Stilistinis žodžių apibūdinimas „Lietuvių kalbos žodyne“

LIETUVIŲ KALBOTYROS KLAUSIMAI XXXV (1995) LIETUVIŲ LEKSIKOLOGIJOS TYRINĖJIMAI Klementina VOSYLYTĖ STYLISTYCZNA CHARAKTERYSTYKA WYRAZÓW W „SŁOWNIKU JĘZYKA LITEWSKIEGO” §1. Klasyfikację stylistyczną leksyki w słownikach zazwyczaj wskazują określone kwalifikatory stylistyczne. Kwalifikator stylistyczny określa jakość stylistyczną wyrazu lub jego znaczenia. Jednak nie zawsze za pomocą tych środków można dokładnie oddać modalność stylistyczną wyrazu. Jest to problem wszystkich słowników. Z problemem tym spotykają się również kompilatorzy i redaktorzy LKŽ. Na to, że podstawa podziału leksyki nacechowanej stylistycznie w LKŽ jest bardzo zróżnicowana, że charakterystyki stylistyczne otrzymują tylko niektóre wyrazy, a kwalifikatory stylistyczne stosowane przez leksykografów są bardzo rozproszone i niekonsekwentne, wskazał J.Pikčilingis (1975:10—11). Celem niniejszego artykułu jest przegląd systemu kwalifikatorów stylistycznych w LKŽ, wskazanie jego niedostatków i niekonsekwencji w stosowaniu kwalifikatorów. W kwestii stylistycznej klasyfikacji leksyki nie ma całkowitej zgodności ani w teoretycznych pracach z zakresu stylistyki lingwistycznej, ani w pracach leksykograficznych. Przyczyny tych rozbieżności omówiła E.Petriščeva w książce poświęconej stylistycznej analizie wyrazów języka rosyjskiego (Петрищева 1984:3—14). W najbardziej ogólnych kwestiach stylistycznej klasyfikacji leksyki zasadniczo nie ma istotnych rozbieżności. Autorka niniejszego artykułu opiera się głównie na stylistycznym zróżnicowaniu słownictwa zaproponowanym przez litewskiego stylistyka J.Pikčilingisa (Pikčilingis 1975:8—22). Wszyscy styliści uznają, że jedne wyrazy są stylistycznie neutralne, a inne — stylistycznie konotowane (nacechowane). Stylistycznie neutralne są te wyrazy, które nie mają odcieni stylistycznych charakterystycznych ani dla języka potocznego, ani dla języka książkowego, takich jak zabarwienie emocjonalne, obrazowość czy inne. Leksyka konotowana stylistycznie nie tylko nazywa rzeczy, zjawiska lub cechy, lecz także je charakteryzuje i dostarcza dodatkowych informacji stylistycznych. Wyraz konotowany stylistycznie nazywa się konotatem i stanowi opozycję wobec denotatu, tj. wyrazu pozbawionego jakiegokolwiek odcienia stylistycznego. Konotację stylistyczną wyrazu tworzą konotacje funkcjonalna, emocjonalna i ekspresywna. W zależności od sfery użycia wyrazu i warunków jego funkcjonowania w słownikach zazwyczaj oznacza się wyrazy o zabarwieniu potocznym oraz wyrazy o zabarwieniu książkowym. §2. Najpierw przyjrzyjmy się temu, jak w LKŽ przedstawiane są wyrazy konotowane w odniesieniu do języka potocznego. Kwalifikator šnek. w instrukcji LKŽ objaśniono następująco: ”wyraz języka potocznego, jego znaczenie, wyrażenie, mające wyraźny odcień swobodnej, nieskrępowanej, niekiedy żartobliwej, nieco szorstkiej mowy” (LKŽ instrukcija 1980:35). Przede wszystkim nie jest jasne, czy za wyrazy języka potocznego uważa się wyrazy ludowe (dialektalne), czy wyrazy potocznego języka ogólnego, czy też jedne i drugie. Ponadto bezsporne twierdzenie, że wyrazom języka potocznego bardziej niż leksyce książkowej 180 leksyce właściwe są ekspresywność, emocjonalność, obrazowość oraz element wartościujący, zdaje się niewystarczającym kryterium definiowania stylu potocznego. Ekspresywność, emocjonalność, odcień żartobliwy lub szorstki należą do sfery konotacji emocjonalnej i ekspresywnej wyrazów. W instrukcji LKŽ jako ilustrację kwalifikatora šnek. podano następujące przykłady: išverstամբambis, -ė, bebekas oraz knabė znaczenie 2. ’nos’. Niestety, w samym słowniku kwalifikator ten dodano tylko przy 2. znaczeniu wyrazu knabė, natomiast išverstամբambis, -ė i bebekas podano bez jakichkolwiek kwalifikatorów stylistycznych. W tym samym paragrafie instrukcji znajduje się uwaga całkowicie sprzeczna z tym, co powiedziano wyżej w instrukcji i co już tu zacytowano. Oto ta uwaga: ”Ponieważ większą część Słownika stanowią wyrazy, ich znaczenia i wyrażenia ludowego języka potocznego, z których wiele ma pewien odcień swobody w stosunku do norm języka literackiego, aby więc nie przeciążyć Słownika kwalifikatorami šnek., tym kwalifikatorem oznacza się tylko wyrazy charakterystyczne dla stylu potocznego języka literackiego” (LKŽ instrukcija 1980:35). A zatem rozróżnia się tu już wyrazy ludowego języka potocznego i potocznego języka ogólnego. Stanowisko, że kwalifikatorem šnek. należy oznaczać tylko wyrazy charakterystyczne dla stylu potocznego języka ogólnego, byłoby właściwe jedynie dla słownika języka ogólnego. O tym, jak kwalifikator šnek. jest stosowany w samym LKŽ, można wyrobić sobie pogląd na podstawie przytoczonych przykładów. Oznacza się nim na przykład następujące wyrazy: rabantuoti, atsirabantuoti, įsirabantuoti, nusirabantuoti, užsirabantuoti, rabanuotis, įsirabanuoti, rabazdinti, rabazduotis, parsirabazduoti, susirabazduoti, rabždintis, rabiza, lecz nie ma go przy wyrazach o tych samych lub podobnych znaczeniach i sferze użycia: išsirabантinti, rabeti, rabinti, rabuotis, atsirabuzdinti. Za potoczne uważa się wyrazy: raira, raireti, rairone, rairuoti, rairūnas, -ė, 1 rairuoti, natomiast wyrazy z analogicznej sfery użycia, takie jak 2 rairokas, -ė, 2 rairuoti, rarokas, rareti, rarinti, raruoti, za takie się nie uważa. Przysłówek repečkomis oraz czasowniki repečkoti, repečkuoti, riūtinti mają kwalifikator šnek.; w przypadku czasowników rėplioti, rėplinėti kwalifikator ten mają tylko znaczenia 3., czasowniki roblinėti, roblinti, robloti oraz przysłówek roblomis nie mają żadnego kwalifikatora stylistycznego, natomiast rioglinti, rioglioti, roglinti, roglinėti oznaczono tylko kwalifikatorem menk., a zatem scharakteryzowano stylistycznie pod zupełnie innym względem. Wyrazy ryžintis, ryžtauti, ryžius, ryžutis oznaczono kwalifikatorem šnek., natomiast ryzmenė, 1 ir 2 ryzuoti — bez kwalifikatora. Czasowniki rumžti, runtinti, runtyti w LKŽ podano z kwalifikatorem šnek., natomiast czasownik ruobti o podobnych znaczeniach i sposobie użycia oraz rzeczownik runtulis — bez kwalifikatorów stylistycznych. Za potoczne uważa się również następujące czasowniki lub ich znaczenia: ruopštinėtis, riūtėti, riūtinti, riūtuoti, sliūkinėti, sliūkinti (sliūkoti — bez kwalifikatora šnek.), smurgsoti, 2 smurgti (w tym samym znaczeniu smursti — bez kwalifikatora stylistycznego), snapinėti, snarpsoti, snopsoti, sominėti, 1 sominti (2 sominti, somti — bez kwalifikatora), stenėti znaczenia 3., 4. i 5., stybinti, stybrinti, stimpluoti, stingčioti, 1 styrinti, striūginti, striūblinėti, striūlinti, sygnuoti, šamantinėti, šamatyti, šamatuoti, šanatyti, 2 šapuoti, 1 šarpuoti (šapenti, šapėti — bez kwalifikatora šnek.), šlamšnoti, šlamšti znaczenia 4. i 5. (dlaczego pozostałe nie mają kwalifikatora šnek.?), šlapakčioti, šlerkinėti (šlepsėti, šlepšinėti — bez kwalifikatora šnek.), šlerkuoti, šlerpinti, šlerpoti, šlerpti, šlerpinti, šlervoti, šlevedrineti, šlevedruoti, šlevendroti (šliominti — tylko z kwalifikatorem menk.), a także rzeczowniki: 1 šešpėlis znaczenie 7. (dlaczego pozostałe nie mają kwalifikatora šnek.?), 1 šakaras, šakarna, 181 šakarnudel is, -ė, šlerkius (šlernius — be šnek., o šlerva — tik niek.), šlerkos, šlervokas, šlevendra. Czy są to słowa potocznego języka ogólnego? Źródła i oznaczenia miejsc występowania wskazują, że są to zazwyczaj wyrazy ludowej mowy potocznej (dialektów). Porównajmy wyrazy, które w LKŽ podano bez jakichkolwiek kwalifikatorów stylistycznych: sniaukroti, snūstinė­ti, spogčioti, sryguoti, stab arinti, stiրմoti, stripuliuoti, striubuliuoti, stulpčiuoti, stupuliuoti, stursinėti, suinitys, susikuitėlis, -ė, susikumpėlis, -ė, susilaižėlis, -ė, susineržėlis, -ė, susisukėlis, -ė, susitupėlis, -ė, sutrius, -ė, sužlibėlis, -ė, svaimėti, šalameikis, šalataika, šapnagis 1., 2. i 3. znaczenie, šatragonas, šemeklinėti, šemeklis, šemelioti, šemeliotis, šemerioti, šemintinėti, šemšioti, šinkyti, škabalda, škabarda, škervinti, škiobrinti, šlaitinėti, šlamštauti, šlamštokas, -ė, šlapad r aila, šleivakojis, -ė, šleivioti, šleivoti, šleivys, -ė, šleketuoti, šlepenti, šlepsėti, šlioti, šlitiniuoti, šlytinti, šliudrinėti, šliūkštinti itp. Pod względem konotacji funkcjonalnej wyrazy te, jak się zdaje, nie różnią się od tych oznaczonych kwalifikatorem šnek. Zarówno jedne, jak i drugie mają wyraźne zabarwienie emocjonalne i ekspresywne bądź obrazowe (niestety, często nieoznaczone w LKŽ). Większość z nich używana jest jednak w ludowej mowie potocznej, a nie w potocznym języku ogólnym. Nasuwający się wniosek jest zatem taki, że oznaczanie w LKŽ wyrazów lub ich znaczeń kwalifikatorem šnek. jest bardzo subiektywne i niekonsekwentne, a więc wymaga korekty zarówno w instrukcji, jak i w praktyce pracy nad słownikiem. Oprócz kwalifikatora šnek. w LKŽ stosowane są także kwalifikatory dial., dz., r., suv. i ž. Instrukcja zaleca używać ich do oznaczania nieregularnych form fonetycznych i morfologicznych występujących w dialektach, a także niektórych znaczeń dialektalnych (instrukcja LKŽ 1980:29—30), innymi słowy, do oznaczania dialektyzmów fonetycznych, słowotwórczych i semantycznych. Jak wskazano w instrukcji, wyrazów dialektalnych nie oznacza się tymi kwalifikatorami; dialekt, w którym są używane, wskazują źródła użycia lub oznaczenie miejsca. W instrukcji podano również kilka przykładów użycia wspomnianych kwalifikatorów: kap (dial.), gydrus, -i (ž.), gamin kla (ž.), antjoti (ž.), prigauti 3. znaczenie (dial.). Wyrazy gydrus, -i i gaminkla w LKŽ oznaczono jednak kwalifikatorem dial., a nie ž. Po dokładniejszym przejrzeniu LKŽ można znaleźć jeszcze kilka wyrazów oznaczonych kwalifikatorami dial., dz., r., suv. lub ž. Na przykład kwalifikator dial. podano przy wyrazach: klėbys, lėzas, przy 2. znaczeniu czasownika esti, lecz z jakiegoś powodu brak go przy wyrazach skinstas, šaltenis, šašėlis, šešėli, šiulma, surusvas, -a, sužalias, -ia oraz wielu innych dialektyzmach słowotwórczych, fonetycznych i semantycznych. Ponadto kwalifikatory te powinny oznaczać nie pochodzenie wyrazów, lecz styl funkcjonalny. Kwalifikator dial. (lub kwalifikator konkretnego dialektu) przy dialektyzmach podawanych w słownikach języka ogólnego można by uznać również za kwalifikator pochodzenia. Kwalifikatory šnek. oraz dial., dz., r., suv., ž. należałoby traktować jako relację między centrum a peryferiami konotacji (lub rodzajem a gatunkiem). Definicje terminów oznaczanych kwalifikatorami šnek. i dial. wymagają zatem doprecyzowania, ponieważ takie niekonsekwencje instrukcji znajdują odzwierciedlenie w praktycznej pracy nad LKŽ. W LKŽ stosuje się także inne kwalifikatory wskazujące na potoczny styl języka: flk. (oprócz podanych w instrukcji wyrazów oznaczonych tym kwalifikatorem gavėnas i 2 kanapinis — 3. znaczenia — kwalifikatorem tym oznaczone są wyrazy rait ojėlis, suvedėlis itd.), wskazujący, że wyraz lub jego znaczenie występuje wyłącznie w folklorze; istnieją też kwalifikatory precyzujące, 182 w jakim gatunku folkloru używany jest wyraz lub jego znaczenie, np. d. (oznacza się nim na przykład rultupis, spurgouėlis, spurgonėlis), ms. (oznacza się nim wyrazy występujące w zagadkach, np. rangė — 2. znaczenie, šakotynas, šalbažeda, šarangė, šarankaitė, šašė), ps. itd. Stosowanie tych kwalifikatorów w LKŽ, jak się zdaje, nie powinno budzić większych zastrzeżeń. Mimo to również tutaj zdarzają się niekonsekwencje. Na przykład rzeczowniki spurgouėlis i spurgonėlis mają kwalifikator d., natomiast raitulėlis, raituonėlis, raitutėlis, sūpuzė, supuonėlis, -ė podano bez jakiegokolwiek kwalifikatora. Za peryferyjne wobec konotacji potocznej należy uznać także wyrazy z języka dziecięcego, oznaczane w LKŽ kwalifikatorem vk. W instrukcji kwalifikator ten, nie wiadomo dlaczego, wymieniono wśród kwalifikatorów wskazujących na emocjonalne i ekspresywne zabarwienie wyrazu, jego znaczenia lub zwrotu (instrukcja LKŽ 1980: 38). §3. Wyrazy o zabarwieniu książkowym oznacza się w LKŽ kwalifikatorem kng. W instrukcji LKŽ objaśniono ten kwalifikator następująco: ”wyraz książkowy, jego znaczenie lub zwrot, który nie zadomowił się szerzej w języku i często jest mu obcy pod względem słowotwórczym lub znaczeniowym” (instrukcja LKŽ 1980: 35). Podobnie stwierdzono we wstępie do LKŽ: ”wyraz książkowy, kalkowany, jego znaczenie, zwrot, który nie zadomowił się szerzej, mający inne odpowiedniki w języku literackim” (LKŽ I, XIII). Opierając się na tych objaśnieniach, wyrazy raštynyčia, rykė ’państwo, królestwo’, rykys, -ė ’król, władca’, saupažintė, saupažintis, slygiūnas i slykūnas ’smok’, šalaujis, -ė ’cudzoziemiec’, širdgilingas, -a, širdgilus, -i itd. należałoby, jak się zdaje, oznaczyć kwalifikatorem kng., ponieważ wszystkie są wyrazami książkowymi, które nie zadomowiły się szerzej i mają odpowiedniki w języku ogólnym. W LKŽ trudno znaleźć wyraz oznaczony kwalifikatorem kng., bo w całym tomie jest ich zaledwie kilka. W pracach z zakresu stylistyki lingwistycznej za leksykę książkową zwykle uznaje się wyrazy oficjalne, kancelaryzmy, słownictwo specjalistyczne i terminy, zazwyczaj używane w dokumentach urzędowych, publicystyce, informacjach prasowych, specjalistycznej literaturze naukowej, artystycznej, technicznej itp., czyli wyrazy, które ze względu na pochodzenie i sferę użycia mają charakter książkowy. Kwalifikatory kng. oraz agr., anat., astr., biol., bot., chem. itd. pozostają w tym przypadku w relacji centrum i peryferii konotacji. W instrukcji LKŽ nie uwzględniono tej relacji, ponieważ kwalifikator kng. umieszczono wśród kwalifikatorów wskazujących na przynależność wyrazu do określonej warstwy stylistycznej leksyki, natomiast kwalifikatory terminów naukowych — w innym paragrafie, osobno. Najwyraźniej terminów nie uznaje się za leksykę książkową. Mimo niekonsekwencji instrukcji kwalifikatory terminów naukowych stosuje się na ogół dość konsekwentnie i systematycznie. §4. Stylistyczna charakterystyka wyrazów w słownikach powinna zależeć od rodzaju danego słownika i stawianych mu zadań. I. Szmelowa uważa na przykład, że w słowniku objaśniającym języka literackiego nie ma potrzeby oznaczania leksyki książkowej, ponieważ w kontekście stylów książkowych jest ona neutralna; konieczne są natomiast kwalifikatory dla wyrazów z warstwy potocznej, które w stylu książkowym i literaturze pięknej zwykle są stosowane jako środki stylistyczne (Шмелева 1974:182—186). LKŽ obejmuje wyrazy używane we wszystkich funkcjonalnych stylach języka, czyli wyrazy zebrane z dialektów, utworów literackich, naukowych, politycznych i innej literatury, z prasy periodycznej, ze zbiorów folkloru, ze wszystkich ważniejszych słowników języka litewskiego oraz istotniejszych dawnych tekstów. Ponieważ w LKŽ najliczniej reprezentowane są leksyka potoczna i książkowa, a jak stwierdzono w instrukcji i we wstępie, 183 nie chce się przeciążać słownika oznaczeniami, czy nie warto zrezygnować z oznaczeń centrum konotacji potocznej i książkowej — pot. i książk. — a oznaczać jedynie wyrazy z ich peryferii, których charakter stylistyczny budzi najmniej wątpliwości i niejasności. §5. Do wskazywania konotacji emocjonalnej i ekspresywnej w wykazie skrótów oraz instrukcji LKŽ podano następujące oznaczenia: euf., fam., iron., żart., przekl., pieszcz., pejor., pogard., wulg. (wspomnieliśmy już, że w instrukcji między tymi oznaczeniami wpisano również oznaczenie vk.). Po przejrzeniu LKŽ przede wszystkim rzuca się w oczy to, że wyrazy konotowane stylistycznie są zwykle charakteryzowane pod jednym względem — albo wyłącznie konotacji funkcjonalnej, albo wyłącznie emocjonalnej i ekspresywnej — choć dość często w jednym wyrazie krzyżują się oba rodzaje konotacji. Wspomniano już, że odcienie emocjonalne i ekspresywne są bardziej typowe dla wyrazów stylu potocznego. Zatem wyraz mógłby mieć oznaczenie zarówno pot., jak i pejor., pogard. lub inne. LKŽ zwykle oznacza wyraz jako potoczny albo wyłącznie jako pejoratywny, pogardliwy, wulgarny itp. Rzuca się w oczy również to, że wyrazy o bardzo podobnych lub zupełnie jednakowych odcieniach emocjonalnych i ekspresywnych raz mają oznaczenie pejor., innym razem pogard., a dość często — nie mają żadnego oznaczenia, np.: rukšna ma oznaczenie pejor., a rukata, rukena, rukna, rukšla w 4. znaczeniu — nie mają oznaczenia stylistycznego; rukšmyžoti ma oznaczenie pogard., a rukšmyžė, rukšpūžė — żadnego oznaczenia; rupėčka w 2. znaczeniu, rupkė w 2. znaczeniu — pogard., a rupūžė w 2. znaczeniu (o człowieku) — bez oznaczenia; šašius, -ė ma oznaczenie pejor., šašna — nie ma żadnego oznaczenia stylistycznego, a šašnys w 1. znaczeniu ma oznaczenie pejor., w 3. znaczeniu — pogard.; šatrakojis, -ė, šatramazgis, -ė mają oznaczenie pejor., a šatrausis — nie ma żadnego oznaczenia; šavalką ma oznaczenie pejor., a šavedrala — nie została oceniona stylistycznie; suburbėlis, -ė, subuvėlis, -ė, sučiūrėlis, -ė, surūkėlis, -ė, susiunkelnis, -ė, sušutėlis, -ė mają oznaczenie pejor., susidrėbėlis, -ė — pogard., natomiast sudrebtuvos, sudribėlis, -ė, sudriskėlis, -ė, sudubėlis, -ė, sudžiūtrietis, -ė, sugniaužėlis, -ė, sugrubnagis, -ė, sugrubelėlis, -ė, suverukšlis, -ė, suirelis, -ė, sukepėlis, -ė, sukliopklyvis, -ė, sukriošėlis, -ė, surūgėlis, -ė, suskretėlis, -ė, susuktanosis, -ė — nie mają żadnych oznaczeń stylistycznych; šunadvokatauti, šunadvokatis, šunagalys, -ė i šungalis, -ė, 1 šunakis, -ė, šunalakis, -ė, šunapentis, -ė, šunbalis, šunbernis, šunbranktis, šunbrolis, šunburniauti, 1 šunburnis, -ė w 2. i 3. znaczeniu, šundaktaris, -ė, šundvaris, šuneika, šuniamalkė, šunmilčiauti, šunmokslis, šunpalaikis w 1. znaczeniu mają oznaczenie pejor.; šunagarys, -ė, 2 šunakaklis, -ė, šunaponis i šunponis, 1 šunbiza, 3 šungalvis, -ė w 2. znaczeniu, šunmeistris, šunmurza, šunpalaikis w 2. znaczeniu, šunpautis, -ė, šunprūšis, -ė, šunrajys, -ė, šunskumpis, -ė, šunsnukis, -ė w 2. znaczeniu, šunsparnis, -ė, šunšaipa, šunuodegiauti, šunuodegiautojas, -a, šunuodegis, -ė w 2. i 3. znaczeniu mają oznaczenie pogard.; natomiast 2 šunakis, -ė, šunbajoris, -ė, šunbarzdė, 3 šungalvis, -ė w 3. znaczeniu, šuniadantis, -ė, šuniašlektis, -ė, šunmilčiai, šunpranašis, -ė, šunsnukiuoti przedstawiono jako wyrazy neutralne stylistycznie, tj. bez żadnych oznaczeń stylistycznych. Z przytoczonych tu przykładów wynika, że wyrazy lub ich znaczenia mające odcień pejoratywny lub pogardliwy są w LKŽ charakteryzowane stylistycznie niekonsekwentnie, a oznaczenia pejor. i pogard. stosuje się bez wyraźniejszych kryteriów. Aby uniknąć zamieszania i niekonsekwencji, wydaje się, że warto byłoby oznaczać te wyrazy i ich znaczenia tylko jednym oznaczeniem — pejor. — a całkowicie zrezygnować z oznaczenia pogard. 184 Objaśnienia oznaczeń stylistycznych iron. i żart. podane w instrukcji LKŽ niemal się nie różnią, choć sformułowano je innymi słowami. Oznaczenie iron. objaśnia się następująco: „wyraz ironiczny, zawierający ironię, o odcieniu szyderczym; jego znaczenie, wyrażenie” (Instrukcja LKŽ 1980: 37), natomiast oznaczenie żart. — „wyraz budzący śmiech, wypowiadany żartobliwie; jego znaczenie lub wyrażenie” (Instrukcja LKŽ 1980:38). W wykazie skrótów LKŽ oznaczenie żart. objaśniono podobnie: „wyraz komiczny, wypowiadany żartobliwie”, jego znaczenie lub wyrażenie. Zatem oba oznaczenia proponuje się stosować do wyrazów, ich znaczeń lub wyrażeń o odcieniu żartobliwym, szyderczym. Ponadto w LKŽ i „Słowniku współczesnego języka litewskiego” (1993) podano jedynie czasownik juoktis, tj. bez przedrostka podaje się ten czasownik tylko w formie zwrotnej. Zatem oznaczenia żart. nie należałoby objaśniać słowami „śmiech (się), żartobliwie”. Objaśnienie oznaczenia żart. byłoby, jak się wydaje, trafniejsze i jaśniejsze, na przykład takie: wyraz, jego znaczenie lub wyrażenie wypowiadane dla żartu, żartując. Wyrazy, ich znaczenia lub wyrażenia używane poufale albo poufałym tonem proponuje się oznaczać w wykazie skrótów LKŽ i w instrukcji LKŽ (1980: 37) oznaczeniem fam. Mimo to niełatwo znaleźć takie oznaczenie w LKŽ. Zatem należałoby albo z niego zrezygnować, albo wprowadzić je i stosować. Tym oznaczeniem można by oznaczać na przykład takie znaczenia wyrazów lub ich odcienie: mama „żona, małżonka (tak mąż nazywa żonę mającą dzieci)”, tėvas „małżonek kobiety, mężczyzna” itp. Do konotacji emocjonalnej i ekspresywnej należy również słownictwo obrazowe, dla którego w LKŽ nie ma specjalnego oznaczenia, np. stypčioti, stypinėti, stupinti, styplinėti, styplinti (1 styrinti — ma oznaczenie pot.). Informację obrazową tych wyrazów, ich odcienie obrazowe oddaje się za pomocą synonimu o analogicznej konotacji stylistycznej lub odpowiedniego objaśnienia opisowego. Przykładami słownictwa obrazowego mogłyby być również na przykład czasowniki šlepen­ti, šlepsėti, šlitiniuoti, šlytynti, a także czasowniki onomatopeiczne i inne. Specjalnym oznaczeniem stylistycznym nie oznacza się również wykrzyknień onomatopeicznych i wykrzykników, które pełnią wyłącznie funkcję emocjonalną i ekspresywną. LITERATŪRA LKŽ — Lietuvių kalbos žodynas 3—15, Vilnius, 1956—1991; II leid. 1—2, 1968—1969. LKŽ instrukcija — Lietuvių kalbos žodyno instrukcija, Vilnius: Lietuvos TSR MA Centrinės bibliotekos rotaprintas, 1980. P i k č i l i n g i s J. 1975: Lietuvių kalbos stilistika 2, Vilnius: Mokslas. П е т р и щ е в а Е.Ф. 1984: Стилистически окрашенная лексика русского языка, Москва: Наука. Ш м е л е в а И.Н. 1974: Принципы стилистической характеристики слова в общем словаре литературного языка (на русском материале). — Всесоюзная научная конференция по теоретическим вопросам языкознания (11—16 ноября 1974 г.). Тезисы докладов секционных заседаний, Москва, 182—186. STILISTISCHE KENNZEICHNUNG DES WORTSCHATZES IM ”WÖRTERBUCH DER LITAUISCHEN SPRACHE” Zusammenfassung Im Aufsatz wird das System der Angaben zum Stil im ”Wörterbuch der litauischen Sprache” untersucht. Abgesondert wird die Kennzeichnung des Wortschatzes 185 vom Standpunkt der funktionellen stilistischen und expressiven emotionellen Konnotation aus betrachtet. Manche funktionellen Angaben zum Stil (z. B. šnek. ”umgangssprachlich”) und die Angaben zur Kennzeichnung des Wortschatzes mit einer emotionellen Färbung (z. B. menk. ”abwertend” und niek. ”verächtlich” werden im ”Wörterbuch der litauischen Sprache” sehr subjektiv und inkonsequent verwendet. 186