„Dabartinės lietuvių kalbos žodynas“ ir kalbos normalizacija

LIETUVIŲ LEKSIKOS IR TERMINOLOGIJOS PROBLEMOS LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI, XXIX (1991) STASYS KEINYS „SŁOWNIK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA LITEWSKIEGO” I NORMALIZACJA JĘZYKA Czas teraźniejszy, czas przeszły — prawdopodobnie czas przyszły, jak ten, który tkwi w przeszłości. T. S. Eliotas 1. „Słownik współczesnego języka litewskiego” (dalej DŽ) jest pierwszym litewskim normatywnym słownikiem objaśniającym język litewski o charakterze uniwersalnym. Pod względem przeznaczenia i objętości słownik ten dorównuje odpowiednim, szeroko znanym i bardzo popularnym jednotomowym słownikom innych języków. Przy jego opracowaniu (obu wydań) uwzględniano również podobne słowniki innych języków, ucząc się na ich przykładzie. Zwięźle napisano o tym we wstępie do drugiego wydania: „Do objaśnienia terminów i niektórych pojęć ogólnych wykorzystano także najnowsze słowniki objaśniające języka rosyjskiego, polskiego, niemieckiego, angielskiego i in.” (DŽ, wyd. II, s. XXII). Podobieństwa dotyczą nie tylko części objaśnień znaczeń, lecz także struktury słownika. Dlatego czasem podejmowane próby przeciwstawiania DŽ takim słownikom jak Oxford, Larousse i Ożegow (szeroko znanym słownikom tego rodzaju języka angielskiego, francuskiego i rosyjskiego), chwalenia tamtych i całkowitego ganienia naszego, wynikają chyba bardziej z chęci zaostrzenia sporu niż z przekonania opartego na bezstronnej analizie. Rzecz jasna, nie można nie dostrzegać również pewnych różnic między tymi słownikami (każdym z nich, gdy porównuje się je ze sobą). Bardzo ważne jest, by nie zapominać, że najsłynniejsze jednotomowe słowniki innych języków ukazują się od dawna i znacznie częściej, a więc mają bogatszą tradycję opracowywania. Wreszcie poświęca się znacznie więcej uwagi ich przygotowaniu. DŽ dotąd nie ma własnego działu leksykograficznego; nie ma nawet ani jednej osoby, która stale zajmowałaby się tym słownikiem (a przecież od ukazania się pierwszego wydania minęło już 35 lat). Dlatego prace nad DŽ podejmuje się z doskoku, obok innych (zazwyczaj podstawowych) obowiązków, i trzeba je wykonywać w wielkim pośpiechu (czym innym można by wyjaśnić fakt, że w drugim wydaniu pozostało niemało luk w opracowaniu leksykograficznym!). DŽ opracowywali, redagowali i poprawiali najwybitniejsi litewscy leksykografowie: J. Balčikonis, N. Grigas, J. Kruopas, A. Lyberis, J. Paulauskas, K. Ulvydas i in. W taki czy inny sposób przy dwóch pierwszych wydaniach tego słownika pomagała większość redaktorów i autorów wielkiego „Słownika języka litewskiego” (dalej LKŽ). Ponadto trzeba mieć na uwadze, że DŽ nie wywodzi się z LKŽ. W 1954 r., kiedy ukazało się pierwsze wydanie DŽ, opublikowano bowiem zaledwie dwa tomy LKŽ zredagowane przez J. Balčikonisa, a w 1972 r. (roku ukazania się drugiego wydania DŽ) — 8 tomów LKŽ (do litery P) z planowanych 20 tomów. Autorzy trzeciego wydania mogli korzystać z 14 tomów LKŽ. 92 Rzecz jasna, opublikowane tomy LKŽ stanowią bardzo ważne oparcie dla autorów nowych wydań DŽ, pomagają precyzować sposób prezentacji i dobór słownictwa. To jednak nie wystarcza. DŽ musi być ściślej związany z najnowszym użyciem języka, obejmować rdzeń leksyki różnych dziedzin oraz uwzględniać przemiany w nauce, technice, kulturze i wszystkich pozostałych dziedzinach życia narodu. Dlatego kolegium redakcyjne DŽ szeroko konsultowało się ze specjalistami z różnych dziedzin. Wśród konsultantów byli fizyk, akademik P. Brazdžiūnas; prawnik, członek-korespondent MA J. Bulavas; chemik, prof. K. Daukšas; botanik, członek-korespondent MA J. Dagys; geograf, członek-korespondent MA V. Gudelis; historyk, akademik J. Jurginis; historyk literatury, akademik K. Korsakas; specjalista wojskowy, pułkownik Vl. Lunia; lekarz, prof. S. Biziulevičius; inżynier, prof. A. Novodvorskis; astronom, akademik P. Slavėnas; matematyk, docent G. Žilinskas i in. Większość tych wybitnych litewskich specjalistów ma wielkie zasługi dla języka litewskiego, ponieważ wiele uczynili dla tworzenia i porządkowania litewskiej terminologii, a swoje prace naukowe, podręczniki i publikacje popularnonaukowe ogłaszali głównie po litewsku — czego, niestety, nie można już powiedzieć o znacznej części naukowców i innych specjalistów średniego i młodszego pokolenia. Poziom naukowy dwóch pierwszych wydań słownika, jeśli chodzi o objaśnianie terminów z różnych dziedzin, odpowiadał zatem najlepszemu poziomowi nauki litewskiej. Oczywiście wszystko się zmienia, dlatego część tych objaśnień wymaga korekty. Nie można jednak zgodzić się z opiniami, które czasem wyrażają niektórzy pracownicy naukowi czy wykładowcy, jakoby DŽ było pod względem terminologicznym beznadziejnie przestarzałe. Takie opinie świadczą jedynie o tym, że pewna część naszej inteligencji niezbyt dobrze rozumie, czego należy szukać w poszczególnych słownikach. DŽ nie jest słownikiem specjalistycznym ani terminologicznym. To słownik filologiczny o szerokim profilu. Nie spotkałem się ani nawet nie słyszałem, by istniały tego rodzaju słowniki przeznaczone dla najszerszych kręgów społeczeństwa, a nie dla specjalistów, w których terminy byłyby szczegółowo objaśniane z uwzględnieniem różnic między poglądami różnych kierunków i szkół naukowych. Zresztą najczęściej nie robi się tego nawet w słownikach terminologicznych. DŽ opiera się na długim doświadczeniu litewskiej leksykografii i normalizacji języka. Bardzo dobrze odzwierciedla zwłaszcza działalność normatywną pierwszej połowy XX wieku — zalecenia i poprawki K. Būgai, J. Jablonskisa oraz czasopisma „Gimtoji kalba” (słownik opracowano wkrótce po wojnie). Nowe wydania powinny oczywiście być uzgodnione także z pracami normalizacyjnymi ostatnich dziesięcioleci — z nowymi, obszernymi opracowaniami gramatyki języka litewskiego (drugie wydanie DŽ nie było konsekwentnie uzgodnione nawet z tomami I i II akademickiej „Gramatyki języka litewskiego”), z opublikowanymi po drugim wydaniu DŽ „Poradami dotyczącymi praktyki językowej”, badaniami nad dziedzictwem normalizacji języka oraz innymi ważniejszymi pracami, w tym publikowanymi w czasopismach „Kalbos kultūra” i „Mūsų kalba”. Nawet sami normatywiści mają bardzo różne poglądy na normy językowe. Jedni są rygorystyczni, starają się jak najwięcej skodyfikować i ustanowić sztywne reguły, inni są bardziej umiarkowani i pozostawiają użytkownikowi większą swobodę. Każdy, kto choć trochę więcej przeglądał DŽ, z łatwością zauważył, że słownik ten odzwierciedla stosunkowo liberalne podejście do norm. Co więcej, taki liberalizm ma w naszej językoznawczej tradycji swoje miejsce — cechował wspomnianych językoznawców przedwojennych, a także, przynajmniej częściowo, jednego z inicjatorów DŽ i, bez wątpienia, najwybitniejszego litewskiego leksykografa tego stulecia, J. Balčikonisa. Z powodu tego liberalizmu DŽ był i niekiedy nadal jest ganiony przez niektórych, zwłaszcza bardziej radykalnych. 93 językoznawców oraz poszukiwaczy nowych błędów. Trzeba tu powiedzieć, że te nagany, rozpowszechniane chyba wszelkimi możliwymi sposobami – pisemnie i ustnie, w szkołach wyższych, a także podczas rozmaitych spotkań ze społeczeństwem, zaszkodziły kulturze naszego języka. Wielu, nawet nauczycieli języka litewskiego, nie przyzwyczajono do stałego korzystania z tego słownika, ponieważ byli wykładowcy, którzy wpajali negatywne nastawienie do niego. Tym samym takim nauczycielom odebrano stałego i, zasadniczo rzecz biorąc, wiarygodnego doradcę (choć, rzecz jasna, mającego pewne wady). Jakkolwiek by na to patrzeć, DŽ nie jest słownikiem błędów. A błędnych zaleceń jest w tym słowniku stosunkowo niewiele. Nie mniej można ich znaleźć w wielu innych publikacjach poświęconych kulturze języka i zagadnieniom normalizacji. Rzecz jasna, błędów nie można usprawiedliwiać ani tolerować w publikacjach tego rodzaju, zwłaszcza w pracach fundamentalnych. To raz jeszcze skłania do postawienia kwestii, że dotychczasowa praktyka opracowywania tego słownika (dorywczo, obok innych prac i w ogromnym pośpiechu) musi zostać niezwłocznie zakończona, ponieważ nie jest to kwestia interesująca wyłącznie językoznawców. DŽ jest potrzebny całemu narodowi, a zatem słownik ten, podobnie jak LKŽ (każdy na swoim miejscu), jest dziełem o prestiżowym znaczeniu dla litewskiego językoznawstwa. 2. DŽ był opracowywany i nadal powinien być prowadzony jako słownik języka litewskiego. Zgromadzono w nim bogactwo języka ludowego, folkloru i literatury pięknej (zwłaszcza klasyków), nie pominięto jednak także leksyki nauki, techniki i życia społecznego. W słowniku nie unikano i nie należy unikać etnografizmów ani specyficznych słów z wszystkich regionów Litwy, zwłaszcza tych używanych w naszej literaturze klasycznej. Pod tym względem nie do końca uzasadnione wydają się zarzuty niektórych językoznawców, że w słowniku jest zbyt wiele dialektyzmów. Trzeba przyjrzeć się, jakie to dialektyzmy. Większość tych słów była używana przez S. Daukantasa, M. Valančiusa, A. Baranauskasa, Žemaitė, Lazdynų Pelėdę, V. Kudirkę, Vaižgantasa, Krėvę, Vienuolisa, P. Cvirkę i innych naszych pisarzy. Włączanie takich słów do DŽ wydaje się nie tylko uzasadnione czy pożądane, lecz wręcz konieczne. Nie ma przecież innego powszechnie dostępnego (i przeznaczonego dla wszystkich!) słownika, w którym czytelnik tych dzieł mógłby znaleźć takie słowa. Naiwnością byłoby za każdym razem radzić czytelnikom, by korzystali z LKŽ, a tym bardziej odsyłać ich do słowników twórczości tych pisarzy (których, swoją drogą, prawie wcale nie ma). Z takich słowników będą oczywiście korzystać filolodzy-specjaliści; można sobie życzyć, a może nawet wymagać, by zaglądali do nich nauczyciele języka i literatury, ale nie należy oczekiwać, że będą one łatwo dostępne dla każdego człowieka wykształconego, studenta czy ucznia, tak zwanego „masowego” użytkownika języka. DŽ pełni więc pod tym względem rolę klucza do kultury narodu. Rola klucza do kultury narodu powinna pozostać, przynajmniej na razie, dopóki nie powstaną bardziej zróżnicowane, specjalistyczne słowniki języka litewskiego. DŽ przyczynia się zresztą w ten sposób do kształtowania i rozwijania języka społeczeństwa. Takie pozytywne kształtowanie języka wydaje się znacznie ważniejsze i skuteczniejsze niż kształtowanie negatywne, czyli nieustanne poprawianie błędów. Mówiąc o tak zwanych dialektyzmach w DŽ, trzeba mieć na uwadze jeszcze jedną kwestię. Oprócz wspólnej wszystkim Litwinom części słownictwa (także tu mogą występować różnice w wariantach morfologicznych, akcentowych i innych) użytkownicy języka literackiego posługują się pewną grupą słów właściwych tylko ludziom pochodzącym z tego czy innego obszaru. Obszar ten może pokrywać się z dialektami, lecz najczęściej jest od nich węższy (podgwary, gwary, mowy lokalne, gwarowe- 94 lub jeszcze mniejszego zasięgu, a, jak się wydaje, rzadziej szerszego. Słowa nie mieszczą się zresztą w granicach jednostek gwarowych wyodrębnionych często na podstawie cech systemu dźwiękowego; zasięg ich występowania bywa nieco inny. Takich regionalnych słów używa każdy, kto naturalnie przyswoił sobie język ojczysty, zwłaszcza osoby wychowane w środowisku żywego języka (przede wszystkim gwarowego). Nie oznacza to jednak, że słowa te nie należą do zasobu języka literackiego. Większość leksyki języka nie jest znana wszystkim jego użytkownikom – oprócz wspomnianych różnic terytorialnych występują też inne, między innymi bardzo wyraźne różnice związane z zawodem. Często nie chodzi więc o to, czy mamy przed sobą słowo języka literackiego, czy nieliterackiego, lecz o to, czy jest ono używane szerzej, czy wężej. W DŽ pomija się słowa używane w wąskim zakresie. Oznaczeń DŽ dz. (dzukijskie), ryt. (wschodnioaukštaitskie), tarm. (gwarowe), vak. (zachodnioaukštaitskie), žem. (żmudzkie), a także oznaczenia aukšt. (aukštaitskie), dodanego w trzecim wydaniu, nie należy rozumieć dosłownie, to znaczy uznawać oznaczonych nimi słów za pełnoprawne dialektyzmy. Trafniej wydaje się uważać takie słowa za wyrazy języka literackiego używane w węższym zakresie (charakterystyczne dla określonego obszaru używania języka literackiego oraz języka osób pochodzących z tego obszaru). Taka ocena słów umieszczonych w DŽ z punktu widzenia języka literackiego nie wyklucza, rzecz jasna, że na przykład z perspektywy dialektologii, to znaczy rozmieszczenia terytorialnego leksyki gwarowej, te same słowa mogą być oceniane bardziej kategorycznie (choć w takim przypadku ich realizacja dźwiękowa najczęściej różni się w pewnym stopniu). Wartość DŽ jako słownika języka litewskiego w dużej mierze zależy od tego, w jakim stopniu odzwierciedla on materialne i duchowe przejawy życia narodu, jego zwyczaje, przeszłość i teraźniejszość państwa i narodu. Temu właśnie służy największa część haseł zamieszczonych w DŽ. Ten kierunek słownika należy dalej rozwijać. Szczególnie ważniejsze jest bardziej systematyczne przedstawianie leksyki związanej z historią Litwy (w pierwszych wydaniach DŽ jest sporo historyzmów tego rodzaju, ale wielu też brakuje). W trzecim wydaniu DŽ podejmuje się również próbę bardziej systematycznego przedstawienia nazw litewskich roślin i zwierząt oraz słów odzwierciedlających krajobraz Litwy. Wspomniane warstwy leksyki w pewnym stopniu nadają DŽ swoisty charakter, ale nie czynią z tego słownika publikacji wyłącznie etnograficznej czy lituanistycznej. Wiele słów należących do tych warstw oznacza pojęcia właściwe także innym narodom, a ponadto uniwersalne wartości ludzkości. Naród litewski uczestniczył i nadal uczestniczy wraz z innymi narodami we wspólnym procesie rozwoju cywilizacji. Słownik stara się zatem odzwierciedlać rozmaite dziedziny życia ludzkiego. 3. W DŽ zgromadzono bogate, wszechstronne i zasadniczo kompletne podstawowe informacje o każdym haśle. Normatywna rola tego słownika obejmuje więc wszystkie poziomy języka związane ze słowem jako przedmiotem leksykografii. DŽ podaje normy pisowni, akcentowania, odmiany (morfologii), znaczeń (semantyki), użycia (składni i stylistyki), a częściowo także wymowy; odzwierciedla również normy słowotwórcze. Informacje zawarte w słowniku powinny w zupełności wystarczyć przeciętnemu użytkownikowi języka – zarówno inteligentowi, specjaliście z dowolnej dziedziny, jak i studentowi czy uczniowi. Specjaliści czasem życzyliby sobie, by szerzej przedstawiono w słowniku leksykę tej czy innej dziedziny. Wszyscy jednak rozumieją, że bez zasadniczego rozszerzania słow- 95 ze względu na objętość, nie da się tego zrobić. Słownik ogólny nie może ani zastąpić, ani wyprzeć słowników specjalistycznych. DŽ jest i przynajmniej na razie powinien pozostać głównym, najważniejszym, ale nie jedynym słownikiem normatywnym języka litewskiego. Nieco więcej życzeń dotyczących informacyjności DŽ (zwłaszcza odzwierciedlenia łączliwości) mają ci, którzy żyją z języka. Są to różni redaktorzy, tak zwani styliści, korektorzy językowi. Jest to jednak specyficzna i stosunkowo nieliczna (przynajmniej obecnie) grupa użytkowników słownika. Ogólny słownik filologiczny prawdopodobnie w ogóle nie może zaspokoić potrzeb informacyjnych wszystkich takich osób. Najszersze potrzeby powinny w istocie zaspokajać LKŽ oraz różne słowniki specjalistyczne. Na przykład łączliwość wyrazów powinna być szczegółowo przedstawiona w słowniku łączliwości (taki słownik czasowników jest obecnie opracowywany). Poza tym dobrze byłoby mieć słowniki typu DŽ przeznaczone dla różnych grup użytkowników, na przykład dla dzieci, uczniów, studentów, robotników, inteligencji, urzędników itd. W niektórych innych krajach tak właśnie się robi. Na Litwie, niestety, takich słowników szybko się nie opracuje, choć jeden czy drugi jest przygotowywany. A zatem uniwersalny DŽ będzie nadal, przynajmniej w najbliższym czasie, zasadniczo jedynym litewskim słownikiem tego rodzaju. Już teraz należy jednak rozszerzyć opracowywanie słowników normatywnych. W Litewskim Ośrodku Badań Językowych należy wreszcie utworzyć dział leksykografii normatywnej. Społeczeństwo przecież nie tylko z niecierpliwością czeka na słowniki i słowniczki normatywne o bardziej zróżnicowanym przeznaczeniu i objętości. Niezbędny byłby także wielotomowy normatywny słownik objaśniający języka literackiego, a, jak się zdaje, nikt jeszcze nawet nie planuje takiej pracy. DŽ jest słownikiem normatywnym nie dla językoznawców, lecz, jak już wspomniano, dla szerszych kręgów użytkowników języka litewskiego. Ponadto jest to słownik jednotomowy (choć tom ten jest obszerny). A zatem dokonano w nim selekcji wszystkiego — zarówno wyrazów, jak i znaczeń oraz użyć. Taką selekcję — coś usuwając, coś dodając, coś poprawiając — trzeba będzie niewątpliwie prowadzić przez cały czas wydawania tego słownika. Jednak zasadnicza część wyrazów pozostanie we wszystkich wydaniach słownika. 4. DŽ odegrał już znaczącą rolę w stabilizowaniu norm. Pierwsze wydanie opublikowano w nakładzie 20 tysięcy egzemplarzy (podobnie jak „Słownik ortograficzny języka litewskiego” z 1948 r.), a nakład drugiego wydania wyniósł już 50 tysięcy egzemplarzy. W tym czasie (1972 r.) nawet popularne powieści rzadko osiągały taki nakład. Pod względem rozpowszechnienia DŽ jest zapewne najpopularniejszym słownikiem litewskim, z wyjątkiem oczywiście szkolnego słowniczka ortograficznego oraz „Słownika wyrazów międzynarodowych” z 1985 r., wydanego w nakładzie 100 tysięcy egzemplarzy (rekordowym w historii słowników litewskich). Warto pamiętać, że po wydaniu DŽ wszystkie najważniejsze prace normatywne dotyczące języka litewskiego opierają się na zaleceniach tego słownika. Rzeczywiście, zdarzają się rozbieżności, ale nie jest ich tyle, by podważały w ogóle normatywne znaczenie słownika. Z zaleceń DŽ korzysta się już od czterech dekad w wydawnictwach; posługują się nim pracownicy prasy, radia i telewizji, a na jego zaleceniach opiera się nauczanie współczesnego litewskiego języka literackiego w różnego rodzaju szkołach. Ponieważ DŽ gromadzi i podsumowuje doświadczenia normalizacji języka litewskiego, a także stanowi podstawę dalszych działań normalizacyjnych i wdrażania norm, można całkiem zasadnie stwierdzić, że DŽ jest fundamentalnym dziełem poświęconym normalizacji języka litewskiego. 96 Każdy słownik odzwierciedla stan normalizacji z roku wydania (ściślej: opracowania, ponieważ samo wydawanie czasem również trwa dość długo). Normy są doprecyzowywane, a czasem także zmieniane. Z tego powodu, rzecz jasna, słowniki, w tym również DŽ, starzeją się. Na przykład po 1972 r., kiedy ukazało się drugie wydanie DŽ, nieco więcej poszczególnych norm skorygowano w „Poradach dotyczących praktyki językowej”, wydanych w 1976 i 1985 r., oraz w „Ortografii i interpunkcji języka litewskiego” z 1976 r. Ponieważ publikacje te ukazały się wkrótce po drugim wydaniu DŽ, zrozumiałe jest, że niektóre zalecenia DŽ trzeba było zweryfikować i skorygować niemal natychmiast. To niedobrze, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że przerwa między wydaniami DŽ jest zbyt długa — wynosi około dwóch dekad. Należy unikać tak nagłych rozbieżności w normach, jeśli chce się skutecznie i jednolicie podnosić kulturę języka ojczystego. Jak tego uniknąć? Przede wszystkim DŽ powinien być wydawany znacznie częściej. W najgorszym razie przerwa do nowego wydania słownika nie powinna przekraczać dziesięciu lat, należy jednak dążyć do tego, by ukazywał się raz na pięć lat. W warunkach naszego kraju pięcioletni odstęp między wydaniami słownika wydaje się całkiem odpowiedni. Po drugie, większe doprecyzowania lub zmiany norm powinny być zsynchronizowane z przygotowywaniem nowego wydania DŽ. Sytuacja, jaka powstała w ciągu kilku pierwszych lat po drugim wydaniu DŽ, szkodziła wdrażaniu norm językowych, rozwojowi języka, a wreszcie także autorytetowi samych kodyfikatorów i prestiżowi normalizacji. Dopiero co wydane największe dzieło o fundamentalnym charakterze, poświęcone normom, znalazło się jakby w cieniu (jeśli nie w jeszcze gorszej sytuacji), ponieważ część jego zaleceń odrzucono lub zakwestionowano w innych pracach. Dla ścisłości należy powiedzieć, że ta część odrzucona lub zakwestionowana była stosunkowo niewielka w zestawieniu z zakresem informacji przedstawionych w DŽ; niewątpliwie jednak sprawiło to użytkownikom słownika pewne trudności, a u części z nich (zwłaszcza mniej biegłych w sprawach językowych) mogło nawet wzbudzić wątpliwości, czy w ogóle można temu słownikowi ufać. To niedobrze. W normalnym ujęciu wszystkie pozostałe słowniki i słowniczki normatywne — ortograficzne i akcentuacyjne, wymowy, błędów językowych, łączliwości itp. — są jedynie uzupełnieniem DŽ. Rola wszystkich takich słowników i słowniczków jest pomocnicza w stosunku do DŽ. Nie powinny więc z nim konkurować ani być mu przeciwstawiane. Nie oznacza to, że w słownikach, słowniczkach i innych publikacjach o charakterze ściśle normatywnym nie można doprecyzowywać norm DŽ ani zmieniać ich, gdy zajdzie taka potrzeba. Nie należy jednak wprowadzać takich zmian w publikacjach szkolnych, a także w słownikach przekładowych, różnego rodzaju encyklopediach, leksykonach itp. 5. Aby rzeczywiście podnosić kulturę języka litewskiego, skutecznie przyczyniać się do jej rozwoju i pobudzać zainteresowanie społeczeństwa własnym językiem, należy w szkołach wyższych nauczyć i przyzwyczaić wszystkich przyszłych nauczycieli języka litewskiego i innych języków do korzystania z DŽ oraz innych normatywnych publikacji językowych; byłoby to przydatne także studentom wszystkich pozostałych kierunków. Wszyscy nauczyciele języka litewskiego powinni przyzwyczajać do korzystania z DŽ i innej przeznaczonej dla społeczeństwa literatury poświęconej normalizacji uczniów starszych klas, a także uczniów szkół zawodowych i techników. Z tego słownika powinni korzystać wszyscy wykładowcy i nauczyciele wszystkich przedmiotów, by podnosić kulturę językową własną oraz swoich studentów i uczniów. Ponadto obok DŽ, a nie w opozycji do niego, powinno być dostępnych wiele innych słowników, słowniczków, gramatyk, zbiorów porad i popularnych publikacji. A zatem najważniejszym zadaniem wdrażania norm języka litewskiego 7. Lietuvių kalbotyros klausimai 29 t. 97 Celem jest stworzenie spójnego systemu dzieł normalizacyjnych przeznaczonych zarówno dla całego społeczeństwa, jak i dla jego poszczególnych grup. Centralnym dziełem tego systemu powinien być stale doskonalony i opracowywany „Dabartinės lietuvių kalbos žodynas“, odpowiadający poziomowi teorii i praktyki normalizacji języka literackiego1. С. КЕЙНИС „SŁOWNIK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA LITEWSKIEGO“ I NORMALIZACJA JĘZYKA Streszczenie W artykule omówiono normatywne znaczenie jednotomowego, objaśniającego słownika uniwersalnego współczesnego języka litewskiego „Dabartinės lietuvių kalbos žodynas“ (wyd. 1 — 1954 r., wyd. 2 — 1972 r.) oraz poruszono zagadnienia związane z przygotowaniem jego nowych wydań. 1Artykuł powstał na podstawie referatu wygłoszonego 13 października 1988 r. na międzyuczelnianej konferencji naukowej „Doskonalenie metodyki nauczania studentów w warunkach reformy szkoły wyższej”, która odbyła się w Szawelskim Instytucie Pedagogicznym.