„Dabartinės lietuvių kalbos žodynas“ ir kalbos normalizacija

LITEWSKIEJ LEKSYKI IR TERMINOLOGII PROBLEMY LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA, XXIX (1991) STASYS KEINYS „SŁOWNIK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA LITEWSKIEGO” IR JĘZYK NORMALIZACJA Czas teraźniejszy, czas przeszły Prawdopodobnie jest w czasie przyszłym, Tak jak ten tkwi w przeszłości. T. S. Eliot 1. „Słownik współczesnego języka litewskiego“ (dalej DZ) jest pierwszym litewskim normatywnym słownikiem objaśniającym o uniwersalnym charakterze języka litewskiego. Pod względem przeznaczenia ir i objętości słownik ten dorównuje odpowiednim, szeroko znanym i bardzo popularnym ir słownikom jednojęzycznym innych języków. Ir opracowywany (oba wydania) jo z uwzględnieniem podobnych į słowników innych języków, ucząc się na ich iš przykładzie. Zwięźle napisano o tym we wstępie do drugiego wydania: „Do ir wyjaśnienia terminów dotyczących niektórych pojęć ir ogólnych wykorzystano najnowsze rosyjskie, ir polskie, niemieckie, angielskie i in. języków słowniki objaśniające” (wyd. DŽ, II XXII). p. Podobieństwa ne dotyczą tylko części objaśnień znaczeń, ir ale także budowy słownika. Jeśli chodzi o to czasami pojawiające się próby przeciwstawiania sobie jakichś oksfordów, ir ljarusów, ożegowów (powszechnie znanych słowników języka angielskiego, ir francuskiego i rosyjskiego tego rodzaju) su DŻ, wychwalania tamtych, o a całkowitego potępiania naszego, zapewne iš wynika raczej z chęci zaostrzenia sporu, o ne iš przekonania opartego na bezstronnej analizie. Jasne, nie ir można nie dostrzegtų ać pewnych różnic między słownikami (każdym z iš nich, w porównaniu z pozostałymi). Bardzo ważne jest, by nie zapominać, że te najsłynniejsze jedno­tomowe Słowniki innych języków są wydawane ir od dawna, znacznie ir częściej, a zatem mają większą tranė jų dycję opracowywania. ir Wreszcie jų uwaga poświęcana opracowaniu jest znacznie większa. DŽ do tej pory nie ma własnego działu leksykograficznego, nie ma nawet jednej osoby, która stale nė zajmowałaby się tym słownikiem, przecież od ukazania się pierwszego wydania minął (o już rok). 35 Do jego to opracowyDŽ wania przystępuje się z doskoku, obok innych (zazwyczaj podstawowych) prac, dlatego trzeba pracować bardzo pospiesznie (czym innym można by wyjaśnić to, że w drugim wydaniu pozostawiono niemało luk w redakcji leksykograficznej!). DŽ opracowywali, ir redagowali i poprawiali je najwybitniejsi litewscy leksykografowie J. Balčikonis, N. Grigas, Kruopas, J. Lyberis, A. Paulauskas, J. Ulvydas i in. K. ir W taki ar czy inny sposób przyczynili się do powstania dwóch pierwszych wydań tego słownika liczni współpracownicy wielkiego „Słownika języka litewskiego” (dalej redaktorów-pisarzy ir LKŽ. Be trzeba mieć na uwadze, że powstaDŽ ło ne iš LKŽ. Ponieważ 1954 w roku, w którym ukazało się DŽ pierwsze wydanie, LKŽ wydano zaledwie du J. tomy zredagowane przez Balčikonisa, o 1972 m. (w roku DŽ ukazania się drugiego wydania) — 8 tomy LKŽ (do litery P) iš przewidy20 wanych tomów. Redaktorzy trzeciego wydania mogli oprzeć się na 14 tomach LKŽ. 92 Jest rzeczą oczywistą, że wydane tomy LKŽ są niezwykle ważnym oparciem dla redaktorDŽ ów nowych wydań, pomagają uściślić sposób przedstawienia i dobór słów. Jednak samo nie to wystarcza. DŽ musi być ściślej związany z najnowszsu ym użyciem języka, obejmować trzon leksyki różnych dziedzin, uwzględniać zmiany w nauce, į technice, kulturze i we ir wszystkich innych dziedzinach życia narodu. Z powodu to DŽ kolegium redakcyjne szeroko konsultowało się ze su specjalistami z różnych dziedzin. Wśród tų konsultantów byli fizyk akademik P. Brazdžiūnas, prawnik członek korespondent MA J. Bulavas, chemik prof. K. Daukšas, botanik członek MA korespondent J. Dagys, geograf MA członek korespondent V. Gudelis, historyk akademik J. Jurginis, historyk literatury akademik. K. Korsakas, specjalista wojskowości, pułkownik VI. Lunia, lekarz, prof. S. Biziulevičius, inżynier, prof. A. Novodvorskis, astronom, akad. P. Slavėnas, matematyk, doc. G. Zilinskas i in. ir Większość tych wybitnych Litewscy specjaliści mają wielkie zasługi dla języka litewskiego, ponieważ wiele zrobili, tworząc i porządkując litewską terminologię, a swoje prace naukowe, podręcznikowe i popularnonaukowe ir pisali przeważnie po litewsku, czego niestety nie można już powiedzieć o znacznej części naukowców i innych ir specjalistów ze średniego i młodszego pokolenia. bė ir ir Tak więc poziom naukowy dwóch pierwszymų ch wydań słownika w zakresie objaśniania terminów z różnych dziedzin odpowiadlo ał najwyższemu poziomowi litewskiej nauki. Oczywiście wszystko się zmienia, dlatego część tų objaśnień należy skorygować. Nie można jednak zgodzić się z pojawiającymi su się niekiedy wypowiedziami tego czy innego pracownika naukowego lub wykładowcy, że ar pod względem terminologicznym jest on rzekomo beznadziejnie przestarzały. DŽ Takie opinie świadczą tylko o tym, że pewna część naszej inteligencji niezbyt dobrze orientuje się, w jakim słowniku należy szukać. ko DŽ — ne specjalistne yczny słownik terminów. Jest to słownik filologiczny o szerokim profilu. Nie zdarzyło mi się ani widzieć, ani ir słyszeć, aby istniały słowniki tego rodzaju przeznaczone dla najszerszych warstw o ne społeczeństwa i specjalistów, w których terminy byłyby szczegółowo objaśniane, z uwzględnieniem nawet różnic w rozumieniu występujących w różnych kierunkach nauki i szkołach. To zresztą najczęściej nie jest robione nawet w słownikach terminologicznych. DŽ opiera się na długim doświadczeniu normalizacji leksykografii ir języka litewskiego. Jest to me szczególnie dobrze odzwierciedlone XX a. działalność normalizacyjna pierwszej połowy — K. poprawki do zaleceń Būgi, Jablonskiego i J. czasopisma „Gimtoji kalba” ir (słownik opracowano wkrótce po po wojnie). Nowe wydania, rzecz jasna, muszą być uzgodnione z pracami normalizacyjnymi nad ir su językiem z ostatnich dziesięcioleci — su z nowymi, obszernymi pracami z zakresu gramatyki języka litewskiego (drugie DŽ wydanie nie zostało bardziej konsekwesu ntnie uzgodnione nawet z tomem akademickiej „Gramatyki języka litewskiegoI ir II ”), z wydanymi po już DŽ zaleceniami dotyczącymi praktyki językowej drugiego wydania, badaniami nad dziedzictwem normalizacji języka i innymi ważniejszymi pracami, opublikowanymi w „Kulturze języka” oraz jų ir „Naszym języku”. nawet sami normatywiści bynajmniej niejednolicie postrzegają normy językowe. Jedni są surowi i starają się jak najbardziej wszystko skodyfikować, ustanowić mocne reguły, inni są bardziej umiarkowani i pozostawiają użytkownikowi więcej swobody. редактирование текста, включая проверку стиля и орфографии, может осуществляться с помощью программ, таких как https://languagetool.org/ru, https://www.grammarly.com/ или https://www.scribens.com/ Į , ]} houden? } daşary? ]} )} meeqqat Każdy, kto choć trochę więcej przeglądał DŽ, z łatwością zauważył, że ten słownik odzwierciedla stosunkowo liberalny stosunek do norm. į Nawiasem mówiąc, taki liberalizm ma w naszym językoznawstwie tradycję — — cechował wspomnianych językoznawców przedwojennych, a także jednego z iš ir iš DŽ inicjatorów i, bez wątpienia, be najwybitniejszego litewskiego leksykografa tego stulecia, J. Balčikonisa. Z powodu to liberalizmu bywał, a DZ czasem nadal bywa, ganiony ir przez niektórych, zwłaszcza bardziej radykalnych językoznawców oraz 93 poszukiwaczy nowych błędów. Trzeba tu powiedzieć, że te nagany, rozgłaszane bodaj wszelkimi możliwymi sposobami — i na piśmie, i ustnie, i w szkołach wyższych, i podczas rozmaitych spotkań ze społeczeństwem, zaszkodziły kulturze naszego języka. Wielu, nawet nauczycieli języka litewskiego, nie przyzwyczajono do ciągłego czerpania nauki z tego słownika, ponieważ byli wykładowcy, którzy wpajali negatywne nastawienie do niego. Tacy nauczyciele zostali więc pozbawieni stałego i, zasadniczo rzecz biorąc, wiarygodnego (choć oczywiście mającego pewne wady) doradcy. W końcu tak czy inaczej sądzono by, że jednak DŽ nie jest słownikiem błędów. A błędnych haseł w tym słowniku jest stosunkowo niewiele. Nie mniej można ich znaleźć także w wielu innych publikacjach poświęconych zagadnieniom kultury języka i normalizacji. Jasne, błędów nie można usprawiedliwiać ani uzasadniać w publikacjach tego rodzaju, zwłaszcza w pracach fundamentalnych. Każe to więc raz jeszcze postawić pytanie, czy dotychczasowa praktyka opracowywania tego słownika (dorywczo, obok innych prac i w nieustannym pośpiechu) nie powinna zostać natychmiast zakończona, ponieważ nie jest to kwestia interesująca wyłącznie językoznawców. DŽ jest potrzebny całemu narodowi, a zatem słownik ten, podobnie jak LKŽ (każdy na swoim miejscu), jest prestiżowym dziełem litewskiego językoznawstwa. | 2. DŽ został opracowany i nadal powinien być redagowany jako słownik języka litewskiego. Zgromadzono w nim bogate zasoby języka ludowego, folkloru, literatury pięknej (zwłaszcza klasyków), nie pominięto jednak także leksyki naukowej, technicznej i związanej z życiem społecznym. W słowniku nie unikano i nie należy unikać etnografizmów, specyficznych słów ze wszystkich regionów Litwy, zwłaszcza tych, które są używane w naszej literaturze klasycznej. Pod tym względem nie całkiem przekonujące wydają się zarzuty niektórych językoznawców, że w słowniku jest zbyt wiele dialektyzmów. Trzeba przyjrzeć się, jakie to dialektyzmy. Większość tych słów była używana przez S. Daukantasa, M. Valančiusa, A. Baranauskasa, Žemaitė, Lazdynų Pelėdę, V. Kudirkę, Vaižgantasa, Krėvėgo, Vienuolisa, P. Cvirkę i innych naszych pisarzy. Umieszczenie takich słów w DŽ wydaje się nie tylko uzasadnione czy pożądane, lecz wręcz konieczne. Przecież nie ma innego dostępnego dla wszystkich (i przeznaczonego dla wszystkich!) słownika, w którym czytelnik tych dzieł znalazłby takie słowa. Byłoby naiwnością radzić czytelnikom w każdym przypadku korzystać z LKŽ, a tym bardziej odsyłać ich do słowników dzieł tych pisarzy (których zresztą niemal w ogóle nie ma). Tymi słownikami bez wątpienia będą posługiwać się specjaliści filolodzy; można sobie życzyć, a może nawet wymagać, aby zaglądali do nich nauczyciele języka i literatury, lecz nie warto oczekiwać, że będą one łatwo dostępne dla każdego inteligenta, studenta czy ucznia, dla tak zwanego „masowego” użytkownika języka. Zatem SJP pod tym względem pełni rolę klucza do kultury narodu. Ta rola klucza do kultury narodu przynajmniej na razie, dopóki nie ma bardziej różnorodnych, wyspecjalizowanych słowników języka litewskiego, musi pozostać. Tym zresztą SJP przyczynia się także do kształtowania i rozwijania języka społeczeństwa. Takie pozytywne kształtowanie języka wydaje się znacznie ważniejsze i skuteczniejsze niż kształtowanie negatywne, tj. nieustanne poprawianie błędów. Mówiąc o tak zwanych dialektyzmach DŽ, trzeba mieć na uwadze jeszcze jedną rzecz. Oprócz wspólnej dla wszystkich Litwinów części słownictwa (również tutaj mogą występować różnice w postaci wariantów morfologicznych, akcentowych i innego rodzaju) użytkownicy języka literackiego mają pewną część słów, które są charakterystyczne wyłącznie dla ludzi pochodzących z tego czy innego obszaru. Obszar ten może pokrywać się z dialektami, lecz najczęściej jest węższy (podgwary, gwary, mniejsze gwary lub jeszcze niższy poziom) i, jak się wydaje, rzadziej szerszy. Beje, często słowa nie mieszczą się w granicach podziałów gwarowych wyodrębnionych na podstawie właściwości 94 systemu fonetycznego, a granice ich występowania bywają nieco inne. Takich regionalnych słów używa każdy, kto w sposób naturalny nauczył się języka ojczystego, zwłaszcza ci, którzy dorastali w środowisku żywej mowy (przede wszystkim gwarowej). Nie oznacza to jednak, że słowa te nie stanowią bogactwa języka literackiego. Większa część leksyki języka nie jest znana wszystkim jego użytkownikom — oprócz wspomnianej odrębności terytorialnej różni się ona także pod innymi względami, wśród których szczególnie wyraźny jest na przykład aspekt zawodowy. Zatem w wielu przypadkach kwestia nie polega na tym, czy mamy do czynienia ze słowem języka literackiego, czy nieliterackiego, lecz na tym, czy dane słowo jest używane szerzej, czy węziej. W DZ zrezygnowano ze słów używanych w wąskim zakresie. Zatem w DŽ oznaczenie dz. (dialekt dzukijski), wsch. (wschodnioaukštajcka), dial. (dialektalny), zach. (zachodnioaukštajcka), żm. (żmudzki), a także dodaną w trzecim wydaniu adnotację aukšt. (aukštajcki), nie należy rozumieć dosłownie, tj. oznaczonych nimi wyrazów uważać za całkowite dialektyzmy. O wiele trafniejsze wydaje się uznanie takich wyrazów za rzadziej używane wyrazy języka literackiego (są one charakterystyczne dla języka określonego obszaru używania języka literackiego oraz dla języka emigrantów z tego obszaru). Taka ocena wyrazów zamieszczonych w DŻ z punktu widzenia języka literackiego, rzecz jasna, nie wyklucza tego, że na przykład z punktu widzenia dialektologii, tj. pod względem terytorialnego rozmieszczenia leksyki dialektów, te same Wyrazy bez wątpienia mogą być oceniane bardziej kategorycznie (tylko w takim przypadku najczęściej nieco różni się brzmieniowa postać tych Wyrazów). Wartość DŻ jako słownika języka litewskiego w dużej mierze zależy od tego, w jakim stopniu odzwierciedla on przedmioty i zjawiska materialnego i duchowego życia narodu, jego zwyczaje, życie państwa i narodu w przeszłości oraz teraźniejszość. Największa część słów zamieszczonych w DŽ właśnie temu służy. Ten kierunek słownika należy nadal wzmacniać. Szczególnie ważne jest bardziej systematyczne przedstawienie leksyki związanej z historią Litwy (w pierwszych wydaniach DŽ tego rodzaju historyzmów jest niemało, jednak wielu również brakuje). W trzecim wydaniu DŽ również starano się bardziej systematycznie przedstawić nazwy litewskich roślin i zwierząt oraz słowa odzwierciedlające krajobraz Litwy. Wspomniane warstwy leksyki w pewnym stopniu stanowią o specyfice DŽ, ale nie czynią tego słownika wyłącznie etnograficznym czy lituanistycznym. Wiele słów, które trafiły do tych warstw, oznacza pojęcia właściwe także innym narodom, a także ogólnoludzkie wartości. Wszak naród litewski wraz z innymi narodami uczestniczył i uczestniczy we wspólnym procesie rozwoju cywilizacji. Dlatego w słowniku starano się odzwierciedlić najróżniejsze dziedziny życia ludzi. 3. W DŽ zgromadzono bogate, różnorodne, zasadniczo wszystkie najważniejsze informacje o każdym wyrazie hasłowym. A zatem normatywna rola tego słownika obejmuje wszystkie poziomy języka, z którymi wiąże się wyraz jako przedmiot leksykografii. DŽ podaje normy ortograficzne, akcentuacyjne, fleksyjne (morfologiczne), znaczeniowe (semantyczne), normy użycia (składniowe i stylistyczne), a częściowo także normy wymowy; odzwierciedlone są w nim również normy słowotwórcze. Dla przeciętnego użytkownika języka — zarówno inteligenta, specjalisty w dowolnej dziedzinie, jak i studenta czy ucznia — informacje zawarte w słowniku powinny być w zupełności wystarczające. To prawda, specjaliści czasami życzą sobie, aby w słowniku szerzej przedstawiono leksykę jednej czy drugiej dziedziny specjalistycznej. Jednak wszyscy rozumieją, że bez zasadniczego zwiększania objętości słownika jest to niemożliwe. Nie może on ani zastąpić, ani wyręczyć słowników specjalistycznych. 95 to DZ DZ powinien ir przynajmniej na razie pozostać głównym, najważniejszym, lecz nie jedynym normatywnne ym słownikiem języka litewskiego. Nieco większe wymagania dotyczące informatywnoDŽ ści (zwłaszcza odzwierciedlania łączliwości) mają ci ludzie, którzy zarabiaiš ją na życie językiem. Są to różni redaktorzy, tak zwani styliści, korektorzy językowi. Jest to jednak specyficir zna i stosunkowo nieliczna (przynajmniej obecnie) grupa użytkowników słownika. Ogólny słownik filologiczny prawdopodobnie w ogóle nie może zaspokoić potrzeb informacyjnych wszystkich takich ludzi. Te szerokie potrzeby iš powinny zaspokajać LKŽ oraz różne słowniki specjalistyczne. Na przykład łączliwość wyrazów powinna być szczegółowo przedstawiona w słowniku łączliwości (taki słownik czasowników jest obecnie opracowywany). Be Ponadto dobrze byłoby mieć słowniki tego rodzaju DŽ dla różnych grup użytkowników, na przykład dla dzieci, uczniów, studentów, robotników, inteligencji, urzędników itd. ir W niektórych innych krajach tak się ir robi. Na Litwie, niestety, takich słowników szybko nie przybędzie, chociaż opracowuje się jeden czy drugi. ir A zatem słownik uniwersalny DŽ ir w dalszym ciągu, przynajmniej w najbliższym czasie, będzie iš w istocie jedynym litewskim słownikiem tego rodzaju. Jednak już teraz należy rozszerzyć opracowywanie słowników normatywnych. W Centrum Badań nad Językiem Litewskim wreszcie powinien zostać utworzony dział leksykografii normatywnej. Przecież społeczeństne wo tylko czeka z niecierpliwością na słowniki normatywne o bardziej zróżnicowanym przeznaczenir iu i zakresie. Koniecznie potrzebny ir byłby wielotomowy normatywny słownik objaśniający języka o literackiego; jak się zdaje, nikt jeszcze nie planuje takiej pracy. nė DŽ istnieje słownik normatywny ne dla specjalistów o, językowych, jak powiedziano, dla szerszych warstw użytkowników języka litewskiego. Be to, czyli jednotomowy (choć ten tom jest obszernir y) słownik. Dlatego dokonano w nim selekcji wszystkiego — ir słów, ir znaczeń, ir użycia. Taką selekcję, polegająką cą na usuwaniu, uzupełnianiu i poprawiaką niu be niektórych elementów, niewątpliwie trzeba będzie przeprowadzać przez cały czas, dopóki ten słownik będzie wydawany. Jednak główna część słów pozostanie we wszystkich wydaniach słownika. 4. DŽ już odegrał znaczącą rolę w stabilizowaniu norm. Pierwsze wydanie opublikowano w nakładzie tysięcy egzemplarzy 20 (jako ir 1948 m. „Słownika ortograficznego języka litewskiego”- o ), nakład drugiego wydania wynosił już tysięcy 50 egzemplarzy. W tym czasie r.) (1972 nawet popularne powieści rzadko osiągały taki nakład. Pod względem rozpowszechDŽ nienia jest prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnionym słownikiem litewskim, z wyjątkiem oczywiście szkolnego słowniczka ir 1985 m. 100 ortograficznego oraz wydanego w nakładzie tysięcy egzemplarzy (rekordowym w historii litewskich słowników) „Słownika wyrazów międzynarodowych”. Należy pamiętać, że po DŽ wszystkie najważniejsze wydane prace normatywne dotyczące języka litewskiego opierają się na hasłach tego słownika. To prawda, niezgodności się zdarzają, ale nie na tyle jų liczne, by w ra ogóle podawały w wątpliwość normatywne znaczenie Słownika. DZ hasła te od czterech dziesięcioleci stanowią wytyczne w wydawnictwach, korzystają z nich pracownicy prasy i radia, ir TV na tych hasłach opiera się nauczanie współczesnego litewskiego języka literackiego we wszelkiego rodzaju szkołach. Ponieważ gromadzone i DŽ uogólniane jest ir doświadczenie normalizacji języka litewskiego, ponieważ słownik ten ir stanowi podstawę dalszej działalności normalizacyjnej oraz wdrażania norm, można całkowicie zasadnie stwierdzić, że jest to fundamentalne dzieło normalizacji języka litewskiego. DŽ 96 Każdy słownik utrwala stan normalizacji z roku wydania (ściślej: opracowania, ponieważ ir publikacja niekiedy znacznie się opóźnia). Normy są uściślane, a czasami zmieniane. ir Dlatego, rzecz jasna, słowniki również ir DŽ, starzeją się. Na przykład, po 1972 r., kiedy wydano drugie wydanie, nieco więcej odrębnych DŽ norm zostało skorygowanych, a także 1976 1985 m. w wydanych „Poradach dotyczących praktyki językowej” ir 1976 m. w wydanej „Pisowni i interpunkcji języka ir litewskiego”. Ponieważ publikacje te ukazały się wkrótce po drugim po wydaniu, DŽ rzeczą zrozumiałą jest, że korekta i ponowne DŽ rozpatrzenie niektórych ir zaleceń okazały się potrzebne dopiero ne iš znowu. To źle, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że odstęp między wydaniami jest zbyt DŽ duży — wynosi około dziesięciu lat. — du Należy unikać takich nagłych przeciwstawień norm, jeśli chce się skutecznie i jednolicie doskonalić ir kulturę języka ojczystego. Jak tego to uniknąć? Przede wszystkim DŽ powinien być wydawany znacznie częściej. W najgorszym razie nowe wydanie słownika nie powinno przekraczać granicy dziesięciolecia, należy jednak dążyć do tego, aby ukazywało się raz na pięć lat. W warunkach naszego kraju pięcioletni odstęp między wydaniami słownika wydaje się całkiem dobry. Po drugie, większe uściślenia i zmiany ar norm powinny być dostosowane do przygotoDŽ wywania nowego wydania. Taka sytuacja, jaka ukształtowała się w ciągu kilku pierwszych lat po DŽ drugiego wydania, wdrażaniu norm językowych, rozwojowi języka, ir wreszcie autorytetowi samych kodyfikatorów języka i prestiżowi normalizacji tylko szkodziła. Wszak dopiero wydane ką najobszerniejsze dzieło normatywne o charakterze fundamentalnym znalazło się niejako w cieniu (jeśli nie ne gorzej) z tego powodu, że część zawartych w nim ustaleń jo została odrzucona lub zakwestionoar wana w innych pracach. Gwoli prawdy należy powiedzieć, że część odrzucona i zakwestionota wana była ar stosunkowo niewielka w porównaniu z całym zakresem su DŽ przedstawionych informacji, jednak dla użytkowników słownika niewątpliwie powodowało be to pewne niedogodności, 0 jų części (zwłaszcza mniej wyrobionej pod względem językowyir m) mogło nasunąć ar myśl, czy w ogóle można zaufać temu słownikowi. To niedobrze. Przy normalnym spojrzeniu wszystkie inne słowniki i słowniczki normaty- — wne: ir ortograficzne, akcentuacyjne, ir wymowy, błędów, łączliwości itp. — są tylko dodatkaDŽ mi. Rola wszystkich takich ar słowników i słowniczków jest pomocnicza w porównaniu z su DŽ. Dlatego nie powinny one konfrontować się ani być przeciwstawiane su DŽ. Nie oznacza to, że w słownikach, słowniczkach i innych publikacjach o czysto normatywnar ym charakterze nie można uściślać norm ani, w razie konieczności, ich zmieniać. DŽ Nie powinno się jednak ich zmieniać w publikacjach dydaktycznych, a także w słownikach przekładowych, różnego rodzaju encyklopediach, informatorach itp. ir 5. Aby rzeczywiście podnosić kulturę języka litewskiego, skutecznie przyczyniać się do jej kształtowania oraz pobudzać społeczne zainteresowanie własnym językiem, należy w szkołach wyższych nauczyć i przyzwyczaić wszystkich przyszłych ir nauczycieli języka DŽ ir litewskiego i innych języków do korzystania z innych normatywnych publikacji językowych; przydałoby się ir to studentom wszystkich pozostałych kierunków. ir Wszyscy nauczyciele języka litewskiego powinni przyzwyczajDŽ ir ać uczniów klas wyższych oraz uczniów szkół zawodowych i techników do korzystania z innej literatury normalizacyjnir ej przeznaczonej dla społeczeństwa. Z tego słownika powinni korzystać wszyscy wykładowcy i nauczycieir le wszystkich ir przedmiotów, aby podnosić kulturę języka własnego oraz swoich studentów i uczniów. Be zatem, razem su DŻ, o ne jako jego przeciwieństwo, powinno istnieć wiele różnorodnych innych słowników, słowniczków, gramatyk, zbiorów ir porad i popularnych publikacji. A zatem najważniejszym zadaniem wdrażania norm języka litewskiego 7. Kwestie językoznawstwa litewskiego 29 t. 97 jest — stworzenie spójnego systemu dzieł normalizacyjnych przeznaczonych zarówno dla całego społeczeństwa, jak i dla poszczególnych jego grup. Główne dzieło tego systemu powinno być stale ulepszane i porządkowane, odpowiadające poziomowi praktyki teorii normalizacji języka literackiego ir „Słownik współczesnego języka litewskiego“. C. KEŪ HMC „CJIOBAPb COBPEMEHHOTO JIM TOBCKOTO S3bIKA“ MH HOPMAJIMB3AI HA SI3bIKA Pes3irome crarbe B paccMaTPUBAETCS HOPMATHBHOE 3HaueHHe OJHOTOMHOIO TOJIKOBOTO YHHBeEpCaJIbHOro CJIOBapDfi COBPEMEHHOTO JIMTOBCKOTO s35IKa „Słownik współczesnego języka litewskiego“ (1-e n3a. — 1954 r., 2-e — 1972 r.), ocBeim[fatOTCA BONpOCEI MOATOTOBKH €ro HOBBIX n3jiaHnū, 1 Artykuł napisany na podstawie referatu wygłoszonego 1988 m. października 13 d. na międzyszkolnej konferencji naukowej „Doskonalenie metodyki nauczania studentów w warunkach reformy szkoły wyższej”, która odbyła się w Instytucie Pedagogicznym w Szawlach.