„Lietuvių kalbos žodyno“ duomenų papildymas iš 1600 m. „Margarita theologica“

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI XXXIII (1995) GRAMATIKA IR LEKSIKOLOGIJA GUIDIO MICHELINI AANVULLING VAN DE GEGEVENS IN HET „LIETUVIŲ KALBOS ŽODYNAS” OP BASIS VAN DE „MARGARITA THEOLOGICA” UIT 1600 Rengdamas monografiją ”Le traduzioni dal latino di un volume lituano del 1600. Studio sulla lingua della Margarita theologica” (Potenza, Il Salice 1991) pastebėjau, kad dalis lietuviškame ”Margarita theologica” tekstuose pavartotų žodžių nepateikta didžiajame ”Lietuvių kalbos žodyne” I–XIV t.). Tai daugiausia lotynizmai ir/arba įvairūs vediniai: absoliucija ”absolutio” (142a), absolvavoti ”absolvere” (108a), absolvavojimas ”absolutio” (145a), administravoti ”administrare” (107b), administravojimas ”administratio” (30b), apeliavojimas ”appellatio” (252a), arianiškas ”arianus” (31b), autoritystė ”autoritas” (228a), ceremoniškas ”ceremonialis” (95b), disputacija ”disputatio” (4a), disputavoti ”disputare” (246a), ekscepcija ”exceptio” (252a), epikūreiškas ”epicureus” (60b), filosofavoti ”philosophari” (62a), figūriškas ”figuratus” (150b), formališkas ”formalis” (26a), fundavoti ”fundare” (235b), generališkas ”generalis” (45a), hipostatiškas ”hypostaticus” (17a), imaginavoti ”imaginare” (104b), judikavoti ”iudicare” (172a), kapernaitiškas ”carpentaiticus” (161b), kondicionališkas ”conditionalis” (72b), konsubstanciacija ”consubstantiatio” (152b), meditavojimas ”meditatio” (3b), morališkas ”moralis” (47b), mozaiškas ”mozaicus” (48a), ordinavojimas ”ordinatio” (111a), partikiškas ”particularis” (168b), partikyte ”particularitas” (176a), pernatūriškas ”supernaturalis” (155a), personiškas ”personalis” (24a), retorikavoti ”rhetoricari” (11b), sakramentiškas ”sacramentalis” (154a), balvoniškas ”idolatricus” (4b), balvonmeldiškas ”idolatricus” (198b), cielystė ”integritas” (221a), ruimiškas ”localis” (160a), apslapt iškas ”mysticus” (155a), balsiškas ”vocalis” (11b), dališkas ”particularis” (167a), diev t arystė ”cultus” (104b), pametotojas ”illusor” (245b), prisidėtojas ”assessor” (249a). Niet minder belangrijk zijn ook de veel talrijkere gevallen waarin een woord in het „Lietuvių kalbos žodynas” is opgenomen, maar de voorbeelden uitsluitend uit bronnen van na de „Margarita theologica” afkomstig zijn. Tot deze groep behoren bijna uitsluitend afleidingen, bijvoorbeeld: dabojimas „respectus” (12a), darbavimas „operatio” (31b), dyvijimas „admiratio” (252b), dovanojimas „donatio” (74b), draskymas „laceratio” (187a), gaivinimas „vivificatio” (84b), garbinimas „adoratio” (160a), gaudimas „eiulatus” (254a), gedėjimas „luctus” (254a), gedulavimas „affectus” (130b), judėjimas „motus” (171a), kankinimas „cruciatus” (253b), maudimas „fremitus” (136b), pakūtavojimas „poenitentia” (141b), abbiaur inimas „profanitas” (177b), apdėjavimas „lamentatio” (254a), apsišr išmas „stipulatio” (223a), atbuvimas „absentia” (153b), atsilaikymas „continentia” (256a), įgyvenimas „inhabitatio” (158b), įsikūnijimas „incarnatio” (12a), išbandymas „explora- 235 tio” (142a), išėjimas „repositio” (160a), iškėlimas „exaltatio” (32b), išlaikymas „conservatio” (215b), išplatinimas „propagatio” (159b), išprovėjimas „executio” (25a), išrinkimas „electio” (162a), išskyrimas „exceptio” (167a), nusi-gręžimas „aversio” (55b), nukėlimas „dilatio” (252a), nusūdijimas „condemnatio” (78a), nustojimas „privatio” (129a), padavimas „traditio” (101a), padrautinimas „confirmatio” (115a), pagadinimas „corruptio” (177a), pagalėjimas „facultas” (63a), paskyrimas „ordinatio” (115a), paskundimas „affectus” (15a), perdalijimas „dispensatio” (26a), permanymas „intellectus” (85b), perpylimas „transfusio” (26b), pranešimas „praedictio” (3a), pridailinimas „administratio” (31b), pridavimas „additio”, prigulimas „concubitus” (225a), priminimas „commonefactio” (118b), priskaitimas „imputatio” (74b), sudavimas „collatio” (219b), susiejimas „conventus” (117b), suirimas „dissolutio” (238a), sujednojimas „reconciliatio” (47a), sumetimas „contributio” (159b), sąmušimas „quassatio” (237a), supustijimas „eversio” (233b), užauginimas „educatio” (215b), uždavimas „propositio” (88b), uždėjimas „repositio” (160a), uždraudimas „prohibitio” (224a), užmeldimas „deprecatio” (32b), užmetimas „obiectum” (210a), užpuolimas „impetus” (95b), autorystė „autoritas” (116b), er-cikystė „principatus” (176a), gadnystė „sufficientia” (66a), kunčpystė „mercatus” (229a), personystė(/a) „personalitas” (20a), smertelystė „mortalitas” (244b), esybė „essentia” (187b), pagalbiny(/in)kas „adiutor” (231a), bobiškas „anilis” (257a), čėsiškas „temporalis” (148b), dangiškas „caelestis” (244b), evangeliškas „evangelicus” (185b), fantastiškas „phantasticus” (161b), filosofiškas „philosophicus” (53b), fiziškas „phisicus” (154b), gvoltiškas „violentus” (5b), ypatiškas „privatus” (138a), kanoniškas „canonicus” (146a), miesčioniškas „civilis” (4b), namiškas „domesticus” 227a), pekliškas „inferus” (27b), politiškas „politicus” (230b), privatiškas „privatus” (142b), rėdiškas „legitimus” (109b), specifiškas „specificus” (20a), šūdiškas „iudicialis” (249b). Bovendien is het nuttig afzonderlijk de woorden te vermelden waarvan de oudste of enige bron de „Margarita theologica” is en die in het „Lietuvių kalbos žodynas” niet of slechts met weinig voorbeelden uit andere bronnen zijn opgenomen, bijvoorbeeld: blagnėjimas „levitas” (234a), girpenavimas „gloratio” (86b), godojimas „meditatio” (3b), graudenimas „commonefactio” (175b), gundinojimas „temptatio” (158b), klajojimas „error” (210b), klastijimas „simulatio” (232b), kvošėjimas „tranquillitas” (100b), ramstymas „disputatio” (72b), sulyvimas „efficacia” (32a), apšlakymas „asertio” (125b), atgimimas „regeneratio” (175a), įrakinimas „inclusio” (152b), nudarginimas „mutilatio” (160a), nulėmimas „praedestinatio” (162a), nuregejimas „praevisio” (162a), nustokimas „defectus” (55a), paaukštinimas „exaltatio” (18a), palinkimas „inclinatio” (54b), palinksmimo- „persecutio” (208b), perguldymas „interpretatio” (150b), persekinejimas penėtojas „nutritor” (217b), būtiškas „essentialis” (25b), daiktiškas „realis” (18a), draugiškas „generalis” (70a), esiškas „essentialis” (25b), kantriškas „passivus” (68a), kiekdieniškas „quotidianus” (238a), natūriškas „naturalis” (1b), pataikiškas „otiosus” (178b), paveiksliškas „formalis” (30b), skyriškas „specificus” (20b). Er valt te hopen dat de auteurs van het in Vilnius geplande historisch woordenboek van de Litouwse taal meer gebruik zullen maken van de gegevens uit deze belangrijke bron voor het Oudlitouws en de genoemde lacunes zullen vermijden. 236 AANVULLINGEN BIJ HET „WOORDENBOEK VAN DE LITOUWSE TAAL” OP BASIS VAN DE „MARGARITA THEOLOGICA” Samenvatting Aanvullingen bij het academische „Wörterbuch der litauischen Sprache” (WLS) op basis van de tekst van de „Margarita Theologica” (1600) worden gepresenteerd. De eerste groep aanvullingen bestaat uit woorden die in het genoemde woordenboek geheel ontbreken. Tot de tweede groep behoren woorden die in het WLS alleen op basis van latere bronnen zijn opgenomen. 237