Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių DUKRA ir SŪNUS asociacijų laukais)

SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 9 SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ Lietuvių kalbos institutas Identyfikator ORCID: https://orcid.org/0000-0003-2538-9502 KIERUNKI BADAŃ NAUKOWYCH: etnolingwistyka, lingwistyka kognitywna, lingwistyka kulturologiczna, językoznawstwo konfrontatywne. DOI: https://doi.org/10.35321/bkalba.2024.97.01 ASOCJACJE SŁOWNE JAKO INFORMACJA O KONCEPCIE ŠALTINIS (NA PODSTAWIE PÓL ASOCJACYJNYCH SŁÓW CÓRKA I SYN ASOCJACJI) ESmINIAI žOdžIAI: asociacijos, dukra, kalbos pasaulėvaizdis, konceptas, laisvųjų asociacijų eksperimentas, precedentiniai tekstai, sūnus. ADNOTACJA Badając treść konceptów, ze względu na nieokreślone granice obiektu badań należy sięgać po większą i bardziej zróżnicowaną ilość materiału, aby ujawnić różnorodność informacji związanych z konceptem. Po przeprowadzeniu eksperymentu swobodnych asocjacji przeanalizowane pola asocjacyjne konkretnych jednostek leksykalnych są również informatywne w dążeniu do częściowego przynajmniej ujawnienia treści dowolnego konceptu. W artykule, na podstawie pól asocjacyjnych słów córka i syn, omówiono część treści konceptów CÓRKA i SYN związanych z litewskim językowym obrazem świata, przedstawiono, jak osoby mówiące po litewsku postrzegają, jakie cechy są charakterystyczne dla córki i syna. aBstRaCt Badania nad treścią konceptów, ze względu na niepewność granic badanego obiektu, wymagają wykorzystania bardziej zróżnicowanych materiałów w celu ujawnienia różnorodności informacji związanych z konceptem. Asocjacje werbalne to informacje o tym, z czym w umysłach użytkowników języka kojarzy się obiekt nazwany przez słowo-bodziec. Można zatem stwierdzić, że asocjacje są również bezpośrednim źródłem informacji o treści konceptu. Dlatego informacje uzyskane z eksperymentu swobodnych asocjacji oraz opis pól asocjacyjnych konkretnych jednostek leksykalnych mogą pomóc w bardziej szczegółowym opisaniu treści dowolnego konceptu. 10 JĘZYK OGÓLNY | 97 Na podstawie pól asocjacyjnych słów daughter i son artykuł omawia, jak osoby cusses part of the content of the concepts DauGHteR and sOn associated with the worldview of the Lithuanian language as well as presents how Lithuanianmówiące postrzegają cechy córki i syna. Wstęp Badania konceptów – jeden z tematów prac językoznawców opartych na ideach antropocentrycznego paradygmatu nauki, który cieszy się największym zainteresowaniem. roje. Spośród prac z ostatniej siekis aprašyti, kaip konkrečia kalba kalbantys žmonės suvokia vienus ar kitus nekalbinės tikrovės subjektus ir objektus, to suvokimo kaitos, jo išraiškos kalbos ir kitomis priemonėmis tyrimai vykdomi ir lietuvių kalbotydekady wymienić należy opisy konceptów kaLBa, tauta, VaLstyBė, MOtIna, ŽeMė, DuOna przygotowane przez grupę naukowców (smetonienė, smetona, Rutkovska 2019; 2021), szczegółowo opisane wyobrażenia DRauGO, kaIMynO, PRIešO, BaLtaRusIO (GuDO), LatVIO, LenkO, RusO, VOkIeČIO (Vaičiulytė-semėnienė, ČižikProkaševa, Gritėnienė, Liutkevičienė, Gaidienė 2022), wyobrażenie ŽMOGaus (sakalauskienė 2021), a także omówiony koncept MeILės (aleksaitė 2018) etc. Opisy konceptów w wymienionych pracach opierają się głównie na różnych przykładach użycia konkretnych słów. Innym sposobem opisania treści konceptu jest analiza pola asocjacyjnego słów związanych z konceptem. W niniejszym artykule uwagę skupiono na asocjacjach słów dukra i sūnus. Celem artykułu jest przeanalizowanie reakcji respondentów na bodźce dukra i sūnus oraz omówienie pól asocjacyjnych obu słów jako źródeł informacji o konceptach DukRa i sŪnus. O wyborze jednostek badawczych zadecydowało konkretne znaczenie słów i ich przynależność do codziennie używanego, niespecjalistycznego słownictwa; ponadto w językoznawstwie litewskim asocjacji słów dukra i sūnus oraz konceptów DukRa i sŪnus dotychczas nie badano. w celu osiągnięcia założonego celu postawiono następujące zadania: przeprowadzić eksperyment swobodnych asocjacji i z listy 100 bodźców1 wypisać asocjacje słów córka i syn; opisać pola asocjacji obu słów według charakteru asocjacji (oddzielić asocjacje paradygmatyczne od syntagmatycznych) oraz treść przekazywanej przez nie informa1 Więcej o eksperymencie zob. s. 12–13. SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 11 cji; podsumować, jakie informacje o konceptach CÓRKA i SYN przekazuje analiza pól asocjacji słów córka i syn. materiał badawczy – po prawie 600 asocjacji słów córka i syn, zinwentaryzowanych po przeprowadzeniu eksperymentu swobodnych asocjacji ze studentami z Szawli i Wilna2. w celu realizacji zadań badawczych zastosowano następujące metody: opisową, analizy konceptualnej, eksperymentu swobodnych asocjacji, obliczeniową. Stan badań Lietuvių kalbotyroje žodinės asociacijos tirtos fragmentiškai. simonos steponavičienės „Lietuvių kalbos žodinių asociacijų žodynas“ parengtas rena podstawie materiału zebranego w latach 1977–1982 podczas eksperymentu swobodnych asocjacji. Słowa córka i syn nie zostały włączone do listy bodźców. Asocjacje związane z poszczególnymi jednostkami leksykalnymi badała Gražina akelaitienė (2007). Janina Daukšytė (2004, 2009) analizowała ten temat przez pryzmat psychologii wychowawczej (zob. także jej artykuły z Egle Vanagaite (2014) i Edytą Čaplinskają (2014). Stosunek Litwinów i mieszkających na Litwie Rosjan do innych grup etnicznych badali Marija Zavjalova i Svetlana Ryžakova (2004), a specyfikę świadomości językowej Rosjan na Litwie i typy zachowań komunikacyjnych opisała Elena akimova (2005). Część rozprawy doktorskiej Silvii Papaurėlytė-klovienė „Koncept smutku w języku litewskim i rosyjskim” stanowi opis badania opartego na analizie asocjacji słownych. W rozprawie dowodzi się, że wnioski z badania konceptu opartego na analizie asocjacji słownych pokrywają się z wnioskami uzyskanymi podczas analizy przykładów zebranych z tekstów literatury pięknej w Korpusie współczesnego języka litewskiego. Pozwala to stwierdzić, że analiza pola asocjacyjnego słowa dostarcza informacji także o treści konceptu nazywanego tym słowem (Papaurėlytė-klovienė 2004: 130–138). Osobno opisano asocjacje słów medis, žodis, kaimas (Papaurėlytė-klovienė 2011, 2012, 2014). Niewątpliwie badania nad skojarzeniami słownymi języka litewskiego będą bardziej wyczerpujące po rozpoczęciu aktywniejszego korzystania z pierwszej wersji bazy danych skojarzeń słownych języka litewskiego, która jest swobodnie dostępna w internecie. Jak twierdzi Laura 2 Žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukai pateikti straipsnio priede. 3 šiame straipsnyje nurodoma, kur minėta duomenų bazė yra prieinama. 12 BenDRInė kaLBa | 97 dalyvavo 304 respondentai. Bazę planuojama ilgainiui pildyti naujais stimuVilkaitė-Lodzienė (2019)3, w bazie danych przedstawiono formy 277 bodźców (częstych rzeczowników, czasowników i przymiotników). Podczas zbierania lietuvių kalbotyroje pateikiami ir skirtingais aspektais analizuojami žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukai, o analizės rezultatai susiejami su koncepskojarzeń swobodnych. Słów córka i syn wśród bodźców znajdujących się w tej bazie jak dotąd nie ma. Badanie przedstawione w niniejszym artykule jest nowe, ponieważ po raz pierwszy [zbadano] treść tych słów DUẒRA i požiūrį į šeimos narių santykį, lyčių sampratą ir vertybines nuostatas. 1. PeR asOCIaCIjų Lauką – Į kOnCePtO tuRInĮ 1.1. žodinių asociacijų tyrimo prielaidos ir išvadų pagrįstumas teorinės tyrimo nuostatos paremtos kognityvinės lingvistikos, kuri aktuaSŪNUS. Wnioski z badania mogą być przydatne dla tych, których interesuje Pristatomam tyrimui aktualių žodžių reikšmės lietuvių kalbos žodynuospecyfika obrazu świata języka litewskiego, utrwalone w języku sposoby postrzegania świata i stereotypy, modele zachowania, ujawniające ścisły związek języka i poznawczych zdolności człowieka, idee. Są wyjaśniane, koncentrując się na aspektach płci i więzi rodzinnej. W „Słowniku języka litewskiego” słowo dukra odsyła do słowa duktė. Córka, zgodnie z tym samym słownikiem, to „dziecko płci żeńskiej dla swoich rodziców” (LkŽe). także w tym słowniku wyjaśniono znaczenie słowa syn: „dziecko płci męskiej dla swoich rodziców”. W „Słowniku ogólnego języka litewskiego” słowa dukra i duktė są wskazane jako synonimy (takie samo stanowisko przyjęto w „słowniku synonimów” (sŽ), definicja jest taka sama – „dziecko płci żeńskiej dla swoich rodziców” (BLkŽ). Słowo syn znajduje się w haśle „Słownika ogólnego języka litewskiego”, informacje na jego temat są nadal gromadzone. W prezentowanym badaniu uwaga koncentruje się na asocjacjach słownych. asocjacja jest utrwalonym w świadomości związkiem między obiektami. przedmiotem językoznawstwa są asocjacje słowne, które ujawniają się w wyniku przeprowadzenia eksperymentu swobodnych asocjacji. podczas przeprowadzania eksperymentu swobodnych asocjacji respondentom przedstawia się listę słów-bodźców i prosi, aby bez długiego namysłu obok każdego bodźca napisali pierwsze słowo, połączenie wyrazowe lub zdanie, które przyszło im do głowy. w instrukcji przedstawianej uczestnikom eksperymentu należy podkreślić, że wszystkie odpowiedzi są dobre, a wyniki eksperymentu będą publikowane wyłącznie w formie zagregowanej. SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 13 Reakcje na bodźce nazywane są asocjatami, a cała lista asocjatów – polem asocjacyjnym. Reakcja na bodziec pokazuje, jak użytkownicy języka rozumieją przedmiot lub zjawisko nazwane tym słowem, jakie przypisują mu właściwości, z jakimi obiektami i zjawiskami rzeczywistości je wiążą. Należy wspomnieć, że w polu asocjacyjnym bezpośrednio lub pośrednio wyrażana jest również ocena obiektu rzeczywistości nazywanego słowem-bodźcem. autorzy słowników asocjacyjnych muszą niezwykle odpowiedzialnie przygotowywać listę słów-bodźców, ponieważ taki słownik ze względu na swój charakter mógłby dostarczyć maksymalnie dużo wiarygodnych informacji o właściwym narodowi obrazie świata, innymi słowy, o naiwnym obrazie świata4. Oczywiście słownik asocjacyjny zawsze pozostanie fragmentaryczny – niezależnie od tego, jak duży by był, nie mógłby obejmować absolutnie wszystkich słów ważnych dla kultury. właśnie dlatego taki słownik odzwierciedla nie absolutnie wszystkie przyczynowe, erdvinius, laiko ryšius ir emocijas, kurias kalbos vartotojui sukelia santykis su tikrovės daiktais ir reiškiniais. Niemniej jednak, starannie dobierając bodźce, można uzyskać przynajmniej schematyczny obraz systemu wartości narodu posługującego się konkretnym językiem, sposobu postrzegania świata i modeli zachowania. Tinkamai parinkus stimulų visumą, šių žodžių asociacijų laukai suteikia informacijos apie tai, kaip suvokiama nekalbinė tikrovė. Asociacijų eksperimento rezultatų patikimumas priklauso ir nuo jo dalyvių skaičiaus. Remiantis asociacijų eksperimento rezultatais, išvadas galima daryti, jeigu eksperimente dalyvavo bent 30 asmenų. Žinoma, kuo daugiau panašumų sieja eksperimento dalyvius (amžius, patirtis etc.), tuo patikimesnės išvados. Dalis reakcijų į stimulus yra bendros tos pačios tautos žmonėms, o bendrumų dar daugiau, jei žmonės yra panašaus amžiaus – priklauso tai pačiai kartai (tai jau yra prielaida, kad dalis tų žmonių patirties bus bendra). 4 Pavyzdžiui, galima palyginti, kiek tikslinga į žodžių-stimulų sąrašą, skirtą rengiamam lietuvių kalbos žodinių asociacijų žodynui, įtraukti paukščių pavadinimus gandras ir marabu. Gandras Lietuvoje gyvenantiems žmonėms nuo mažens pažįstamas, kasdienėje aplinkoje matomas paukštis. Augdamas vaikas įgyja elementarių žinių apie tai, kas yra gandras ir kokios funkcijos šiam paukščiui priskiriamos naiviajame lietuviškai kalbančių žmonių pasaulėvaizdyje. W niniejszym artykule naiwnym obrazem świata nazywa się ukształtowane w świadomości ludzi rozumienie świata, które, zależnie od wykształcenia danej osoby, częściowo pokrywa się z naukowym obrazem świata albo w ogóle się z nim nie pokrywa. Najprawdopodobniej skojarzenia ze słowem bocian będą liczne, odnotują cechy wyglądu ptaka, jego środowiska życia i trybu życia, a także fakt, że bocian jest uważany za narodowego ptaka Litwy. Marabut jest obiektem należącym do obcego środowiska, prawdopodobne jest, że skojarzenia tego słowa laukas bus gerokai skurdesnis. 14 BenDRInė kaLBa | 97 1.2. dėl koncepto ir asociacijų lauko santykio pole skojarzeń konkretnego słowa oraz konceptu oznaczanego tym słowem ma nio santykį galima apibrėžti kaip dalies ir visumos. teigiant, kad konceptas yra visa informacija apie nekalbinės tikrovės obiekt, przy czym chodzi o to, że informacja ta może być wyrażana na różne sposoby odbierane za pomocą zmysłów: językiem (ustnie lub pisemnie), obrazem (sztuka, teatr, taniec), dźwiękiem (muzyka). wynikiem eksperymentu skojarzeniowego jest pole skojarzeń związanych z konkretnym słowem, które tworzą słowa, połączenia wyrazowe lub zdania5. A zatem najbardziej prawdopodobne jest, że pole skojarzeń werbalizuje tę część treści konceptu, która ma wyraz językowy. Ponadto wśród skojarzeń mogą znajdować się również takie, które kierują ku innym treściom, niekoniecznie wyrażonym mų. Vadinasi, tas turinys taip pat siejamas su konceptu. Didžiausias iš laisvųjų asociacijų eksperimento gautos informacijos prisłowami, na przykład ku tytułom obrazów, rzeźb lub tańców, spektakli, filmów – ich największą zaletą jest maksymalnie bezpośredni związek z treścią ludzkiej świadomości. ponieważ skojarzenia są bezpośrednio uzyskaną informacją o tym, z czym w świadomości użytkowników języka wiąże się obiekt nazwany bodźcem, można stwierdzić, że skojarzenia są również bezpośrednim źródłem informacji o treści konceptu. gdy treść konceptu bada się, wykorzystując przypadki użycia języka, na przykład z tekstów publicystycznych, nie można uniknąć właściwej takim tekstom funkcji nie tylko informowania, lecz także kształtowania opinii i zwracania uwagi. Realizując tę funkcję, należy poszukiwać bardziej różnorodnych sposobów wyrazu, dąży się do stworzenia wrażenia niespodzianki, dlatego mniej lub bardziej oddala się od realnego postrzegania rzeczy i zjawisk. właśnie dlatego przykłady tekstów publicystycznych niekoniecznie w pełni odpowiadają temu, co znajduje się w świadomości użytkowników konkretnego języka. przy prawidłowym przeprowadzeniu eksperymentu asocjacyjnego tego zagrożenia można uniknąć, ponieważ przy udzielaniu odpowiedzi (zazwyczaj anonimowych) nie ma celu zwrócenia na siebie uwagi. Mówi się to, co rzeczywiście znajduje się w świadomości użytkowników języka (por. wyniki analiz metafor konceptualnych i asocjacji słownych opisujących koncept smutku (Papaurėlytė 2004: 130–138); interpretację asocjacji związanych z konceptem jako jeden ze sposobów analizy konceptu wskazuje również V. Karasikas (2005). zmieniające się doświadczenie ludzi zmienia zarówno pole asocjacji, jak i treść konceptu w ich świadomości. 5 Informatywny jest również brak jakiejkolwiek reakcji na bodziec. W takim przypadku można stwierdzić, że obiekt rzeczywistości pozajęzykowej nazywany słowem-stymulusem nie jest ważny, jest zbyt mało znany, brakuje informacji na jego temat. SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 15 Mając na celu ujawnienie części treści konceptu na podstawie wyników eksperymentu asocjacyjnego, należy uwzględnić również typ samego konceptu, który zależy od charakteru obiektu rzeczywistości wiązanego z konceptem. Na būsenų konceptai, sakykime, liūdesio, yra situacinio pobūdžio: emocinės būsenos turi priežastį, yra išreiškiamos išoriškai, gali turėti pasekmių (apie liūdesio koncepto aprašymą žr. Papaurėlytė-klovienė, 2004). filmo kadrą przykład koncepty emocjonalne przypominają koncepty szpitala czy wojny – istnieją szczególne okoliczności przebywania w takiej sytuacji, są typowi uczestnicy, typowy rozwój scenariusza. omawiane w artykule koncepty córki i syna można raczej określić jako statyczne (choć nie da się tego całkowicie absolutyzować, ponieważ córka i syn są osobami, którym właściwe są aktywność intelektualna, emocje, relacje z innymi członkami społeczeństwa) – powinny obejmować pewien całokształt cech, innymi słowy, odpowiadać na pytania, kim jest córka (syn), jakiej płci jest ta osoba, w jakim jest wieku, w jaki sposób jest związana z innymi osobami, jaki jest typowy wygląd córki (syna), czym córka (syn) najczęściej się zajmuje, jak córka (syn) są oceniani, jakie oczekiwania się wobec nich stawia itd. Trudno byłoby przedstawić zamkniętą listę cech, ponieważ sam materiał może narzucić wyodrębnienie konkretnych cech lub rezygnację z ich wyodrębnienia. 2. POLE ASOCJACYJNE SŁÓW córka I syn POD WZGLĘDEM FORMY I TREŚCI 2.1. Uwagi ogólne Do listy bodźców potrzebnej do opracowania słownika asocjacji należy koniecznie włączyć nazwy pokrewieństwa (zwłaszcza bliskiego pokrewieństwa, uwarunkowanego więzami krwi). Nazwy członków rodziny należą do starej leksyki indoeuropejskiej (zob. Sabaliauskas 1990: 18, 23), dlatego można przypuszczać, że w charakterystycznym dla narodu obrazie świata są one związane z konceptami o określonej treści. Asocjacje słów nazywających więzi pokrewieństwa mogłyby ujawnić, co zgodnie z logiką językowego obrazu świata stanowi istotę bycia córką (synem), jakie modele zachowania i role społeczne wiążą się z konkretnym W badaniu įvardijimu, kaip vertinamas vienas ar kitas giminystės (tiesioginės ar netiesioginės) ryšiu susietas žmogus. przedstawianym w artykule przepytano prawie 600 studentów z Wilna i Szawli – mniej więcej po równo mężczyzn i kobiet w wieku od 19 do W polu 16 BenDRInė kaLBa | 97 30 lat. Przedstawiono im listę 100 słów-bodźców, na której, obok innych jednostek leksykalnych, znajdowały się również słowa dukra i sūnus. Słowa te nie zostały zapisane obok siebie, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo podania jako reakcji na jeden bodziec drugiego, częściowo antonimicznego bodźca. Mimo to takich reakcji było niemało: sūnus, o į žodį sūnus žodžiu dukra reagavo šešiasdešimt keturi asmenys. šios reakcijos kalbamųjų giminystės ryšio pavadinimų asociacijų laukuose trzydziestu dwóch respondentów na słowo dukra zareagowało słowem są drugie pod względem częstości. chociaż według słowników słowo sūnus nie ma synonimów ani antonimów (aŽ; sŽ), to jednak dukra jest w pewnym sensie antonimem słowa sūnus: oba słowa łączy to, że nazywają relację osób płci żeńskiej (w przypadku córki) i osób płci męskiej (w przypadku syna) wobec rodziców. Wszystkie reakcje na bodźce najpierw sklasyfikowano, uwzględniając to, przez jakie relacje jednostki leksykalnej – paradygmatyczne czy syntagmatyczne – są one uwarunkowane. Taki podział ukazuje stosunek konkretnego słowa do innych elementów systemu językowego, a zarazem ujawnia cechy istotne dla rozumienia treści konceptu. Części reakcji na bodźce nie można byłoby bezpośrednio powiązać ani z syntagmatycznymi, ani z paradygmatycznymi relacjami słów córka i syn. W polu skojarzeń słowa córka jest więcej reakcji syntagmatycznych – więcej niż połowa z nich to reakcje jednostkowe, podane przez mężczyzn. Reakcji paradygmatycznych jest mniej, lecz podało je więcej respondentów. skojarzeń słowa sūnus dominują reakcje paradygmatyczne, reakcji syntagmatycznych jest o połowę mniej. nie jest to przypadek tradycyjny, ponieważ w eksperymencie asocjacyjnym uczestniczyli studenci nie starsi niż 30 lat, a psycholingwiści twierdzą, że dla respondentów w młodszym wieku charakterystyczne są właśnie skojarzenia syntagmatyczne (frumkina 2001: 194). Słowo córka jest dla wszystkich zrozumiałe i jasno definiowane. Kobiety uczestniczące w eksperymencie swobodnych skojarzeń są czyimiś córkami, jednak żadna z odpowiadających kobiet nie podała reakcji ja. A zatem zareagowały na bodziec tak jak na wszystkie inne, nie powiązały go z mo nepateikė devyni eksperimento dalyviai – viena moteris ir aštuoni vyrai. Dviejų vyrų atsakymas buvo nežinau. toks pat visiems suprantamas yra ir stimulas sūnus. Respondentai vyrai patys yra sūnūs, reaguodami į stimulą jie gali remtis sava patirtimi. Dešimt własnym doświadczeniem. W ogóle żadnej odpowiedzirespondentów udzieliło odpowiedzi ja. Zatem na bodziec najpierw reagowali, odwołując się do SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 17 własnego doświadczenia. nie było takich, którzy nie udzieliliby w ogóle żadnej odpowiedzi. W odpowiedziach na bodziec syn dwie kobiety i czterech mężczyzn napisało nie mam; nie ma, nie wiem odpowiedziała po jednej kobiecie i po jednym mężczyźnie. Iš to, kas buvo pasakyta, galima daryti prielaidą, kad kalbos vartotojų sąmonėje su konceptu sūnus siejama informacija labiau, jei lyginsime su žodžio dukra asociacijomis, atspindi asmeninę patirtį. 2.2. Sintagminės reakcijos W przypadku bodźca córka reakcje syntagmatyczne są nieco częstsze w Palyginus vyrų ir moterų pateiktas sintagmines reakcijas į žodį sūnus, odpowiedziach kobiet. wyciągnięto taki sam wniosek – kobiety podały nieco więcej reakcji syntagmatycznych, jednak reakcje podane przez mężczyzn są bardziej zróżnicowane (najprawdopodobniej wpływ na to ma ich osobisty stosunek do tego bodźca – bycie synem). Reakcje kobiet i mężczyzn na słowo córka są różnorodne, widoczne są różnice ilościowe – istnieją reakcje podane przez dwucyfrową liczbę mężczyzn i trzykrotnie mniejszą liczbę kobiet. atrybutywne połączenia wyrazów córka i syn opisują wygląd, charakter oraz skłonności do określonych zachowań. Charakterystyka córki jest bardziej ukierunkowana na typowy opis atrakcyjnej kobiety. Najczęstszym określeniem wyglądu jest – piękna. tak odpowiedziało pięć kobiet i dziewiętnastu mężczyzn (por. brzydka wymienił jeden mężczyzna). wśród reakcji syntagmatycznych pojawia się także motyw włosów – jeden mężczyzna zareagował *kędzierzawa6, jedna kobieta i jeden mężczyzna – blondynka, cztery kobiety i jeden mężczyzna – długowłosa. określeń wyglądu syna nie ma wiele, są one ogólnie nieliczne, jeśli porównamy je ze słowem córka. syn jest piękny (odpowiedziała jedna kobieta), jasnowłosy (odpowiedział jeden mężczyzna) i silny (odpowiedź jednego mężczyzny). z wyglądem wiążą się także skrajnie przeciwstawne określenia córki i syna: duża (odpowiedziały dwie kobiety i jeden maža (vienuolika moterų ir keturi vyrai), mažutė (vienas vyras). Viena iš abiem žodžiams bendrų reakcijų yra apibūdinimas mažas – gali būti siejamężczyzna), wysoka (odpowiedziały dwie kobiety) i mas zarówno ze wzrostem, jak i z wiekiem: córka, syn są dziećmi, a im mniejsze jest dziecko, tym bliższa jest jego relacja z rodzicami. Zatem respondenci akcentują młody wiek. To określenie obok słowa syn wymieniło dziesięć kobiet i dziewięciu mężczyzn. Dwie kobiety podały antonimiczną odpowiedź duży, język 6 odpowiedzi nie został poprawiony. 24 Język ogólny | 97 podsumowując wszystkie informacje związane z konceptami CÓRKA i SYN, można stwierdzić, że pola asocjacyjne obu słów przede wszystkim odnotowują dążenie – idealne wyobrażenia i związane z tym emocje. Pełniejsze ujawnienie treści konceptów mogłaby umożliwić analiza bardziej zróżnicowanego materiału językowego. ŹRÓDŁA AZ – Słownik antonimów, I. Ermanytė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2003. BLkŽ – Słownik ogólnego języka litewskiego, red. naczelna D. Liutkevičienė, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2013–2023. Dostęp w internecie: https://ekalba.lt/ J. Paulauskas, R. Petrokienė, V. Vitkauskas, J. bendrines-lietuviu-kalbos-zodynas. DOI: doi.org/10.35321/blkz. LkŽe – Lietuvių kalbos žodynas, 1–20 (1941–2002), red. kolegija G. naktinienė, Zabarskaitė, red. naczelny. G. Naktinienė, wersja elektroniczna, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2008 (zaktualizowana wersja, 2018). Dostęp online: https://ekalba.lt/lietuviu-kalbos-zodynas. sŽ – słownik synonimów, A. Lyberis, 2. poprawione wyd. wyd., Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2002. LIteRatŪRa Akelaitienė Gražina 2007: Nazwy zwierząt i asocjacje językowe. – Žmogus ir žodis 9(1), 65–69. Akimova Elena 2005: Komunikacyjne zachowanie Rosjan na Litwie w sytuacji eksperymentu asocjacyjnego. – Filologia 10, 5–11. Aleksaitė Agnė 2018: Koncept miłości i jego synonimy w językowym obrazie świata Litwinów. – Język ogólny 91. Dostęp online: https://journals. lki.lt/bendrinekalba/article/view/80. Daukšytė Janina 2004: Skojarzenia słowne uczniów w różnym wieku. – Psychologia wychowawcza 13, 55–62. Daukšytė Janina 2009: Skojarzenia słowne uczniów siedmioi czternastoletnich. – Psychologia wychowawcza 20, 7–15. Čaplinskaja Edita, Daukšytė Janina 2014: Skojarzenia słowne w języku litewskim litewskich nastolatków w wieku 15–16 lat mieszkających w środowisku jednojęzycznym i mieszanym. – Psychologia wychowawcza 25, 50–61. Frumkina Reveka 2001: Psycholingwistyka, Moskwa: Centrum Wydawnicze Akademia. Karasik Władimir 2005: Koncepty etnospecyficzne. – Inna mentalność, sost. V. I. karasik, O. G. Prochvačeva, j. V. Zubkova, e. V. Grabarova, Moskva: Gnozis, 8–102. Papaurėlytė-Klovienė Silvija 2004: Koncept smutku w językach litewskim i rosyjskim: rozprawa doktorska, Wilno: Uniwersytet Wileński. SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 25 Papaurėlytė-klovienė silvija 2007: Kai kurie lingvistinės kultūrologijos bruožai: studijų knyga, šiauliai: šiaulių universiteto leidykla. Papaurėlytė-Klovienė Silvija 2011: Pole asocjacyjne słowa medis w językowym obrazie świata Litwinów. – Acta humanitarica universitatis saulensis 13, 405–416. Papaurėlytė-Klovienė Silvija 2012: Pole asocjacyjne słowa žodis w językowym obrazie świata Litwinów. – Żmogus ir żodis 1, 103–109. Papaurėlytė-Klovienė Silvija 2014: Pole asocjacji słowa „wieś” w językowym obrazie świata języka litewskiego. – Acta humanitarica universitatis saulensis 19, 351–362. Ryžakova svetlana, Zavjalova Marija 2004: Lietuvių ir rusų požiūris vienų į kitus: kai kurie etnopsicholingvistinio tyrinėjimo rezultatai. – Kultura ludowa 2, 17–27. Smetonienė Irena, Smetona Marius, Rutkovska Kristina 2019: Język. Naród. Państwo, Wilno: Wydawnictwo Uniwersytetu Wileńskiego. Sabaliauskas Algirdas 1990: Leksyka języka litewskiego, Wilno: Mokslas. Sakalauskienė Vilija 2021: Obraz człowieka w leksykograficznych źródłach litewskich dialektów: aspekt etnolingwistyczny i semantyczny, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Dostęp w internecie: http://lki.lt/wp-content/uploads/2022/02/ sakalauskiene.pdf. smetonienė Irena, smetona Marius, Rutkovska kristina 2021: Ziemia. Chleb. Matka, Wilno: Uniwersytet Wileński. steponavičienė simona 1986: Słownik słownych asocjacji języka litewskiego, Wilno: Mokslas. šeškauskaitė Daiva 2000: Obraz Rūty w sutartinėse. – Kultura ludowa 5, 49–51. Vaičiulytė-semėnienė Loreta, Veslava Čižik-Prokaševa, aurelija Gritėnienė, Danutė Liutkevičienė, anželika Gaidienė 2022: Litewscy sąsiedzi: przyjaciele czy wrogowie? Analiza językowa obrazów: monografia zbiorowa, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Valujavičienė Rasa 2016: motyw syna marnotrawnego w sztuce Europy Zachodniej XVI–XVII wieku. – Technologie i sztuka: badania i aktualności 7, 16–24. Vanagaitė Eglė, Daukšytė Janina 2014: Skojarzenia słowne dzieci i młodzieży dorastających w domach dziecka oraz w pełnych rodzinach. – logija 25, 18–3. Vilkaitė-Lodzienė Laura 2019: Pirmieji žingsniai kuriant lietuviškų bazę danych skojarzeń psychologiczno-edukacyjnych. – Lingwistyka stosowana 12, 226–258. Otrzymano 2024-01-08 Przyjęto 2024-02-18 26 WSpÓLny język | 97 SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ VeRBaL assOCIatIOns as a sOuRCe Of InfORMatIOn aBOut tHe COnCePt (BaseD On tHe assOCIatIOn fIeLDs Of tHe WORDs DAuGHTER anD sOn) podsumowanie Artykuł ma na celu analizę reakcji respondentów na bodźce daughter i son oraz omówienie pól asocjacyjnych obu słów jako źródeł informacji o konceptach DauGHteR i sOn. W ramach badań przedstawionych w artykule przeprowadzono wywiady z prawie 600 studentami z Wilna i Szawli: 268 kobietami i 327 mężczyznami w wieku od 19 do 30 lat. Przedstawiono im listę 100 słów-bodźców, która obejmowała między innymi słowa córka i syn. W językoznawstwie litewskim asocjacje słowne były dotychczas badane fragmentarycznie. Nowatorstwo badań przedstawionych w tym artykule polega na tym, że po raz pierwszy w językoznawstwie litewskim pola asocjacyjne słów daughter i son są przedstawione i analizowane w różnych aspektach, a wyniki analizy powiązano z treścią konceptów DauGHteR i sOn. Aneksy artykułu zawierają pola asocjacyjne dla słów córka i syn. Największą zaletą informacji uzyskanych dzięki eksperymentowi swobodnych skojarzeń jest ich maksymalnie bezpośredni związek z treścią ludzkiej świadomości. Ponieważ skojarzenia dostarczają bezpośrednio informacji o tym, z czym obiekt nazwany słowem bodźcowym kojarzy się w umysłach użytkowników języka, można stwierdzić, że skojarzenia są również bezpośrednim źródłem informacji o treści pojęcia. Aby ujawnić część treści pojęcia na podstawie wyników eksperymentu asocjacyjnego, należy uwzględnić to, co opisano jako statyczne. Trzeba przyznać, the type of the concept itself, which depends on the nature of the reality object associated with the concept. the concepts DauGHteR and sOn could be deże nie można uczynić tego absolutnym, ponieważ córka i syn są jednostkami charakteryzującymi się aktywnością intelektualną, emocjami i relacjami z innymi członkami społeczeństwa. W konsekwencji pojęcia powinny obejmować gamę określonych cech, innymi słowy, odpowiadać na pytania: kim jest córka (syn), jakiej płci jest dana osoba, ile ma lat, jakie relacje łączą ją z innymi osobami, jaki jest typowy wygląd córki (syna), czym córka (syn) zwykle się zajmuje, jak córka (syn) jest oceniana/y, jakie oczekiwania się z nią/nim wiążą itd. SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 27 Po przeanalizowaniu treści pól asocjacyjnych słów córka i syn podsumowano informacje związane z pojęciami DauGHteR i sOn w obrazie świata języka litewskiego. Na podstawie liczebności relewantnych reakcji ustalono, że najważniejszą cechą córki i syna jest to, że są członkami rodziny i dziećmi rodziców. chociaż w odpowiedziach wymieniano nazwy różnych etapów wiekowych, najczęściej wskazywano młodszy wiek: im młodsza jest osoba, tym bardziej odpowiednie jest słowo dziecko do jej opisania (jest to szczególnie prawdziwe w odniesieniu do syna). W świadomości użytkowników języka córka i syn zajmują jedną z pozycji w tym samym paradygmacie co rodzice i pozostałe dzieci w rodzinie (a zatem także względem siebie). Dla osób posługujących się językiem litewskim córka jest zazwyczaj osobą o pięknym wyglądzie (najczęściej wspomina się o długich włosach) i nienagannej moralności, choć pojawiają się również rzadkie reakcje zawierające cechy przeciwne. Zgodnie z wynikami eksperymentu asocjacyjnego córka jest troskliwą pocieszycielką i pomocnicą, ale nie oczekuje się od niej aktywnego działania ani podejmowania decyzji. Z synem również wiąże się typowe cechy wyglądu, relacji ze światem i z samym sobą. Dominują opisy pozytywne: syn jest przystojny, silny i jasnowłosy. Ma pozytywny stosunek do rzeczywistości, jest inteligentny, ciekawy świata, wesoły, pilny, pracowity i uczciwy. W odpowiedziach wymieniono jedynie kilka cech negatywnych. wyniki eksperymentu asocjacyjnego ujawniają związane z nimi emocje, the daughter and son fixed in the minds of language users, and the differences between the two concepts have also been confirmed by the precedent texts mentioned among the answers to the stimulus son, i.e., the texts that are important and recognizable for some culture, which, when used in another text, bring with dodatkowe znaczenia i ich ładunek semantyczny. podsumowanie wszystkich informacji związanych z pojęciami CÓRKA i materiałami językowymi mogłoby sOn, it can be concluded that the fields of associations of both words primarily fix aspiration – ideal images and related emotions. the analysis of various linujawnić treść tych pojęć bardziej szczegółowo. SŁOWA KLUCZOWE: asocjacje, córka, językowy obraz świata, pojęcie, eksperyment swobodnych asocjacji, teksty precedensowe, syn. sILVIja PaPauRėLytė-kLOVIenė Lietuvių kalbos institutas Petro Vileišio g. 5, Lt-10308 Vilnius [email protected] 28 WSpÓLny język | 97 SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ ASOCJACJE SŁOWNE JAKO ŹRÓDŁO INFORMACJI O KONCEPCIE (NA PODSTAWIE PÓL ASOCJACYJNYCH SŁÓW CÓRKA I SYN) Streszczenie Celem artykułu jest przeanalizowanie reakcji respondentów na bodźce córka i syn oraz omówienie pól asocjacyjnych obu słów jako źródeł informacji o konceptach CÓRKA i SYN. W ramach badań przedstawionych w artykule przeprowadzono ankietę wśród prawie 600 studentów z Wilna i Szawli – 268 kobiet i 327 mężczyzn w wieku od 19 do 30 lat. Przedstawiono im listę 100 słów-bodźców, na której, oprócz innych jednostek leksykalnych, znajdowały się również słowa córka i syn. W językoznawstwie litewskim asocjacje słowne były dotąd badane fragmentarycznie. Badanie przedstawione w niniejszym artykule jest nowe, ponieważ po raz pierwszy przedstawiono i przeanalizowano pod różnymi aspektami asocjacje słowne wyrazów córka i syn, a wyniki analizy powiązano z treścią konceptów CÓRKA i SYN. W aneksie do artykułu przedstawiono pola skojarzeniowe słów córka i syn. Największą zaletą informacji uzyskanych metodą eksperymentu swobodnych skojarzeń jest ich maksymalnie bezpośredni związek z treścią ludzkiej świadomości. Ponieważ skojarzenia są bezpośrednio uzyskaną informacją o tym, z czym w świadomości użytkowników języka wiąże się obiekt nazwany słowem-bodźcem, można stwierdzić, że skojarzenia są również bezpośrednim źródłem informacji o treści konceptu. mając na celu ujawnienie konceptu, charakteru. Koncepty CÓRKI i SYNA można by raczej określić jako statyczne. Oczywiście nie da się tego absolutyzować, ponieważ dalį koncepto turinio remiantis asociacijų eksperimento rezultatais būtina atsižvelgti ir į paties koncepto tipą, kuris priklauso nuo tikrovės objekto, siejamo su córka i syn są osobami, którym właściwe są aktywność intelektualna, emocje oraz relacje z innymi członkami społeczeństwa. A zatem koncepty powinny obejmować całokształt określonych cech, innymi słowy, odpowiadać na pytanie, czym jest córka (syn), jakiej płci jest ta osoba, w jakim jest wieku, jaki ma związek z innymi osobami, jaki jest typowy wygląd córki (syna), czym córka (syn) najczęściej się zajmuje, jak córka (syn) są oceniani, jakie oczekiwania się wobec nich stawia itd. Po przeanalizowaniu treści pól skojarzeniowych słów córka i syn podsumowano informacje wiązane z konceptami CÓRKA i SYN w językowym obrazie świata języka litewskiego. Na podstawie dużej liczby odpowiednich reakcji stwierdzono, że najważniejszą cechą córki i syna jest bycie członkami rodziny, dziećmi rodziców. chociaż w odpowiedziach wymienia się określenia różnych etapów wiekowych, jednak najczęściej wskazywany jest młodszy wiek – im młodszy jest człowiek, SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 29 tym bardziej odpowiednie jest do jego opisania słowo dziecko (szczególnie warto o tym wspomnieć w odniesieniu do syna). W świadomości użytkowników języka córka i syn zajmują jedną z pozycji w tym samym paradygmacie wraz z rodzicami i innymi dziećmi w rodzinie (a więc także względem siebie). Dla osób mówiących po litewsku córka jest najczęściej osobą o atrakcyjnym wyglądzie (zazwyczaj wspomina się o długich włosach) i nienagannej moralności, występują także nieliczne reakcje obejmujące przeciwstawne charakterystyki. Na podstawie wyników eksperymentu asocjacyjnego córka jest troskliwą pocieszycielką i pomocnicą, nie przewiduje się jednak dla niej możliwości bycia aktywną działaczką czy decydentką. Z synem również wiązane są typowe cechy wyglądu, stosunku do świata i do siebie samego. Dominują charakterystyki oceniane pozytywnie: syn jest przystojnym i silnym blondynem. jest pozytywnie nastawiony do rzeczywistości, rozsądny, ciekawy, wesoły, pilny, pracowity i uczciwy. w odpowiedziach wymieniono zaledwie kilka negatywnie ocenianych charakterystyk. wyniki eksperymentu asocjacyjnego ujawniają emocje utrwalone w świadomości użytkowników języka, kojarzone z córką i synem, a różnice między oboma konceptami potwierdza również wspominany w odpowiedziach na stymulus syn popularny tekst precedensowy, zaliczany do ważnych i rozpoznawalnych tekstów, które, wykorzystane w innym tekście, przynoszą ze sobą także dodatkowe znaczenia i własny ładunek semantyczny. podsumowując wszystkie informacje związane z konceptami CÓRKA i SYN, można stwierdzić, że pola asocjacyjne obu słów rejestrują przede wszystkim pożądany stan – idealne wyobrażenia i związane z nimi emocje. Pełniejsze ujawnienie treści konceptów mogłaby umożliwić analiza bardziej zróżnicowanego materiału językowego. ESmINIAI žOdžIAI: asociacijos, dukra, kalbos pasaulėvaizdis, konceptas, laisvųjų asociacijų eksperimentas, precedentiniai tekstai, sūnus. ANEKS: odpowiedzi w POLACH ASOCJACYJNYCH zapisano w kolejności malejącej. liczba podana obok reakcji wskazuje, ile osób udzieliło takiej odpowiedzi na stymulus, pierwsza liczba w nawiasie ujawnia, ile kobiet podało taką reakcję, druga oznacza mężczyzn, którzy udzielili takiej odpowiedzi. Liczby podane po wykazie dostarczają następujących informacji: pierwsza liczba wskazuje, ile łącznie reakcji wywołał ten stymulus, druga – ile jest różnych reakcji, trzecia – ile razy informanci nie podali żadnej reakcji; czwarta liczba jest ogółem reakcji odnotowanych tylko po jednym razie. język odpowiedzi nie został poprawiony. 30 BenDRInė kaLBa | 97 žodžio dukra asociacijų laukas Dziecko 36 (14; 22); syn 39 (23; 16); dziewczynka 27 (17; 10); ładna 24 (5; 19); 23 (10; 13); sesuo 23 (15; 8); gera 18 (5; 13); dukra 15 (8; 7); maža 15 (11; 4); šeima 11 (6; 5); jokio atsakymo 9 (1; 8); atžala 9 (4; 5); jauna 8 (5; 3); moteris 8 mama (1; 7); ukochana 7 (4; 3); siostra 7 (2; 5); przyjaciółka 6 (3; 3); radość 6 (1; 5); miłość 6 (2; 4); miła 6 (4; 2); babcia 6 (6; 0); sukienka 6 (2; 4); piękność 5 (0; 5); długowłosa 5 (4; 1); kieszeń 5 (0; 5); troska 5 (2; 3); przyszłość 4 (1; 3); kasa 4 (3; 1); szczęście 4 (1; 3); dziewczyna 4 (2; 2); majątek 4 (3; 1); duża 3 (2; 1); piękno 3 (3; 0); lalka 3 (1; 2); mój 3 (2; 1); matki 3 (1; 2); nie mam 3 (0; 3); delikatność 3 (3; 0); wnuczka 2 (1; 1); bliska 2 (2; 0); odpowiedzialna 2 (2; 0); odpowiedzialność 2 (2; 0); kłopot 2 (0; 2); brat 2 (0; 2); wysoka 2 (2; 0); pracowita 2 (1; 1); córka 2 (0; 2); blondynka 2 (1; 1); dobrze 2 (0; 2); niegrzeczna mokosi 2 (1; 1); nežinau 2 (0; 2); nuoširdi 2 (2; 0); plaukai 2 (1; 1); padėjėja 2 (0; 2); pagalbininkė 2 (2; 0); paguoda 2 (2; 0); paklusni 2 (0; 2); paleistuvė 2 (1; 2 (2; 0); młodość 2 (1; 1); maleńka 2 (1; 1); 1); potomek 2 (1; 1); macocha 2 (0; 2); bajka 2 (2; 0); opieka 2 (0; 2); spokojna 2 (2; 0); ciotka 2 (0; 2); pracowita 2 (1; 1); dzielna 2 (1; 1); ślub 2 (0; 2); jedyna 2 (1; 1); łza 1 (0; 1); burza 1 (0; 1); rośnie 1 (0; 1); przyszłość 1 (1; 0); oparcie 1 (1; 0); babcia 1 (1; 0); bojaźń 1 (1; 0); strach 1 (0; 1); strasznie 1 (0; 1); bosa 1 (0; 1); buty 1 (0; 1); blondynka 1 (0; 1); najdroższa 1 (0; 1); drogo 1 (0; 1); córka brata 1 (0; 1); będzie 1 (0; 1); przyszła mama 1 (0; 1); Danutė 1 (0; 1); pracowitość 1 (1; 0); pracowita 1 (0; 1); dużo będzie kosztować 1 (0; 1); prawość 1 (1; 0); dyscyplina 1 (0; 1); zdyscyplinowana 1 (0; 1); osika 1 (1; 0); dwa splecione warkocze 1 (0; 1); cieszyć się 1 (1; 0); świerk 1 (0; 1); wróżka 1 (0; 1); *kędzierzawa 1 (0; 1); honor 1 (1; 0); ulica 1 (0; 1); kwiat 1 (0; 1); dobroć 1 (0; 1); dobro 1 (0; 1); krewny 1 (1; 0); urodził się 1 (0; 1); ród 1 (0; 1); żywa 1 (0; 1); życie 1 (0; 1); delikatność 1 (0; 1); piękna 1 (0; 1); adoptowała 1 (0; 1); dumna 1 (1; 0); wydać 1 (0; 1); rozpieszczona 1 (0; 1); adoptowana 1 (0; 1); wrażliwa 1 (1; 0); sąsiada 1 (0; 1); wojna 1 (0; 1); warkoczyki 1 (1; 0); wstążki 1 (1; 0); kotka 1 (0; 1); krzesło 1 (0; 1); piekę 1 (0; 1); posłuszna 1 (1; 0); skromna 1 (0; 1); szczęśliwa 1 (1; 0); oczekiwanie 1 (0; 1); smutek 1 (0; 1); po litewsku 1 (1; 0); warga 1 (0; 1); miło 1 (0; 1); mamy 1 (0; 1); pomocnica mamy 1 (1; 0); modelka 1 (1; 0); moja dziewczynka 1 (0; 1); moja siostra 1 (0; 1); maleńka 1 (0; 1); ukochany 1 (0; 1); ukochane dziecko 1 (0; 1); kochająca 1 (1; 0); naukowczyni 1 (0; 1); kujonka 1 (1; 0); kobieta 1 (1; 0); dziecko płci żeńskiej 1 (0; 1); noc 1 (0; 1); brzydka 1 (0; 1); dziewictwo 1 (0; 1); nie w porę 1 (0; 1); nieszczęście 1 (0; 1); nie moja 1 (0; 1); nie chcę 1 (0; 1); nieposłuszna 1 (1; 0); brak zaufania 1 (0; 1); Neringa 1 (0; 1); nie będę mieć 1 (0; 1); nie mam i nie wiem 1 (0; 1); chciałabym 1 (0; 1); (1; 0); *numiletine 1 (0; 1); nuotaka 1 (1; 0); padauža 1 (1; 0); padeda 1 (1; 0); pagalba 1 (1; 0); paguoda 1 (0; 1); palaidūnė 1 (0; 1); palaima 1 (0; 1); pamaiva chcę 1 1 (0; 1); bajki 1 (0; 1); zaufanie 1 (1; 0); usługa 1 (1; 0); usłużna 1 (0; 1); wiarygodny 1 (1; 0); mysz 1 (1; 0); *pijaczka 1 (0; 1); pieniądze 1 (0; 1); pasierbica 1 (0; 1); potrzeby 1 (0; 1); przedłużenie 1 (1; 0); inteligentna 1 (0; 1); problemy 1 (0; 1); doskonała 1 (0; 1); przygotowanie 1 (1; 0); troskliwa 1 (0; 1); sąsiuvinis 1 (0; 1); sava 1 (1; 0); savarankiška 1 (1; 0); savastis 1 (1; 0); sena 1 (0; SILVIJA PAPAURĖLYTĖ-KLOVIENĖ. Žodinės asociacijos kaip informacijos apie konceptą šaltinis (remiantis žodžių dukra ir sūnus asociacijų laukais) 31 1); spódnica 1 (1; 0); wesoła 1 (1; 0); wesoło 1 (1; 0); ciekawska 1 (1; 0); cud 1 (1; 0); z warkoczami 1 (1; 0); ważna 1 (0; 1); zrozumiałość 1 (0; 1); ważność 1 (0; 1); członkini rodziny 1 (0; 1); członek rodziny 1 (1; 0); ciepła 1 (1; 0); ciepło 1 (1; 0); uśmiech 1 (1; 0); tancerka 1 (1; 0); łagodna 1 (1; 0); łagodna strona 1 (0; 1); tata 1 (1; 0); dziecko rodziców (0; 1), prawdziwa 1 (0; 1); leniuch 1 (1; 0); czystość 1 (1; 0); kruchość 1 (0; 1); porządek 1 (1; 0); porządna 1 (1; 0); twierdza 1 (1; 0); zarośnięta 1 (0; 1); kondolencje 1 (0; 1); żaba 1 (0; 1); lekkomyślna 1 (1; 0); wartość 1 (0; 1); jedynaczka 1 (1; 0); zawsze kochana 1 (0; 1); wszystko 1 (0; 1); wiśnia 1 (1; 0); Vita 1 (1; 0); czarująca 1 (0; 1); zięć 1 (0; 1); przedłużenie człowieka 1 (0; 1). (595; 226; 9; 155) ruta 1 (1; 0); chronić 1 (0; 1); pole skojarzeń słowa syn Dziecko 80 (45; 35); córka 64 (34; 30); brat 25 (17; 8); ojciec 24 (7; 17); dobry 19 (10; 9); mały 19 (10; 9); marnotrawny 19 (9; 10); radość 17 (6; 11); rodzina 14 (10; 4); chłopiec 11 (7; 4); ja 10 (0; 10); potomek 10 (4; 6); mężczyzna 8 (4; 4); przyszłość 7 (3; 4); odpowiedzialność 6 (3; 3); młody 6 (3; 3); ukochany 6 (3; 3); nie mam 6 (2; 4); bliski 5 (3; 2); drogi 5 (3; 2); mama 5 (2; 3); syn 5 (0; 5); niegrzeczny 4 (3; 1); miłość 4 (0; 4); duma 4 (1; 3); siostra 4 (1; 3); wysoki 3 (1; 2); zły 3 (1; 2); przyjaciel 3 (1; 2); córka 3 (3; 0); mój 3 (0; 3); posłuszny 3 (0; 3); potomek 3 (1; 2); przykład 3 (0; 3); problemy 3 (2; 1); troska 3 (2; 1); majątek 3 (3; 0); samochód 2 (0; 2); dąb 2 (0; 2); pracowity 2 (1; 1); duży 2 (2; 0); dyscyplina 2 (0; 2); krewny 2 (2; 0); ród 2 (1; 1); szczęście 2 (1; 1); wesoły 2 (1; 1); szkoła 2 (0; 2); uczy się 2 (1; 1); niegrzeczne dziecko 2 (0; 2); nie ma 2 (1; 1); nie2 (2; 0); rodzice žinau 2 (1; 1); paklydėlis 2 (2; 0); pirmagimis 2 (2; 0); protingas 2 (2; 0); ramstis 2 (1; 1); savas 2 (1; 1); spartus 2 (0; 2); stropus 2 (1; 1); šaunus 2 (1; 1); švelnus 2 (2; 0); dzieci 2 (0; 2); chłopak 2 (1; 1); jeden 2 (0; 2); jedyny 2 (1; 1); Adriusz 1 (0; 1); wnuk 1 (0; 1); rośnie 1 (0; 1); wychowywany 1 (1; 0); bieda 1 (0; 1); brata 1 (0; 1); przyszły ojciec 1 (0; 1); w mieszkaniu 1 (0; 1); dziewiąty 1 (0; 1); bohater 1 (0; 1); ogromny 1 (1; 0); być dumnym 1 (0; 1); odwaga 1 (0; 1); odważny 1 (1; 0); dżentelmen 1 (1; 0); piłka nożna 1 (0; 1); honor 1 (0; 1); gej 1 (0; 1); dobrze 1 (0; 1); dobry 1 (0; 1); lepiej 1 (0; 1); dobry synek 1 (1; 0); kwiat 1 (0; 1); dobro 1 (0; 1); obrońca 1 (1; 0); bronić się 1 (0; 1); żywy 1 (0; 1); życie 1 (0; 1); piękna 1 (1; 0); piękny 1 (1; 0); sprytny 1 (0; 1); figle 1 (1; 0); dumny 1 (1; 0); 1); niemowlę 1 (0; 1); ištvermingas 1 (1; 0); įvaikintas 1 (0; 1); jaunesnis 1 (1; 0); kada nors 1 (1; 0); kaimynas 1 (0; 1); kažkoks vaikinas 1 (1; 0); kelnės 1 (0; 1); klausantis tėvo 1 (0; oczekiwanie 1 (0; 1); schody 1 (0; 1); wesoły 1 (0; 1); mój przyjaciel 1 (0; 1); moje dziecko 1 (0; 1); Marcin 1 (0; 1); maszyna 1 (1; 0); małoletni 1 (0; 1); mały chłopiec 1 (0; 1); małe dziecko 1 (0; 1); miły 1 (0; 1); ukochane dziecko 1 (0; 1); umiera 1 (0; 1); uczeń 1 (0; 1); muzyk 1 (1; 0); nieposłuszny 1 (1; 0); nie w porę 1 (0; 1); nicpoń 1 (0; 1); nieposłuszny 1 (1; 0); *nieznośny 1 (0; 1); nieopisywalny 1 (0; 1); nieumyślny 1 (0; 1); umiłowany 1 (0; 1); oj nie 1 (0; 1); kozi 1 (0; 1); uciekł 1 (1; 0); chłopaczek 1 (0; 1); pomocnik 1 (1; 0); 32 WspÓLny jęZYK | 97 pomoc 1 (0; 1); pomocnik 1 (0; 1); błogosławieństwo 1 (0; 1); obowiązki 1 (0; 1); rozpustny 1 (1; 0); wariat 1 (1; 0), partyzanci 1 (0; 1); bajka 1 (0; 1); zagubiony człowiek 1 (0; 1); wysiłki 1 (0; 1); spadkobierca 1 (0; 1); wzorowy 1 (1; 0); perspektywa 1 (0; 1); *pijak 1 (0; 1); zły 1 (1; 0); pieniądze 1 (0; 1); poważny 1 (1; 0); zmartwienia 1 (0; 1); małżeństwo 1 (0; 1); swój 1 (1; 0); uczciwy 1 (1; 0); siostra 1 (0; 1); ściana 1 (1; 0); ciekawski 1 (1; 0); cud 1 (0; 1); siła 1 (0; 1); dorosły 1 (0; 1); siostrzeniec/bratanek 1 (0; 1); marzenie 1 (0; 1); ważny 1 (0; 1); trudności 1 (1; 0); świetny człowiek 1 (0; 1); bicie serca 1 (1; 0); szorty 1 (0; 1); blondyn 1 (0; 1); tatę 1 (1; 0); *sędzia rodziny 1 (0; 1); tatusia 1 (1; 0); ojcostwo 1 (0; 1); ojca 1 (1; 0); tatuś 1 (0; 1); dziecko rodziców 1 (0; 1); tomas 1 (1; 0); mocny 1 (0; 1); kruchy 1 (1; 0); trzeci 1 (1; 0); dzieciństwo 1 (0; 1); lekkomyślny 1 (1; 0); płacz 1 (0; 1); wartość 1 (0; 1); jednorodek 1 (0; 1); nadzieja 1 (0; 1); dziecko płci męskiej 1 (0; 1); przedłużenie człowieka 1 (0; 1); starszy 1 (1; 0); męski 1 (1; 0); *barwa żidra 1 (1; 0); człowiek 1 (1; 0). (595; 193; 0; 128) sILVIja PaPauRėLytė-kLOVIenė Lietuvių kalbos institutas Petro Vileišio g. 5, Lt-10308 Vilnius [email protected]