Latvijas ceļu karte

Mapa dróg Łotwy. 1: 200'000. 1940. Atlas drogowy Łotwy. Im Na zlecenie Karola Ernsta von Fundacji Baera in W związku z Hans Feldmann, Wolfgang Kreft, Ingeborg Lilienblum und Guntars Martinsons. Herausgegeben von Wilfried S c h 1 a u. J. G. PerderInstytut. Marburg/Lahn, 1991. Taj Dzieło opracowane przez Instytut im. Johanna Gottfrieda Herdera, interesujące i ir potrzebne nie ne tylko turystom udającym się na į Łotwę, lecz także ir językoznawcom, przede — wszystkim badaczom nazewnictwa. Jo Podstawę stanowi wydany w Rydze 1940 m. fotograficzny tekst „Atlasu dróg Łotwy” („Latvijas ceļu karte”): mapy i indeksy. 59 ir Ten atlas został napisany po łotewsku. Autorzy recenzowanego dzieła, chcąc uczynić atlas bardziej dostępnym dla cudzoziemców, bardzo pomysłowo, z jį właściwym Niemcom su pedantyzmem, „zgermanizowali” go: zamieścili wstępne słowo głównego redaktora W. Schlau w języku niemieckim, objaśnienia w trzech językach (niemieckim, łotewskim, angielskim), sporządzili różne indeksy, z których najważniejsze są dwa: alfabetyczny indeks łotewskich nazw miejscowości su z ich niemieckimi ir odpowiednikami oraz alfabetyczny indeks w językach niemieckim—łotewskim. W nich w — przybliżeniu po 2 500 nazw miejscowości. Dla językoznawcy są one interesujące przede wszystkim dlatego, że łotewskie nazwy miejscowości w nich bynajmniejra „transliterowaį ć” język niemiecki, ne „przepisać” niemieckimi znakami, o podawane są tradycyjne niemieckie jų odpowiedniki. Nierzadko znacznie różnią się one od łotewskich form, np.: łot. Aizpute — niem. Hasenpoth, łot. Bakūži — niem. Backhusen, łot. Barkava — niem. Borchhof, łot. Bebrene — niem. Bewern, łac. Beja — niem. Beyenhof, łac. Berkava — niem. Borkwitz, łac. Birkinele — niem. Berkenhagen, łac. Bundžas — niem. Bunsenberg ir t.t. Niemało ir jest takich przypadków, gdy niemiecka nazwa jest zupełnie inna: łac. Būnuži — niem. Kudling, łac. Bebrupe — niem. Gaidup, łac. Belava — niem. Kortenhof, niem. Biksere — niem. Libbien, niem. Birini — niem. Koltzen, niem. Brunava — niem. Windsheim, niem. Bukas — niem. Suddenbach, niem. Bunka, — niem. Funkenhof, niem. Izliede, — niem. Fischroden. Takich przypadków jest dość dużo. Wskazują one, że język niemiecki znacznie zmienił łotewskie nazwy miejscowości. Dokładniejsza analiza tych wykazów pozwoliłaby znaleźć interesujący materiał do ustalenia prawidłowości adaptacji łotewskich nazw miejscowych w języku niemieckim. Be Poza tym ze iš wskaźników tych wynika, że miały miejsce ir przypadki iš tłumaczenia z į języka łotewskiego na język ir niemiecki, a — iš czasami być może odwrotnie — z języka niemieckiego na język łotewski, np.: łot. Augstrozes —niem. Hochrosen, łot. Augšciems —niem. Hohendorf, łot. Baltūmuiza —niem. Weifhof, łot. Baltezers niem. — Weiflensee, łot. Ezermuiža — niem. Seehof, łot. Jaunmuiža —niem. Neuhof, łot. Kalnmuiža —niem. Berghof, łot. Liepas —niem. Lindenhof i in. Jest to również dość częste zjawisko, które jest możliwe tylko w określonej —dwujęzycznej —sytuacji (jeżeli, oczywiście, zachodzi ono naturalnie, w żywej mowie ludzkiej; czym innym są przekłady kancelaryjne, piśmienne, których, jak się wydaje, również bywały, tylko rozdzielenie tych dwóch sposobów przekładu bez specjalnych studiów jest bardzo trudne). Obok tych dwóch dużych legend autorzy opracowania dodali również szczegółowe wykazy nazw miejscowości na każdej mapie, w tym urbanonimów (nazwy ulic, placów, skwerów- ), hoteli, zabytków kultury, stacji ir benzynowych itp. w języku niemieckim i łotewskim. Podobnie jak wspomniane dwie legendy, są one ponownie interesujące z punktu widzenia interferencji języków łotewskiego i niemieckiego. 243 Należy ir również podkreślić, że wydrukowano wszystkie legendy, które znajdowały się " w „Atlasie dróg Łotwy”. Jų jest aż dwanaście: gmin, wsi, stacji kolejowych, «jezior, rzek, wielkich gór itd. ir Indeks zajmuje większą część atlasu i jest cennym źródłem ir łotewskich nazw miejscowych. Nie wspominając już o tym, że pomaga użytkownikom atlasu łatwo się orientować. Publikacja jest bardzo pięknie opracowana graficznie, jakość przedrukowanych map jest godna pozazdroszczenia. Pozostaje tylko ubolewać, że Litwa nie ma takiego atlasu. Aleksandras Vanagas ————————=— -e————