Apie vieną žemaičių oikonimą

KWESTIE JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO, XXXII (1993) BADANIA ONOMASTYKI BAŁTYCKIEJ VYTAUTAS VITKAUSKAS O JEDNYM ŻMUDZKIM OIKONIMIE W rejonie kłajpedzkim, w okręgu Veiviržėnai, oficjalnie wieś nazywa się Liepaičiai (zob. Lietuvos TSR administracinis—teritorinio suskirstymo žinynas, II cz., s. 160). Ta forma jest powszechnie używana w piśmiennictwie i badaniach naukowych. Na przykład w dziele V. Toporova "Ilpyccxuū Asx” Caoseape. L." M., 1990, s. 199 nazwa miejscowa Liepaičiai, jedyna na Litwie, trafiła do obszernego gniazda poświęconego badaniu prasłowiańskiego rdzenia leip-. W miejscowej północnożmudzkiej gwarze Veiviržėnai i Judrėnai nazwę tej wsi wymawia się [é-pa-t é (tak mówią nawet dūnininkai ze Śvėkšna — południowi Żmudzini). Długie e nie mogło powstać z ie, lecz tylko z es (tu bodaj najbardziej ujednoznaczniają się ai, ei), ponieważ tylko z dyftongu ei w tej gwarze występuje długa samogłoska e przed długimi sylabami (w gwarze przed długimi sylabami przy głównym starożytnym akcencie a, e mogą być akcentowane tylko krótko: mama“, rata-, kat enou ~ katinuo, s "kėpatė-~ sképatai, d r! ébon't is ~ drébantys itd.). Zatem posiadaną formą jest Leipaičiai, natomiast Liepaiéiai powstało jedynie wskutek nieumiejętności przetransponowania do języka ogólnego złożonej fonetyki żmudzkiego toponimu. Leipaičiai może być: H: 1) Substrat z języka kurońskiego (por.; Vvr, Jdr: gr'ėp't'e ~ greibti "chwytać", p'l é-kt ėis ~ pleikties "zbliżać się, kłaść się", & 71 e ~ eižti "drapać, skrobać- ”, p'r' e-kū.ls ~ preikalas "kowadło", p'r' &m'in'ie ~ preimenė, por. u sąsiednich mieszkańców Priekulė p' &-# /is ~ peitvis "południe" i in. (por. Z. Zinkevičius. "Historia języka litewskiego" t. II, s. 21). Występowało tam (Vyr, Jdr, Grg itd.) również zjawisko odwrotne: šv čis'te m šviesti -"šveisti- "1:41/8 čilas batus~3viétas batus, pas'ek' eit es ~ pasikičtęs "zmieniony", # éips ~ žiebas "piorun", por. żm.ips (Uzv, Krš). Asymilacja gwar albo pomieszanie praw językowych ? O Lėpūčiai pierwszy mówił Vaižgantas, pisząc nawet Lėpačio kalnas. Mówił o tym prof. Girdenis. ų 2) Może mieć związek z nazwiskiem Leipus (?), zob. ("Lietuvių pavardžių žodynas", L-Z, s. 47), chociaż na obszarze gwar północnoi południowożmudzkich obecnie nie ma takiego nazwiska (i dawniej nie było ono zarejestrowane). A zatem wadliwa transpozycja przysparza nauce jedynie dodatkowych kłopotów i niepewności. Publikując badania lub jakiekolwiek słowniki, w przypadkach wątpliwych należałoby podać także autentyczny termin gwarowy; wtedy dopiero mogłaby się ujawnić historia nazwy miejscowej, ponieważ nie zawsze dobrze usłyszana forma lub nienaukowa transpozycja może zaprowadzić nawet wybitnych ludzi nauki nie wiadomo dokąd. Szczególnie autentyczne formy gwarowe nadawałyby się do wielotomowego słownika nazw miejscowych, którego opracowanie planuje się w Instytucie Języka Litewskiego. A Letpaičiai mogliby być bezpośrednią pozostałością języka naszej rodziny językowej — najbliższego wschodnim Bałtom spośród języków zachodniobałtyckich — po 238 ———o—— Kurach, — słowem substratowym — (intonacja opadająco- -wznosząca może nawet wskazywać na dawny akcent kuršski, gdy ich intonacja ciągła odpowiadałaby żmudzkiej intonacji opadająco-wznoszącej). ON THE ONE PL/ CE-NAME OF THE ŽEMAIČIAI | Podsumowanie Rdzeń nazwy miejscowej okręgu kłajpedzkiego Lė-pa-tėis Leip-. Prawdopodobnie to 2 | a) ten prusycyzm leip-, lit. liep-; b) į; wyraz pochodny od wyrazu rodzinnego Leipus? 239-