In memoriam Antuonina Rekena

IN MEMORIAM ANTUONINA REKENA (1928-1998) Nasi bracia Łotysze ponownie stracili wybitną badaczkę swojego języka ojczyst1998 m. ego: lutego 25. po po długiej i ciężkiej chorobie zmarła profesor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Lipawie Antuonina Rekena (Antonina Rekėna, Jurgelane). Zmarła urodziła się niedaleko od granicy Litwy, w gminie Kalupė, w powiecie dyneburskim (obecnie Baluožkalns, gmina Ruožkalni, rejon preilski. ). Uczęszczała do szkoły średniej w Dyneburgu ir W Preili. 1952 m. ukończył specjalność literatury języka łotewskiego oraz psychologii logiki w ir Łotewskim Państwowym Instytucie ir Pedagogicznym (w Rydze). 1952-1953 m. wykładał psychologię w Instytucie Nauczycielskim w Cēsis. Od 1953 m. pracował w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Lipawie — wykładał psychologię, dialektologię języka łotewskiego, gramatykę historyczną oraz językoznawstwo bałtyckie. 1998 m. na początku A. Rekenai nadano honorowy tytuł emerytowanej uczonej państwowej. ą 1962 m. językoznawczyni obroniła rozprawę doktorską „Dialekt kalupski”. Na ten temat opublikowała kilka artykułów. Dla badaczy języka litewskiego szczególnie interesujące są jej artykuły, w których analizowane są związki tego dialektu z językami su litewskim i ir słowiańskimi'. Problemy lituanizmów w języku łotewskim poruszane są ir A. W artykule Rekeny o Rainio „Język przekładu „Fausta””. 1975 m. została wydana obszerna A. monografia Rekeny „Leksyka rzemiosła w niektórych południowolatgalskich gwarach i jej związki z odpowiednimi nazwami w językach słowiańskich” (Amatniecibas leksika dažas Latgales dienvidu izloksnės un tas sakari ar atbilstošajiem nosaukumiem slavu valodas. Riga, 1975). Monografia ta jest również bardzo cenna dla badaczy leksyki języka litewskiego. W 1978 r. za tę książkę A. Rekena otrzymał nagrodę Jānisa Endzelīnsa. Wraz z kilkoma innymi artykułami stanowiła ona również podstawę rozprawy doktorskiej habilitowanej A. Rekeny „Leksyka gwar południowej Łatgalii”, obronionej w 1993 r. w Rydze. Tuż przed śmiercią A. Rekena zdążył jeszcze zobaczyć wielkie dzieło swojego życia — dwutomowy „Słownik gwary Kalupė” (Kalupes izloksnes vardnica 1, A-M, 2, N-Z, Riga, 1998). W ukończeniu tego niezwykle pięknie wydanego dzieła autorce pomogli Sarmytė Lagzdinia, Tamara Elstė, Valija Sarkanė, Astra Kremanė-Treimanė, Janis Elksnis, a ostatecznie do druku przygotował je nasz przyjaciel, były nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Łotwy na Litwie, dr Albert Sarkanis. "Rekéna A. Przyrostki w gwarze górnołotewskiej w porównaniu z językami litewskim i słowiańskimi pod względem znaczenia i użycia. —Zagadnienia teorii i praktyki języka łotewskiego. Ryga, 1967, 81-93; Związki języka łotewskiego z językiem litewskim i słowiańskimi w odzwierciedleniu toponimii Kalupes. —Problemy języka i literatury łotewskiej. Ryga, 1970, 152165, ir itd. *Rekėna A. Osobliwości użycia nazw miejscowych w przekładzie „Fausta“. —„Raina gadagramata“ 1988. Ryga, 1988, 86–112. 259 Jednym z ostatnich ważniejszych A. prac Rekeny opublikowanych w wileńskiej „Baltistice” — były „Paralele słowotwórstwa języka ir litewskiego w gwarach południowej Łatgalii” (Dienvidlatgales izlokšņu lietuviešu un valodas paralēles varddarināšanā, 1996, 31 (1), 53-70). Najbardziej twórcze lata Antuoniny Rekeny upłynęły w Lipawie, jednak ona, jak twierdzili jej koledzy, „w sercu przez całe życie pozostała Córka łotewskich chłopów, pracowita, wytrwała, a ir zarazem tak wrażliwa i współczująca innym”. Taka Antuonina Rekena pozostała również jej przyjaciołom Na Litwie. Algirdas Sabaliauskas 260