Sposoby prezentowania materiału dialektalnego w polskich regionalnych słownikach gwarowych

DOROTA KRYSTYNA REMBISZEWSKA. Sposoby p ezen owania ma e iału dialek alnego w polskich egionalnych słownikach gwa owych 71 DOROTA KRYSTYNA REMBISZEWSKA ins u slawis yki Polskiej akademii nauk oRciD id: o cid.o g/0000-0003-0339-0879 obszaRy baDań: dialek ologia słowiańska, leksykog a ia gwa owa, leksyka pog anicza polsko- wschodniosłowiańskiego. Doi: doi.o g/10.35321/bkalba.2023.96.04 sPosoby PRezen oWania ma eRiału DiaLek aLnego W PoLskicH RegionaLnycH słoWnikacH gWaRoWycH SŁOWA KLUCZOWE: leksykog a ia polska, polskie słowniki gwa owe, me odo- logia leksykog a iczna, słowniki ama o skie. aDno acja W ekście omówiono polskie egionalne słowniki gwa owe, k ó e ukazały się w ciągu os a nich kilkudziesięciu la . słowniki e, k ó ych au o ami są p o esjo- naliści lub ama o zy ejes ują zbio y leksyki z óżnych egionów Polski. na pod- s awie wyb anych pozycji (szczególnie z Polski cen alnej i wschodniej) ukazano óżne sposoby p ezen owania ma e iału gwa owego z uwzględnieniem wa s wy ikonog a icznej i kon eks ów lokalnych. abs Rac he ex discusses Polish egional dialec dic iona ies published in he las ew decades. hese dic iona ies, w i en by p o essionals o ama eu s, eco d se s o lexis om a ious egions o Poland. selec ed en ies (especially om cen al and eas e n Poland) show di e en ways o p esen ing he dialec ma e ial, aking in o accoun he iconog aphic laye and local con ex s. Polskie słowniki gwa owe, k ó ych pows ało dość dużo w ciągu dziesią ków la , są swois ą odmianą op acowań leksykog a icznych. kie ują się swoi- mi p awami, za ówno pod względem dobo u ma e iału, jak i układu eści. Wiele z nich o z jednej s ony e ek p acy zespołów p o esjonalis ów, a z d ugiej ezul a wielole niego g omadzenia ma e iału gwa owego p zez 72 benDRinė kaLba | 96 miłośników małych ojczyzn, osób niep zygo owanych wa sz a owo do spo ządzania słowników. W ekście zw ócę uwagę na óżne sposoby op a- cowywania egionalnych słowników gwa owych, opublikowanych w ciągu os a nich kilkudziesięciu la . nie wp owadzam układu geog a icznego – is- o ne są bowiem óżne sposoby eksponowania eści gwa owych, a nie podział na egiony. og aniczam się do zap ezen owania polskich słowników gwa o- wych bez p zeds awiania sze szego kon eks u w pos aci do obku słowniko- wego innych k ajów – o ma e iał na kolejny a ykuł. P zegląd do obku polskiej leksykog a ii gwa owej do końca XX wieku p zeds awił kazimie z Woźniak w p acy S an polskiej leksykog a ii gwa owej pod koniec XX wieku (Woźniak 2000). Późniejsze op acowanie Haliny ka- aś z oku 2011 pokazuje s an leksykog a ii na począ ku XXi wieku (ka- aś 2011). W os a nim dziesięcioleciu nie ukazała się publikacja syn e y- zująca współczesny s an polskiej leksykog a ii gwa owej. W jakimś sensie ę lukę wypełnia eks iliji sakalauskienė, zo ii sawaniewskiej-mochowej, Li ewska leksykog a ia gwa owa z p zełomu XX i XXI wieku (na le wyb a- nych polskich słowników egionalnych) (sakalauskienė, sawaniewska-mo- chowa 2022). W Polsce cały czas wają p ace nad Słownikiem gwa polskich, obejmu- jącym całe e y o ium k aju i gwa y poza jego g anicami. o długole nie zamie zenie jes p acą dla kilku kolejnych pokoleń, gdyż od ukazania się pie wszego zeszy u w 1979 . do ychczas opublikowano zaledwie 35 ze- szy y do li e y j (hasła ja łyk–jedyk) (sgP 1979–2023). słownik en ma układ al abe yczny, z licznymi odsyłaczami, au o zy p zygo owują hasła według adycyjnych me od leksykog a icznych. zos ał on op acowywany p zez dialek ologów, pows aje w ins y ucie języka Polskiego Polskiej aka- demii nauk w k akowie, dysponuje boga ą ka o eką, w niewielkim s op- niu uzupełnianą. ze sposobu edagowania ego słownika sko zys ano p zy zasadach op a- cowywania dwóch kolejnych słowników, mających za pods awę ma e iało- wą ka o ekę sgP. są o Mały słownik gwa polskich (msgP) i Słownik gwa małopolskich (sgm). W msgP wp owadzono pewne up oszczenia, aby uła wić ko zys anie czy elnikowi niejęzykoznawcy. z ego powodu z ezy- gnowano z działu o m, a dokumen ację haseł podano zasadniczo w o o- g a ii ogólnopolskiej. jes u dość osobliwy dobó haseł. Ponieważ indeks ka o eki sgP liczy około 240 000 haseł, uwzględniono jedno hasło na 24 w nim wys ępujące. Powoduje o pewną p zypadkowość wyb anych haseł. DOROTA KRYSTYNA REMBISZEWSKA. Sposoby p ezen owania ma e iału dialek alnego w polskich egionalnych słownikach gwa owych 73 sgm obejmuje cały obsza małopolski, jednocześnie pokazuje związki z innymi egionami, wyko zys ując sposób oznaczania lokalizacji jak w słow- nikach wyżej wymienionych. Liczne hasła są ilus owane wypowiedziami mieszkańców egionu. słownikiem op acowywanym według adycyjnych me od leksykog a icz- nych jes Słownik gwa śląskich (sgŚ). Rejes uje on zasób słownikowy gwa śląskich w XX wieku, z całego Śląska, łącznie z zaolziem. W zamie zeniu o dzieło wielo omowe, mające obejmować największą liczbę słownic wa ypowego dla gwa y śląskiej. Do ychczas ukazało się 17 omów (La–łzycz- ka), po ecenzjach jes om 18. jak podano w in o macji o słowniku: zamieszczone w Słowniku leksemy óżnią się od wy azów ogólnopolskich – czy elnik znajdzie w nim wy azy gwa owe, będące w czynnej i bie nej s e ze leksyki: wy azy us ępujące na sku ek zmian cywilizacyjnych, wy azy nowo p zyję e w az z pos ępem cywilizacyjnym, wy azy wyma łe i zapożyczenia (ge - manizmy i bohemizmy) (ins y u Śląski). słownikiem, k ó y ejes uje leksykę jednego egionu jes Słownik gwa- y i kul u y Kujaw. zos ał on p zygo owany p zez zespół językoznawczyń i językoznawców z bydgoszczy pod edakcją zo ii sawaniewskiej-mocho- wej (sgkk 2017). en dy e encjalny słownik podaje op ócz de inicji wy- azów, cy a ów gwa owych, zasięgi wys ępowania danych leksemów. spo- adycznie pojawiają się objaśnienia e ymologiczne, np. hasło baciaRz, z węg. be yá ‘włóczęga, człowiek poza p awem’ (sgkk 2017: 54), hasło FeLoR, z niem. Fehle m ‘błąd, us e ka’ (sgkk 2017: 221). Wa odno owania jes Słownik dialek u knyszyńskiego (Rembiszewska 2007) op acowany p zez niepolonis ę, ale językoznawcę – czesława kudzi- nowskiego, au o a słownika polsko- ińskiego i pod ęcznika do g ama yki ińskiej, ze względu na wys ępowanie elemen ów óżnych języków i bogac- wo in e esującej leksyki (po . Rembiszewska 2010). udno us alić dokład- ny czas pows ania Słownika dialek u knyszyńskiego. kudzinowski wo zył go p zez kilkadziesią la , p awdopodobnie od końca la 40. do 70. XX wieku. słownik liczy ponad 5500 haseł. ma on niewielki zasięg e y o ialny, gdyż obejmuje obsza wsi położony wokół knyszyna w powiecie monieckim w wojewódz wie podlaskim. Słownik c. kudzinowskiego podaje za ówno nazwy gwa owe, jak i gwa owe pos aci one yczne nazw ogólnopolskich o az nazwy ogólnopolskie, np. ọ y o ać ‘kie ować’, łaχẹ a ‘obda us’, ba sc sa y ‘zupa z juchy’, kawał, łapanka o az związki azeologiczne, np. iść 74 benDRinė kaLba | 96 b’ady ‘mocować się’, dali nogi ‘uciekli’. kudzinowski zas osował w Słow- niku ok eślenia – de inicje: ypu synonimicznego, a akże ypu de inicyjno- -opisowego o az zbliżone do encyklopedycznych, spo adycznie s osuje de- inicje zak esowe. De inicje zadko są pełnozdaniowe, ujmujące wy az w jego na u alnym kon ekście. niekiedy mają one cha ak e hipe onimu, np. ko- sibaba g oχ ‘pewien owad’. część słownikowa zos ała pop zedzona in o - macjami na ema wpływów wschodniosłowiańskich, niemieckich, leksyki ema ycznej. Pos ula ujęcia wszys kich odmian językowych na obsza ze wielojęzycz- nym spełnia publikacja wydana w ins y ucie slawis yki Pan – Różnoję- zyczne słownic wo gwa owe Podlasia, Suwalszczyzny i północno-wschodniego Mazowsza (RsPs 2014). składa się ona z dwóch zasadniczych części. Pie w- sza omawia his o ię egionu, z uwzględnieniem ak ów a cheologicznych, his o ycznych, e nog a icznych o az cha ak e ys ykę kon ak ów językowych na obsza ze Polski północno-wschodniej. D ugą część s anowi słownik w układzie al abe ycznym według de inicji i ogólnopolskich odpowiedników wy azów gwa owych będący wielojęzycznym zes awieniem słownic wa gwa- owego z wymienionego obsza u. Punk em wyjścia jes hasło (niekiedy wielowy azowe) w języku polskim, w odmianie li e ackiej, do k ó ego po- dano odpowiedniki w gwa ach (oznaczone cy ami zymskimi): i. polskich, ii. wschodniosłowiańskich (biało uskich, uk aińskich i p zejściowych bia- ło usko-uk aińskich), iii. wschodniosłowiańskich ( osyjskich s a oob zę- dowców), i . li ewskich. ekwiwalen y gwa owe odno owano w we sji zgod- nej ze ź ódłem – za em pojawiają się zapisy one yczne, o og a iczne i pół- o og a iczne. W słowniku wyko zys ano bowiem nie ylko ź ódła p o e- sjonale, ale akże ama o skie. jeśli w kilku ma e iałach ź ódłowych wys ą- piła aka sama pos ać wy azu, ź ódła zapisywane są według us alonej ko- lejności – według k y e ium geog a icznego, a w ob ębie mik o egionów według k y e ium ch onologicznego (od ma e iałów najs a szych do naj- nowszych). Po wy azie hasłowym lub de inicji w nawiasach kwad a owych umieszczone są in o macje o zilus owaniu danego desygna u. nieco inną me odę op acowywania słowników gwa owych, wzbogaconą o obsze ny ma e iał ilus acyjny, zapoczą kował w polskiej leksykog a ii gwa owej józe kąś Słownikiem gwa y o awskiej (kąś 2003, 2011). Rzecz jasna nie jes o no um w eu opejskiej leksykog a ii – w słownikach nie- mieckich od dawna niek ó e hasła zawie ały dołączone mapy bądź ilus a- cje niek ó ych desygna ów wys ępujących w hasłach. ikonog a ia w nie- DOROTA KRYSTYNA REMBISZEWSKA. Sposoby p ezen owania ma e iału dialek alnego w polskich egionalnych słownikach gwa owych 75 mieckich słownikach miała niekiedy cha ak e swois ego o namen u, ua ak- cyjniającego sza ę g a iczną publikacji (po . knoop 2001), w niek ó ych dużo miejsca zajmują mapy (sdWb). józe kąś wydał swoje wielo omowe dzieło, k ó e zawie a liczne o o- g a ie – Ilus owany leksykon gwa y i kul u y podhalańskiej (kąś 2015–2019), liczący 12 omów. u uwagę zw aca, zaznaczony już w y ule, kon eks kul u owy (uwzględniony akże w słowniku o awskim). Rejes uje on lek- sykę (współczesną i his o yczną) – około 50 ysięcy haseł – ukazującą kul- u ę ma e ialną i duchową Podhala – egionu gó alskiego w południowej Polsce u północnego podnóża a . zawie a akże p zysłowia, po zekadła, opisy zwyczajów, wie zeń ludowych, p ak yk magicznych. cy a y zapisane są up oszczoną, s anda yzowaną o og a ią gwa ową, aby ozsze zyć k ąg czy elników o niejęzykoznawców. część s ic e słownikową uzupełnia bo- ga y ma e iał ilus acyjny, p zeds awiony w ablicach ema ycznych. Dla p zykładu, w omie i , znalazły się nas ępujące działy: i P zy oda, ii bu- downic wo, iii gospoda s wo olne, i gospoda s wo domowe, [b ak a- blicy ], i oleja nia. młyn, ii s ój, iii Pas e s wo, iX Pszczela s wo, X myślis wo, ybołóws wo, Xi kowals wo, Ślusa s wo, Xii muzyka, Xiii ob zędowość, Xi sac um, X inne. W k ęgu me ody j. kąsia pozos aje Słownik gwa y lachów sądeckich (szew- czyk 2014). część słownikową pop zedza obsze ny ws ęp, zawie ający za- łożenia me odologiczne, cha ak e ys ykę e nog a iczną egionu, opis s anu badań nad gwa ami sądeckimi, pods awowe in o macje o sys emie gwa y podeg odzkiej o az zasady edakcyjne i układ haseł. Po części słownikowej zamieszczono 278 ilus acji. słownikiem, k ó y w zamie zeniu ma być jednocześnie zbio em wy azów i in o macji o kul u ze danego obsza u, jes Słownic wo i kul u a ludowa gminy Wiśniowa (skLW 2018) – miejscowości położonych w małopolsce. P aca a jes ezul a em p ojek u s uden ów polonis yki uniwe sy e u ja- giellońskiego pod opieką me y o yczną językoznawców dialek ologów. za- sadniczą część wo zy słownik, po nim nas ępują hasła ema yczne: zwy- czaje wielkanocne – dawniej i dziś, ok es Wielkiego Pos u, niedziela Pal- mowa, Wielki ydzień, Dni świą eczne, adycje związane ze świę ami bożego na odzenia, ob zędowość odzinna, o s achach, u okach i zioło- lecznic wie, Działalność pa yzan ów i pacy ikacja oczami mieszkańców. całość zamykają eks y gwa owe za y ułowane ansk ypcje (m.in. gwa a, Piosenka, cho oby). 76 benDRinė kaLba | 96 kolejnym słownikiem op acowanym p zez dialek olożkę, ale nieco ina- czej niż adycyjny sgP, jes Słownik gwa Lubelszczyzny (sgL 2012–2023) au o s wa Haliny Pelcowej (i zespołu w kilku omach) będący słownikiem ema ycznym. jego odbio cami są nie ylko p o esjonaliści, ale akże wszy- scy zain e esowani gwa ami lubelskimi, używanymi p zez mieszkańców ś odkowego pasa wschodniej Polski. i w ej publikacji ujawniła się enden- cja do ozsze zenia k ęgu czy elników leksykonów gwa owych. Pie wszy om słownika lubelskiego – Rolnic wo. Na zędzia olnicze. P ace polowe. zbió i ob óbka zbóż ukazał się w 2011, os a ni om – Xiii w 2023 oku. W ob ębie każdego omu au o ka zachowała układ al abe yczny. W pie w- szych cz e ech omach (i – Rolnic wo…, ii – Rolnic wo. T anspo wiejski. Rośliny okopowe i paszowe. Gleby i odzaje pól. Up awa lnu i konopi. zbió siana, iii – Świa zwie zą , i – Sad i og ód wa zywny. Budownic wo i p ze- s zeń podwó za) o og a ie opublikowano w ekście, od omu omu ( – Świa oślin, i – Poka my, ii – Odzież i obuwie. P zędzenie lnu i kanie płó na, iii – Człowiek i odzina. Higiena i cho oby. Meble, sp zę y i p ace domowe, iX – P zes zeń wsi. Uksz ał owanie powie zchni. Życie społeczne i zawodowe, X – Ob zędowość i obyczajowość ludowa, Xi – Me eo ologia i as onomia. Czas. Kolo y, Xii – Czynności – mia y – uczucia – cechy i wła- ściwości – inne. Teks y gwa owe. Indeks haseł) są na końcu słownika. Hasło składa się z wy azu hasłowego, de inicji, cy a u, in o macji o ź ódle, geo- g a ii. P zy niek ó ych są odno owane o my zależne, a akże wymowa. na końcu znajdują się odsyłacze, w wielu hasłach ba dzo liczne, np. p zy ha- śle skidacz – d apak, dziobak, i d. każdy om zawie a ównież kilkanaście map do wyb anych haseł słownikowych. elemen em cha ak e ys ycznym dla ego słownika jes ba dzo boga a dokumen acja po wie dzająca obecność wy azu na ym e enie. na p zykład hasło pisanka ‘jajko wielkanocne ma- lowane na óżne kolo y w a bie lub wywa ach z cebuli <…>, zdobione wzo ami geome ycznymi i kwia ami za pomocą wosku i pisaka’ ma 4 s o- ny zapisów z e enu. in e esującym słownikiem z punk u widzenia me odologii op acowywa- nia słowników gwa owych jes Gwa a Bugaja na Pogó zu (gm. Biecz, pow. Go lice) Haliny ka aś (ka aś 2022). W ej p acy zos ał połączony p o esjo- nalizm au o ki, duże doświadczenie w zak esie leksykog a ii, ze znajomością odzinnej gwa y, kompe encją językoznawczyni i dawnej uży kowniczki gwa y. jak sam y uł wskazuje, publikacja s anowi monog a ię językową wsi bugaj i okolic (południowy wschód Polski). Dużym walo em p acy jes DOROTA KRYSTYNA REMBISZEWSKA. Sposoby p ezen owania ma e iału dialek alnego w polskich egionalnych słownikach gwa owych 77 cha ak e ys yka dzisiejszej sy uacji opisywanej gwa y. część słownikową pop zedzono ozdziałem, zawie ającym wieloba wne o og a ie, do yczącym kul u y ludowej Pogó za Wschodniego (ziemia biecka i go licka): S ój ludowy Pogó zan, Kuchnia egionalna, Dom i jego wyposażenie, P ace domo- we, T adycyjne zajęcia (zawody), Ob zędowość do oczna, Ob zędowość odzin- na, Wie zenia i p zesądy. słownik zawie a głównie wy azy óżne od słow- nic wa ogólnopolskiego. W hasłach op ócz de inicji podano in o mację g ama yczną, cy a y z lokalizacją, niekiedy dość obsze ne, np. Dziama zecz. ż. ‘po awa z mąki go owanej na wodzie lub mleku’: Downi o go owali dziame, z mółki na włodzie abo na mlyku. Dziame go owali z mółki pszyny, a jak nie było pszynny o z zy ni. chłoćkiedy za łokupacji o nawe z łowsiany mółki. Pacia a a dziama o p zecie nie jes inne. nazywali ak i ak, món ewkóm i ak się kłóci. bug. bk. P zy niek ó ych hasłach pojawiają się odsyłacze, np. cLiWaĆ czas. ndk. ‘łasko ać’ P zes ój mie już cliwać, bo ni mogę wy zymać. nie cliwej mie, bo ni mogę ego wy zymać. bug. bk. zob. skLiWaĆ, Po . WycLiWaĆ. słownic wo odzinnych okolic u waliła w Słowniku gwa y zagnańskiej kolejna językoznawczyni z polonis yki uniwe sy e u Wa szawskiego – k y- s yna Długosz-ku czabowa (Długosz-ku czabowa 2020). słownik, k ó y ukazał się cz e y la a po śmie ci au o ki, zawie a 4 ysiące haseł, ma układ al abe yczny. obejmuje leksykę cha ak e ys yczną dla egionu gó Świę- ok zyskich – zagnańska i okolic z d ugiej połowy XX wieku. W 2011 . i ena ma yniakowa, p o eso w ins y ucie slawis yki Pan w Wa szawie, wydała Słownik dawnej mowy mieszkańców Ciechanowca i oko- licznych wsi na Podlasiu (ma yniakowa 2011). słownik en jes zapisem s anu gwa y (z obsza u pog anicza mazowsza i Podlasia) z os a niego dwudzies o- lecia XX wieku i począ ku XXi wieku spo ządzonym p zez au och onkę, z ma e iału g omadzonego p zez wiele la . zbió en ma adycyjny układ wy azów hasłowych. zano owano m.in. wy azy og aniczone do niewielkiego obsza u, jak np. chabo ‘łapówka’ (w ciechanowcu osiedle domków jedno- odzinnych budowane w ok esie socjalismu złośliwie było nazywane chabo- owo), chabo nik, lm. chabo niki ‘łapówka z’, k yjan ‘chłopiec la 10–12’. W os a nich la ach p acownicy P acowni Dialek ologii uniwe sy e u im. adama mickiewicza w Poznaniu ozpoczęli ealizację długole niego p o- jek u polegającego na współp acy lokalnych ś odowisk z językoznawcami p zy g omadzeniu słownic wa gwa owego. Rezul a em ego współdziałania są słowniki poszczególnych wsi, powia ów wydawane w se ii Wielkopolskie 78 benDRinė kaLba | 96 słowniki gwa owe. mają one zwykle układ ema yczny. Wydano do ychczas: Słownik języka mieszkańców okolic Cze niejewa. P aca na oli i w gospoda s wie (sjmcz 2018), Słownik języka mieszkańców okolic Pobiedzisk. P aca na oli i w gospoda s wie (sjmPoR 2021), Słownik języka mieszkańców okolic Po- biedzisk. P zy oda (sjmPoP 2023), Słownik języka mieszkańców okolic Gnie- zna. Świę a, wie zenia i p zesądy (sjmg 2018), Gospodyni. Słownik języka mieszkańców powia u kolskiego (sjmgosi 2018), Gospoda z. Słownik języka mieszkańców powia u kolskiego (sjmgosii 2019), W kuchni u pleszewian. Słownik języka i kul u y mieszkańców powia u pleszewskiego (sjmPlesz 2019). W ej se ii wyszedł akże słownik do yczący innego obsza u (ze wschodu Polski) – Słownik mieszkańców ziemi łukowskiej. P aca na oli i w gospoda - s wie (smłuk 2019). Pewne ku iozum s anowi słownik Co wieś, o inna pieśń. Słownik gwa y Bukówca Gó nego w Wielkopolsce i egionu Spisza w Małopolsce (sgbs 2014). au o zy nie p zeds awili powodów, dla k ó ych zes awili właśnie e obsza- y. jednakże wa ością ej publikacji jes ciekawy ma e iał gwa y z licznymi ilus acjami i nag aniami na płycie cD eks ów bukówca i spisza. cha ak e popula ny mają słowniki wydane p zez Pańs wowe Wydaw- nic wo naukowe – Gó alsko godacka (kucha zyk 2011) i Ślónsko godka (Fu galińska 2011). Leksykę ułożono w działach ema ycznych, k ó e za- wie ają ysunki ilus ujące ma e iał leksykalny z poszczególnych działów. De inicje są synonimiczne. oddzielną g upę wo zą słowniki związane z g upą e nog a iczną, o sil- nej ożsamości, dla k ó ej język lokalny s anowi is o ny czynnik wy óżnia- jący. chodzi mianowicie o ku piów mieszkających na północnym mazow- szu (Polska cen alna). związek ku piów od wielu la czyni s a ania w kie- unku us anda yzowania gwa y ku piowskiej i spopula yzowania nowego sposobu pojmowania mowy mieszkańców dawnej Puszczy zielonej i Pusz- czy białej. emu mają służyć m. in. słowniki. ukazały się zy – Słownik wyb anych wy ażeń i nazw ku piowskich (sku 2013), k ó y zawie a część polsko-ku piowską i ku piowsko-polską o az dwa wydania Ilus owanego słownika ku piowskiego (g zyb 2021). W 2018 oku wydano Słownik polsz- czyzny ku piowskiej Władysława niksy (niksa 2018), k ó y zes awił ma e iał zbie any od 1968 oku en dwu omowy słownik ma adycyjny układ al- abe yczny. W 2023 oku zos ał opublikowany Słownik dialek u ku piowskie- go, au o s wa Hen yka gadomskiego (gadomski 2023) – ku piowskiego egionalis ę, e nomuzykologa, niejęzykoznawcę. słownik liczy około 15 DOROTA KRYSTYNA REMBISZEWSKA. Sposoby p ezen owania ma e iału dialek alnego w polskich egionalnych słownikach gwa owych 79 ysięcy haseł i jes ezul a em współp acy kilkudziesięcioosobowej g upy uży kowników gwa y ku piowskiej. zawie a on op ócz de inicji hasłowych, in o macje g ama yczne, kon eks y użycia poszczególnych wy azów. układ dwudzielny ma akże niewielki Słownik gwa y wa mińskiej. Mini- we sja dla każdego (sgW 2021). W jednej części lewą s onę s anowią wy- azy hasłowe w polszczyźnie ogólnej, w części d ugiej – w odmianie wa - mińskiej. op acowali go uży kownicy gwa y wa mińskiej (na północy Pol- ski), niemający p o esjonalnego p zygo owania do wo zenia słowników. zapewne w związku z ym au o zy og aniczyli się do podania jedynie jednowy azowych, niekiedy kilkuwy azowych) odpowiedników leksemów gwa owych, np. w części Słowa po naszamu – einladunek ‘zap oszenie’ (sgW 2021: 20), jochkołla ‘zbio nik na gnojówkę’ (sgW 2021: 25). niek ó e ha- sła nie są w o mie pods awowej, np. b oku buło ‘ zeba było’ (sgW 2021: 14), szu olkoziu ‘chłopczykowi’ (sgW 2021: 47). W endecję nu u ama o skich egionalnych słowników gwa owych, ści- śle związanych z ożsamością lokalną są, wpisują sie dwa słowniczki z ob- sza u mazu (dawnych P us Wschodnich): Słownik mowy mazu skiej /Ma- su ische Sp ache Wö e buch (smW 2019) (po . Rembiszewska 2020) i Ma- zu ská gádká. Słownik mazu ski z ozmówkami / Masu isches Wö e buch mi Sp ach üh e (mg 2020). Wa o akże wspomnieć o kilku innych ama o skich słowniczkach gwa- owych, k ó ych os a nio nas ąpił wysyp. są one publikowane w in e necie, a akże w o mie papie owej. jako p zykłady niech posłużą dwa słowniki z Polski południowo-wschodniej: Muzeum Słowa. Słownik gwa y lubeńskiej z okolice Rzeszowa (bielenda 2013) o az Słownik gwa y Niebo owa i okolic (ba an 2015) i jeden z Polski północno-wschodniej z sup askiego na nasze (załęski 2005). Pie wszy z nich o zbió około ysiąca wy azów zapisanych p zez au o a – nauczyciela his o ii w miejscowości Lubenia w wojewódz wie Podka packim. W ym słowniku są głównie de inicje synonimiczne. Wy- azy hasłowe zapisano według o og a ii ogólnopolskiej, z uwzględnieniem one ycznych cech gwa owych, jak np. ścieśnienia samogłosek: kogucio z, chodoki, sy . Słownik gwa y Niebo owa i okolic ma podobną mik os uk u ę jak słow- nik gwa y Lubenia. W większości de inicje są synonimiczne, np. w o a ‘duże d zwi’, w zosz ‘b udas’. uwagę zw aca po oczność i b ak p ecyzji seman- ycznej w części de inicyjnej niek ó ych haseł, np. w zapa e ‘na pewniaka’ [zamias : ‘z upo em’], w ulić kogoś ‘zała wić posadę’, duby smalone ‘ a ma- 86 benDRinė kaLba | 96 Pas a aisiais me ais pasikei ė a minių žodynų suda ymo me odika. šiuo me u links ama suda y i plačiajai audi o ijai ski us leksikonus, mažiau dėmesio ski ian išim inai o malioms aisyklėms i leksikog a ijos me odui. s a bų aidmenį ai- dina i neling is inė in o macija, pa yzdžiui, kul ū os i au osakos kon eks o pa eikimas. ESMINIAI ŽODŽIAI: lenkų kalbos leksikog a ija, lenkų kalbos a mių žodynai, leksikog a ijos me odologija, mėgėjiški žodynai. DoRo a kRys yna RembiszeWska ins u slawis yki Polskiej akademii nauk ul. ba oszewicza 1b, m. 17, 00-337 Wa szawa [email p o ec ed]