kwestie ortografii oraz interpunkcji. Oto w części trzeciej publikowane są wspólne dla wszystkich języków urzędowych UE zasady obejmujące takie kwestie ortograficzne jak oznaczanie przypisów, zapisywanie adresów lub numerów telefonów, a także kwestie innych poziomów języka, na przykład wskazanie, że w dokumentach prawnych nazwy wspólnej waluty UE vardininko forma būtų rašoma euro (vienas euro). Ketvirtoje šio 24 oficialiomis kalbomis 2 Beje, viename iš anksčiau skelbtų straipsnių pateikiama ir išsami termino vartojimo apžvalga (Vaskelaitė 2011: 61–66). 3 Pełna nazwa – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 7 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 w publikowanej części przewodnika przedstawiono już zasady języka narodowego, w wersji litewskiej – zasady litewskiej ortografii i interpunkcji. Z części wprowadzających LV wynikałoby, że ma on nie tylko charakter koordynacyjny, lecz także regulacyjny: „Ogólne zasady określone w przewodniku mają co do zasady pierwszeństwo przed zasadami określonymi w innych miejscach lub stosowanymi wcześniej; muszą być stosowane na wszystkich etapach procedury pisemnej.” Dążenie raczej do koordynacji niż do regulacji ujawniłby opis bazy danych terminologicznych IATE, wykorzystywanej przez tłumaczy UE. Wynika z niego, że hasła do tej bazy wpisują sami tłumacze (i terminolodzy), a także że mogą je wpisywać swobodnie – te, „które ich zdaniem są im przydatne w pracy” (DUK 2020). Również z tej bazy zaleca się korzystać stosunkowo swobodnie – uwzględniając oznaczony w niej stopień wiarygodności terminu: „ważne jest, aby każdą decyzję oceniać na podstawie jej zalet. Jeśli wskazano niski stopień wiarygodności terminu i nie podano na jego temat żadnych dodatkowych informacji – prawdopodobnie nie warto ślepo na nim polegać. Z drugiej strony, jeśli podano definicję terminu oraz wiarygodne odsyłacze i inne informacje, najprawdopodobniej można mu zaufać. Oceniając wiarygodność terminów, należy kierować się własną opinią i wspomnianymi kryteriami” (DUK 2020). Kolejnym środkiem lub zasobem o 4 charakterze koordynacyjnym, ukierunkowanym już bezpośrednio na tłumaczy, jest Podręcznik tłumaczenia na język litewski instytucji UE (dalej – VV), który jest nie tylko publikowany w formie elektronicznej, lecz także wydany jako odrębna publikacja. Wydana publikacja, podobnie jak 5 czwarta część LV, daugiausia apima lietuvių kalbos rašybos ir skyrybos dalykus, tačiau, kaip nurodoma įvade, jis yra tęstinis ir bus pildomas (VV 2014: 6). 4 Tarpinstitucinio koordinavimo siekį atskleidžia įvadas: „daugelio ES institucijų vertimo į lietuvių kalbą skyriai ar departamentai turi pasirengę didesnių ar mažesnių vertimo vadovų, gairių ar nurodymų. Norint pasidalyti korzystając ze zgromadzonego doświadczenia, ujednolicić stanowiska wszystkich instytucji i przedstawić to, co rzeczywiście jest istotne dla tłumaczy, podjęto prace nad opracowaniem wspólnego podręcznika tłumaczenia na język litewski instytucji UE” (VV 2014: 6). 5 Podręcznik tłumaczenia na język litewski instytucji UE, Luksemburg, 2014. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótowców w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 8 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Tak więc na poziomie międzyinstytucjonalnym koordynuje się i reguluje nie tylko kwestie redagowania tekstów, lecz także kwestie językowe, jednak zarazem staje się jasne, że nie są one ustalane bez wiedzy tłumaczy. Na przykład VV, jak wskazano w przedmowie (VV 2014: 5), zostało uzgodnione między tłumaczami (a także redaktorami i prawnikami lingwistami) wszystkich instytucji UE. LV jest określany jako „unikalny rezultat uzgadniania redakcji językowych”, a dokładniej wskazuje się, że do jego opracowania powołano Międzyinstytucjonalny Komitet Leidinių biure veikiančios koordinavimo grupės. Vis dėlto nors minimi tik atstovai, teikti Zarządzający, który wyznaczył przedstawicieli każdej instytucji i języka, a ci pracują pod kierownictwem; do zgłaszania propozycji zapraszani są wszyscy (autorzy, redaktorzy, prawnicy informaciją, pranešti apie kiekvieną klaidą ar praleidimą. lingwiści, terminolodzy, korektorzy), w tym również tłumacze. Wszystkich korzystających z LV turėti įtakos lietuvių kalbos specialistai. Iš VV įvado matyti, kad jį rengė Europos Komisijos zachęca się do wyrażania opinii i przesyłania przydatnych [materiałów]. Gdyby nie pracownicy pakomisė (VV 2014: 6), taigi šis leidinys ir rengtas, ir svarstytas lietuvių kalbos specialistų. Tame instytucji UE, trudniej byłoby rozstrzygnąć, w jakim stopniu przy opracowywaniu całego tego materiału może [uczestniczyć] Departament Języka Litewskiego Dyrekcji Generalnej ds. Tłumaczeń Pisemnych; specjalna [komisja] VLKK rozważyła [to], a we wstępie wskazano również, że kad šiuo 24 oficialiosiomis ES kalbomis rengtu vadovu derinti įvairių kalbų reikalavimai, ir tai apibūdinta kaip sunkus darbas: „Suvienodinti tokiam dideliam kalbų skaičiui taikomus kalbinius w ścisłej współpracy z Departamentem Języka Litewskiego opracowano także czwartą część LV, obejmującą również zasady ortografii i interpunkcji języka litewskiego. Nie jest jednak jasne, w jakim stopniu specjaliści języka litewskiego mogą wpływać na pozostałe części LV. Ze wstępu do LV wynika, że wymagania te wydawały się utopią. Mimo to ta trudna praca została pomyślnie RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 9 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 zakończona, a jej rezultat – Podręcznik opracowywania publikacji instytucji – jest dostępny w internecie w 24 językach urzędowych.” Ponadto staje się jasne, że przy opracowywaniu przewodnika kierowano się „zasadą wielojęzyczności instytucji, zgodnie z którą teksty sporządzone we wszystkich językach urzędowych muszą nie tylko odpowiadać specyfice każdego języka, lecz także być porównywalne.“ Zapewne właśnie ta zasada wielojęzyczności, potrzeba uzgadniania wymogów różnych języków, będzie główną cechą analizowanego użycia, odróżniającą je od aktów prawnych lub innych tekstów litewskich opracowywanych na Litwie, przy których nie pojawia się potrzeba przestrzegania takich zasad. Zagadnienia dotyczące używania skrótów są podejmowane we wszystkich wymienionych źródłach. skiltis Sutrumpinimai ir santrumpos, kurioje santrumpos suskirstomos į akronimus (arba raidines Oto w LV przedstawiono skróty) i skróty sylabowe. Skróty podawane są także w innych rozdziałach, na przykład przy wyliczaniu oficjalnych nazw instytucji i organów UE, natomiast w załącznikach LV zamieszczono wykaz podstawowych akronimów i skrótów (załącznik 2). W ukierunkowanym na tłumaczenia VV formułuje się zasady zapisu skrótów sylabowych. W bazie IATE również podawane są skróty, a z towarzyszących im pełnych nazw wynika, że jedne z nich są litewskie, a inne – utworzone z nazw nielitewskich. Całkiem niedawno opublikowano również jeszcze jedno narzędzie, orientuota tiesiogiai į santrumpų vertimą –Santrumpų vartojimo į lietuvių kalbą verčiamuose ES dokumentuose praktika ir rekomendacijos (toliau – SVPR). Joje vardijami santrumpų vartojimo ES dokumentuose būdai, net formuluojami lietuviškos ar nelietuviškos santrumpos pasirinkimo kryteria, jednak niniejsze zalecenia nie są dziełem normatywnym, lecz narzędziem pracy przeznaczonym dla tłumaczy, a zatem także formułowane kryteria są raczej wytycznymi nuorodos, o lingvistiniu požiūriu jie vieni kitus tarsi dubliuoja ir ne visi yra lingvistiniai. Antraštėje užrašyta data – 2020 04 08 – rodo, kad priemonė paskelbta neseniai, bet kartu antraštė przedstawionymi w sposób dogodny dla tłumaczy – praktyka i zalecenia wskazywałyby, że mogą w nim być uogólnione również praktyki stosowane już wcześniej. Jak widać, istnieje więcej niż jedno narzędzie przewidujące stosowanie skrótów w instytucjach UE, a zatem, nie będąc tłumaczem ani redaktorem tekstów instytucji UE, trudno byłoby rozstrzygnąć, według jakiego porządku są one RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 16 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Oczywiście w aktach prawnych UE używa się nie tylko nazw tworzonych obiektów, a zatem kryterium rozpowszechnienia mogłoby niejako mieć wpływ na rozstrzyganie kwestii ich skracania. To, że takie kryterium może mieć pewien wpływ, zdaje się wskazywać również SVPR, w którym wymienia się 7 kryteriów wyboru skrótów (źródło, tradycja, rozpoznawalność, znaczenie symboliczne, rozpowszechnienie, zwięzłość i budowa fonetyczna, oznaczany obiekt), a jako drugą wymienia się tradycję. Wprawdzie nie jest ona wyjaśniana, lecz podaje się jedynie po dwa przykłady skrótów litewskich i nielitewskich (ESBO – Europejska Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy, PSO – Światowa Organizacja Zdrowia oraz NATO, UNESCO), a na ich podstawie trudno rozstrzygnąć, czy chodzi o tradycję stosowania skrótu w ogóle, czy o tradycję w aktach prawnych UE. Tak czy inaczej, jako pierwsze kryterium wymienia się źródło, a z jego konkretyzacji wynika, że przy tłumaczeniu skrótów należy przede wszystkim uwzględniać dokumenty założycielskie, inne akty prawne, wskazówki właściwych podmiotów lub oficjalne oświadczenia. Podkreśla się to również w uwadze: „Skróty nazw agencji i instytucji Unii Europejskiej stosuje się w formie wskazanej w dokumentach założycielskich. Ponieważ skróty nazw wszystkich agencji lub instytucji nie występują w dokumentach założycielskich, zaleca się sprawdzać je w bazie danych IATE, w której przedstawiane są najnowsze informacje oraz wskazówki właściwych podmiotów lub oficjalne oświadczenia” (SVPR 2020: 12). W ten sposób ujawnia się znaczenie czynnika metalingwistycznego – skróty należy stosować w formie wskazanej przez właściwe podmioty i użytej w dokumentach. Nie oznacza to jednak, że muszą one być wyłącznie niepolskojęzyczne. Przykładowo LV, którym tłumaczom również zaleca się kierować (SVPR 2020: 12), zawiera zarówno niepolskojęzyczne skróty nazw (EASO – Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu, EUIPO – Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej), jak i skróty pochodzenia polskiego (EIB – Europejski Bank Inwestycyjny, EAA – Europejska Agencja Środowiska, EIVT – Europejska Służba Działań Zewnętrznych). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 17 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Przy okazji kryterium rozpowszechnienia również jest wspomniane w SVPR (jako piąte), jednak formułuje się je nie jako rozpowszechnienie nazwy, lecz skrótu, i nie jako rozpowszechnienie w języku litewskim, lecz jako rozpowszechnienie w innych językach: „Skrót zapożyczony może być wybierany, jeśli jest szeroko używany w innych językach (według danych IATE)” (SVPR 2020: 13). W pracach o charakterze normatywnym dotyczącym języka litewskiego takie kryterium nie jest formułowane, jednak pewne możliwości interpretacji stwarza kontekst formułowania omówionego już kryterium normatywnego. W pierwszym podpunkcie zamieszczonym w przywołanym rozdziale O skrótach literowych stwierdzono, że nielitewskie (międzynarodowe) skróty utworzone z liter łacińskich należy zapisywać tak jak w języku oryginału, i nie wiążąc tego podpunktu z trzecim, można dojść do wniosku, że w ten sposób mogą być zapisywane wszystkie nielitewskie (międzynarodowe) skróty. Nawet jeśli w tym przypadku nawiasy wskazują nie utożsamienie pojęć, lecz uściślenie (że z „nielitewskich” należy stosować tylko „międzynarodowe”), to jednak ani w tej uchwale, ani gdzie indziej termin skrót międzynarodowy nie jest wyjaśniany. Niewyjaśniony stwarza on pole do rozmaitych interpretacji, choćby utożsamiania skrótu międzynarodowego i wyrazu międzynarodowego, przy czym ten ostatni ma już obecnie niejedno rozumienie. I tak w Encyklopedii języka litewskiego termin wyrazy międzynarodowe wyjaśnia się jako „zapożyczenia akceptowane przez język ogólny (nieuważane za barbaryzmy), których obce pochodzenie wyraźnie potwierdza co najmniej część najważniejszych międzynarodowych języków komunikacji (lub także języków 14 klasycznych) i które nie noszą niewątpliwych śladów zapożyczenia z któregoś z języków sąsiednich” kalbų, kuriose pavartota angliška santrumpa, ir jos jau galima neversti, nors, pavyzdžiui, LKRS (LKE 2008: 547). Zastosowanie takiej analogii do skrótów rzeczywiście prowadziłoby do wniosku, że 14 Praktiškai tokia samprata jau yra pritaikyta naujausiame tarptautinių žodžių žodyne (TŽŽ 2013). Išsamią tarptautinio žodžio sampratų apžvalgą prieš aptardama tarptautinius kompiuterijos ir informatikos terminus pateikia P. Zemlevičiūtė (2018: 153–154). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 18 wystarczy kilka skrótów wymienianych jako międzynarodowe, takich jak PS lub P.S. (łac. post scriptum), NN lub N.N. (łac. nomen doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 nescio), MDS lub M.D.S. (łac. misce, da, signa albo misceatur, detur, signetur), a więc skróty utworzone na podstawie łacińskich zwrotów lub słów (LKRS 1992: 74). To, na ile możliwa jest analogia między skrótem międzynarodowym a słowem międzynarodowym, lepiej ukazałyby badania relacji między skrótem a słowem, jednak kwestia ta, jeśli będziemy mieć na uwadze artykuł R. Marcinkevičienė, jak dotąd nie była badana, lecz raczej tylko poruszana. W SVPR, przy wymienianiu źródeł, dopiero po dokumencie założycielskim, innym akcie prawnym, wskazaniu właściwego podmiotu lub oficjalnym oświadczeniu wymienia się źródło normatywne, któremu reprezentują tu IATE, Bank Terminów Republiki Litewskiej, encyklopedia, słownik, podręcznik itp. (SVPR 2020: 12). A zatem już samo to wskazuje, że kryteria tłumaczenia skrótów stosowane w instytucjach UE nie pokrywają się z kryterium normatywnym ustanowionym w uchwale VLKK. Jak się okazuje, badaną praktykę użycia powinien w znacznym stopniu regulować czynnik nielingwistyczny, czyli metalingwistyczny, ale czy nie ujawniają się w niej prawidłowości o charakterze lingwistycznym? To właśnie będzie dalej wyjaśniane. 3. ZAKRES W 100 aktach prawnych znaleziono 214 skrótów literowych, tj. utworzonych z pierwszych liter słów tytułu (uwzględniono wyłącznie niepowtarzające się skróty). Trzy z nich trudno ocenić z punktu widzenia przekładu, ponieważ pierwsze litery słów tytułu litewskiego i angielskiego są takie same: VIS (Wizų informacinė sistema i Visa Information System), ESI (Europos struktūriniai ir investicijų i European Structural and Investment) fundai oraz ETSI (Europos telekomunikacijų standartų European Telecommunications Standards Institute). Kadangi santrumpos, kaip jau apžvelgta, tekstuose pateikiamos po pavadinimo, kuris bet kuriuo atveju yra verčiamas, nėra kaip išsiaiškinti, RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 19 institutas i doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 kurio pavadinimo pagrindu yra sudarytos šios trys santrumpos. Taigi, toliau vertimo požiūriu bus oceniono 211 skrótów. Grupa skrótów dwuliterowych nie ujawnia wyraźniejszych tendencji. Znaleziono tylko dwa skróty nie-litewskie, mianowicie CV (Curriculum Vitae) i SE (spółka europejska), natomiast skrótów litewskich znaleziono tylko 6: JT (Organizacja Narodów Zjednoczonych), ES (Unia Europejska), IT (technologie informacyjne), EB (Wspólnota Europejska), OL (Dziennik Urzędowy) oraz w jednym akcie prawnym MA (zakres płatności). Wszystkie litewskie skróty dwuliterowe, z paprastai eina nurodomų teisės aktų antraščių dalimi, pvz.: jie atitinka dabartines bankininkystės wyjątkiem ostatniego, są używane bez podawania tytułu, EB sektoriaus ir Direktyvos 2004/39/EB taisykles ir tvarką. Skrót OL (Dziennik Urzędowy) jest używany w przypisach przy podawaniu źródła publikacji cytowanych aktów prawnych, np. : Dz.U. L 25, 2009, 1, 29, s. 28. Jak wynika z SVPR, tak skromny zestaw skrótów dwuliterowych może być wynikiem dążenia do ich unikania – tłumaczom wskazuje się, że jeżeli połączenie wyrazowe składa się tylko z dwóch członów lub można je skrócić do dwóch członów, w dokumentach litewskich lepiej nie stosować skrótu (SVPR 2020: 10). Ilgų raidinių santrumpų irgi pasitaiko tik pavienių. Iš šešiaraidžių nelietuviškųjų rasta CEIOPS (Komitet Europejskich Organów Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych), spośród litewskich – EŽŪOGF (Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji (Europos žemės ūkio fondas kaimo plėtrai) ir KIPVPS (kolektyvinio investavimo į perleidžiamus Rolnej), EŽŪFKP podmioty papierów wartościowych). Skrót siedmioliterowy to tylko EDPPPIK profesinių pensijų priežiūros institucijų komitetas). (Europejski Komitet Organów Nadzoru Ubezpieczeń i Jak najliczniej reprezentowane są akivaizdesnio dėsningumo neišryškina: lietuviškų raidinių santrumpų rasta 40 (AIFV, BEPS, zestawy skrótów trzyliterowych i czteroliterowych (zob. tab. 1). Ten ostatni BIAS, FPKG, ECBS, EDVF, EIFT, ESĮI, ETPB, EŽKA, PINO, SESV, SVKI, ŽOFI itd. ), RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 20 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 nelietuviškų – 35 (ACER, BBAN, CISE, EEPR, EPER, EIPA, EMAS, EMSA, EPPO, ETSC, EURI, FADO, GATT, GMES itd.), w tym 15 utworzone na podstawie nazw francuskich OLAF i CIFE, które zresztą są jedynymi w wybranej próbie literowymi skrótami utworzonymi na podstawie języka innego niż angielski. Jednakże zbiór skrótów trzyliterowych uwidacznia 16 oczywistą przewagę litewskich skrótów: użyto 19 nielitewskich skrótów trzyliterowych (BIC, CPA, CPC, liczniej: 79 (AIF, AIS, BKI, BPM, DPS, EEB, EEE, EBI, EIB, EPF, GMO, IRT, MPT, MVĮ, NCB, OPS, GEO, EMA, ISO, SMS, DNR, WAL, WAM ir kt.), lietuviškų – daugiau nei keturiskart UŽT i in.), i jest to najliczniejsza grupa litewskich skrótów literowych. TABELA 1. Skróty literowe według składu Litewskie Nielitewskie Ogółem Dwuliterowe 6 2 8 Czteroliterowe Triraidės 79 19 98 40 35 75 Pięcioliterowe 11 14 25 Siedmioliterowe 1 –1 Ogółem Šešiaraidės 3 1 4 140 71 211 15 Uwzględniając trzy wspomniane wyjątki, a mianowicie skróty EPPB i EASO, EVPRI i ESMA, EDPPI i EIOPA, włącza się je zarówno do zbioru skrótów litewskich, jak i nielitewskich. 16 W narzędziach przeznaczonych dla redaktorów i tłumaczy tekstów UE pojawia się także niejeden skrót literowy pochodzenia francuskiego, np. : SA (spółka akcyjna), TGV (pociąg dużych prędkości), ASBL (stowarzyszenie non-profit). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 21 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Skrótów składających się z pięciu liter używa się znacznie mniej i przynajmniej ta próba wskazywałaby, że częstsze są skróty nielitewskie. Znaleziono ich 14: BEREC, CSIRT, GEOSS, ECMWF, EIOPA, ETIAS, ICSMS, IOSCO, LIBOR, NARIC, TDAWN, SIENA. Lietuviškųjų pavartota 11: BDANP, BKKMN, EDAPP, EFPIS, EJRŽF, EKSSG, ENADS, EOEVT, EŽŪGF, EDPPI ir ECRIS, EONIA, EVPRI. Jednakże, jak już pisano, od EDPPI skłania się do przejścia na EIOPA, a od EVPRI – na ESMA, zatem po odrzuceniu tych skrótów zbiór litewskich skrótów pięcioliterowych zmniejszyłby się jeszcze bardziej. Niemniej przy przedstawianiu tych obliczeń uwzględnia się tylko skróty utworzone w czysto literowy sposób, tj. te, które utworzono z pierwszych liter wszystkich wyrazów nazwy, w tym kilka przypadków zwykle wymienianych osobno przy omawianiu skrótów literowych. I tak w Poradach dotyczących języka kancelaryjnego wskazuje się, że czasami pavyzdžiai LST (Lietuvos standartas), VšĮ (viešoji įstaiga) (KancKP 1998: 277). Analizuojamuose początek wyrazu może być oznaczany dwiema literami, i podaje się znalezione w źródłach dwa takie skróty: NVO (organizacje pozarządowe) i BPeM (wspólny mechanizm restrukturyzacji). Jednakże w opracowaniach dotyczących pisowni ani wśród skrótów literowych, ani wśród sylabicznych nie wymienia się skrótów utworzonych przez pominięcie niektórych wyrazów nazwy, a takich w analizowanym materiale jest wiele, w większości nielitewskich: EASA – European Union Aviation Agencja Bezpieczeństwa, EQAR – Europejski Rejestr Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym, ECVET – Europejski system transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym, EQAVET – Europejskie ramy odniesienia na rzecz zapewniania jakości w kształceniu i szkoleniu zawodowym, LETS – Europejski system szkolenia organów ścigania, MREL – minimalny wymóg dotyczący funduszy własnych i zobowiązań kwalifikowalnych, TRIPS – aspekty praw własności intelektualnej związane z handlem i in. Wśród litewskich skrótów utworzonych w ten sposób znaleziono tylko trzy: ESS (system europejskich zintegrowanych rachunków ekonomicznych), BLS (system wspólnotowych ogólnych preferencji taryfowych) i CASS (centralne repozytorium sprawozdań i danych statystycznych). Pierwszej RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 22 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 dwie utworzone zgodnie z oryginałem – w nim skróty również składają się z trzech liter, pomijając słowa tytułu. A trzecia również wskazywałaby na poszanowanie oryginału – składa się z takiej samej liczby liter, jednak przy tłumaczeniu tytułu potrzeba więcej słów (por. CASS – centralne repozytorium sprawozdań i danych statystycznych oraz CRRS – central repository for reporting and statistics). Rodziłoby to pytanie o litewskość i nielitewskość sposobów tworzenia skrótów. Być może również niejasność odpowiedzi przyczynia się do tego, że w analizowanym materiale takich litewskich skrótów jest niewiele. Z wyjątkiem trzech już wspomnianych przypadków pozostałe są przepisywane w takiej postaci, w jakiej użyto ich w oryginale, np. : Sekretariat Generalny Rady opublikował również autentyczne dokumenty w publicznym internetowym rejestrze autentycznych dokumentów podróży i tożsamości, znanym jako PRADO. Uwzględnienie w obliczeniach skrótów literowych również takich skrótów zwiększyłoby zbiory dłuższych skrótów nielitewskich i sprawiłoby, że przewyższyłyby one litewskie. Jednak zostaną one omówione później, a z omówienia typowych skrótów utworzonych w sposób literowy wynika, że sama objętość nie wyznacza granicy między skrótami tłumaczonymi i nietłumaczonymi – we wszystkich grupach objętości, z wyjątkiem skrótów siedmioznakowych, występują zarówno skróty pochodzenia litewskiego, jak i nielitewskiego, choć ogólnie tych pierwszych jest dwukrotnie więcej niż drugich, odpowiednio 140 i 71. Niemniej jednak wyraźnie widać przewagę trzyliterowych skrótów litewskich (79 i 19), co jest oznaką, że są one tłumaczone najczęściej, a także zachętą do analizowania skrótów literowych z innych perspektyw lingwistycznych. 4. RODZAJ NAZWY Przy opisywaniu skrótów literowych w rozdziałach dotyczących pisowni podaje się głównie jedynie skróty utworzone na podstawie skracanych tikrinių pavadinimų pavyzdžių, tokių kaip JT (Jungtinės Tautos), LDK (Lietuvos Didžioji RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 23 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Kunigaikštystė) ar KAD (Krašto apsaugos departamentas), tačiau tarp jų pasitaiko ir bendrinio nazwy, np. : UAB – zamknięta spółka akcyjna, PVM – nie tylko nazwy własne, lecz także nazwy pospolite: pridėtinės vertės mokestis (LKŽin 1998). Net ir tiesiogiai pasakoma, kad trumpinami gali būti „Nazwy wielowyrazowe, zarówno własne, jak i bendriniai, trumpinami visus savarankiškus žodžius žymint pirmosiomis didžiosiomis raidėmis“ (LKRS 1992: 73). Po przeanalizowaniu grupy skrótów literowych najczęściej tłumaczonych w aktach prawnych UE – skrótów trzyliterowych – okazuje się, że przeważają skróty utworzone na podstawie nazwy pospolitej. Spośród 79 litewskich takich skrótów jest 48: AIF – alternatywne fundusze inwestycyjne, AKM – otwarta metoda koordynacji, DFP – wieloletni program finansowy, DPS – wielostronne systemy obrotu, DTD – detektor wielokrotnych tożsamości, IUS – instytucjonalne systemy gwarancji, MKR – wymóg kapitałowy wypłacalności, MPV – płatnicze krajowe banki centralne, OPS – zorganizowane systemy obrotu, PSO – operatorzy systemów przesyłowych, PSŠ – centralne kontrparte, SUB – mieszkania zajmowane przez właścicieli, UŠT – kraje i terytoria zamorskie, BPeM – jednolity mechanizm restrukturyzacji i in. Jeden skrót tłumaczony, EKS, utworzono z uwzględnieniem nazw własnych – parytety Èltetò-Köves-Szulc, lecz cała nazwa jest pospolita. Sporo litewskich skrótów utworzonych na podstawie nazwy pospolitej występuje także wśród skrótów czteroliterowych: spośród 36 litewskich – 17: AIFV (zarządzający alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi), BEPS (wspólny europejski system azylowy), BIAS (wspólny system informacji o środowisku), BŽŪP (wspólna polityka rolna), CVPD (centralne depozyty papierów wartościowych), GPPB (przedsiębiorstwa przewozu gotówki), KIJT (dostawcy skonsolidowanych taśm informacyjnych), ŽOFI (finansowy instrument ukierunkowania rybołówstwa) i in. Wśród 11 skrótów pięcioliterowych znaleziono tylko dwa: BDANP (usługa ustalania zgodności danych biometrycznych) oraz BKKMN (roczna rzeczywista RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 24 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 stopa oprocentowania kredytu). Nie oznacza to jednak, że utworzone na podstawie nazwy keturraidės ar penkiaraidės santrumpos neverčiamos. Tarp nelietuviškųjų jų irgi beveik nepasitaiko. Antai tarp 14 penkiaraidžių tokios tik CSIRT (reagavimo į kompiuterių saugumo pospolitej incydenty służby), ELTIF (europejskie długoterminowe fundusze inwestycyjne) oraz NARIC (krajowe ośrodki informacji o uznawalności akademickiej). Wśród 35 skrótów czteroliterowych takie są tylko BBAN (podstawowy numer rachunku bankowego), IBAN (międzynarodowy numer rachunku bankowego), PEPP (ogólnoeuropejski produkt emerytalny dla osób fizycznych) oraz, jeśli przestrzega się zasady zapisywania nazwy w tłumaczeniu, CISE (wspólne środowisko wymiany informacji), FADO (internetowy system sfałszowanych i bendrinio pavadinimo sudarytų santrumpų mažiau vartojama, mažiau ir verčiama. autentycznych dokumentów), GMES (globalny system monitorowania środowiska i bezpieczeństwa). Zatem czteroliterowych i pięcioliterowych. Ich mniejszą liczbę pokazuje również cała próba: spośród 211 skrótów literowych 89 utworzono na podstawie nazwy pospolitej, a 120 – na podstawie nazw własnych (podstawy utworzenia skrótów DNS i BGP, użytych bez podania pełnej nazwy, nie ustalono). Jednak wśród skrótów utworzonych na podstawie nazw pospolitych wyraźnie przeważają litewskie – spośród 89 litewskich takimi jest 71 (zob. tab. 2). Nielitewskich jest tylko 18 (CV, SE, SCE, BIC, CSIRT, ELTIF, NARIC, PEPP, BBAN, IBAN i in.), w tym także kilka systemów zapisanych małą literą pavadinimų santrumpas (FADO, CISE ir GMES). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 25 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 TABELA 2. Skróty literowe według rodzaju nazwy Lietuviškos Nelietuviškos Iš viso Utworzopavadinimo ne z nazwy pospolitej 71 18 89 Sudarytos iš tikrinio nazwy 61 59 120 Iš viso 132 77 209 Jednakże rozkład litewskich i nielitewskich skrótów utworzonych na podstawie nazwy własnej jest zbliżony. Trzy skróty z tej grupy, tj. EPPB, EVPRI i EDPPI, zostały użyte również jako lietuviškos, ir nelietuviškos (EASO, ESMA ir EIOPA), o iš kitų 117 lietuviškos kilmės yra 61: EGA – Europos gynybos agentūra, EMT – Europos mokėjimų taryba, EPP – Europos paieškos portal, JPKG – Wspólna Parlamentarna Grupa Kontrolna, EIVT – Europejska Służba Działań Zewnętrznych, SESV – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, EŽŪFKP – Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich itd. Pozostałe 59 ma pochodzenie nielitewskie, np. : GEO – Grupa ds. Obserwacji Ziemi, ISO – Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna, SIS – System Informacyjny Schengen, EIPA – Europejski Instytut Administracji Publicznej, EMSA – Europejska Agencja Bezpieczeństwa Morskiego, GATT – Układ ogólny w sprawie taryf celnych i handlu, ACER – bendradarbiavimo agentūra, BEREC – Europos elektroninių ryšių reguliuotojų institucija. Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki. W ten sposób okazuje się, że najchętniej tłumaczy się krótkie skróty utworzone na podstawie nazwy pospolitej, jednak pozostaje niejasne, dlaczego pod względem tłumaczenia rozkład skrótów literowych utworzonych na podstawie nazwy własnej jest zbliżony. Zatem potrzebna jest dalsza analiza. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 32 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Jednak w większości innych grup wyróżnianych w SVPR według oznaczanego obiektu wymienia się zarówno skróty litewskie, jak i zapożyczone. Z tej publikacji przeznaczonej dla tłumaczy wynika znaczenie czynnika metalingwistycznego, ale, jak można by sądzić, jest ono większe jedynie w przypadku skrótów nazw organizacji, a mimo to skróty niemal wszystkich prób wyróżnianych grup są zróżnicowane. Po próbach podziału skrótów na podstawie oznaczanego obiektu ostatecznie okazuje się, że w niemal każdej z nich mogą występować zarówno skróty litewskie, jak i santrumpų brėžiančių ribą kitu pagrindu. 6. SUDARYMO BŪDAS SVPR tarp kriterijų visiškai neminimas santrumpos sudarymo būdas. Vardijant kiekvieną zapożyczone. Może to wskazywać, że w samym użyciu oddziałują inne czynniki; wśród kryteriów przedstawiono przykłady zarówno skrótów literowych, jak i sylabowych, nie czyniąc między nimi objekto kriterijų išskyrus Regionų komiteto ir Europos ekonomikos ir socialinių reikalų komiteto komisijų pavadinimų pogrupį, kaip pavyzdys pateikiama tiek raidinė santrumpa CCMI, tiek różnicy, co pokazuje, że sposób tworzenia skrótu nie jest uznawany za istotny. Na przykład według oznaczanego obiektu sylabowy COTER (SVPR 2020: 17–18). Albo przy wyróżnianiu skrótów nazw systemów wymienia się nie tylko utworzony wyłącznie metodą literową SITC, pomijając utworzony z liter słów PRADO, lecz także TRACES (Trade Control and Expert System) – skrót utworzony z uwzględnieniem sylaby (ESRV 2020: 21). To prawda, czynnik sposobu tworzenia nie jest również wspominany przy formułowaniu kryterium normatywnego. Ilustruje się go jedynie przykładami skrótowców literowych (TO – Organizacja Narodów Zjednoczonych, NVS – Nepriklausomų Valstybių Sandrauga, ES – Europos Sąjunga), o ir formuluojamas nutarimo RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 33 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 w podrozdziale Dėl raidinių santrumpų (VLKK 1997). Uchwała Dėl raidinių santrumpų została przyjęta już w 1989 r. (KK 1989), dopiero później przeniesiono ją (po pewnym uzupełnieniu) do obejmującej całość zasad pisowni i interpunkcji uchwały z 1997 r., co wskazywałoby, że formułowana zasada najprawdopodobniej powstała z konieczności przedstawienia najbardziej ogólnych zasad pisowni skrótów obcojęzycznych, gdy w języku litewskim rosyjskie skróty zaczęły być zastępowane przez skróty angielskie. W krótkim podrozdziale nie można było uwzględnić wszystkich aspektów użycia skrótów, a i na szczegółową klasyfikację skrótów nie ma miejsca w uchwale. Jednakże w pracach dotyczących pisowni klasyfikacja według sposobu tworzenia jest popularna i znacząca – wyznacza granicę między pisownią skrótów a ich odmianą przez przypadki. To prawda, w pracach dotyczących pisowni skróty nie są omawiane z punktu widzenia tłumaczenia, nie jest więc jasne, czy granica ta ma znaczenie również dla tłumaczenia. Początkiem podziału skrótów według sposobu ich tworzenia w językoznawstwie litewskim jest najprawdopodobniej artykuł opublikowany w 1964 r. w czasopiśmie „Kalbos kultūra”, w którym podjęto próbę przedstawienia klasyfikacji wszystkich skrótów używanych w języku. Najwięcej uwagi poświęca się skracaniu połączeń wyrazowych pełniących funkcję nazw; wyróżnia się w nim cztery sposoby, a więc odpowiednio – cztery rezultaty, które proponuje się nazywać skrótami. Jako dwa z nich wymienia się skróty literowe (TSKP, LTSR, VLKJS) i skróty dźwiękowe (przy ich wymawianiu głoski zlewają się w jedno słowo: VRES, HES, TASS, nepas (naučnaja ekonomičeskaja politika), FIBA), a zarazem proponuje się nazywać je skrótami inicjalnymi. Dwa pozostałe rezultaty wiążą się ze skróceniem nazwy złożonej do jednego słowa: trumpinimo būdas ir rezultatas aptariami įvairūs žodžių darybos taisyklių neatitinkantys atvejai, jeden z nich powstaje przez wzięcie początku słowa i drugiego słowa (agitpunktas – od agitacinis organizatorius), vieno imamas du skiemenis apimantis dėmuo (Kominternas – Komunistų Internacionalas, Proletkultas – Proletarinė kultūros-švietimo organizacija) ar kamieną apimantis RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 34 punktas, profsąjunga – profesinė sąjunga); nazywa się je złożonymi słowami skróconymi. Natomiast drugi powstaje przez połączenie początków dwóch słów (krikdemas – krikščionis demokratas, partorgas – partinis doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 człon (gruporgas – grupės organizatorius, vietkomas – vietos komitetas). Dla wszystkich takich darybos taisyklių neatitinkančius atvejus čia pasiūloma vadinti skiemeninėmis santrumpomis, o słów proponuje się tu ogólnie następujący schemat klasyfikacyjny: wyróżnić złożone słowa skrócone i skróty wyrazowe, a te ostatnie podzielić na sylabiczne i inicjalne, przewidując możliwość podziału inicjalnych na literowe i dźwiękowe. Tak więc jeden schemat próbuje objąć dwa aspekty – budowę dźwiękową i sposób tworzenia skrótu. Jak wynika z przykładów przedstawionych w tym artykule, większość z nich stanowiły aktualne wówczas rosyjskie skróty. Jednak ich obcość jest również określana bezpośrednio: o skrótach sylabowych mówi się, że są to „najczęściej słowa powstałe w innych językach, dostosowane do gramatycznej struktury języka litewskiego” (Klimavičius 1964: 40), natomiast o skrótach głoskowych (TASS, VRES, FIBA) – że są „po prostu zaczerpnięte z innych języków albo stanowią kalki tłumaczeniowe”. W języku litewskim niezbyt chętnie łączy się pierwsze głoski w słowo, np. JAV nie wymawiamy jako jav. Ponieważ w języku litewskim naturalne połączenie, mimo dogodnego dla wymowy układu samogłosek i spółgłosek, może występować jedynie z końcówką. Dlatego dąży się do odczytywania, dodając litewskie końcówki, także takich skrótów jak hesas, Tasas, šecas, vrecas, zilas” (Klimavičius 1964: 41). W ten sposób można by wyjaśnić, że za bardziej charakterystyczne dla języka litewskiego uważa się jedynie skróty literowe, natomiast te, które wykazują podobieństwo do słowa (głoskowe i sylabowe), uznaje się w większości za pochodzące z innych języków. Staje się również jasne, że schemat klasyfikacyjny ma obejmować zarówno skróty litewskie, jak i skróty nietypowe dla języka litewskiego, którym w ówczesnych warunkach daugiausia aptariamos raidinės, tačiau, jas aptarus, paminima, kad yra tokių, kurias „sudaro pavadinimo kiekvieno žodžio pirmosios dvi arba trys raidės arba pirmieji skiemenys“, ir priduriama, kad jas tiksliau būtų vadinti skiemeninėmis (LKRS 1992: 74). Nors toks aptarimas RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 35 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 jak gdyby nie wskazywał, że skróty sylabiczne są całkowicie oddzielane od literowych, ale wskazuje się, że najczęściej zapisuje się je pierwszą wielką literą i często się je odmienia (Elfa i Kuzbasas), a zatem na podstawie sposobu tworzenia zasadniczo wytycza się zarówno granicę zapisu, jak i odmiany. Omawiane skróty literowe są tu zapisywane wielkimi literami, a dodanie końcówki proponuje się tylko w przypadku niektórych, mianowicie skrótów odczytywanych poprzez wymawianie dźwięków oznaczanych przez litery (komunikat TASS-o lub komunikat TASS‘o), a zatem omawianych we wspomnianym artykule z 1964 r. jako garsinės. Tiesa, terminas garsinės santrumpos LKRS nevartojamas, visos iš raidžių sudarytos skróty nazywane literowymi. Wynika z tego, że jako podstawowa wyłaniałaby się z LKRS klasyfikacja skrótów według sposobu ich tworzenia. W późniejszych pracach skróty sylabiczne są już wyraźnie odróżniane od literowych, a podstawą takiego rozróżnienia wydają się sposób tworzenia skrótu, odmienny zapis i odmiana przez przypadki: „Skróty sylabiczne tworzy się z pierwszych dwóch lub trzech liter wyrazów albo z pierwszych sylab. Często skróty sylabiczne tworzy się nie ze wszystkich wyrazów nazwy. W takich skrótach tylko pierwszą literę zapisuje się wielką literą, często mają one końcówki i yra linksniuojamos, pvz.: „Euratomas“ (Europos atominės energijos bendrija), „Eurostatas“ (Urząd Statystyczny Unii Europejskiej), „Europol” (Europejska Policja), „Unikodas” (ang. Unicode)” (Kazlauskienė 2008: 73). Tačiau tuose darbuose, kitaip nei LKRS, skiemenines santrumpas dar ir teikiama rašyti funkcjonowania języka litewskiego odpowiadały skróty rosyjskie. Później skróty sylabowe A. Kazlauskienės straipsnyje: „Manyčiau, kad tokias santrumpas būtų galima rekomenduoti rašyti rzeczywiście zostają wyodrębnione. W podrozdziale przedstawianym przez LKRS są one ujmowane Kituose darbuose rašymas kabutėse jau formuluojamas kaip taisyklė: „Tokių santrumpų tik w cudzysłowie, a także w ten sposób oddalane od liter. Wydaje się, że po raz pierwszy taka myśl zostaje wysunięta w cudzysłowie, funkcjonują one w języku jako nazwy symboliczne” (Kazlauskienė 2008: 73). pierwsza litera jest zapisywana wielką literą, a sam skrót jest zapisywany w cudzysłowie” (Linkevičienė 2013: 29). Nawiasem mówiąc, jest on tak formułowany również w przeznaczonym dla tłumaczy VV: „Cudzysłowem wyróżnia się sylabiczne RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 36 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 skrótów (są one utożsamiane z symbolicznymi nazwami sztucznymi i zapisywane wielką literą)” (VV 2014: 20). Prawdą jest, że w przypadku kilku skrótów (Europol, Interpol, Euratom, Eurojust i Eurostat) czyni się wyjątek – zaleca się zapisywać je z pierwszą wielką literą i odmieniać przez przypadki zgodnie z tradycją. Ogólnie widać, że choć skróty sylabiczne wyróżnia się jako rodzaj skrótów, pod względem pisowni skłania się raczej do traktowania ich jako rodzaju nazw – nazw symbolicznych. Tak więc z prac ortograficznych wyłania się dwojakie traktowanie skrótów sylabowych: w LKRS wspomniano o nazwach o znaczeniu rašyba jos labiau vertinamos kaip tiesioginės reikšmės, o rašymu kabutėse – labiau kaip symbolicznym. Przy rozstrzyganiu kwestii przekładu na podstawie tych ujęć wynik powinien być różny. Nazwy o znaczeniu dosłownym zwykle się tłumaczy, natomiast nazwy symboliczne przepisuje się w oryginalnej pisowni. Prawdą jest, że część nazw o znaczeniu dosłownym, mianowicie nazwy osobowe i miejscowe, również można zapisywać w oryginalnej pisowni (VLKK 1997, 2016), jednak nigdzie nie powiedziano, że skróty sylabowe można utożsamiać z nazwami miejscowymi lub osobowymi. Przytoczone du skiemeninių santrumpų pavyzdžiai Elfa (elektros fabrikas, elektrotechnikos fabrikas Vilniuje) w LKRS przykłady Kuzbasas (Kuznecko akmens anglies baseinas) nie dają odpowiedzi na to pytanie, a także nie wyjaśniają, czy skróty sylabowe należy tłumaczyć, ponieważ pierwszy przykład jest skrótem pochodzenia litewskiego, natomiast podstawa utworzenia drugiego w językach litewskim i rosyjskim jest zbieżna (Kuznecko akmens anglies baseinas i Кузнецкий угольный бассейн). Nawiasem mówiąc, przykładami zbieżnymi w obu językach ilustruje się również omówienie skrótów sylabowych, oparte już na skrótach pochodzenia angielskiego. Oto taka forma, która w uchwale VLKK z 2000 r. znalazła się wśród skiemeninė santrumpa Euratomas (Europos atominės energijos bendrija ir European Atomic Energy Community) ar paprastai minimos Eurostatas (Europos Sąjungos statistikos tarnyba ir European Statistics), Europolas (Europos policija ir European Police Office). Tokie pavyzdžiai skrótów literowych, nie odpowiada również na pytanie dotyczące adaptacji fonetycznej. Prawdą jest, że zarówno one, jak i formułowane zasady RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 37 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 wskazuje, że skróty sylabiczne powinny być adaptowane morfologicznie, tj. zapisywane z litewskimi końcówkami. Nielitewskie nazwy symboliczne nie są adaptowane fonetycznie – zapisuje się je w oryginalnej pisowni (VLKK 1997). Jak wynikałoby z uchwały VLKK z 1997 r., nie powinny być one adaptowane również morfologicznie, tj. mogą być zapisywane bez końcówek, jednak w uchwale przyjętej w 2007 18 r. bez końcówek zaleca się już zapisywać paslaugos), natomiast występujące przed nim zaleca się tik einančius po nomenklatūrinio žodžio simbolinius pavadinimus (Bendrovės „Sonex“ teikiamos odmieniać, jeżeli można je dostosować do któregoś z litewskich wzorów odmiany (VLKK 2007). Nawiasem mówiąc, niekiedy wskazuje się na to również właśnie w odniesieniu do skrótów sylabicznych: „Skróty te zazwyczaj mają końcówki i są odmieniane (np. „Sodra“, „Sodros“, „Sodrai“); przejmując je z innych języków, również dodaje się wymagane litewskie końcówki przypadków, np.: „Euratomas“ – Europejska Wspólnota Energii Atomowej; dane „Eurostato“ (Urzędu Statystycznego Unii Europejskiej); przekazano „Europolui“ (Europejskiej Policji); „Unikod” – standard określający kodowanie w komputerach alfabetów niemal wszystkich języków oraz dodatkowych symboli itp. (Linkevičienė 2014: 29). Tak czy inaczej, nawet jeśli przewidziano możliwość zapisywania skrótów sylabowych jako nazw symbolicznych, kwestia ich adaptacji morfologicznej nie jest jasna. W analizowanym użyciu skróty sylabowe nie są adaptowane ani fonetycznie, ani morfologicznie, z wyjątkiem Europolas, Interpolas, Euratomas, Eurojustas i Eurostatas – te, jak wskazano również w VV, zapisywane są z pierwszą wielką literą i końcówkami, np. : Europolas, Eurojustas i Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej mogą wyznaczyć po jednym przedstawicielu do grupy konsultacyjnej SIS II; 18 „Obcojęzyczne symboliczne nazwy periodyków, organizacji, zespołów sportowych, artystycznych i innych, firm, markowych produktów oraz inne oficjalnie używane nazwy symboliczne w językach posługujących się pismem opartym na alfabecie łacińskim (często z numerami lub innymi specjalnymi oznaczeniami) zapisuje się w pisowni oryginalnej, bez litewskich końcówek” (VLKK 1997). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 38 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Gdy dane osobowe o charakterze operacyjnym są przekazywane z Eurojustu do Interpolu i państw, które wyznaczyły członków Interpolu, powinno się stosować niniejsze rozporządzenie, w szczególności przepisy dotyczące międzynarodowego przekazywania danych. A pozostałe skróty zapisuje się wielkimi literami, np. : Komisja zawiera z EUMETSAT umowę o udzielenie upoważnienia; Dlatego należy jasno określić, jaki jest charakter działalności CEDEFOP; SOLVIT jest skutecznym pozasądowym mechanizmem rozwiązywania problemów; ECOICOP powinien również zostać dostosowany do COICOP Organizacji Narodów Zjednoczonych – międzynarodowego standardu klasyfikowania wydatków konsumpcyjnych indywidualnych według celu, dlatego ECOICOP powinien zostać dostosowany w celu jego uzgodnienia ze zmianami w COICOP ONZ. W ten sposób zapisuje się nawet skróty EUROFOUND, EUROSUR czy EURODAC, mimo że zostały utworzone podobnie jak Europol, Eurostat czy Eurojust, tj. z członu Euroi początku innego słowa, np.: od 1975 r., kiedy został utworzony, EUROFOUND odgrywa ważną rolę, pomagając poprawiać warunki życia i pracy w całej Unii; Agencja powinna zapewniać niezbędne wsparcie na potrzeby tworzenia i wykorzystywania EUROSUR, w tym interoperacyjności systemów. Wynikałoby z tego, że skróty te uważa się raczej za skróty niż za nazwy o znaczeniu dosłownym lub symbolicznym. Jednak nazwy symboliczne mogą być zapisywane wielkimi literami, co wskazuje się również w części czwartej LV przeznaczonego dla redaktorów aktów prawnych UE. Zatem zapis wielkimi literami może wskazywać, że w tłumaczeniach aktów prawnych UE skrótowce sylabowe są utożsamiane z nazwami symbolicznymi. Niemniej jednak prawdziwe nazwy symboliczne są tutaj zapisywane w cudzysłowie, por.: wdrożenie komponentu usług programu „Copernicus” Komisja może powierzyć właściwym pavyzdžiui, Europos aplinkos agentūrai (EEA), Europos operatyvaus bendradarbiavimo prie Europos podmiotom, Agencji ds. zarządzania granicami zewnętrznymi państw członkowskich Unii (FRONTEX), agentūrai (EMSA) ir Europos Sąjungos palydovų centrui (SATCEN); tuo tikslu Institucija turėtų bendradarbiauti su kitų susijusių Sąjungos iniciatyvų vykdytojais ir tinklais, visų pirma su Europos RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 39 Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 siecią publicznych służb zatrudnienia, Europejską Siecią Przedsiębiorczości, „Border Focal Vyresniųjų darbo inspektorių komitetu. O kabutėse rašomų skiemeninių santrumpų rasti vos keli Point”, SOLVIT oraz przypadki, np. : Europol również może wyznaczyć przedstawiciela do grup doradczych VIS, „Eurodac” i AIS-ETIAS. Przyczyn, dla których skrótowców sylabowych niechętnie używa się jako nazw symbolicznych, może być wiele. Jak omówiono, istnieją niejasności normatywne. Ponadto w tekstach oficjalnego stylu urzędowego, w których dąży się do jak najdokładniejszego oddania oficjalnych nazw, adaptacja mogłaby być postrzegana jako zniekształcenie oficjalnej nazwy (Vaskelaitė 2011: 72). Na podstawie niektórych przypadków można by wnioskować, że wpływ ma kontekst, tj. sąsiadujące skróty literowe, np. Niniejsze rozporządzenie, wraz z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/818 (34), ustanawia ramy zapewniające interoperacyjność systemu wjazdu/wyjazdu (zwanego dalej „EES”), wizowego systemu informacyjnego (zwanego dalej „VIS”), europejskiego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (zwanego dalej „ETIAS”), systemu EURODAC, systemu informacyjnego Schengen (zwanego dalej „SIS”) oraz europejskiego systemu przekazywania informacji z rejestrów karnych dotyczących obywateli państw trzecich (zwanego dalej „ECRIS-TCN”). Ponieważ teksty są tłumaczeniami, wpływ ma prawdopodobnie również oryginał – w aktach prawnych w języku angielskim takie skróty także często zapisuje się wielkimi literami, np. EUROSUR is necessary; Ponadto Komisja powinna również korzystać z Europejskiej Organizacji Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych (EUMETSAT) w celu prowadzenia dedykowanych misji, zgodnie z jej wiedzą fachową i zakresem mandatu. A jeśli nawet nie są zapisywane, nie są ujmowane w cudzysłów, np. : Eurofound powinien również uwzględniać w tym kontekście perspektywy średnioi długoterminowe; ESP powinien również zostać ustanowiony w celu wspierania celów EES, VIS, ETIAS, Eurodac, SIS, ECRIS-TCN and Europol data. Be to, tekste tiek rašomi didžiosiomis raidėmis, tiek jomis nerašomi trumpiniai vartojami kaip santrumpos – parašius visą pavadinimą pateikiami skliaustuose, pvz.: The HICP and the harmonised index of consumer prices at constant RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 40 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 tax rates (HICP-CT) should be broken down into categories of the European classification of individual consumption according to purpose (ECOICOP). A ponadto są dalej używane jako skróty literowe – zastępują pełną nazwę: The ECOICOP should also be consistent with the UN COICOP, which is the international standard classifying individual consumption according to purpose, therefore the ECOICOP should be adapted to align it with changes to the UN COICOP. Przy podaniu pełnej nazwy nie ma potrzeby dodatkowo ich wyjaśniać, a zatem nie stosuje się nawet objaśniających 2011), co również nie pozwala tym žodžių, kurių paprastai prireikia vartojant tokias santrumpas neverstiniuose tekstuose (Vaskelaitė skrótom uwidocznić się jako nazwom symbolicznym. Ponadto przy takim podejściu zwykle widoczny jest także związek skrótu z pełną nazwą, która ma znaczenie dosłowne, np. : CEDEFOP (franc. Europejskie Centrum Rozwoju Kształcenia Zawodowego), ECOFIN (sprawy gospodarcze i finansowe), EUMETSAT (Europejska Organizacja Eksploatacji Satelitów Meteorologicznych). Prawdą jest, że istnieją również takie skróty, które z nazwą łączy tylko jedna sylaba, jak na przykład SOLVIT (Market Problem Solving wyraźną skłonność do podawania pełnej nazwy widać także w ich związku z pełną nazwą. A zatem jako Network) ar RAPEX (Rapid Alert System for dangerous non-food products), tačiau dėl originale nazwy symboliczne nie są zapisywane również te twory, chociaż z dłuższą nazwą łączy je raczej, podobnie jak czwarty wymieniony w SVPR czynnik, znaczenie symboliczne: „Skrót zapożyczony wybiera simbolinė sąsaja, ir tas simboliškumas, kaip būtų galima spręsti iš SVPR, yra suvokiamas. Antai się, ponieważ po przetłumaczeniu utraciłby znaczenie symboliczne” (SVPR 2020: 13). Mimo to również tych jei originalo kalba ji sudaryta sąmoningai siekiant santrumpai suteikti simbolinę reikšmę, o skrótów nie wyróżnia się cudzysłowem, gdyż między skrótami utworzonymi na różne sposoby trzeba bendrybių su ilgesniu pavadinimu teturinčių santrumpų SVPR nesiūloma. Paisant sudarymo byłoby wyznaczyć granicę, a w opracowaniach ortograficznych pisownię skrótów sylabowych przewiduje się wspólnie dla wszystkich skrótów sylabowych. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 41 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Wszystkie skróty sylabowe, z wyjątkiem kilku wspomnianych już wyjątków, zapisywane są jednakowo również w analizowanym materiale, przy czym wybiera się zapis wielkimi literami, a nie w cudzysłowie, co wskazywałoby, że są one traktowane raczej jako skróty niż jako nazwy symboliczne. Zgodnie z przewidzianą w LKRS zasadą zapisu skrótów sylabicznych również tych form niechętnie się używa, chociaż pisownia oryginału w niektórych przypadkach jakby do tego zachęcała. Przyczynami, oprócz już wymienionych, mogłyby być związane z adaptacją fonetyczną santrumpos tik dažniausiai rašomos pirma didžiąja raide ir tik dažniausiai linksniuojamos. Šis niejasności normatywne. Ponadto w LKRS stwierdzono, że publikacja dotycząca skrótów sylabicznych jest bardziej ukierunkowana na użycie ogólne, a zatem również widoczna w zapisie Elfa, Kuzbasas możliwość przekładu skrótów za pomocą nazw własnych może być w niej formułowana z większym uwzględnieniem tekstów użycia ogólnego, a nie użycia specjalistycznego. Ponadto również w oryginale, który może wywierać bezpośredni lub pośredni wpływ na tłumaczone rašomi didžiosiomis raidėmis, taigi traktuojami kaip santrumpos. Tačiau ir tais kitais atvejais teksty, nazwy utworzone w drodze skracania zapisywane są od pierwszej wielkiej litery tylko w niektórych przypadkach – w innych przypadkach w tekstach litewskich stosuje się zapis wielkimi literami, por.: Inspire should be based on the infrastructures for spatial information i INSPIRE powinna opierać się na infrastrukturach informacji przestrzennej utworzonych przez państwa członkowskie; As the three tripartite agencies, namely Eurofound, the European Agency for Safety and Health at Work (EU OSHA) and the European Centre for the Development of Vocational Europos darbuotojų saugos ir sveikatos agentūra (toliau – ES-OSHA) ir Europos profesinio mokymo plėtros centras (toliau – CEDEFOP), nagrinėja <...> klausimus, reikia, kad jos tarpusavyje glaudžiai koordinuotų savo veiklą. Tai, žinoma, gali rodyti vienos ar kitos santrumpos rašymo RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 48 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 pavadinimą (LKRS 1992: 74). Tai rodytų šių santrumpų artimumą skiemeninėms santrumpoms 21 , Training (Cedefop), address issues <...> close coordination among them is required) i ponieważ trzy agencje trójstronne, tj. EUROFOUND, a zarazem wskazywałoby, że kryterium struktury fonetycznej wyznacza wśród skrótów inną granicę niż ta wyznaczana tutaj na podstawie sposobu tworzenia: skróty niemające podobieństwa do słowa (czytane literowo) oraz skróty bardziej słowne, obejmujące skróty literowe odczytywane przez łączenie głosek i skróty sylabiczne. A sieja dar ir nelietuviška kilmė, arba nebūdingumas lietuvių kalbai. jeden z artykułów wyjaśniających źródła klasyfikacji, napisany w ówczesnych warunkach funkcjonowania języka litewskiego, wskazywałby, że dwa ostatnie podzbiory Omówienie skrótów już w obecnych warunkach funkcjonowania języka (Marcinkevičienė 2003; Kazlauskienė 2008; Vaskelaitė 2011, 2020) pokazuje, że skróty literowe możliwe do odczytania przez łączenie głosek, takie jak SEPA, OPEC, EONIA, stały się już zwyczajowe, natomiast sylabiczne, zilustrowane rosyjskimi przykładami i uznawane za nietypowe dla języka litewskiego, są aktualne także po zmianie warunków funkcjonowania języka, a być może nawet stały się bardziej aktualne (por. jedyny przykład zapożyczony podany w LKRS, Kuzbasas, oraz przykłady zwykle podawane w pracach XXI wieku: Eurostatas, Europolas, Unikodas, Euratomas, ECOFIN, TARGET, BUCOM itd.). Wraz z rozpowszechnianiem się takich skrótów, jak można by wnioskować z artykułu R. Marcinkevičienė napisanego w 2003 r., w którym, opierając się głównie na nielitewskich skrótach i nielitewskim ich rozumieniu, wysunięto myśl, by jednakowo oceniać wszystkie skróty możliwe do wymawiania jak słowa, ważniejszy niż sposób tworzenia powinien stać się aspekt struktury dźwiękowej. Przeanalizowane użycie, mające bezpośredni związek z nielitewskimi skrótami, pokazuje, że rzeczywiście staje się on istotny – choć formułuje się 21 W późniejszych pracach dąży się do zniesienia tego wyjątku: w artykule A. Kazlauskienė proponuje się zapis skrótów literowych utworzonych w ten sposób tak jak innych skrótów literowych, na przykład BAFTA-os (Kazlauskienė 2008: 73), natomiast w innej pracy taki zapis wymienia się jako podstawowy (Linkevičienė 2013: 29). RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 49 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 różnorodnych kryteriów regulujących to użycie, jednak z punktu widzenia tłumaczenia granica między skrótami wyznaczana jest głównie na podstawie struktury dźwiękowej. Oczywiście przeanalizowane użycie należy do dziedziny posługiwania się językiem pisanym, zatem istotna powinna być dla niego nie wygoda wymawiania skrótu, lecz fakt, że takie skróty, będąc podobne do słów, podobnie jak nazwy własne pełnią funkcję nominatywną, indywidualizującą (por. Jakaitienė 2010: 264) – pozwalają odróżniać od siebie obiekty tego samego typu. WNIOSKI Chociaż w nowszych opracowaniach dotyczących pisowni języka litewskiego granicę między skrótami próbuje się wyznaczać głównie na podstawie ich budowy, po zbadaniu tendencji w ich tłumaczeniu staje się jasne, że granica ta jest raczej wyznaczana na podstawie budowy dźwiękowej, decydującej o podobieństwie lub niepodobieństwie skrótu do wyrazu. Zbadane użycie ma bezpośredni związek ze skrótami angielskimi, dla których aspekt ten jest szczególnie istotny, jednak odzwierciedla go, choć pośrednio, również omówienie skrótów przedstawione w rozdziałach dotyczących pisowni języka litewskiego: chociaż ze względu na budowę (a także pisownię i możliwości odmiany) wyróżnia się skróty literowe i sylabowe, wspólne zasady pisowni i odmiany przewiduje się dla skrótów, które można wymawiać poprzez zlanie głosek, a więc podobnych do wyrazu, oraz dla skrótów sylabowych. Prawdą jest również, że z jednego artykułu napisanego we wcześniejszym okresie wynika, iż te ostatnie skróty są w większości obcego pochodzenia. Staje się również jasne, że klasyfikację skrótów przedstawioną w rozdziałach dotyczących pisowni języka litewskiego najprawdopodobniej zdeterminowała chęć objęcia zarówno skrótów litewskich, jak i skrótów obcego pochodzenia, lecz używanych w języku litewskim. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 50 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 Tačiau kilmės požiūriu santrumpos rašybos skyriuose neklasifikuojamos ir neaptariamos, taigi nė nelietuviškųjų santrumpų vertimo kriterijaus juose neformuluojama. Suformuluotas w mającej moc normatywną uchwale VLKK, ukierunkowany na jasność skracanej nazwy. Wobec paplitimą, apima tik raidines santrumpas, nėra orientuotas į verčiamus tekstus ir pakankamai braku jasności i znacznego rozszerzenia użycia skrótów w praktyce językowej poszukuje się własnych kriterijų. Sformułowane na podstawie przeanalizowanego użycia kryterium normatywne trudno stosować także ze względu na jego specyfikę – są to akty prawne, których opracowywanie jest regulowane i koordynowane, przy czym regulacja odbywa się nie na poziomie litewskim, lecz wielojęzycznego środowiska. Funkcjonowanie użycia w takich warunkach ujawnia, że stosowanie skrótów regulują nie tylko czynniki językowe, lecz także instytucjonalne. Jednak, jak wynika z pracy podsumowującej praktykę stosowania skrótów w instytucjach UE i przedstawiającej zalecenia dla tłumaczy, poszukuje się również kryteriów językowych i podejmuje próby ich wzajemnego uzgodnienia. Niemniej jednak z samego użycia, tj. z tłumaczeń aktów prawnych na język litewski, jako najbardziej wyraziste wyłania się kryterium budowy fonetycznej skrótu, decydujące o jego podobieństwie lub niepodobieństwie do wyrazu: skróty możliwe do wymówienia jako wyrazy jednosylabowe lub złożone z większej liczby sylab skłania się, z punktu widzenia tłumaczenia, traktować jednakowo i odróżniać od skrótów, które takich możliwości nie stwarzają. Kryterium to jest istotne dla języka angielskiego, w którym tak zwane akronimy zwykło się tworzyć w celu uzyskania możliwej do wymówienia kombinacji dźwięków – pozbawionej znaczenia lub tworzącej rzeczywisty wyraz. Dla języka pisanego skróty utworzone w ten sposób są istotne o tyle, że, będąc podobne do wyrazów, podobnie jak nazwy własne pełnią funkcję nominatywną i indywidualizującą – pozwalają rozróżniać obiekty tego samego typu. Jednocześnie mają one również swoje pełne odpowiedniki, tj. są używane jako skróty dłuższych nazw. Ponieważ w tłumaczonym oryginale odpowiedniki te są zawsze podawane, a z nich wynika RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | s. doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 trumpinamojo pavadinimo ir trumpinio sąsaja, ES teisės aktų vertimuose net ir su ilguoju 51 Niewielka liczba powiązań między skrótami według pisowni nie jest skłonna oddzielać ich od skrótów santrumpų. Kitaip tariant, rašybos požiūriu vienodai traktuojamos visos santrumpos. Tam įtakos gali turėti šis originalo ypatumas, taip pat norminamieji neaiškumai ar kiti veiksniai, tačiau svarbi literowych; przyczyną może być także uwydatnione przez tłumaczenie kryterium: gdy za najważniejsze uznaje się kryterium budowy dźwiękowej (wyrazowości), granica wytyczana między skrótami na podstawie kryterium sposobu tworzenia w pracach dotyczących pisowni języka litewskiego staje się nieadekwatna. ŹRÓDŁA 122 Rozporządzenia Europejskiego Banku Centralnego (EB) Nr. 1745/2003 (WE) nr 2548/2000 (UE) 2017/1539 (UE) 2020/2004 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (ES) 2006/123/- (ES) 2019/879 2006/43/EB 22 ES teisės aktų pavadinimai pateikiami sutrumpinti. Teisės akto priėmimo datą rodo prieš pasvirąjį brūkšnį a po nim napisane lata. 2015/2366 2001/29/EB EB 2007/2/EB 2004/48/EB 2009/65/EB BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 2011/61/ES 2014/17/ES 2014/65/ES (EB) 2516/2000 (EB) Nr. (EB) Nr. 1161/2005 (EB) Nr. 1221/2002 (EB) Nr. (EB) Nr. (EB) Nr. (EB) Nr. (ES) 2015/2219 (ES) 2016/1037 (ES) 2016/2135 (ES) 2016/792 (ES) 2016/794 (ES) 2016/942 (ES) 2017/1131 (ES) 2017/1601 (ES) 2018/1727 (ES) 2018/1860 (ES) 2018/1971 (ES) 2019/1024 (ES) 2019/1156 (ES) 2019/1238 (ES) 2019/127 (ES) 2019/128 (ES) 2019/1896 1082/2006 (ES) 2019/515 (ES) 2019/816 (ES) 2019/817 1221/2009 (ES) 2019/881 1445/2007 (ES) 2020/1041 451/2008 (ES) 2020/1043 924/2009 (ES) 2020/1503 (ES) 2020/2092 (ES) 2020/2220 (ES) 2020/2221 (ES) 2020/2222 (ES) 2020/2224 (ES) 2020/493 (ES) 2020/558 (ES) 2020/698 (ES) 2020/852 (ES) 2020/873 (ES) Nr. 1052/2013 (ES) Nr. 1092/2010 (ES) Nr. 1094/2010 RAMUNĖ VASKELAITĖ. Tłumaczenie skrótów w aktach prawnych Unii Europejskiej: kwestia kryterium | 53 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 (ES) Nr. 1173/2011 (ES) Nr. 1233/2011 (UE) nr 1287/2013 (UE) nr 1288/2013 (ES) Nr. 1304/2013 (ES) Nr. 2015/760 (UE) nr 236/2012 (UE) nr 260/2012 (UE, (UE) nr (UE) nr 377/2014 (ES) Nr. 472/2013 (ES) Nr. 603/2013 (UE) nr 604/2013 (UE) nr 806/2014 (ES) Nr. 909/2014 (ES) Nr. 912/2010 (UE) nr 978/2012 Euratom) nr 883/2013 331/2014 2009/138/WE Rozporządzenia (WE) nr (EB) Nr. 264/2000 (WE) nr 27/2004 (WE) nr 498/2007 (UE) 2020/1434 (UE) 2020/2008 (ES) 2020/2097 (ES) Nr. (EB) 10/2008 Komisji Dyrektywy Rady 1889/2002 2001/115/WE 2008/9/EB (WE) nr 2012/2002 (WE) nr 479/2009 (WE) nr 58/2003 (UE) 2020/521 (ES) 2020/672 220/2010 (ES) 2020/699 (ES) Nr. 1024/2013 (ES) Nr. 407/2010 (ES, Euratomas) 2020/2093 (EB) Nr. 2182/2004 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 LITERATŪRA DUK 2020: Dažnai užduodami klausimai apie IATE. Prieiga per internetą: https://iate.europa.eu/faq [žiūrėta 2020 12 20]. Grigas Gintautas 2006: Santrumpos terminijoje. – Terminologija 13, 194–199. Grigas Gintautas 2011: Kompiuterijos santrumpos: skolinimasis, vertimas, tarimas. Prieiga internete: http://www.vlkk.lt/naujienos/kitos-naujienos/kompiuterijos-santrumposskolinimasis-vertimas-tarimas [žiūrėta 2020 11 06]. IATE 2020: IATE. European Union Terminology. Prieiga internete: https://iate.europa.eu. KancKP 2000: Kanceliarinės kalbos patarimai, 4-asis (2-asis patais. ir papild.) leid., Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų institutas. Kazlauskienė Asta 2008: Santrumpos, sutrumpinimai, simboliai. – Specialybės kalba: terminija ir studijos, Vilnius: MRU leidykla, 69–75. KK 1989: Valstybinės lietuvių kalbos komisijos nutarimas „Dėl raidinių santrumpų“ (1989 m. kovo 23 d.). – Kalbos kultūra 59, 9–10. Klimavičius Jonas 1964: Žodžių ir žodžių junginių trumpinimo būdai. – Kalbos kultūra 6, 39–43. LKRS 1992: Lietuvių kalbos rašyba ir skyryba, 2-asis patais. fotogr. leid. Vilnius: Mokslas. LKŽin 1998: Lietuvių kalbos žinynas, Kaunas: Šviesa. LV – Institucijų leidinių rengimo vadovas. Prieiga internete: http://publications.europa.eu/code/lt/lt-000900.htm [žiūrėta 2019 12 20]. Marcinkevičienė Rūta 2003: Santrumpos – akronimai – nauji žodžiai. – Kalbos kultūra 76, 89–93. Pažūsis Lionginas 2014: Kalba ir vertimas, Vilnius: Vilniaus universitetas. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 55 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 SVPR – Santrumpų vartojimo į lietuvių kalbą verčiamuose ES dokumentuose praktika ir rekomendacijos. 2020 04 08. Prieiga internete: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/lithuanian-resourcesguideline_abbreviations_in_eu_documents.pdf [žiūrėta 2020 12 20]. TŽŽ 2013: Tarptautinių žodžių žodynas, Vilnius: Alma littera, 2013. Vaskelaitė Ramunė 2011: Santrumpos: samprata ir sintaksinė vartosena. – Kalbos kultūra 84, 60–97. Vaskelaitė Ramunė 2019: Simboliniai pavadinimai: samprata, grupės sudėtis, rašymas: mokslo studija, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas. Prieiga internete: http://lki.lt. Vaskelaitė Ramunė 2020: Santrumpos. Klausimai ir atsakymų paieškos. – Gimtoji kalba 2020, 3–9. VLKK 1997: Valstybinės lietuvių kalbos komisijos nutarimas „Dėl lietuvių kalbos rašybos ir skyrybos“ (1997 m. birželio 19 d., Nr. 60). Prieiga internete: https://e-seimas.lrs.lt. VLKK 2000: Valstybinės lietuvių kalbos komisijos nutarimas „Dėl Europos bendrijų pavadinimų ir valstybių Europos Sąjungos narių bendradarbiavimo sričių pavadinimų santrumpų“ (2000 m. spalio 26 d., Nr. 2 (76). Prieiga internete: http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai/nutarimai. VLKK 2004: Valstybinės lietuvių kalbos komisijos nutarimas „Dėl įmonių, įstaigų ir organizacijų simbolinių pavadinimų darymo taisyklių patvirtinimo“ (2004 vasario 2 d., Nr. N-2 (91). Prieiga internete: http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai. VLKK 2007: Valstybinės lietuvių kalbos komisijos nutarimas „Dėl simbolinių pavadinimų linksniavimo“ (2007 m. balandžio 5 d., Nr. N-1(110). Prieiga internete: http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai. RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 56 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 VLKK 2016: Protokolinis nutarimas dėl rekomendacijos „Dėl autentiškų asmenvardžių gramatinimo“ (2016 m. gegužės 26 d., Nr. Pn-3). Prieiga internete: http://www.vlkk.lt/vlkk-nutarimai/protokoliniai-nutarimai/rekomendacija-delautentisku-asmenvardziu-gramatinimo. VV – Europos Sąjungos institucijų vertimo į lietuvių kalbą vadovas. Prieiga internete: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/about_the_european_commission/what_the_eu ropean_commission_does/documents/interinstitutional_translation_guide_lt.pdf [žiūrėta 2020 12 20]. Zemlevičiūtė Palmira 2018: Kitų kalbų poveikis lietuviškai informatikos ir kompiuterijos terminijai. – Albina Auksoriūtė, Jolanta Gaivenytė-Butler, Solvita Labanauskienė, Asta Mitkevičienė, Robertas Stunžinas, Alvydas Umbrasas, Palmira Zemlevičiūtė. Lietuviškos informatikos ir kompiuterijos terminijos tyrimai, 150–307. Gauta 2020 11 20 Priimta 2020 12 28 RAMUNĖ VASKELAITĖ. Santrumpų vertimas Europos Sąjungos teisės aktuose: kriterijaus klausimas | 57 doi.org/10.35321/bkalba.2020.93.14 BENDRINĖ KALBA 93 (2020) http://journals.lki.lt/bendrinekalba ISSN 2351-7204 TŁUMACZENIE SKRÓTÓW W PRAWODAWSTWIE UE: KWESTIA KRYTERIUM Summary Skróty w normatywnych pracach językoznawczych są uznawane za obiekt poziomu ortografii, przy therefore they are discussed in orthography sections. However, this discussion alone makes it czym oczywiste jest, że trudno ograniczyć je do poziomu ortografii – zadaniem części dotyczących origin, relationship with names and other issues are dealt with as well. The purpose of the struktury skrótów i ortografii jest z kolei przedstawienie zasad ortograficznych, dlatego kwestie te są jedynie poruszane, zamiast być analizowane w bardziej szczegółowy sposób. Co więcej, nie są one omawiane w pracach poświęconych innym poziomom językowym. Współczesne użycie skrótów jest tylko abundant, including non-Lithuanian abbreviations, the peculiarities of which in their formation, declension and orthography coincide with the mentioned sections of the Lithuanian language częściowo ortograficzne i prowadzi do różnych niepewności w ich stosowaniu. Artykuł analizuje jedną z tych niepewności: kwestię tłumaczenia skrótów i akronimów. Ponieważ do analizy wybrano teksty stylu administracyjnego, a mianowicie tłumaczenia aktów prawnych UE (dyrektyw i rozporządzeń), uwaga skupia się na kryteriach tłumaczenia, tj. dąży się do ustalenia, co w tłumaczeniu prowadzi do wyboru skrótu litewskiego lub nielitewskiego. W tym zakresie w pracach rozpatruje się dwa rodzaje skrótów: skróty nazw wyrazowych (EU, ECB, OECD) oraz skróty utworzone z kilku pierwszych liter lub sylab nazwy Lithuanian language orthography: Abbreviations (acronyms) formed from the first letters of the (Eurostat, Eurodac, Interpol). Staje się jasne, że na wybór mogą wpływać różne czynniki