Vertybės lietuvių ir lenkų kalbų pasaulėvaizdyje: dviejų kultūrų panašumai ir skirtumai

226 język ogólny | 96 VILIJA SAKALAUSKIENĖ Lietuvių kalbos institutas oRciD id: orcid.org/0000-0002-0487-7710 kIeRunki bAdaWcze: etnolingwistyka, leksykografia, leksykologia. Doi: doi.org/10.35321/bkalba.2023.96.12 waRtości Języków Litewskiego i PoLskiego W krajobrazie świata: Dwóch kuLtuR Podobieństwa i różnice W dniach 7–9 września 2023 r. na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Wileńskiego odbyła się międzynarodowa interdyscyplinarna konferencja naukowa Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków. Kulturowe aspekty tekstologii. Tekst–tekstem–kontekst1 (pol. Wartości w językowym obrazie świata polaków i litwinów. Kulturowe aspekty tekstologii. Tekst-tekstem-kontekst)2, którą zorganizowały Centrum Polonistyki Uniwersytetu Wileńskiego oraz Katedra Tekstologii i Gramatyki Polskiej Instytutu Językoznawstwa i Literaturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. to już piąte spotkanie naukowców z Litwy i Polski, można więc mówić o małym, ale znaczącym jubileuszu. początkiem spotkań naukowców z Litwy i Polski (i nie tylko z tych krajów) zainteresowanych tą dziedziną badań były seminaria lingwistyki kulturowej i etnolingwistyki kognitywnej, które odbyły się w 2019 i 2020 r. już wtedy bardziej przypominały konferencje międzynarodowe, a w 2021 r. nawet pandemia nie przeszkodziła w zorganizowaniu międzynarodowej konferencji poświęconej przeszłości i teraźniejszości w języku i kulturze. warto przynajmniej krótko przypomnieć sam początek tych spotkań naukowych. Pierwsze seminarium z cyklu seminariów naukowo-edukacyjnych Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków3 odbyło się w Wilnie w dniach 4–7 lipca 2019 r. seminarium zorganizowały Centrum Polonistyczne Uniwersytetu Wileńskiego i Lubelski 1 o tej konferencji już pisano, zob. Vilija Sakalauskienė. konferencji. – Gimtoji kalba 10, 2023, 30–34. 2 strona internetowa konferencji www.kulturinelingvistika.flf.vu.lt/lt/seminarai5.php. 3 seminarium w Wilnie wyrosło z długoletniej (od 2015 r.) i owocnej współpracy naukowców z Wilna i Lublina, do której przyczyniła się realizacja projektu euRojos. zamierzony jako seminarium antropologicznej lingwistyki kulturowej i kognitywnej, stał się doskonałą okazją do zaprezentowania najnowszych prac i obszarów badawczych. Więcej informacji o seminarium można znaleźć pod adresem internetowym http://www.kulturinelingvistika.flf.vu.lt/lt/seminarai1.php. 227 Vilija SakalauSkienė. Vertybės lietuvių ir lenkų kalbų pasaulėvaizdyje: dviejų kultūrų panašumai ir skirtumai Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. celem tego seminarium było zapoznanie się z metodologią kognitywnej etnolingwistyki, zyskującą popularność w Polsce i innych krajach europejskich, a także na Litwie, mającą już niemałą historię i znaczne osiągnięcia naukowe. dążono także do ukazania, jak za pomocą tej metodologii można praktycznie opisać wybrane koncepty kulturowe (wartości, stereotypy). na seminarium referaty wygłaszali litewscy i polscy badacze, doktoranci oraz studenci z Centrum Polonistyki Uniwersytetu Wileńskiego (VU), Wydziałów Filologicznego i Filozoficznego, Instytutu Języka Litewskiego (LKI), Instytutu Literatury Litewskiej i Folkloru (LLTI), Uniwersytetu Łotewskiego (LU), Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (BKDU), Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (LMA SI), Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (LMKSU). łącznie wysłuchano 21 referatów oraz wykładów dwóch zaproszonych prelegentów. o podstawach i metodach lingwistyki kulturowej mówił założyciel lubelskiej szkoły etnolingwistycznej, profesor Jerzy Bartmiński, natomiast o sposobach eksplikacji konceptów kulturowych – profesor Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska. W referacie Naglisa Kardelisa (VU) podkreślano znaczenie języka ojczystego dla pielęgnowania wartości i kształtowania osobowości, w referacie Ireny Smetonienė (VU) – pojmowanie i hierarchię wartości najważniejszych dla Litwinów oraz problemy klasyfikacji tych wartości, a w referacie Kristiny Rutkovskiej (VU) – osobliwości postrzegania wartości w języku ludowym i kulturze. Przekazywanie wartości polskich na Litwie w tekstach poetyckich omówiły Irena Fedorowicz i Kinga Geben (VU), litewski krajobraz kulturowy w folklorze w aspekcie wartości – Bronė Stundžienė (LLTI), a przejawy systemu wartości w codziennym dyskursie Żmudzinów drugiej połowy XX wieku przeanalizowała Jūratė Pajėdienė (LKI). Na seminarium analizowano również wybrane przez badaczy koncepty kulturowe, oparte na materiale litewskiego i polskiego języka ogólnego oraz gwar. Dane leksykograficzne i ankietowe dotyczące pojęcia Ziemia przedstawił Marius Smetona (VU), koncept tygodnia w języku i rzeczywistości omówiła Joana Szadura (LMKSU), metafory deszczu w litewskich i rosyjskich tekstach poetyckich analizowały Birutė Jasiūnaitė i Jelena Konickaja (VU), o obrazie Człowieka w dyskursie gwarowym mówiła Vilija Sakalauskienė (LKI), natomiast odrębność obrazu Człowieka i jego zmienność w słowniku gwar południowych południowych Auksztotów omówiła Vilija Ragaišienė (LKI). Litewski obraz matki na podstawie danych ankietowych analizowały Karolina Slotvinska i Kristina Rutkovska (VU), koncept PRZYJACIELA, opierając się na formach rzeczownika draugas we współczesnej litewskiej 228 benDRinė kaLba | 96 publicystyce językowej, analizowała Loreta Vaičiulytė-Semėnienė (LKI), koncept narodu we współczesnym języku polskim ukazała Beata Żywicka, kognitywne modele wstyDu w języku litewskim omówiła Monika Bogdzevič (VU), a kognitywny obraz prawdy i kłamstwa w litewskich (Lmksu), Lenko paveikslą kaimyninių šalių gyventojų kuriamuose žiniasklaidos tekstuose pateikė marta Hartenberger (bkDu). Pasirinktus paremiach ukazała Irena Snukiškienė (VU). Badacze z LMKSU wygłosili referaty o pamięci ucieleśnionej w języku (Damian Gocól), o wartościach związanych z konkretnym miejscem (Sara Akram), o kategoriach płci i rodzaju gramatycznego w języku polskim (Marta Nowosad-Bakalaczyk) i in. Pierwsze spotkanie naukowców i badaczy pokazało, że warto nadal współpracować i kontynuować dyskusje naukowe. Zatem w dniach 24–25 września 2020 r. na Uniwersytecie Wileńskim zorganizowano drugie seminarium cyklu naukowo-edukacyjnego Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków z zakresu etnolingwistyki kognitywnej Dziedzictwo ludowe, narodowe, wielonarodowe i wielokulturowe. Wygłoszono na nim 29 referatów. W seminarium uczestniczyli naukowcy i badacze z Lmksu, Lma si, Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk (Lma Lki), Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach (ksu), Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie, Państwowej Wyższej Szkoły Europy Wschodniej w Przemyślu (PvaRem), Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze (HvmLu), Lki, LLti, vu. Prelegenci skupili uwagę na analizie wartości ważnych dla każdej kultury. Profesor Jerzy Bartmiński, poprzez kognitywną definicję ojczyzny, ujawnił dwa kontrastujące profile tego pojęcia. Miejsce wyobrażeń związanych z narodami i państwami w aksjosferze kultury omówiła Aleksandra Niewiara (ksu), a pojęcie PatRiotyzm w historycznym i współczesnym dyskursie języka litewskiego zostało przeanalizowane w referacie Mariusa Smetony (vu). W seminarium omówiono również kwestie metodologiczne. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska (Lmksu) podzieliła się doświadczeniem, jak na podstawie źródeł dziedzictwa ludowego określać i badać pojęcia wspólne dla bałtyckiego i słowiańskiego systemu aksjologicznego. Krystina Rutkowska (VU) podkreśliła znaczenie źródeł leksykograficznych dla badań nad obrazem świata języka litewskiego oraz zasady ich analizy. Maciejus Rakas (Uniwersytet Jagielloński, UJ) przedstawił przegląd badań nad polską frazematyką gwarową i ich perspektywy, natomiast Anna Tyrpa (LMA LKI) zapoznała z metodami badań nad aksjolingwistyką gwarową. Podobnie jak podczas wcześniejszego seminarium, w referatach analizowano koncepty. Sylwia Gierczak (LMKSU) na podstawie danych ankietowych analizowała koncept GADANIA, Monika Bogdzewicz (VU) ukazała metaforyczną konceptualizację GNIEWU, STRACHU i WSTYDU, a Irena 229 Vilija SakalauSkienė. Vertybės lietuvių ir lenkų kalbų pasaulėvaizdyje: dviejų kultūrų panašumai ir skirtumai Snukiškienė (VU), opierając się na danych tekstowych, odsłoniła kognitywny obraz PRAWDY. Percepcję człowieka i świata w aksjologicznej przestrzeni młodzieży omówiła Beata Żywicka (PVAREM), natomiast obraz sąsiada w litewskiej publicystyce – Loreta Vaičiulytė-Semėnienė (LKI). W pozostałych referatach, analizując pojęcia charakterystyczne dla kultury ludowej i dążąc do odsłonięcia obrazu świata narodu, opierano się na źródłach folklorystycznych, tekstach gwarowych i leksykograficznych. Irena Smetonienė (VU) przedstawiła obraz CHLEBA w dyskursie gwarowym, a Vilija Sakalauskienė (LKI) – etnolingwistyczne informacje o ŻY… w litewskich źródłach leksykograficznych. Aksjologiczną analizę słownika łotewsko-litewsko-polskiego Antanasa Juški (1875) przedstawiła Renatė Misevica-Trillitzscha (HvmLu), współczesne podejście człowieka do istot mitologicznych ukazała Jūratė Pajėdienė (Lki), ludowy i poetycki obraz żalčia – Magdalena Wołoszyn (Lmksu), a polskie motywy w litewskich zaklęciach analizowała Tatjana Vologdina (Uniwersytet Wrocławski). Wykorzystanie wierzeń ludowych w tekstach historii mówionej omówił Damian Gocół (Lmksu), Sara Akram (Lmksu) badała aksjologiczny aspekt współczesnych narracji klimatycznych. Różnorodność przesądów i porad w słowniku gwar południowych południowoałtajskich przedstawiła Vilija Ragaišienė (Lki), o idei kategoryzacji w kulturze ludowej na przykładzie osiki mówiła Joanna Szadura (Lmksu), a formy przechowywania zasobów litewskich paremii zaprezentowała Dalia Zaikauskienė (LLti). Kilku referentów poświęciło uwagę analizie wartości: konceptowi domu – Kinga Geben i Irena Fedorowicz (VU), matki – Karolina Slotvinska (VU), obrazowi Matki Boskiej – Galina Miškinienė (Lki) i Kristina Rutkovska (VU). Istotą tego międzynarodowego seminarium było przekonanie, że wartości pielęgnowane przez różne, lecz zarazem bliskie sobie wspólnoty językowo-kulturowe sprzyjają umacnianiu świadomości narodowej, zapewniają ciągłość, zachowanie, poznanie i upowszechnianie kultury etnicznej. W dniach 7–8 października 2021 r. już po raz trzeci zebrano się na międzynarodowym wydarzeniu poświęconym poszukiwaniu i badaniu wartości litewskich i polskich. W ten sposób od seminariów przechodzono do międzynarodowej interdyscyplinarnej konferencji naukowej – otrzymała ona tytuł Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków. Przeszłość i teraźniejszość w języku i kulturze4. konferencję zorganizowały Centrum Polonistyki VU, Katedra Tekstologii i Gramatyki Języka Polskiego Instytutu Filologii Polskiej LMKU 4 więcej informacji o konferencji zob. http://www.kulturinelingvistika.flf.vu.lt/lt/seminarai3.php. 230 język ogólny | 96 oraz Komisja Etyki Komunikacji Polskiej Akademii Nauk. Podczas trwającej dwa dni konferencji wygłoszono i wysłuchano 41 referatów. Zaproszeni prelegenci mówili o lingwistyce kulturowej (etnolingwistyce) i lingwokulturologii jako o powiązaniu dwóch ściśle związanych dyscyplin – języka i kultury – (Jerzy Bartmiński), a także o profilowaniu jako narzędziu rekonstrukcji bazowego obrazu – Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska. W referatach konferencyjnych poprzez wybrane wartości dążono do ujawnienia tego, co w językach jest wspólne, a co się różni, od czego zależą związki i granice komunikacji międzykulturowej. Obecnie ważne są nie tylko wartości – przyjaźń, życzliwość, szacunek, tolerancja czy sprawiedliwość, lecz także antywartości – wojna, zniewolenie, terror, konflikt, podstęp, spór, poniżenie, strach itd., ponieważ negatywne i szkodliwe dla społeczeństwa zjawiska z czasem niszczą tożsamość, poniżają, stwarzają zagrożenie i sprzyjają wykorzystywaniu ludzi. W referatach omawiano takie wartości, jak życzliwość (Loreta Vaičiulytė-Semėnienė, LKI), uprzejmość (Alla Krawczuk, Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki, LNUIF), odpowiedzialność (Beata Żywicka, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny, Siedlce), wolność (Alena Rudenka, Białoruski Uniwersytet Państwowy). Poszukiwano odpowiedzi na pytania, czym jest wartość gwary, czy sama gwara jest wartością (Daiva Aliūkaitė, VU), czy śmierć (Vilija Ragaišienė, LKI), wojna (Sara Akram, LMKSU), kryzys (Magdalena Wołoszyn, LMKSU) – są wartościami, czy antywartościami. omówiono aksjologiczny aspekt uczuć gniewu, strachu i wstyDu w litewskim językowym obrazie świata (monika bogdzevič-Haber, vu), przedstawiono rekonstrukcję głupoty. Na podstawie danych językowych (Dorota zdunkievicz-jedynak, Uniwersytet Warszawski) analizowano kognitywny obraz kŁamstwa w tekstach litewskich i angielskich (irena snukiškienė, vu), kłamstwo w litewskich źródłach leksykograficznych (vilija sakalauskienė, Lki), mówiono o przejawach nieuWaGi na podstawie danych ankietowych (sylwia gierczak, Lmksu), o różnych formach przemocy w polskich i litewskich bajkach ludowych (Wioleta Wróblewska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu). Dyskutowano o formach pamięci i przypominania, a także zapominania i niepamięci. zjawiska te są bardzo ważne dla wszechstronnej interpretacji starożytnej historii i zrozumienia ich wpływu na teraźniejszość. W referatach, których tematy wiązały się z wartościowaniem w językowym obrazie świata języka litewskiego i polskiego na podstawie danych językowych, analizowano relacje przyrody i 231 Vilija SakalauSkienė. Vertybės lietuvių ir lenkų kalbų pasaulėvaizdyje: dviejų kultūrų panašumai ir skirtumai człowieka (asta Leskauskaitė, Lki), sposoby zwracania się do roślin w polskim folklorze (sara orzechowska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu), wyjaśniano, jak w językowym obrazie świata języka litewskiego pojmowane jest zwierzę, jakie cechy fizyczne i psychiczne są mu przypisywane (silvija Papaurėlytė-klovienė, Państwowa Wyższa Szkoła w Szawlach), ujawniono relację między ptakami drapieżnymi a negatywnymi zjawiskami ludzkiego życia w litewskiej i słowiańskiej kulturze etnicznej (birutė jasiūnaitė, jelena konickaja, vu), analizowano wartości i antywartości we frazeologii ornitonimicznej języka litewskiego i słowiańskiego (Diana Plachovičiūtė, vu), odpowiedzi na pytanie, czym dla Litwina jest woda, poszukiwano poprzez koncepty źródła i wersu (irena smetonienė, vu). omówiono i przeanalizowano wykorzystywany w badaniach materiał historyczny i współczesny – różnego rodzaju dane językowe (źródła leksykograficzne, dawne piśmiennictwo, dokumenty tekstowe i historyczne, publicystyka, ankiety oraz folklor różnych gatunków): kazania Jurgisa Ambrozieja Pabrėžy (1771–1849) o 8. przykazaniu Bożym (jūratė Pajėdienė, Lki), łączliwość słowa władza we współczesnym języku polskim (ołesia sływyńska, LniFu), leksyka pandemii koronawirusa w języku litewskim (agnė aleksaitė, Lki; Rita urnėžiūtė, Centrum Wydawnictw Naukowych i Encyklopedycznych), kognitywny obraz szlachty w polskich narracjach literackich i ludowych (karolina slotvinska, vu), stereotyp Francuza i jego profile w polskiej kulturze ludowej (monika łaszkiewicz, Lmksu), na podstawie ankiet przeprowadzonych wśród polskich studentów – współczesny stereotyp Polaka i Ukraińca (olga Fyłypec, LniFu), cechy wartości zakodowane w zagadkach ludowych (kristina Rutkovska, vu), kultury i ich wartościowanie (maciej Rak, ju). Wielostronne dyskusje pozwoliły przybliżyć przeszłość, ukazać zmiany niektórych zjawisk społecznych i ujawnić ich związek ze współczesnością. Wybrane różnorodne formy i przejawy kultury umożliwiły nie tylko zgłębienie wybranych grup wartości, lecz także ujawnienie nowych, poprzez interpretowanie tych ostatnich w kontekście konceptów litewskich i polskich. W dniach 8–10 września 2022 r. odbyło się czwarte spotkanie cyklu naukowo-edukacyjnego Wartości w językowym obrazie świata Litwinów i Polaków5. było to wiele 5 Więcej o konferencji didesnis renginys nei trys ankstesni, vykę 2019, 2020 ir 2021 m. tarptautiniai tyrėjai buvo pakviesti į sociolingvistikos komisijos, akredituotos prie zob. http://www.sociolingvistika2022.flf.vu.lt/programa2. 232 język ogólny | 96. międzynarodowy komitet slawistyczny, VI międzynarodowa konferencja naukowa Pogranicza Słowiańszczyzny na przełomie XX–XXI wieku. Język–społeczeństwo–kultura–tożsamość oraz warsztaty lingwistyki kulturowej z cyklu Aspekty socjolingwistyki języków słowiańskich. Jednym z głównych zadań przeprowadzonych warsztatów było stworzenie podstaw metodologicznych do opisu zjawisk kulturowych utrwalonych w językach litewskim i polskim. Tematem spotkania naukowego była kultura Polaków, Litwinów i innych narodów. odpowiednio referaty uczestników konferencji poświęcone były prezentacji leksyki gwarowej w słownikach kultury oraz kulturomom pogranicza. jednocześnie starano się podzielić informacjami o badaniach etnolingwistycznych prowadzonych na Litwie i w Polsce, o przedmiotach badań dwóch dyscyplin – lingwistyki kulturowej (etnolingwistyki) i lingwokulturologii – oraz omówić je w szerokim kontekście prowadzonych w Europie badań języka, kultury i tożsamości. w sekcji poświęconej etnolingwistyce profesor Józef Kons (JU) zapoznał uczestników konferencji z problematyką słownika etnolingwistycznego i gwarowego oraz strukturą słownika gwarowego, znaczenie słowników w utrwalaniu leksyki gwarowej podkreśliła Halina Karaś (Uniwersytet Warszawski), natomiast słownik gwarowy jako źródło wartości wspólnoty językowej analizowała Vilija Ragaišienė (LKI). czym są kulturomy i jak je badać, wyjaśnił Maciej Rak (JU), pojęcie cierpliwości w publicystyce na podstawie różnych form przymiotnika kantrus, -i analizowała Loreta Vaičiulytė-Semėnienė (LKI), koncept BRATA w dyskursie publicznym Litwy omówiła Silvija Papaurėlytė-Klovienė (Państwowa Wyższa Szkoła w Szawlach), a koncept ojczyzny w dyskursie prezydenckim – Magdalena Wołoszyn (LMKSU). Podobieństwa i różnice leksyki kovidowej i wojennej w językach łotewskim, litewskim i rosyjskim przedstawiono w referacie Evii Lipartė i Ditė Liepa (LU), a wojna jako granica człowieczeństwa została zaakcentowana w referacie Sary Akram (LMKSU). Osobne posiedzenie poświęcono symbolom kultury ludowej. Wygłoszono na nim referaty o wyobrażeniu BOCIANA w poezji litewskiej (Rūta Kazlauskaitė, Akademia Szawelska UW), o GANDRZE w lingwokulturologii litewskiej i słowiańskiej (Birutė Jasiūnaitė i Jelena Konickaja, UW), językowo-kulturowy obraz roślin w litewskich źródłach leksykograficznych odzwierciedlony poprzez etnolingwistyczne informacje o OWIESIE przedstawiono w referacie Viliji Sakalauskienė (LKI), frazeologię związaną z bogiem grzmotu w językach bałtyckich i słowiańskich zaprezentował Giuliano Gajetti (JU), a nazwy koloru niebieskiego w językach litewskim i polskim omówiła Viktorija Ušinskienė (UW). Do udziału w warsztatach lingwistyki kulturowej zaproszono nie tylko doświadczonych etnolingwistów, lecz także doktorantów oraz początkujących twórców w dziedzinie językoznawstwa kulturowego. 233 Vilija SakalauSkienė. Vertybės lietuvių ir lenkų kalbų pasaulėvaizdyje: dviejų kultūrų panašumai ir skirtumai Konferencja w 2023 r. jest kontynuacją spotkań, które już się odbyły, podczas których analizowano nazwy wartości utrwalonych w języku, stanowiących podstawę tożsamości i sprzyjających dialogowi między narodami, wzmacniających wzajemne zrozumienie i bliższe więzi. Na konferencji6 uwagę skupiono na zagadnieniach tekstu i tekstologii. W części teoretycznej omówiono tekst kulturowy, jego odmiany i wykorzystanie w badaniach tożsamości etnicznej, poruszono teoretyczne problemy tekstologii, przedstawiono tekstologiczną analizę dawnych piśmiennych zabytków, spojrzano na tekst jako źródło autoekspresji, a następnie z różnych perspektyw językowych omówiono wartości i antywartości, analizowano koncepty i obrazy ważne dla kultury ludowej. Podobnie jak w poprzednich latach na konferencję zaproszono doktorantów oraz początkujących badaczy lingwistyki kulturowej i aksjologicznej. W konferencji bezpośrednio i zdalnie uczestniczyło około 50 badaczy z Lmksu, Lmi si, Lma Lki, ju, Lki, Lkti, vu i Akademii Šiauliai vu, Instytutu Studiów Ukraińskich im. Iwana Krypjakewycza we Lwowie (Likusi), Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu Śląskiego (Katowice). Łącznie wygłoszono 43 referaty. Przedstawione badania opierały się na różnorodnych źródłach danych empirycznych – dawnych pismach i słownikach, słownikach gwarowych i innych słownikach objaśniających, współczesnych tekstach, korpusach, poezji, folklorze, wypracowaniach uczniowskich, danych z badań ankietowych. Dane źródłowe przedstawiono w językach litewskim, polskim, hiszpańskim, rosyjskim i białoruskim. Na trzech posiedzeniach plenarnych wygłoszono 14 referatów. Na pierwszym posiedzeniu plenarnym uwagę poświęcono problemom tekstologii teoretycznej. Profesor Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska omówiła tekstologię jako dyscyplinę integrującą studia lingwistyczne i literaturoznawcze oraz znaczenie studiów tekstologicznych dla etnolingwistyki. Podkreśliła, że dla etnolingwistyki ważne jest, iż mechanizmy tworzenia tekstów opierają się na utrwalonych w kulturze modelach życia, a modele życia można rozpoznać na podstawie struktury tekstu. Anna Pajdzińska (Lmksu) podkreśliła swoistość tekstu poetyckiego – odmienny językowy sposób tworzenia tekstu poetyckiego, jego oddziaływanie estetyczne, Aleksandra Niewiara (Uniwersytet Śląski) w referacie analizowała temat dziedziczenia informacji kulturowej. Zrozumienie dialektalnego światopoglądu i jego cechy modelowania omówiono w referacie Tetiany Jastremskiej (Likusi). Marta Wójcicka (Lmksu) omówiła tożsamość zbiorową opartą na obrazie przeszłości w tekście kultury. Dostęp do tez 6. konferencji w internecie: http://www.kulturinelingvistika.flf.vu.lt/public/ Jedno z posiedzeń plenarnych poświęcono również tekstologicznej analizie dawnych pism. Maria Trawińska (Lma si) omówiła tezes_2023_maketas-geRas.pdf. 234 benDRinė kaLba | 96 szczególnie interesujące źródło badań – dokumenty średniowiecznych ziem polskich, Jūratė Pajėdienė (Lki) ukazała kulturowe znaczenie dosłownych przekładów tekstów kazań z XVIII–XIX w., ich zbieżności i możliwości zestawiania tych tekstów, a uwagę Kristiny Rutkovskos (VU) poświęcono paratekstom tekstów wielojęzycznych i tłumaczonych oraz ich znaczeniu. W pozostałych 29 referatach omawiano następujące koncepty kulturowe: aksjologiczny wymiar PRACY w językowym i kulturowym obrazie świata polskich mieszkańców wsi omówiła Anos Piechnik (JU), koncept OJCZYZNA – Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska (LMKSU) i Alena Rudenko (Lma si), PATRIOTYZM – Marius Smetona (VU), a DEMOKRACJA – Irena Smetonienė (VU). Ponadto analizowano językowo-kulturowy obraz świata: Sebastian Wasiuta (LMKSU) ukazał semantykę lasu w pieśniach ludowych o żołnierzach i wojnie, a Vilija Sakalauskienė (LKI) analizowała koncept PSZENICA, podkreślając znaczenie litewskich gwarowych słowników jako tekstów kultury, ujawniających kulturowy kontekst funkcjonowania słowa. Z ludowymi nazwami roślin i ich wartościowaniem zapoznała Ilona Kulak (JU), a podobieństwa i różnice konceptów TEŚCIOWA i SYNOWA ukazała Vilija Ragaišienė (LKI). W kilku referatach z różnych perspektyw przyglądano się zjawiskom kultury przeszłości i poszukiwano ich związków ze współczesnością. W referacie Reginy Jakubėnas (VU), na podstawie listów księdza Remigijusa Kosakowskiego do księdza Marcina Poczobutta-Odlanickiego, ukazano obraz Akademii Wileńskiej i paryskiego środowiska naukowego, Damian Gocół (LMKSU) mówił o pamięci Kresów (pograniczy państwa polskiego) w reportażach Lubelskiego Radia – studium historii mówionej, a Tomasz Jelonek (JU) omówił tradycyjny system wartości mieszkańców wsi, odzwierciedlający się w nieoficjalnych nazwach miejscowości. W dwóch referatach oparto się na danych dotyczących wierzeń ludowych: wypędzanie choroby w litewskich zamowach analizowała Tatjana Wołogdina (Uniwersytet Wrocławski), a magię ludową i demonologię w językowym obrazie świata pogranicza polsko-białorusko-litewskiego – Katarzyna Konczewska (Lma LKI). Niemało uwagi poświęcono tak zwanym antywartościom: Dorota Pazio-Włazłowska (Lma LKI) interesowała się konceptem BŁAZNA w polskiej literaturze dziecięcej, a Irena Snukiškienė (VU) ukazała koncept KŁAMSTWA we współcze-