Dabartinės lietuvių kalbos žodynas leksikos sistemiškumo požiūriu

LITEWSKIE JĘZYKOZNAWSTWA ZAGADNIENIA XXXVII (1997) LEKSYKOGRAFII IR PROBLEMY LEKSYKOLOGII Aloyzas GUDAVIČIUS WSPÓŁCZESNY SŁOWNIK JĘZYKA LITEWSKIEGO Z PUNKTU WIDZENIA SYSTEMOWOŚCI LEKSYKI Z tego względu, że leksyka jest systemem, podobnie jak inne poziomy języka, nikt już się z tym nie spiera, chociaż sam charakter systemu leksykalnego nie przez wszystkich jest jednakowo rozumiany. Można jednak stwierdzić, że system leksykalny, pod względem liczby elementów oraz różnorodności i bogactwa relacji między nimi, jest najbardziej złożonym tworem spośród wszystkich poziomów języka. Dlatego tak trudno było strukturalistom radzić sobie z leksyką. Systemę leksykalną trudno wtłoczyć w jakiekolwiek schematy. Specyfikę systemu leksykalnego determinują następujące jego podstawowe cechy: a) mnogość i niestabilność elementów, ponieważ nieustannie pojawiają się nowe elementy (leksemy, sememy), a istniejące wyraźnie się zmieniają, b) różnorodność relacji między elementami (relacje oparte na treści, na formie oraz na treści i formie), c) podział systemu na większe i mniejsze podsystemy, d) niewyraźne granice między elementami i podsystemami, ich częściowe pokrywanie się i wzajemne przenikanie. W rzeczywistości niemożliwe jest wyczerpujące i adekwatne opisanie oraz przedstawienie systemu leksykalnego, a nawet jego części. Nie pasuje tu wcale uznana przez J. Tryra zasada mozaiki. Bardziej odpowiedni jest obraz — wielość mniejszych i większych objętości, stykających się ze sobą, a jeszcze częściej przenikających się wzajemnie w wielowymiarowej przestrzeni. Nie można tego przedstawić na dwuwymiarowej płaszczyźnie — kartce papieru. Najpełniejszymi i najdokładniejszymi opisami systemu leksykalnego języka są słowniki objaśniające. Jednak zasadniczo są one jedynie rejestracją elementów systemu, a nie opisem samego systemu (struktury). Dotyczy to szczególnie słowników alfabetycznych. Wyraziście o tego typu słownikach pisał wybitny rosyjski leksykograf W. Dal’, który sam wybrał dla swojego słownika gniazdowy sposób prezentacji wyrazów: „Najbliższe, pokrewne wyrazy (...) rozproszone są daleko na boki i cierpią tam samotnie, wszelka żywa więź językowa jest rozdarta i utracona (...), nie ma żadnych sił, by czytać taki słownik, przy dziesiątym wyrazie umysł tępieje i zaczyna kręcić się w głowie, ponieważ nasz umysł wszędzie szuka jakiegoś sensownego związku i ciągłości” (Dal’ 1989 s. XXVI). W pewnym stopniu systemowość leksyki odzwierciedlają słowniki systemowe (ideograficzne), natomiast w słownikach alfabetycznych można znaleźć zaledwie pojedyncze oznaki systemowości. Po pierwsze, pewną eksplikacją 33 relacji systemowych jest objaśnianie znaczeń wyrazu za pomocą synonimów i antonimów — ukazuje się zbieżność lub bliskość różnych sememów. Po drugie, objaśnienie za pomocą odsyłaczy do innych elementów ukazuje najbliższe związki leksemów (wskazuje się takie samo znaczenie innego wyrazu lub związek słowotwórczy). Po trzecie, opisowe objaśnienie znaczenia również ukazuje relacje systemowe między znaczeniem objaśnianego wyrazu a znaczeniami wyrazów użytych w objaśnieniu (np. siekti — „starać się dotknąć, wziąć coś znajdującego się dalej” wyraźnie widoczny jest związek między znaczeniami ‘siekti’ i ‘stengtis’, „paliesti, paimti”, ‘toliau’). Objaśniający słownik alfabetyczny nie może pełniej odzwierciedlać systemowości leksyki ze względu na alfabetyczną zasadę prezentacji wyrazów (obok siebie pojawiają się często bardzo odległe semantycznie wyrazy, rzeczywiste związki semantyczne zostają zerwane (Piesarskas 1987: 121), jego cel jest bowiem inny — dostarczanie informacji o poszczególnych elementach systemu leksykalnego. Jednakże przy opracowywaniu takiego słownika, przy opisywaniu struktury semantycznej pojedynczego słowa, należy mieć na uwadze cały system lub jego część. Podkreślają to również sami leksykografowie. J. Paulauskas pisze, że redagowanie słownika nie według alfabetu, lecz według wspólnych cech słów (grupami słów) „powinno pomóc usunąć różne błędy, nierówności, przypadki nierównego traktowania, których nie można uniknąć przy opracowywaniu słownika alfabetycznie” (Paulauskas 1985: 6; por. także Švedova 1981: 171; Babickienė 1985: 231). Jednakże rozmiar słownika językowego i ogromna liczba grup semantycznych są obiektywną przyczyną tego, że przy redagowaniu (powinno być — i pisaniu) słownika według grup słów często się od tego odstępuje. Wynikają z tego następujące braki słownika: 1) analogiczne, jednorodne jednostki leksykalne (słowa i sememy) są opisywane nierównomiernie, 2) wadliwie objaśnia się je za pomocą synonimów, przez co niweluje się różnice znaczeniowe bliskich sememów, 3) objaśnia się je słowami, które same nie są objaśniane w słowniku. Nie mając na celu szczegółowego omówienia „Słownika współczesnego języka litewskiego”, przedstawimy tutaj tylko jeden czy drugi przykład ukazujący, jakie nierówności i niespójności pojawiają się, gdy niewystarczająco uwzględnia się systemowe relacje między słowami i sememami oraz całą strukturę systemu leksykalnego. Chyba najczęstszym brakiem semantycznej części słowników objaśniających jest nierówny opis jednorodnych faktów. Słowami baryton, bas, alt, kontralt, dyszkant, sopran, tenor, których podstawowym znaczeniem jest „pewien głos męski, żeński lub dziecięcy- ”, można nazwać również śpiewaka lub śpiewaczkę mających takie głosy. Ten regularny związek metonimiczny jest w DZ oznaczany niejednolicie. Przy słowach sopran, kontralt, bas, tenor zaznaczono drugie znaczenie „śpiewak mający taki głos”, przy słowach baryton i dyszkant znaczenie to podano jako odcień pierwszego znaczenia (po średniku), natomiast przy słowie alt nie wskazano go nawet jako odcienia znaczeniowego. Dż również jest w tym przypadku niekonsekwentny, lecz ta niekonsekwencja ma inny charakter: samodzielne znaczenie „śpiewaczka” zaznaczono przy słowach alt, kontralt, odcień znaczenia „pewien rodzaj głosu” — przy słowie dyszkant, natomiast przy słowach baryton, bas, sopran, tenor znaczenie to w ogóle nie jest 34 oznaczane. W świadomości mówiących bardzo blisko spokrewnione są nazwy zwierząt domowych: koń, owca, krowa, kot, świnia, koza, pies, królik. Jų do wyjaśnienia znaczeń podstawowych DZ stosuje trzy grupy semów: wskazanie szerszej klasy („zwierzę domowe”), cechy wyróżniające („duży”, „rogaty, przeżuwający”) oraz cel hodowli ("hodowany na mięso i wełnę’), jednak brak tu konsekwencji. Sema celu nie została zaznaczona w znaczeniach słów kot i królik (mogłyby to być „dla domowego zacisza, do łapania myszy” i „na futro i mięso”), sema „domowy” nie została zaznaczona w znaczeniu kozy, semów cech wyróżniających nie ma przy owcy („średniej wielkości”- ), świni („pokryty szczeciną- ”), kota („niewielki- ”, „o miękkiej sierści”), psa („szczekający, kąsający- ”), królika („o miękkiej sierści”); niepotrzebnie, jak się wydaje, oznaczono semę przynależności do klasyfikacji zoologicznej przy kocie („rząd drapieżnych”) i króliku ("rodzina zajęczych’) oraz wskazanie terminologiczne zool. tylko przy nazwach kota, kozy, psa i królika. DŽ, wyjaśnienia są bardziej jednolite, lecz uboższe: wskazuje się jedynie semę celu hodowli, pet | i znów niekonsekwentnie — przy znaczeniu krowy dodano „duży rogaty”, a przy wyjaśnieniach kota i królika — oznaczenie zool. DŽ, pierwsze znaczenie słowa podgrupa określa się następująco: „jednostka systematyki zwierząt lub roślin, mniejsza od grupy”, tymczasem w słowie grupa takiego terminologizowanego znaczenia się nie wyróżnia. DZ, tej niespójności już nie ma. Sememy o niemal analogicznej strukturze semantycznej i wartości (valeur) karstakraujis, šaltakraujis „gwałtowny, nagły” i „powolny, spokojny” plus „o człowieku” w obu słownikach objaśniane są zupełnie różnie; pierwsza podawana jest jako rzeczownik i objaśniana synonimem „karštuolis”, druga zaś — jako przymiotnik i jako znaczenie pochodne podstawowego znaczenia „zmieniający temperaturę ciała odpowiednio do temperatury otoczenia” (z kwalifikatorem prk.). Ale chyba trudno byłoby zaprzeczyć, że w świadomości mówiących oba słowa są postrzegane jako wyrazista charakterystyka ludzkiego temperamentu, a jej podstawą jest przenośne użycie pierwszych rdzeni karštas i Šaltas; między pierwszym a drugim znaczeniem słowa Ša/fakraujis trudno dostrzec związek zależności semantycznej, należy to po prostu uznać za nominację paralelną. Rozróżnianie znaczeń słowa jest prawdopodobnie często najtrudniejszym zadaniem leksykografa, ponieważ z zasady w słowie można wyróżnić albo więcej znaczeń bardziej wyspecjalizowanych, albo mniej, lecz bardziej ogólnych i abstrakcyjnych (takich przykładów nietrudno znaleźć, porównując DŽ i LKŽ). Nie można jednak usprawiedliwić niejednolitości filiacji znaczeń między słowem podstawowym a derywatami przedrostkowymi, które najczęściej mają prostszą strukturę semantyczną. DZ, wyróżnia dwa znaczenia słowa keipti: „omdlewać, mdleć” i „zdychać, ginąć”, natomiast w derywacie nukeipti pierwsze znaczenie jest faktycznie rozczłonkowane na trzy: „osłabnąć, zmarnieć”, „zwiotczeć, osłabnąć” i „zemdleć”; niejednolita jest również charakterystyka stylistyczna — w keipti tylko drugie znaczenie ma kwalifikator šnek., natomiast nukeipti —cały wyraz. DŽ, często niekonsekwentnie podawane są charakterystyki zawodowej leksyki i stylistyczne charakterystyki wyrazów. Na przykład przy wyrazach virusas, lazdele znajduje się oznaczenie biol., przy uzkratas—med. a przy mikrobas, bacila, bakterija, a nawet gonokokas nie ma żadnych oznaczeń; DZ, bez oznaczenia pozostawiono tylko mikrobas i gonokokas, natomiast bacila i bakterija mają oznaczenia biol. 35 Leksemy należące do sfery kulinarnej įsnauja „w pewien sposób przygotowany i zawinięty w otrzewną wieprzowy smalec; taukinė’, kraujienė „zupa z krwi’, nugarinė „mięso z grzbietu zwierzęcia’ DZ mają oznaczenie kul., natomiast leksemy o całkowicie analogicznym znaczeniu i sferze użycia taukinė, Žarnokai, šoninė, kumpis tego oznaczenia nie mają. DZ, oznaczenie kul. pozostawia ją tylko przy kraujienė, a przy Zarnoky dodaje etnogr. W wyżej wymienionej grupie nazw ludzkich głosów wszystkie leksemy mają kwalifikator muz., z wyjątkiem altu i tenora. Tutaj zarówno DZ, jak i DZ są całkowicie niekonsekwentne. Niekonsekwentne traktowanie leksyki zawodowej (terminologicznej) ilustruje następujący przykład: w DZ nie wyróżniono rodzin motyli sówkowatych i bielinkowatych, chociaż w objaśnieniach poszczególnych przedstawicieli używane są nazwy rodzin (kaspinuotis — 3. „taki motyl z rodziny sówkowatych”; citrinukas — zool. „motyl z rodziny bielinkowatych”), natomiast w artykule sprindis podano osobne znaczenie „rodzina” 3. lm. zool. „taka rodzina motyli”. Bardzo częstym zjawiskiem jest niejednolite stylistyczne traktowanie derywatów prefiksalnych w porównaniu ze stylistycznym oznaczeniem wyrazu podstawowego, chociaż prefiks zazwyczaj nie zmienia stylistycznej wartości wyrazu (sememu). Na przykład DZ podaje kwalifikator pot. przy sememach traiskyti, pritraiskyti „doić, wydoić mało mleka”, lecz brak go przy analogicznej sememie patraiškyti; DŽ kwalifikator pot. podaje przy obu formacjach prefiksalnych, ale nie przy raiškyti. Wyrazy apdriskėlis, nudriskėlis w DŽ nie mają kwalifikatora pogard., natomiast sudriskėlis — ma. W DŽ wszystkie te wyrazy podano bez kwalifikatora pogard. W DZ brak kwalifikatora pogard. przy słowie išdvasa „lichwe, wynędzniałe zwierzę lub człowiek”, tymczasem całkowicie analogiczne pod względem oceny emocjonalnej sememy słów dvasna i nuodvasa — mają; to samo w DZ; Znaczenia słów žliaubti, žliaugti „łapczywie jeść, pożerać” DZ nie mają kwalifikatora šnek., natomiast formy przedrostkowe sužliaubti, sužliaugti — mają, DZ konsekwentnie oznacza 2 jako Šnek. oraz przy formach bezprzedrostkowych. Porównując DZ i DZ, widać, że DŽ konsekwentniej podaje charakterystyki stylistyczne oraz kwalifikatory oceny emocjonalnej, plz. jeszcze: przy kzaulinti w DZ znajduje się kwalifikator šnek., przy iskiaulinti — brak; przy fauzyti, tauksti znajduje się Mnenk, Oo przy pritauzyti, pritaukšti — brak; przy pliurpti znajduje się Šnek., a przy papliurpti — menk. ; DZ, wszystkim tym słowom dodaje się kwalifikator pot. DZ, kwalifikator pogard. jest zapisywany przy /iežuvauti, natomiast paliežuvauti i priliežuvauti podaje się bez tego kwalifikatora, podczas gdy w DŽ bez kwalifikatora pozostawia się tylko pril/režuvauti; w DŽ kwalifikator pot. zapisuje się przy słowie pirmokas, a przy antrokas, treciokas i kolejnych go nie ma; zapisuje się go przy penketukininkas, ale nie zapisuje przy dvejetukininkas, trejetukininkas, ketvertukininkas. DŽ, wszystkie wymienione słowa uważa się za stylistycznie neutralne. Niekonsekwentnie oznacza się również charakter znaczenia przenośnego; czasami sememy o jednakowej zależności semantycznej mają różne kwalifikatory: jedna ma kwalifikator przen., druga — pot., na przykład: w DŽ znaczenie słowa dergtir wyrażone słowami ‘brukać, lżyć, zniesławiać’ oznacza się jako przenośne, natomiast analogicznego znaczenia słowa isdergti — nie (w DŽ oba przypadki oznacza się kwalifikatorem przen.); zupełnie analogiczne są znaczenia słów afsauti i atkirsti ‘odpowiedzieć stanowczo’, ale w DZ kwalifikator przen. znajduje się tylko przy pierwszym (w DZ — przy obu); znaczenie słowa rėžti „mówić 36 otwarcie, bezpośrednio” DZ podano jako przenośne, natomiast analogiczne znaczenie derywatu įšrėžti — z kwalifikatorem pot. (DŽ, w obu przypadkach — pot.); znaczenie słowa ryti „łapczywie jeść, żreć, pić” DŽ; podano z kwalifikatorem przen., natomiast analogiczne znaczenie priryti — z kwalifikatorem pogard. (DŽ, — w obu przypadkach pogard.). Z powodu niewystarczającej uwagi poświęconej systemowości te same gramatyczne cechy słowa podawane są niejednolicie. Zarówno w DŽ, jak i w DŽ słowa pirmaklasis, pirmakursis (DŽ także penktaklasis) podano jako rzeczowniki, natomiast antrakursis, antraklasis, trečiaklasis itd. — jako przymiotniki; słów trečiakursis, ketvirtakursis, penktakursis w obu słownikach w ogóle nie ma. Inne przykłady z DŽ; „dykakalbis“ — rzeczownik, a „fusciakalbis“ — przymiotnik; „Saltakraujis“ — przymiotnik, a „šiltakraujis“ — rzeczownik; „Šiurkščiavilnis“ — rzeczownik, a „Svelniavilnis“, „ilgavilnis“, „plonavilnis“, „trumpavilnis“, „šiltavilnis- “, „juodavilnis“ — przymiotniki; „vienergis- “, „astuonergis“ — rzeczowniki, a „ketvergis“—„septynergis“ i „devynergis“ — przymiotniki; DZ, nazwy zwierząt gospodarskich według wieku podano również w ten sposób, natomiast wszystkie pozostałe słowa konsekwentnie uznano za przymiotniki. Nie mając na uwadze całej grupy semantycznej, łatwo przeoczyć niczym nieuzasadnione pominięcia. Na przykład w DZ są wszystkie nazwy uczniów według klasy, ale pominięto „vienuoliktokas“ i „dvyliktokas“; są „keturiolikinis“, „šešiolikinis“, „septyniolikinis“, „devyniolikinis“, ale z jakiegoś powodu nie ma „penkiolikinis“ ani „astuoniolikinis“. Bardzo często wymienianym brakiem słowników objaśniających jest wadliwe objaśnianie znaczenia, tj. znaczenie jakiegoś słowa wyjaśnia się za pomocą synonimu, a znaczenie tego ostatniego wyjaśnia się, odsyłając do pierwszego słowa. W tym przypadku nie wyjaśnia się ani, co oznaczają oba słowa, ani czy ich znaczenia różnią się i czym się różnią (Lyberis 1962: 201). Często słowa o bardzo zbliżonych lub identycznych znaczeniach są objaśniane nawzajem. Takich przykładów nietrudno znaleźć w DZ, a także w DZ; pjudyti—1. „siundyti”, a siundyti-- 1. „pjudyti- ”; zimbti —1. „zvimbti, bimbti’; bimbti —1. „zirzti, zvimbti”, zvimbti —1. „bimbti”, zirzti—1. „birbti, bimbti (o owadach- )”, birbti—2. „zirzti, bimbti”. Nieco pomagają pojawiające się doprecyzowania znaczenia przy jednym czy drugim słowie, jak w podanym przykładzie —"(o owadach- )", por. jeszcze (w obu Słownikach): cirksti—1. „Cirpti, svirpti”, svirptr—- „Cirksti (o świerszczu)”, cirpti—1. „čirkšti, svirpti (o świerszczu, ptaszku)- ”. Jednak logicznie takie uściślenia są nieuzasadnione, ponieważ wynika z nich, że, powiedzmy, w podanym przykładzie cirksti jest tym samym co SVIRPTI, natomiast svirpti — nie tym samym co cirksti. Jeszcze wyraźniejszą sprzeczność widać w następującym przykładzie: skepeta — „chustka”, a skarele — „niewielka skepeta do obwiązania głowy” (DZ,). Oczywiste jest, że przy objaśnianiu słów za pomocą synonimów najbardziej uwzględnia się zasadę systemowości. Problem polega jednak na tym, że najczęściej nie uwydatnia się różnic między słowami o zbliżonym znaczeniu, lecz odnotowuje się jedynie ich wspólność (Nėmec 1970: 293). W obu wydaniach burbti objaśnia się synonimem burgzti, ten ostatni — synonimami Drrgzti, ūžti, digztr, birgzti — synonimami bimbti, zirzti, natomiast dūgzti i ūžti mają jeszcze opisowe objaśnienie znaczenia: pierwszy — „wydawać słaby, cienki dźwięk, brzęczeć, burczeć, GZti”, drugi — „wydawać niski, przeciągły dźwięk, huczeć”. Z takiego kręgu objaśnień nieco jasna jest tylko różnica między dūgzti 37 ir ūžti, ale nie wiadomo, czym różnią się znaczenia wszystkich pozostałych słów. Iš z przedstawionego wyjaśnienia synonimicznego wynikałoir by, że one jakoby się iš nie różnią, ale w rzeczywistości tak nie jest (por. las szumi, ale las huczy, * brzęczy, bzyczy). Częstą wadą słowników objaśniających jest to, że znaczenia objaśnia się takimi słowami, które same w słowniku nie są objaśnione. Takie „wyjaśnienie” jest szczególnie złe, gdy nieobjaśnione słowo jako jedyne ujawnia znaczenie. Na przykład DZ, bū ist. „mu (o ryczeniu bydła)”, natomiast mi — nie ma, vampteleti 1. „suvampsėti”, 0 Suvampséti — nie ma, vedekliauti Zzem.”vaznycioti, vežant mišką“, natomiast vazaycioti — nie ma; PriSirpti — „išsirpti- ”, o issirpti — nėra, capsenti — „pamažu capsėti”, o capseti — nėra; vyplab. „kas dažnai vypčioja, išvypėlis- ”, bet nėra nei vypčioti, nei isvype11s. DZ, tokių nenuoseklumų jau mažiau, čia paminėtais atvejais randame žodžių ma, suvampsėti, capsėti, vypčioti aiškinimus. Šio aiškinamojo žodyno bėda yra ir tada, kai reikšmė atskleidžiama aprašomuoju būdu, bet šalia (arba ir pačiame aiškinime) duodamas žodyne praleistas žodis, pavyzdžiui (aiškinimuose išskirti žodžiai, kurių pačių nėra DZ): pliumpinti 2. „nerangiai eiti, plumpinti- ”; širšėti dz. „ūžti, bimbiliuoti (apie bites, SirSes)”; motina 2. „pszczółka składająca jajeczka; pszczółka”, dvasna 3. b. posp. „sudżytives zwierzę lub człowiek; i i perdveselis”, kociak 1. "młode kota, kotek”; pakarūklai lm.2. „sutki przy podgardlu prosiaka; sarguciai- ”; svrsti ryt. „Zibti, Svisti”; g/uodenas zool. „wążopodobny niejadowity gad; żmija żelazna, miedzianiec”; sukiauksėti „krótko zaszczekać, zakiaukać”; sukirksėti „krótko zakirknąć, zakirknąć”.” W DŽ takie niekonsekwencje zdarzają się rzadziej, jednak występują (podobnie jak w DZ objaśniane są wyrazy sukiauksėti, svisti, pliumpinti). Przedstawione tu przykłady (mamy ich więcej) nie były specjalnie zbierane w celu krytyki DŽ, lecz zostały zauważone podczas wyjaśniania innych zagadnień semantyki leksykalnej. Można więc przypuszczać, że podobnych niespójności w DŽ jest więcej. Nie uważamy, że poruszone kwestie stanowią poważny brak słownika objaśniającego, ponieważ ścisłe przestrzeganie zasady naukowości nie gwarantuje, że definicje słownikowe będą jasne i użyteczne dla czytelnika (Pravdin 1983: 3). Często podawane przez leksykologów logicznie bez zarzutu definicje znaczeń zupełnie nie nadawałyby się do słownika objaśniającego przeznaczonego dla szerokiego ogółu, por. takie możliwe określenie znaczenia słowa gerbti w kontekście “X gerbia Y”: “X, obcując z Y, odczuwa to, co zwykle odczuwamy, obcując z tym, co, naszym zdaniem, jest takie, jakie powinno być”. Właśnie w ten sposób wybitna językoznawczyni A. Wierzbicka definiuje znaczenie polskiego słowa szanować (Wierzbicka 1971: 72). Z drugiej strony nietrudno zrozumieć, jak trudnym zadaniem dla autora słownika jest nieustanne uwzględnianie wszystkich grup semantycznych, do których należy słowo, którego znaczenie lub znaczenia leksykograf objaśnia. Mimo wszystko taki cel jest godny osiągnięcia. Objaśnianie za pomocą synonimów bez wskazania różnic znaczeniowych między nimi, używanie do objaśniania słów, które same nie zostały wyjaśnione w słowniku — wszystko to obniża wartość tego typu słownika i szkodzi praktycznym celom korzystania ze słownika. 38 LITERATURA Babickienė Z. 1985: Prezentacja regularnych znaczeń derywatów w objaśniających słownikach języka litewskiego i rosyjskiego. —Lietuvių kalbotyros klausimai 24, 223—235. Dal V. 1989: lame B. HarryTHoe cJioBo. —70/KOBBIH C/IOBADpB XHBOTMO BEIHKOPYCCKOIO H3bIKA 1. DŽ, —Słownik współczesnego języka litewskiego, Wilno: Mintis, 1972. DZ, —Słownik współczesnego języka litewskiego, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993. Lyberis A. 1962: Synonimiczne objaśnianie znaczeń wyrazów w „Słowniku języka litewskiego- ”. — Lietuvių kalbotyros klausimai 5. Némec I. 1970: Systemowe ujęcie zasobu leksykalnego w jego opisie leksykograficznym. —Slavica slovaca 5(3). Paulauskas J. 1985: Redagowanie słownika grupami wyrazów. —Kultura języka, 49. Piesarskas B. 1987: Systemowe związki wyrazów w dwujęzycznym słowniku dydaktycznym. — Językoznawstwo 27(3). Pravdin M. N. 1983: IIpasgua M.H. CjroBapHoe TOJIKOBAHHE, HayJ3HOCTb H 3IPaBBIH CMBICJI. —Bompock! S3bIKO3HAHHUA 6. Svedova N. J 1981: IlIsenosa H. IO. OMHOTOMHEI TOJIKOBEIŪĖ CJIOBADb: CIIeLHOKHKA JKaHpa H HEKOTODEIe IIpOOJIEMEI nanbHeNel paboTel. —PVCCKHĖ A3bIK: IIpOO/IEMEI XYZOXECTBEHHOH pedH. JIEKCHKOJIOTHS H JIEKCHKOIpagua. BHHOIparoBckue YTEHHS 9, 10, Mocksa. Wierzbicka A. 1971: Kocha, lubi, szanuje. Medytacje semantyczne, Warszawa. SŁOWNIK WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKA LITEWSKIEGO Z PUNKTU WIDZENIA SYSTEMATYKI LEKSYKALNEJ Streszczenie Słownik alfabetyczny może odzwierciedlać system relacji leksykalnych tylko w pewnym stopniu. Jednak podczas opracowywania takiego słownika należy mieć wyraźny obraz struktury i relacji grup semantycznych. W artykule omówiono nieścisłości lub różnice, które powstały z powodu braku uwagi poświęconej systemowej organizacji słownictwa. Obejmują one różny opis analogicznych leksemów, synonimiczne objaśnienia, które sprawiają, że znaczenia bliskich sememów stają się niemal identyczne, oraz ich opisywanie za pomocą słów, które nie są objaśnione w słowniku. 39