Poljakov Oleg. „Das Problem der balto-slavischen Sprachgemeinschaft“

LITEWSKIE ZAGADNIENIA JĘZYKOZNAWSTWA XL (1998) Przeglądy. Recenzje. Uwagi. Opinie. Recenzje. Observations Uberblicke. Recenzje. Uwagi Poljakov Oleg, Das Problem der balto-slavischen Sprachgemeinschaft [Heidelberger Publikationen zur Slavistik, A. Linguistishe Reihe, Band 8. Hrsg. Baldur Panzer], Frankfurt am Main: Peter Lang, Europaischer Verlag der Wissenschaften, 1995, XXX 336 p. Recenzowana książka docenta Katedry Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Wileńskiego Olega Poliากowa jest bodajże największym opracowaniem po „Studiach bałtosłowiańskich” Janisa Endzelīna, poświęconym jednemu z, można powiedzieć, odwiecznych problemów językoznawstwa historycznego — problemowi stosunków najstarszych języków bałtyckich i słowiańskich. Książka składa się z „Przedmowy” (s. XIII-XIX), trzech części (s. 1-302), „Wniosków ogólnych” (s. 303—305) oraz wykazu literatury (s. 307—334). W „Przedmowie”, opierając się na zasadach teoretycznych, charakteryzuje podstawowe metody zastosowane przy rozwiązywaniu problemu stosunków najstarszych języków bałtyckich i słowiańskich, określa swoją metodę badawczą jako "Systemanalyse, systematische Behandlung", podkreślając, że problem ten można rzekomo rozwiązać nie poprzez wyliczanie poszczególnych wspólnych zjawisk tych języków, lecz analizując izoglosy wszystkich poziomów języka i w ten sposób unikając arbitralności przeciwstawnych i wzajemnie sprzecznych hipotez (s. XVII), oraz określa dość skromny cel, którym ma być „aber nicht, endgūltige Losungen vieler Probleme vorzuschlagen, sondern eine neue Diskussion ūber das Problem der balto-slav. Sprachgemeinschaft und der Sprachverwandschaft ūberhaupt anzuregen, die der modernen Entwicklung der Sprachwissenschaft entsprach“ (s. XIX). Jak wynika z dalszej lektury książki, O. Poliakov dążył w tym opracowaniu do celów znacznie większych. W pierwszej części „Wprowadzenie. Historia problematyki bałto-słowiańskiej wspólnoty językowej i zagadnienia metodologiczne” (s. 1—58) szczegółowo opisuje metody badania najdawniejszych stosunków języków bałtyckich i słowiańskich, wyróżniając metodę Brugmanna i metodę Meilleta oraz poruszając ogólnie kwestię pochodzenia języków bałtyckich i słowiańskich; ponadto, referując najnowszą literaturę lingwistyczną, omawia stan badań nad najdawniejszymi stosunkami języków bałtyckich i słowiańskich na poszczególnych poziomach języka — leksykalnym (podążając za W. Manczakiem, uznaje słownik za ważny czynnik przy ustalaniu stopnia pokrewieństwa języków; wymienia wspólne przyrostki słowotwórcze tych języków), fonetyczno-fonologicznym (omawia tylko kwestie prozodii i akcentu), morfologicznym (dotyczy tylko systemu czasownika), składniowym, a nawet „ekstralingwistycznym” (po omówieniu, głównie z metodologicznego punktu widzenia, badań nad pra- '9un3ennn HK. M. Craeano-6anmuiickue omrodn, Xapskos, 1911. 243 ojczyzną indoeuropejską dochodzi do wniosku, że dane innych nauk, np. archeologii, nie mogą ani potwierdzić, ani obalić bałto-słowiańskiej wspólnoty językowej). Uderza, że omawiając stan problemu najdawniejszych stosunków języków bałtyckich i słowiańskich na poszczególnych poziomach języka, wymienia, komentuje i krytykuje tylko te argumenty, które są skierowane przeciwko bałto-słowiańskiej wspólnocie, natomiast nie porusza argumentacji jej zwolenników, poprzestając na ogólnej uwadze, że ich argumenty również są dyskusyjne (s. 58). Z metodologicznego punktu widzenia na uwagę zasługuje spostrzeżenie O. Poliakowa, że problem najdawniejszych stosunków języków bałtyckich i słowiańskich można rozwiązać, wymieniając, wyliczając nie poszczególne zjawiska tych języków ani ich grupy, lecz analizując izoglosy wszystkich poziomów języka — a przede wszystkim — że tych wspólnych zjawisk i elementów nie można rzutować na tę samą płaszczyznę chronologiczną (s.8). W drugiej części „Problemy fonetyczno-fonologicznej bałto-słowiańskiej wspólnoty językowej” (s. 59-192) analizowane są dość różnorodne zjawiska systemów fonetyczno-fonologicznych języków bałtyckich i słowiańskich, powstałe w różnym czasie, takie jak: ide. los sylabicznych sonantów ‘, m, m, r, ide. zbieżność welarnych i labiowelarnych spółgłosek tylnojęzykowych, wydłużenie samogłosek rdzeniowych w językach bałtyckich i słowiańskich (tak zwane prawo Wintera), ide. zbieżność spółgłosek wybuchowych przydechowych i nieprzydechowych, ide. palatalizacja palatalnych spółgłosek tylnojęzykowych, zmiany grup spółgłoskowych, ide. zmiana "'s po i, u, r; k, ide. refleksy spółgłosek nosowych na końcu wyrazu i prawa dotyczące końców wyrazów w językach słowiańskich. Niemało miejsca poświęcono tu również zagadnieniom akcentologii bałtyckiej i słowiańskiej. Po szczegółowym omówieniu systemów intonacyjnych języków łotewskiego i pruskiego oraz żmudzkich dialektów języka litewskiego dochodzi do interesującego wniosku, że pierwotny charakter intonacji bałtosłowiańskich (akut — intonacja opadająca, cyrkumfleks — intonacja wznosząca) zachowały litewski język ogólny i dialekty auksztaickie. Najbardziej kontrowersyjnymi kwestiami tego rozdziału są oczywiście prawo Wintera oraz działanie prawa de Saussure’a—Fortunatova w językach słowiańskich. Część trzecia „Deklinacja języków bałtyckich i słowiańskich oraz ich wzajemne stosunki” (s. 193—302) poświęcona jest systemom deklinacji języków bałtyckich i słowiańskich, które, zdaniem O. Poliakowa, przy rozstrzyganiu kwestii najdawniejszych stosunków języków bałtyckich i słowiańskich są ważniejsze niż systemy koniugacji, ponieważ deklinacja jest „statyczna”, mniej zmienna i mniej podatna na zmiany. Za podstawę analizy przyjmuje system ośmiu przypadków (w tym wołacza), który był charakterystyczny dla późniejszego etapu rozwoju ide. języka prajęzykowego. Wniosek, do którego O. Poliakov dochodzi na podstawie analizy stosunków deklinacyjnych języków bałtyckich i słowiańskich w kwestii ich najdawniejszych wzajemnych relacji, jest nieoczekiwany — już po rozpadzie ide. języka prajęzykowego istniało wspólne źródło deklinacji języków bałtyckich i słowiańskich, które można podobno nazywać „prajęzykiem” („Ursprache”) lub „wspólnotą językową” („Sprachgemeinschaft”) (s. 302). Lecz gdy O. Poliakov dodaje, że to wspólne źródło miało taki sam charakter jak indoirańskie, wszystko staje się jasne: po dezintegracji ide. języka prajęzykowego istniał wspólny język bałtycko-słowiański, z którego później rozwinęły się języki bałtyckie i słowiański244 e. Przecież istnienie prajęzyka indoirańskiego jest uznanym przez indoeuropeistykę faktem. je Nie ma wątpliwości, że O. Pojawienie się studium Poli akowa jest nowym ważnym etapem w dziedzinie badań nad najstarszymi relacjami języków bałtyckich i słowiańskich, nie mówiąc już o tym, że wydana za granicą i napisana po niemiecku książka jest dla samego O. Poli akowa — jako uczonego — znaczącym faktem biograficznym. W związku z tym należy podkreślić, że pisząc i wydając tę książkę w języku niemieckim — klasycznym języku indoeuropeistyki — O. Poliakow przysłużył się także językoznawstwu litewskiemu. Dzięki książce O. Poli akowa prace, interpretacje, hipotezy i idee litewskich językoznawców trafiły w krąg zainteresowania zachodnich uczonych. Dla językoznawców litewskich i łotewskich bardzo pożyteczne, a nawet konieczne jest uważne przestudiowanie książki O. Poli akowa. Od razu widać, że została ona napisana nie tylko na Litwie, lecz także w ośrodkach zachodniej nauki i kultury. Referowana i cytowana jest najnowsza literatura indoeuropeistyczna, opiera się na wynikach, hipotezach i wnioskach najnowszych badań. W każdej omawianej kwestii literatura jest szczegółowo referowana, przedstawiane są wyjaśnienia i hipotezy, niczego się nie przemilcza. O. Poliakov ma jednak również własny pogląd — uzasadnia go, argumentuje na jego rzecz, polemizuje z poglądami innych badaczy. A zatem książka O. Poliakova jest opracowaniem naukowym. Jako pozytywną cechę metody naukowej O. Poliakova należy podkreślić to, że fakty i zjawiska języków bałtyckich i słowiańskich analizuje w szerokim kontekście danych języków ide. — fakty i zjawiska języków bałtyckich i słowiańskich ukazują się w nowym świetle, albo jako archaizmy, albo jako innowacje. Możliwość dostępu do najnowszych badań nad językami indoeuropejskimi i ich wynikami, a także systemowe podejście autora książki pozwoliły zasadniczo zweryfikować wiele twierdzeń bałtyckiego językoznawstwa historyczno- -porównawczego, na przykład historię rzeczowników rodzaju nijakiego w językach bałtyckich (s. 197-209). Jak już wspomniano, w książce O. Poliakowa są również kwestie kontrowersyjne, o które rzeczywiście warto się spierać, ale oczywiście nie w takim tonie i stylu jak W. Hock. * O. Poliakov wyróżnia dwie główne metody badania najdawniejszych relacji między językami bałtyckimi i słowiańskimi oraz ich charakteru — metodę Brugmanna i metodę Meilleta (s. XIV). Zdaniem O. Poliakowa ich istota jest następująca: poprzez wyliczenie wspólnych ekskluzywnych zjawisk i faktów języków bałtyckich i słowiańskich (tak zwane „osiem punktów Brugmanna”) stwierdza się istnienie „eine balto-slavische Sprachgemeinschaft“ (po rozpadzie prajęzyka ide.); wskazaniem identycznych lub podobnych odpowiedników, paralel z historii innych ide. języków uznaje się istnienie między językami bałtyckimi i słowiańskimi równoległego, niezależnego rozwoju (metoda Meilleta). Te dwie metody, dwa podejścia, były również przyczyną powstania najbardziej znanej dyskusji językoznawczej, w której uczestniczyło wielu uczonych. Jedni badacze, dalej twierdzi O. Poliakov, uznają istnienie „balto-slavische Sprachgemeinschaft“, inni zaś je negują, „ausgehend paradoxerweise von den methodologischen Vorstellungen K. Brugmanns (pro) oder A. Meillets (con2 Zob. Linguistica Baltica 5-6, 1996-97, 227-233. 245 tra)“ (s. XIV). Iš tutaj pojawiają się dwie kategorie badaczy — „Anhanger dieser Teoria i przeciwnicy tej teorii (tj. bałto-słowiańskiej wspólnoty językowej)“. Taki podział zasadniczych poglądów na problem stosunków najstarszych języków bałtyckich i słowiańskich jest schematyczny, zbyt ogólny i dlatego nie odpowiada rzeczywistości. Pamiętając, że O. Poliakov uważa metodę Meilleta za „im grof3en und ganzen ein groBer methodologischer Fehler“ (s. 14), wiemy, po czyjej stronie są sympatie O. Poliakova — jest on gorącym zwolennikiem jedności języków bałtyckich i słowiańskich. Z góry przyjęte aprioryczne założenie o istnieniu tej jedności osłabiło siłę przekonywania i dowodową moc dobrej i interesującej książki. Rzeczywistość jest taka, że nie ma ani przeciwników, ani zwolenników wspólnoty językowej bałtycko- -słowiańskiej, lecz istnieje problem interpretacji, który stanowi istotę badań nad najstarszymi stosunkami języków bałtyckich i słowiańskich. Języki bałtyckie i słowiańskie mają wiązkę izoglos, które łączą te języki ze sobą i odróżniają je od innych języków ide. języków. Jak powstały te izoglosy? Czy konieczne jest uznanie istnienia odrębnego języka bałtosłowiańskiego po ide. rozpadu prajęzyka, a więc oprzeć się na pojęciu prajęzyka, które w rzeczywistości sięga „Stammbaumtheorie” A. Schleichera z połowy XIX wieku? A może można pojawienie się tego splotu wyjaśnić jakoś inaczej — równoległym rozwojem języków bałtyckich i słowiańskich, jak przypuszczał A. Meillet, albo konwergentnym rozwojem tych języków, wtórnym zbliżeniem, jak sądził J. Endzelīns i wielu innych badaczy? Wybitny francuski komparatysta A. Meillet próbował znaleźć inne rozwiązanie problemu — w rozwoju języków bałtyckich i słowiańskich dostrzegł moment paralelizmu — metodologicznie właśnie to było najważniejsze przy rozwiązywaniu problemu najdawniejszych stosunków między językami bałtyckimi i słowiańskimi. Na podobieństwo struktur języków bałtyckich i słowiańskich, zdaniem A. Meilleta, wpłynęły następujące czynniki: 1) języki bałtyckie i słowiańskie wywodzą się z jęz. ide. językowej wspólnoty (I'unité indo-europčenne) identycznych dialektów (de parlers indo-européens sensiblement identigues), których nie rozdzielała żadna ważniejsza izoglosa; 2) języki bałtyckie i słowiańskie w swoim rozwoju nie przeżyły radykalnych przełomów systemowych ((aucune fracture brusgue du systėme), a zatem są konserwatywne i archaiczne, dlatego zachowały wiele cech starożytnych; 3) Bałtowie i Słowianie przez cały czas żyli w sąsiednich regionach geograficznych, w podobnych warunkach cywilizacyjnych, i znalazło to odzwierciedlenie w ich językach. Ponadto podobieństwo języków bałtyckich i słowiańskich zwiększyły zapożyczenia — zwłaszcza języków bałtyckich ze słowiańskich“. Możliwości konwergentnego rozwoju języków bałtyckich i słowiańskich nie wykluczał również N. Trubeckoj, zauważając, że konsekwentny rozwój dywergentny doprowadziłby prawdopodobnie do powstania języków wzgl. dialektów przejściowych, pośrednich“. Jeszcze przed II wojną światową sporządzono atlasy głównych europejskich języków narodowych — włoskiego, francuskiego, niemieckiego itd. —. W badaniu zjawisk historii języka i kontaktów językowych szczególnie ważne okazały się te atlasy, które obejmowały kilka języków, jak na przykład ośmiotomowy „Atlas Włoch i 3Meillet A. Les dialectes indo-européens, Nouveau tirage, Paris, 1922, 40-41. ‘*Tpy6euxoit H C. H3bpannsie mpyos no guaosoeuu, Mocksa, 1987, 48. 246 Atlas językowy południowej Szwajcarii” ((Tom I. Dzięki kartograficz1928). nemu przedstawieniu danych językowych, przede — wszystkim w postaci klasycznych izoglos i jų wiązek, położono — podwaliny pod arealne, geograficzne badania języków indoeuropejskich. Atlasy te ujawniły interesujące fakty, wskazujące, że zjawiska językowe przekraczają granice dialektų ir tów i obszarów językowį ych, wkraczają na obszar innego języka. Po zastosowaniu je metody komparatywnej odkrytej w językoznawstwie ir indoeuropejskim do języków niespokrewnionych genetycznie okazało się, że wspólne, typologiczne ir cechy fonetycznych i gramatycznych systemów mogą ir występować w językach o różnych typach strukturalnych”. Wszystko to nasunęło badaczom myśl, że pod wpływem innych języków, wskutek wielkiej akumulacji ir obcych elementów, języki mogą zasadniczo zmienić się i przejść z iš jednego strukturalne- — iš go typu genetycznego do innego, na przykład z fleksyjnego į na aglutynacyjny®. Dlatego przedstawiciele praskiej lingwistyki funkcjonalnej odróżniali genealogiczne pokrewieństwo języków (parenté, Verwandtschaft) ir od typologicznego nę pokrewieństwa języków (affinité, Affinität). Genealogiczne pojęcie pokrewieństwa, wyrażające związek między językami wyrosłymi z jednego pnia, zwanego tu prajęzykiem (Ursprache), a tu językiem-bazą, było charakterystyczne dla całego aparatu myślowego XIX-wiecznego językoznawstwa historyczno-porównawczego. Wtórne typologiczne pokrewieństwo języków powstaje między językami niespokrewnionymi genetycznie i obejmuje ich wspólne cechy, powstałe wskutek rozwoju konwergentnego i interferencji (termin lingwistów praskich). Podobieństwo struktur języków bałkańskich pozwoliło badaczom zacząć mówić o ligach językowych (alliance linguistigue, Sprachbund): sąsiadujące, choć niespokrewnione języki, które przez długi czas utrzymywały trwałe, intensywne kontakty, „zarażają się” wzajemnie i nabywają podobnych umiejętności wymowy, wspólnych dźwięków oraz elementów fonotaktyki, a także podobnych cech struktury gramatycznej". Najwyraźniej wskutek tych arealnych czynników konwergentnych powstało również podobieństwo języków bałtyckich i bałtyckofińskich. Języki bałtyckofińskie nie tylko zapożyczyły z języków bałtyckich liczne słownictwo, lecz także zbliżyły się do języków bałtyckich pod względem systemu fonetycznego“, wykazują zaskakujące podobieństwa również w strukturach gramatycznych; porównajmy na przykład paradygmaty czasu teraźniejszego litewskiego miegoti i estońskiego magama „spać“: litewski estoński miegu mina magan aš „ja śpię“ tu miegi sina magad „ty śpisz“ jis, ji miega tema magab „on, ona śpi“ mes miegame meie magame „my śpimy“ jūs miegate teie magate „wy śpicie“ jie, jos miega nemad magavad „oni, one śpią“ SSl Ko 6conmn P. K xapaxmepucmukxe espasuiickozo a3bix020 coro3a, Ilapux, 1931. ®Tpy6eukoit H.C. Op. cit., 29-30, 53-58. "Jakobson R. Selected Writings. —I. Studia fonologiczne, Haga — Paryż, 1962, 137–201. SAnttila R. Wprowadzenie do językoznawstwa historycznego i porównawczego, Nowy Jork — Londyn, 1972, 174. 247 Jak widać, nie mamy przed sobą pojedynczych, odrębnych, a zatem, całkiem możliwe, przypadkowo podobnych faktów, lecz fragment systemu morfologicznego, którego podobieństwo strukturalne i funkcjonalne obejmuje nawet materialną tożsamość elementów (końcówki liczby mnogiej -me, -te oraz rdzenie samych czasowników mieg-, mag-). W paradygmacie języka estońskiego w trzeciej osobie występuje czysty temat — podobnie jak w językach bałtyckich — ponieważ -b-/-v są wykładnikami czasu teraźniejszego, a -d jest formantem liczby mnogiej. Strukturalne podobieństwo paradygmatów zwiększa się jeszcze, gdy wiemy, że końcówką I osoby liczby pojedynczej była historycznie "-m, a spółgłoska m na końcu wyrazu prawidłowo przeszła w n — podobnie jak w językach bałtyckich. Materialnie identyczny element znajdujemy w językach bałtyckich we fleksji czasowników atematycznych, por. ei-m-i „idę“. Różnica między paradygmatami polega tylko na tym, że element -t-/-d w języku estońskim funkcjonuje w drugiej osobie liczby pojedynczej, podczas gdy język litewski ma go w trzeciej, por. es-t-i. Inne języki ide. np. hetycki, mają go zarówno w trzeciej, jak i w drugiej osobie, por. het. e-eš-ta „ty byłeś; on był“. Jeżeli rozwój konwergentny zdołał wywołać tak zaskakujące zbieżności w językach o zasadniczo odmiennych genetycznych typach strukturalnych, to cóż dopiero mówić o językach bałtyckich i słowiańskich, które wyłoniły się z jednego języka, choćby podzielonego na dialekty, prajęzyka i przez tysiąclecia żyły w sąsiedztwie, w podobnych warunkach geograficznych i cywilizacyjnych, a ich użytkownicy utrzymywali ścisłe i intensywne kontakty. O. Poliakow przywiązuje dużą wagę do wspólnego słownictwa języków bałtyckich i słowiańskich, zjawisk prozodii oraz apofonii — wszystko to świadczy o genetycznym, a nie paralelnym, niezależnym pochodzeniu wspólnych faktów języków bałtyckich i słowiańskich. Jest całkiem możliwe, że niektóre innowacje morfologiczne, np. końcówka dopełniacza liczby pojedynczej rzeczowników o temacie na 0, końcówka narzędnika liczby pojedynczej rzeczowników o temacie na a, powstały w okresie kształtowania się wspólnego słownictwa języków bałtyckich i słowiańskich (np. nazwy części ciała: głowa, scs. glava, ręka, scs. roka, dłoń, serb.-chorw. dlan, róg, scs. rogy, pięta, scs. peta). Ale czy oznacza to, że istniał jeden język? gen. sing. tematów na o końcówka jest z pewnością zdumiewającą izoglosą języków bałtyckich i słowiańskich, oddzielającą te języki od innych języków ide. ponieważ jest ona innowacją paradygmatyczną, utworzoną przez zastąpienie dawnej formy dopełniacza formą ablatiwu (s. 216). Język pruski zachował jednak dawną fleksję (deiwas „boga” z -as od ide. '-oso). Logiczny wniosek byłby taki, że w czasie zastępowania dopełniacza ablatywem, a całkiem możliwe, że także w czasie powstawania wspólnego słownictwa języków bałtyckich i słowiańskich, języki bałtyckie i słowiańskie były dwoma samodzielnymi kontinuami dialektalnymi. W przeciwnym razie dopełniacz zostałby zastąpiony ablatywem także w języku pruskim. To samo, jak się zdaje, pokazują również niektóre zjawiska fonetyczne, np. ide. 's likimas po į, u, r. k: jeigu po ide. gdyby po rozpadzie języka praindoeuropejskiego istniał język bałtosłowiański, takie słowa z zachowanym całym s, jak teisūs, viesulas, blusa, mūsas, muse, ausis, daiisos, klausyti, saūsas, tausytis (por. st. cerk. tichy, st. rus. vichwrs, blrcha, mychy, musica, st. cerk. ucho, duchwv, slusati, suchy, po-tuchnoti), raczej nie zachowałyby się. Według najnowszych badań — szczegółowo referuje je O. Poliakov (s. 202–205) — pruskie rzeczowniki rodzaju nijakiego z końcówką nom. -acc. sing. galūne ežeras, krėslas) jest superarchaizmem. A zatem pojawienie się w języku litewskim form rodzaju nijakiego w funkcji predykatywnej 248 -an<ide. '-om (np. assaran, creslan : lit. (np. Jak mi dobrze!) ir rzeczowników rodzaju nijakiego su -o (ozero, kréslo) pojawienie się w językach słowiańskich zamiast archaicznych form rodzaju nijakiego z “-om jest innowacją wschodniobałtyckich i słowiańskich języków. Wyjaśnienie O. Poliakowa, że dawna forma rodzaju nijakiego 'geran (por. pr. labban) została zmieniona na gera przez analogię do przymiotników tematów na u, w których rodzaj nijaki nigdy nie miał -n<"-m (por. gražu i hetyckie idalu „zła”), jest całkiem możliwe. Wynikiem wyrównania analogicznego może być również rodzaj nijaki języków słowiańskich z -o. Nom. acc. lp. (liczba pojedyncza) W wyniku regularnej zmiany fonetycznej „-om” w „-2” pojawiło się poważne zagrożenie zaniku kategorii neutrum. Aby do tego nie doszło, z deklinacji zaimkowej (por. to „Ššis”) albo być może także z tematu na s (por. slovo<'slovos) mogła zostać wprowadzona do rzeczowników rodzaju nijakiego końcówka -o. Do takiego ujęcia tego zjawiska przez klasyczną indoeuropeistykę (A. Leskien, K. Brugmann, F. Fortunatow) przychyla się także O. Poliakov. A zatem, praindoeur. kategoria neutrum z -om została wyeliminowana niezależnie w językach bałtyckich i słowiańskich, lecz zjawisko to nie występowało w późniejszych zapożyczeniach pochodzenia bałtyckiego w językach fińskich nadbałtyckich — nie mają one już -an (por. fińskie silta „most”, heind,Sienas®). Więcej przypadków paralelnego i niezależnego rozwoju można znaleźć także w systemie deklinacji rzeczowników. lp. tematu na i lm. końcówka '-iies >lit. -ys (por. ugn-ys) i in. -oje < -ijes (por. st. słow. gosteje) zastąpiła fleksję ide. „-eies (por. s. ind. agnayas „ognie“) tego przypadka niezależnie w której grupie językowej — widać to po tym, że starą fleksję ide. zachowała lit. dial. (litewska) forma ugnies z -ies <'-eis <'-eies. Taką ewolucję uznaje również O. Poliakov (s. 274). Nie jest dostatecznie jasne, czy końcówka acc. tematu i plur. -is (lit. akis, łot. acis) i sł. -i (s. sl. ogni) jest „eine gemeinsame ostbaltish-slavische Neuerung“ (s. 276), ponieważ '-ins >-i jest jedynym przypadkiem takiej zmiany fonetycznej i dlatego nadmiernie problematycznym. Raczej oczekiwalibyśmy tu takiego samego rezultatu jak w acc. tematu na io w formie plur., gdzie “-iins dało refleks samogłoski nosowej, por. zaimki s. sl. je „ich“, jęże „których“, a także gen. plur. s. sl. tematu na i. gostojo z -6jo z “-iiom. Fleksja tego przypadka w językach bałtyckich i słowiańskich jest najprawdopodobniej również wynikiem paralelnego, niezależnego rozwoju. Z systemu wokalizmu wyraźnym przypadkiem paralelnego rozwoju jest zmiana dyftongu “eu w lit. 'iau i sł. ju, ponieważ w czasie kontaktów języków bałtyckich i bałtyckofińskich bałtyckie eu nadal miało zdrową artykulację, por. fiń. leuka „Unterkiefer, Kinn“ < bałt., por. lit. liauka „Drūse“ (w sprawie związku znaczeniowego por. lit. geležuonys „Drūse“: łot. dzėlzs „Kinnlade, kiefer“; łot. žuokli „Kinlanden; Mandeln- ““). Również nie całkiem zrozumiałe jest, dlaczego forma gen. sing. i-tematów z końcówką „-eis (ugnies, scs. ogni) stanowi innowację języków bałtyckich i słowiańskich (s. 270). Przecież taką końcówkę mają języki germańskie (gen. sing. stwniem. ensti, stary saks. ensti, stang. ėste „życzliwość, łaska” z germ. '-eiz <ide. '-eis), język oskijski (aeteis) i prawdopodobnie stind. (gdtes „chodzenie”)*. Obok form dat. Bammesber ger A. Morfologia pragermańskiego rzeczownika, Heidelberger, 1990, 124-125. 249 plur. z germ. '-miz, które prawdopodobnie mają pochodzenie instr. plur. (por. Saitchamimis w najstarszych źródłach germańskich), obecnie skłania się do uznania, że istniały również formy dat. plur. z końcówką "-maz <ide.} ]} „? ))} '-mos, np. dat. plur. got. dagam „dniom“ wywodzi się od 'dagamaz z synkopą trzeciej sylaby i późniejszą asymilacją 'dagamz >dagam(- m)". Dat. języków słowiańskich Końcówka plur. -m» może kontynuować zarówno “-mus, jak i '-mos, a w językach bałtyckich występują przypadki, gdy samogłoska a przechodzi w samogłoskę u, szczególnie obok spółgłosek wargowych (por. lit. mazgas: muzgas, paskui: puskui, kaponė : kuponė, sambarė: samburė, łot. jūrmala: jūrmule). Zatem dat. plur. -mos i instr. plur. -mis względnie "-mis fleksja jest odziedziczoną po praindoeuropejskim języku prabałtyckim cechą dialektalną, tworzącą opozycję wobec innych ide. fleksja języków (aryjskich, greckich, italskich, celtyckich) bhi(i)os. Z dwóch podanych poniżej przykładów widać tę metodę O. Poliakowa, za pomocą której chce on dowieść istnienia języka bałtosłowiańskiego po ide. rozpad wspólnoty językowej. a końcówka rzeczowników o-tematowych nom. plur. '-oi (vilkai, s.sl. vleci) jest „eine gemeinsame genetische Isoglosse im Baltischen und Slavischen“ (s. 236), lecz ta sama końcówka w języku greckim (Ako) jest już rezultatem paralelnego, niezależnego rozwoju języka greckiego. Wyjaśniając pochodzenie dat. sing. fleksji o-tematowej (vilkui, s. sl. vivku), O. Poliakov opiera się na teorii V. Maziulisa, że Bałtowie i Słowianie mieli tu wspólną końcówkę “6, która później w językach słowiańskich została zastąpiona przez -u<'-ou" pochodzącą z u-tematu, lecz odrzuca twierdzenie V. Mažiulisa, że ta końcówka była praindoeuropejska, ponieważ wraz z dodanym '"-i mieli ją Hetyci, Ariowie, Grecy i in. To umniejsza jednak wrażenie jedności bałto-słowiańskiej (s. 223-224). Nieścisłe jest twierdzenie, że refleks długiego dyftongu "oi ui „im Inlaut nie vorkommt“ (s. 217), dlatego odrzuca rozwój "oi > uoi>ui, ponieważ, jak twierdzi, nie można go poprzeć faktami (s. 219). Istnieją jednak słowa, w których ui może pochodzić od dyftongu “6i'. Możliwość rdzennego '-di wskazuje także lit. kuomija „siedziba, miejsce (o wilku)”, który jest tego samego pochodzenia co kaimas. Tyle tylko, że tutaj refleks “oi był inny — w pozycji przed m i zanikło“. Mając to na uwadze i wiedząc, że w dat. lp. tematów na 0 '-di (z '-o +-ei) ide. ]}**毛片免费视频观看адгьыл? Wait malformed due output? Need exact JSON strings. Original last has line breaks? Need translate. Ensure no additions. last: ] Hmm assistant corruption. Need provide valid. Translate w językach jest dobrze poświadczone, nie jest całkowicie niemożliwe tradycyjne wyjaśnienie, że '-0di zmieniło się 1) w '-6 (w wyniku zaniku -i w sandhi) >lit. -uo oraz 2) poprzez stadium pośrednie “-uoi>lit. -ui >-u (z późniejszym zanikiem -i). Nieścisłe jest również twierdzenie, że języki bałtyckie i słowiańskie nie zachowały rzeczowników rdzeniowych z rdzeniem dyftongicznym i że jest to kolejna wspólna cecha tych języków ((s. 290)**. Że końcówka dat. lp. tematu na u -ui (sūnui) <'-uoi<'-di miałaby pochodzić od “-ou-ei (s. 282), jest fonetycznie niemożliwe. Ale warta uwagi jest myśl O. Poliакowa, że dat. tematu na u lpj. końcówka "Bammesberger A. Op. cit., 45-46. "Maziulis V. Stosunki języków bałtyckich i innych języków indoeuropejskich, Wilno, 117 i następne. 2 Kazlauskas J. Gramatyka historyczna języka litewskiego, Wilno, 1968, 120 (z literaturą). 5 Karaliūnas S. Wspólnoty struktur języków bałtyckich i ich pochodzenie, Wilno, 1987, 183. “Karaliiinas S. Op. cit., 188. 250 -uo (żmudzki i Gervėčių sūnuo) mogła przyjść z loc. lpj. -ou (por. żmudz. turguo <'-uo-ėn ir <'-Ou ir s. synu Indusa < -Ou). Historia spółgłoskowych tematów języków bałtyckich i słowiańskich oraz rozwój ich fleksji z całą pewnością nie są szczególnym dowodem bałtycko-słowiańskiej działalności językowej (s. 299), ponieważ typ deklinacji spółgłoskowej tych języków jest wyraźnie zachowaną starożytnością indoeuropejską, która wskazuje, że języki bałtyckie i słowiańskie wywodzą się z prajęzyka ide. prajęzyka. Niektóre wspólne zmiany paradygmatów tej deklinacji w językach bałtyckich i słowiańskich (np. końcówki tematów -en-, -erpochodzące z regularnych stopni oboczności samogłoskowej) są uwarunkowane ogólną tendencją rozwoju języków — tendencją do upraszczania i wyrównywania paradygmatów — i dlatego są późne oraz powstały niezależnie w każdej grupie językowej. I w ogóle historia systemów deklinacyjnych języków bałtyckich i słowiańskich nie potwierdza wniosku, że po rozpadzie ide. wspólnoty językowej istniało wspólne źródło deklinacji języków bałtyckich i słowiańskich tego rodzaju jak indoirańskie (s. 302). To, co jest wspólne językom bałtyckim i słowiańskim w deklinacji rzeczowników, to, po pierwsze, w wielu przypadkach zachowany ide. archaiczny stan, po drugie, odzwierciedlone cechy dialektalne ide. prajęzyka północno-zachodniego areału, z którego wyłoniły się języki bałtyckie, słowiańskie i germańskie (oraz tocharskie), i po trzecie, innowacje języków bałtyckich i słowiańskich powstałe na drodze konwergencji zarówno na poziomie morfologii, jak i fonologii oraz prozodii i leksykalno-semantycznym w wyniku sąsiedztwa ludów bałtyckich i słowiańskich oraz ich wielowiekowych intensywnych kontaktów, a także podobnych warunków cywilizacyjnych i geograficznych. Wątpliwych rekonstrukcji lub zestawień spotyka się również więcej, podobnie jak niejeden błąd. Być może można też z s. sł. az» odtworzyć formę wyjściową 'eg'hom (s. 180), por. s. ind. aham „ja”, ale lit. aš (por. gwarowe i staropiśmienne eš) oraz łot. es<blt. “eZ może pochodzić z ide. "Heg'h, ze stopniem zerowym wokalizmu, istniejącego obok "Heg'ėh, ze stopniem normalnym oboczności samogłoskowej w formach łacińskiej i greckiej ego i žyos. Chociaż pochodzenie dyftongu ui nie zostało wyjaśnione, jak słusznie zauważa O. Poliakovas (s. 217–218), pewne jest jednak, że lit. luiSas „Juošas- ”, kuinas „bez rogów, bezrogi” i tuikti „dostawać zawrotu głowy, głupieć” etymologicznie nie mają nic wspólnego odpowiednio z liišis „Lynx lynx”, kūnas „Körper” i tūkti „tłuszczeć” (s. 218). Ponadto także Chr. Stangas ich nie łączy“. Luisas, jak się wydaje, ma związek z liūšas „Juošas- ”, lūšinti „kaleczyć”, lušonas „Juošys- ”, ap-lūšti „okaleczeć” i dalej z lūžas „Juošas- ”; kuinas może być na płaszczyźnie etymologicznej związany z kuinas „geinys, ritmuša- ”, kuinis „kij, pałka” i dalej poprzez formę pośrednią "kainsu keinis, keinys, kij „ripkai“ musti“ (odnośnie do związku znaczeń por. lit. baūžas „bez rogów, bezrogi”: łot. bauzis „bezrogi byk”, bauze „kij, pałka; wałek krosna tkackiego...”); natomiast tuikti niewątpliwie należy do rdzenia, który występuje w tvaikti „„..dostawać zawrotu głowy, głupieć“. Pr. narvytis „być upartym” (s. 155) jest w rzeczywistości lit. narvytis (-ijasi),uzsispyrima rodyti“ LKŽ VII 564, które w pismach litewskich Prus stosuje się zamiast występującego w innych dialektach slawizmu naravytis „t. s.“, dlatego nie ma nic wspólnego z pragnieniem. Ze względu na odmienną strukturę korzeni lit. Stang Chr. S. Gramatyka porównawcza języków bałtyckich, Oslo-Bergen-Tromso, 1966, 72. 251