Rūdolfui Grabiui atminti

Na Łotwie. Tym bardziej że sam autor poświęcił cały podrozdział na opisanie wysp i śladów języka litewskiego na Białorusi i w Polsce (s. 386-388), wspominając tam o nieoznaczonych dialektach. W uwagach można dodać, że na s. 420 nie zachowano dokładnej pisowni Būdu Daukantasa: zamiast daukantasowskiego i (diakrytyk podobny do cyrkumfleksu), oznaczającego specjalny żmudzki, rozszerzony dźwięk i [e], wszędzie zaznaczono i (pirm gimimo). Widocznie nie odważono się oznaczyć cyrkumfleksu, a odpowiedniego diakrytyku nie posiadano. Mimo to dla włoskiego czytelnika takie oznaczenie w niczym nie będzie się różnić od znajdujących się na sąsiedniej stronie (s. 421) słów pieśni Mėnuo saulužę vedė: anksti, pirmą, zaakcentowanych lewym znakiem akcentu (grawisem). Ponadto, oddając tekst żmudzki po auksztoćku, pominięto słowo jau (s. 421, 1 e.). Błędów korektorskich jest bardzo mało, choć się zdarzają (na s. 296 zamiast Drotvinas jest Drotivinas, p. 440 Ramoniėnė zamiast Ramonienė, p. 511 Vanagieni zamiast Vanagienė). Wszystkie uwagi nie powinny umniejszać wartości dzieła; przy wydawaniu przyszłych edycji ważne będzie ich uwzględnienie. Zresztą wśród językoznawców bałtystów staje się już banalne stwierdzenie, że dzieło Diniego aż prosi się o przekład. Wprowadzenia do filologii bałtyckiej pisali Ernst Fraenkel (po niemiecku, a Simas Karaliūnas przetłumaczył je również na język litewski), Jonas Kabelka. Jednak książka Diniego jest dziełem o wiele obszerniejszym i bardziej wyczerpującym. Już z tego, co powiedziano, widać, że Diniemu nieobce jest podejście socjolingwistyczne, świadczą o tym nawet tytuły niektórych podrozdziałów: „Ograniczony puryzm językowy”, s. 365, „Interferencja z językiem rosyjskim”, s. 369, „Kontakty językowe”, s. 381. W książce nie zabrakło również przedstawienia teorii kulturoznawczych (Vytautasa Kavolisa, Tomasa Venclovy, s. 298—300), ani danych archeologicznych (Mariji Gimbutienė, Rimutė Rimantienė, G. Cesnysa, V. Šimėnasa, s. 12-16, 188-190). Dziś, nie mając encyklopedii języków bałtyckich, Dini Le Lingue Baltiche moglibyśmy wykorzystywać także jako podręczną encyklopedię. Zgodnie z samą naturą autora dzieło ma charakter encyklopedyczny. Dlatego, podobnie jak przy pisaniu recenzji dowolnej encyklopedii nie sposób omówić wszystkiego, tak i wszystkie recenzje książki Dinego Le Lingue Baltiche skazane są na niepełność. Nie wydano w żadnym innym języku książki o językach bałtyckich na tym poziomie. Dlatego, ryzykując popadnięcie w banał, chciałoby się powiedzieć, że ważne byłoby przetłumaczenie jej przynajmniej na te języki, w których najczęściej publikuje się badania bałtystyczne: litewski, łotewski, rosyjski, polski, niemiecki, angielski. To reprezentacyjna książka poświęcona studiom nad filologią bałtycką. Giedrius Subačius Uniwersytet Illinois w Chicago NA PAMIĘĆ RŪDOLFSA GRABISA Łotewscy językoznawcy pięknie uczcili swojego starszego kolegę Rūdolfsa Grabisa, wydając z okazji jego dziewięćdziesiątych urodzin interesujący zbiór artykułów „Savajai 257 językowi“ (Swojemu językowi. Ryga, Tiesa, 1997). książka ukazała się już po śmierci jubilata, po jednak obchodząc swoje urodziny zdążył on jeszcze ucieszyć się jej egzemplarzem korektorskim. Be samego R. wspomnieniach Grabisa (Atminu druskas, p. 8-67), ukończonych do napisania 1991 w r., jo bibliografii (s. 306-312), w książce opublikow18 ano artykuły łotewskiego językoznawstwa o różnej tematyce. Część artykułów może być ar mniej lub bardziej interesująca dla ir językoznawców litewskich: „Egzotyczne” zapożyczenia Łajmuty Balūode w toponimii Łotwy („Eksotiskie“ aizguvumi Latvijas toponimijā, p. 68-72), Maijos Baltinios „Warianty słowotwórcze jako autorytet ir tekstu w historii języka piśmiennictwa” (Warianty słowotwórcze jako autorytet tekstu w historii un języka piśmiennictwa, p. 73— 77), Andrėjaus Bankavo „O terminologii językoznawczej” (O terminologii językoznawczej, p. 78-82), Ainos Blinkenos „Stosunek do į wyrazów obcego pochodzenia w historii łotewskiego języka ogólnego” (Attieksme pret svešvardiem latviešu literaras valodas vėsturė, p. 83-96), Inesės Edelmanés „Mikropola niektórych leksemów w systemie nazw roślin języka łotewskiego” (Dažu leksėmu mikrolauki latviešu valodas augu nosaukumu sistéma, s. 131-140), „Implikowana aktualizacja” Jānisa Rozenbergsa (Implicėta aktualizacija, s. 240-246), „Dialekt w nazwach miejscowych” Marty Rudzyte (Izloksne vietvardos, s. 247-259), „Zaimek w starołotgalskich pismach i współczesnych gwarach Łatgalii” Anny Stafeckiej (Vietniekvards senūkajos latgaliešu rakstos un mūsdienu Latgales izloksnės, s. 272—281), „Warianty dyftongu au w najstarszych pismach łotewskich — kwestia fonetyki czy ortografii- ?” Pēterisa Vanagsa (Divskana au varianti visvecakajos latviešu rakstos—fonétikas vai rakstibas jautajums?“, s. 282-295). W książce drukowane są również artykuły Brigity Bušmane, Elgi Kagaini, Reginy Kvašyte, Sarmyty Lagzdini, Dainy Nytini, Kornelii Pokrotniece, Ivetty Pūtele, Valentiny Skujini i Anny Vulanė. Ci, których interesują zagadnienia łotewskiego językoznawstwa lub szerzej — historii kultury łotewskiej, z największą przyjemnością przeczytają wspomniane już wspomnienia R. Grabisa: bardzo wyrazisty jest tu portret Jānisa Endzelīnsa, życie kulturalne studentów Uniwersytetu Łotewskiego, piękne obrazy dawnej łotewskiej wsi, trudy i radości pracowników Instytutu Języka i Literatury Łotewskiej Akademii Nauk w okresie powojennym. Kreśli się tu także obraz samego Rūdolfa Grabisa — bardzo sympatycznego, przyjaznego i zapewne wiecznego optymisty. Aż chce się zacytować ostatnie zdanie jego wspomnień: „Już wtedy, gdy matka myła mnie jeszcze w balii, a także później, lubiła mawiać: „Rūdyčiui życie będzie lekkie: jego umyte włosy szybko schną”. A teraz, gdy mam już osiemdziesiąt pięć lat, o tym proroctwie matki ośmieliłbym się powiedzieć, że jak dotąd się spełniało- ”. Redaktorka naukowa książki Aina Blinkena. Algirdas Sabaliauskas 258