Dėl miesto vardo „Kaišiadórys“ kilmės

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA XLVII (2002), 1-7 O pochodzeniu nazwy miasta Kaišiadorys LAIMUTIS BILKIS Instytut Języka Litewskiego, Wilno Nazwa miejscowości Kaišiadorys została przeanalizowana przez Aleksandrasa Vanagasa jako forma złożona, który założył, że jej drugi komponent dorto wywodzi się od dar i jest związany z daryti „robić, wytwarzać”; pierwszym komponentem byłby wówczas slawizm kašė „kosz” lub lit. kołek “tap, plug; bełt, sztaba. Przy tych założeniach nazwa Kaišiadorys miałaby pochodzić od nazwy grupy rzemieślników, mianowicie *kaSiadariai, „wytwórcy koszy” lub *kaiSiadariai, „wytwórcy zatyczek, kołków” . Pewne dane historyczne, niewspomniane przez Vanagasa i najwyraźniej mu nieznane, a także pewne cechy językowe nazwy miejscowości KaiSiadorys sugerują, że mogła ona wywodzić się od tatarskiego antroponimu *ChaiSadaras, *ChoiSadaras (Xoimanap(s), Chaszajdar), a nie od apelatywu. Pochodzenie nazw miejscowości mieszkalnych Litwy zostało najszerzej i najdokładniej zbadane w pracach A. Vanagasa. Przede wszystkim należy wymienić dwie prace tego rodzaju — studium „Nazwy naszych miast” (Vanagas 1993: 176-229) oraz książkę „Nazwy miast Litwy” (Vanagas 1996). Na ich podstawie, wykorzystując dane żywego języka i źródeł historycznych, przedstawiono wyjaśnienia pochodzenia nazw miast oraz większych lub bardziej znanych miasteczek. Ponadto badania te położyły metodologiczne podstawy etymologizowania oikonimów, z których wynika, że w większości przypadków językoznawcze badanie tych nazw jest nierozerwalnie związane z badaniem historycznym: niemal przy każdej z nich wskazuje się, kiedy po raz pierwszy nazwa została wymieniona w źródłach historycznych, podaje się warianty form, a dopiero potem analizuje się ją pod względem językoznawczym (słowotwórczym, semantycznym lub motywacyjnym, etymologicznym). Z prac A. Vanagasa wyłaniają się główne, niebudzące wątpliwości tendencje pochodzenia (a zarazem powstawania) litewskich urbanonimów. Stanowi to solidną podstawę do dalszych badań urbanonimicznych i w ogóle oikonimicznych. Z drugiej strony tego rodzaju dzieła o charakterze syntetycznym nie zawsze mogą objąć bogactwo danych, dlatego zachęcają do podjęcia jeszcze bardziej szczegółowych badań nad pochodzeniem analizowanych w nich nazw. Jednym z takich urbanonimów mogłaby być nazwa miasta Kaišiadorys. Podobnie jak w wielu innych przypadkach, A. Vanagas najpierw charakteryzuje historyczne okoliczności powstania tego miasta oraz jego nazwy. Na podstawie B. Kvikly twierdzi się, że miasto zaczęło się kształtować w drugiej połowie XIX w., gdy w 1862 r. rozpoczęto budowę kolei wileńsko-- kowieńskiej. Stacja kolejowa początkowo nosiła nazwę Juodkonys (od nazwy pobliskiej wsi), a później została nazwana Kaišiadorys (Vanagas 1996: 84). Ponadto podkreśla się, że dane dotyczące historii zapisu nazwy Kaišiadorys w dokumentach są późne, a w dokumentach z końca XIX i początku XX w. podawane są formy Kowedap, Kameiūdapoi (tamże). Na podstawie przedstawionego kontekstu historycznego wyciąga się wniosek, że nazwa Kaišiadorys jest późna, „powstała zapewne dopiero w drugiej połowie XIX w.” (tamże: 85). ro LAIMUTIS BILKIS Rozpoczynając lingwistyczną analizę nazwy, A. Vanagas podkreśla, że jej pochodzenie jest niejasne', jednak następnie mimo wszystko przedstawia kilka możliwości etymologicznych. Najpierw ten urbanonim uznaje się za złożony: Kaiš-ia-dorys. Drugi człon jego sandhi wywodzi się od dar- (lecz przyczyny tej zmiany pozostają niewyjaśnione) i wyprowadza z lit. daryti „pracować, wytwarzać”, ale wątpliwe jest, który rdzeń pierwszego członu — kaišczy kaš- — jest autentyczny w żywym języku i w piśmiennictwie. Ten problem pozostawia się nierozstrzygnięty, ponieważ wskazuje się możliwości pochodzenia obu wariantów: kašwywodzi się od slawizmu kasė „kosz, pleciony kosz”, a kaiš- — od lit. kaištis „klin, korek; kołeczek lub kij do zatkania czegoś; zasuwa drzwiowa, rygiel”. Uważa się zatem, że nazwa Kaišiadorys wywodzi się od określenia ludzi według zawodu — *kašiadariai, czyli wytwórcy koszy, rzemieślnicy, albo *kaišiadariai, czyli wytwórcy kołków, rzemieślnicy; w tym drugim przypadku dodaje się jeszcze, że może również pochodzić od odpowiedniego przezwiskowego imienia osobowego (tamże: 85–86). Przedstawione hipotezy etymologiczne w kontekście ogólnych tendencji słowotwórczych, semantycznych i etymologicznych litewskich nazw miejscowych wydają się dość przekonujące, jednak niektóre dane historyczne, których A. Vanagas nie wymienił (zapewne ich nie znał), a także kilka cech lingwistycznych omawianego urbanonimu pozwalają sądzić, że nazwa Kaišiadorys ma inne pochodzenie. Już w 1934 r. w artykule opublikowanym przez ks. S. Pupaleigisa zaznaczono, że nazwą Kaišiadorys od niepamiętnych czasów określany jest miejscowy dwór. Ponadto uważa się, że jest to nazwa pochodzenia nielitewskiego, nie jest ona złożona, ponieważ „akcent pada nie na ia, lecz na o” (Pupaleigis 1934: 2). Szczególnie ważne i przekonujące argumenty historyczne, skłaniające do powątpiewania w możliwości pochodzenia wskazane przez A. Vanagasa, można znaleźć w książce R. Gustaitisa „Kaišiadorių rajono gyvenviečių žinynas” (Gustaitis 2001). Chociaż praca ta ma charakter krajoznawczy, przedstawione w niej dane z dokumentów historycznych zostały podane bardzo szczegółowo i kompetentnie. Na ich podstawie stwierdza się, że w miejscu obecnego dworu Kaišiadorys już w 1531 r. znajdował się dwór należący do Tatarów, a sama nazwa Kaišiadorys została po raz pierwszy wymieniona w dokumentach historycznych w 1590 r.: Kowetidaposa®. Ponadto wskazuje się, że w spisach wojska WKL w latach 1565 i 1567 zapisano mieszkającego w tych miejscach Tatara Xouwwaoap Momyaeeuus. Od imienia tego Tatara zaczęto nazywać należący do niego dwór. Zaznacza się również, że w spisie z 1567 r. wpisano osobę Hcyns Xawaiioapesuus (tamże: 26). Wobec istnienia dwóch hipotez dotyczących pochodzenia nazwy Kaišiadorys warto przeanalizować je bardziej szczegółowo z punktu widzenia historycznego, a zwłaszcza lingwistycznego. Bez wątpienia należy odrzucić wspomniane już twierdzenie A. Vanagasa, że nazwa Kaišiadorys powstała dopiero prawdopodobnie w drugiej połowie XIX wieku. Jak pokazują badania R. Gustaitisa, nazwa ta była już z całą pewnością znana pod koniec XVI wieku: w dokumencie z 17 listopada 1590 r. dotyczącym wyznaczenia wsi Navasodai jako miejsca zgromadzenia kuopy wśród podległych miejscowości wymieniona jest również Koweudaposa (AVK 90), tj. Kaišiadorys. Oczywiste jest również, że mieszkający w tych okolicach Tatar Chaišadar (lub Choišadar) Momulevičius: w spisie chorągwi trockiej Tatarów litewskich armii WKL z 1565 r. wpisana jest osoba Xoiiwa apmomynesuus, posiadająca konia, łuk i miecz (LM 3: 427), w 1567 r. tego samego rodzaju : W studium „Nazwy naszych miast” podkreśla się to jeszcze bardziej — twierdzi się, że pochodzenie jest całkowicie niejasne (Vanagas 1993: 185). 2 Obok tego wpisu nie podano metryki, jednak z wykazu źródeł wynika, że tym źródłem historycznym jest AVK 90. W SPRAWIE POCHODZENIA NAZWY MIASTA Kaišiadorys |3 w spisie znajduje się Tatar ///ladaps Momyneeuwus, posiadający złego konia, łuk, miecz i topór (tamże, 1372). Takie zapisy należy uznać za nieco niedokładne odtworzenia wpisów rękopiśmiennych i bez wątpienia zakładają one oznaczenie tej samej osoby jako Xouwwadap(s) Momyneguys. Prawdziwość tych tatarskich imion osobowych potwierdza również wspomniana już wzmianka o innym Tatarze w spisie Tatarów litewskich armii WKL z 1567 r., gdzie zapisano osobę Hcyns Xawaudapeeuus, która przysłała sługę (ponieważ sama nie miała nogi) z koniem, łukiem i mieczem (tamże, 1361). Nie wątpi w to nie tylko R. Gustaitis, lecz także polski historyk S. Dziadulewicz, który przedstawia dane dotyczące całego rodu Chaišadarowiczów lub Choišadarowiczów (nazywanych przez niego Chaszajdarowiczami). Twierdzi się, że założycielem rodu był żyjący w pierwszym ćwierćwieczu XVI w. Momul v. Mamlecz Jakubowicz Kalina, którego synem był właśnie wymieniony w spisie wojska WKL z 1567 r. Chaišadar (Chaszajdar). Synem tego ostatniego był Mustafa, którego jeden z czterech synów —Jachija —w 1670 r. wymieniany jest jako zarządca Verdasavy (położonej w powiecie trockim). Ród ten znany jest na Litwie do 1666 r., później nic o nim nie słychać. Przypuszcza się, że mogli wyemigrować do Turcji (Dziadulewicz 1929: 80). Badania R. Gustaitisa wskazują, że Verdasava znajdowała się obok dworu Kaišiadorys, którym najprawdopodobniej zarządzał ten sam Jachija, albo nawet był to ten sam dwór mający kilka nazw, ponieważ w 1787 r. wymieniany jest folwark Podlamienje- -Werdasowo (ili Koszeydary) (Gustaitis 2001: 26). A zatem związki Chaišadara (Choišadara) i innych Chaišadarowiczów (Choišadarowiczów) z dworem Kaišiadorys są niewątpliwe. Ponadto staje się oczywiste, że określenia osób Xoiwa Jlapmomyaesuus i Illadapo Momyneeuus w rzeczywistości należy odczytywać jako Xoiūwadap(s) Momyaesuus, tj. syn osoby Momul Jakubowicz Kalina. Po krótkim omówieniu aspektów historycznych związków Chaišadaro (Choišadaro) Momulewicza i innych osób z rodu Chaišadarowiczów (Choišadarowiczów) z dworem w Kaišiadorach należy stwierdzić, że historycznie możliwość pochodzenia nazwy Kaišiadory od tatarskiego imienia osobowego jest bardzo prawdopodobna. Dlatego hipotezę tę należy przeanalizować z lingwistycznego punktu widzenia. W tym celu należy omówić stosunek żywej językowej formy nazwy miasta oraz jej wariantów zapisanych w źródłach historycznych do tatarskich imion osobowych Xodwaoap(s), Xawauoap(s), Chaszajdar. Przede wszystkim należy zgodzić się z opinią A. Vanagasa, że forma używana i używana przez miejscowych mieszkańców Litwinów to Kaišiadorys (Vanagas 1996: 84). Wskazują na to zapisy tej nazwy miejscowej z żywej mowy z lat 1935, 1936. Zapisy w dokumentach historycznych znacznie częściej odzwierciedlają rdzeń kaš-: Koweudaposa 1590 m. (AVK), Kowedaps: 1895 m., Kaweiioapor (GU 322), Kdlzeydary 1744 m. (SDV 100), Kaszedary 1795 m. (ZzRS 98'); jednak istnieją zapisy odpowiadające rdzeniowi kaiš-: por. Kayszedary 1826 r. (Gustaitis 2001: 26). Mając na uwadze to, że po raz pierwszy (1565 r.) wymieniona nazwa osobowa została zapisana z dwugłoską —Xouwaodap(- s) Momyaesuus, a także forma nazwy miejscowej w żywym języku oraz niektóre dane źródeł historycznych poświadczają dwugłoskę ai, można przypuszczać, że litewska forma urbanonimu z kaišir była pierwotna. Warianty nazwy osobowej z monoftongiem Chaszajdar, Chaszajdarowicze, używane przez S. Dziadulewicza, najwyraźniej zostały zasugerowane przez późniejsze zapisy (Xamwaidapeeuus lub podobne), ponadto nie znał on zapisu z 1565 r. z dwugłoską. Późniejsze formy nazwy osobowej, a także nazwy miasta, zapisane w źródłach historycznych w językach słowiańskich mogą być skutkiem monoftongizacji. Jednogłoskowa realizacja litewskiej dwugłoski ai w dokumentach pisanych w językach słowiańskich jest dość częstym zjawiskiem: por. /trygaliszki 1728 r. (LkM, 66), /trigalifzki 4 | LAIMUTIS BILKIS 1732 r. (tamże, 80), de Strygaliszkis 1741 r. (LKM, 5), Strygaliszki 1890 r. (SG, 426), Cmpuearuwru 1905 r. (VG 270) —obecnie Strigailiškis wieś IGN; /aniomu 1873 r. (SVG 22) —obecnie Gailiūšiai wieś SYNC. Przykłady te pokazują, że zjawisko to zachodziło również w XIX w., choć, zdaniem A. Vanagasa, nazwy miejscowe w dokumentach z tego okresu zapisywane są z niezmonoftongizowanym ai (Vanagas 1996: 85). Zatem argumentów, że pierwotną litewską formą omawianej nazwy miejscowej było Kaišiadorys, jest jakby wystarczająco dużo. Uznając za podstawę pochodzenia nazwy Kaišiadorys tatarskie imię osobowe *Chaišadaras lub *Choišadaras, należy mówić nie o slawizacji nazwy miejscowej, lecz o jej lituanizacji. Należy tu wyróżnić dwa zjawiska: przejście początkowego ch w k oraz przejście segmentu -dar w -dor-, dokładniej — a w o. Ich przyczynę można wyjaśnić zarówno w kontekście języka litewskiego, jak i konkretnie litewskich nazw miejscowych. Mając na uwadze to, że omawiane imię osobowe było przez Litwinów rozumiane jako wyraz nielitewski, jego początkowa spółgłoska ch, podobnie jak w innych zapożyczeniach, prawidłowo zmieniła się w k, por. zapożyczenia z języków słowiańskich kalatas, kūdas, kvaras, kvaraba i karaba, kvorba itd. (zob. Zinkevičius 1966: 151, 152). Takie zmiany odnotowano również w litewskiej toponimii nazw pochodzenia nielitewskiego, por. Kvajakalnis kin. BD, Kvajėlės gn. Dv (VK): brus. xeo0s ‘sosna’ (Jaskin 1971: 199); Kvascekas płk. Brc, Kvasciduka płk. SKM: pol. chwaszcz “asiuklis’ (SJP, 309), brus. xeowu ‘t. p." (JaSkin 1971: 199). Można przypuszczać, że segment -dor-0 —a powstał również według analogii adaptacji slawizmów: słowiańskie a — lit. akcentowane o (por. Kardelis 1999: 9) albo bardziej konkretnie — według sł. -apo (pol. -arz) —lit. -or-(por. Skardžius 1996: 307; Ambrazas 1993: 228). Taka adaptacja jest typowa wśród apelatywnych slawizmów, por. dūdorius, kūkorius (Skardžius 1996: 307), gaspadorius (LKZ,, 151) jej przykłady można znaleźć również w litewskiej toponimii, por. Cebatoriai wieś CkN, MTZ (VK). Szczególnie ważne dla uzasadnienia tej zmiany są nazwy miejscowości Ardėsai wieś Žsr i Kazaklioriai wieś VDT. Pierwszą z nich najprawdopodobniej również należy wywodzić od tatarskiego avd. Ardašas, drugą — od tatarskiego kozaklar ‘kozacy’ (Kričinskis 1993: 95, 98). A zatem również tutaj w litewskiej (zlituanizowanej) formie toponimicznej a przeszło w o. Nieco ostrożniej taką analogię można dostrzec w formie Kaišiadorys ze względu na różnicę intonacji, ponieważ w zapożyczeniach akcentowane o ma zazwyczaj intonację rosnącą. Z drugiej strony na ukształtowanie się takiego paradygmatu akcentuacyjnego nazwy miejscowej mógł mieć wpływ skłonność do akcentowania innych osobowych, liczby mnogiej nazw miejscowości z końcówką -ys według paradygmatu akcentuacyjnego 3. Warto zauważyć, że ta zmiana w pewien sposób uzasadnia nielitewskie pochodzenie nazwy miejscowej Kaišiadorys, tj. jej związek z omówionym tatarskim imieniem osobowym. Jak już wspomniano, wszystkie zapisy urbanonimu w językach słowiańskich w źródłach historycznych występują wyłącznie z a (-dar-) —Koweudaposa, Kowedapwi, Kauteiūidapoi, Kalzeydary, Kaszedary, Kayszedary. Jeżeli segment ten rzeczywiście byłby związany z lit. daryti (hipoteza A. Vanagasa), to w litewskiej formie nazwy a raczej powinno zostać zachowane. Jednak w tym przypadku< podobnie jak w wielu innych zapożyczeniach (slawizmach), przekształciło się ono w samogłoskę o. Wynika z tego, że -darzostało przez Litwinów rzeczywiście zrozumiane jako komponent obcego języka. Oczywiście zjawiska ch —k, a —o są charakterystyczne dla litewskich slawizmów, a w tym przypadku należałoby mówić o stosunku tatarskiego imienia osobowego do języka litewskiego. Należy mieć na uwadze, że w XVI w. w życiu publicznym Wielkiego Księstwa Litewskiego dominowały języki słowiańskie, a pierwsze zapisy imienia osobowego sporządzono w kancelaryjnym języku słowiańskim, dlatego można przypuszczać, że w języku litewskim mogły na nie oddziaływać te same prawa adaptacji co w przypadku slawizmów. O POCHODZENIU NAZWY MIASTA Kaišiadorys | 3 Możliwość osobowego pochodzenia nazwy Kaišiadorys potwierdzają także inne jej cechy strukturalne. Jak już wspomniano, jest to toponim liczby mnogiej, formą zbliżony do ogromnej litewskiej grupy nazw miejscowości w liczbie mnogiej pochodzenia odimiennego, por. nazwy wsi Bačkonys, Basonys, Gečionys, Krivonys, Rusonys, Senkonys i in. (Razmukaitė 1993: 143–148). Jeżeli nazwa ta wywodziłaby się od określenia mieszkańców według wykonywanego rzemiosła, to zgodnie z ogólnymi tendencjami struktury takich toponimów należałoby oczekiwać formy *Kaišiadariai, *Kaišiadoriai lub podobnej, por. Dienavagiai k. GDR, Kraujalčidžiai k. GDR, Vyžpiniai k. GRS, Zebgrauziai k. P38 (VK). Całkowicie należy wykluczyć możliwość odwrotnej chronologicznej relacji między antroponimem a nazwą miasta, tj. prawdopodobieństwo, że antroponimy Chaišadaras (Choišadaras), Chaišadarovičiai (Choišadarovičiai) mogą nie być tatarskie, lecz toponimiczne, tzn. pochodzić od nazwy dworu Kaišiadorys (taki sposób powstawania antroponimów jest zasadniczo możliwy). Jak już wspomniano, po raz pierwszy antroponim ten zapisano jako pierwszy człon dwuczłonowego określenia — imię: Xouwa /Įapmomyneeuus, tj. Xoūmadap Momyaeeuus, natomiast antroponim pochodzący od nazwy miejsca zamieszkania mógłby być tylko drugim (lub trzecim) antroponimem. Ponadto nie budzi wątpliwości obce pochodzenie antroponimu. Jest to zrost dwóch arabskich imion: Hadżi (Chadżi) „pielgrzym do Mekki” i Haidar „lew” (Szynkiewicz 1929: 460). Możliwość tatarskiego pochodzenia nazwy miasta Kaišiadorys potwierdza również okoliczność, że pod względem pochodzenia nie byłaby ona jakąś ekskluzywną litewską nazwą miejscową. W okolicach Kaišiadorys, Trok i Wilna znajduje się więcej nazw miejsc zamieszkanych pochodzenia tatarskiego, np. za pochodzące od tatarskich imion osobowych uważa się nie tylko wspomnianą już nazwę wsi Ardosai, lecz także Melekonys k. VDT — od Tatara Melecha (Kričinskis 1993: 95); ponadto za niewątpliwie pochodzenia tatarskiego należy uznać oikonimy pochodzenia apelatywnego Kazaklioriai VDT (został on już krótko omówiony), Kėturiasdešimt Totorių Vdt, Tatarka PPR, Totorinė RDMV, Totoriškės AUK, KAR, RDMV, ZsL (VK). Podsumowując, można stwierdzić, że z historycznego i lingwistycznego punktu widzenia związek nazwy miejsca zamieszkanego Kaišiadorys z tatarskim imieniem osobowym *Chaišadaras, *Choišadaras (Xouwadap(s), Chaszajdar) wydaje się nie tylko możliwy, lecz także bardzo prawdopodobny. SKRÓTY AUK — Aukštadvaris, rej. trocki. avd. — imię osobowe AVK — Akmbit uzdasaemoie Bunenckojo apxeozparchuueckoto kommucciero 18, BuwibHa, 1891. BD — Būdvietis, rej. łoździejski. Brc — Balceriškės, rej. trocki. CKN — Ceikiniai, rej. ignaliński. Dv — Dievéniskés, rej. solecznicki. GDR — Giedraičiai, rej. malacki. gn. — pastwisko GRS —Griškabūdis, rejon szakijski. GU —Государственный учреждениий экзаменов биографических документов из архивных книг Виленского Центрального Archiwa. IGN —Ignalina 6: | LAIMUTIS BILKIS k.—wieś KAR —Kariotiškės, rejon trocki. kiln. —góra LKM, —Księga Metryk Chrztów Kościoła Parafialnego Łyngmiańskiego od Roku 1708. Januaryi 10. dnia do Roku 1740, dnia 24 kwietnia. LKM, —Ksigga Metryk Chrzestnych Kosciota Parafialnego Lyngmianskiego od roku 1740. Dnia 22 maja do Roku 1760, dnia 24 października. LKZ — Słownik języka litewskiego 3, red. K. Ulvydas, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1956. LM — Jlumoeckan Mempuxa. Knueu ITy6rusunowxeo lens. Ilepenucu éouicka Jlumosckaeo 1 (3), Tlerporp1915. amb, MTZ-Matuizos, Varėnos r. Pis—Pajieslys, Kėdainių r. plk. — bagno PPR —Paparčiai, rejon koszedarski. RDMV —Rudamina, rejon wileński. SDV —Synodus Dioecesana Vilnensis Ab Jilu ftriffimo, Excellentiffimo ac Reverendiffimo Domino D. Michaele Joanne Zienkowicz.- .., Vilnae: Reg: Maje[tatis Academ: Soc: JESU, 1744. SG —Slownik geograficzny Krolestwa Polskiego i innych krajow stowiariskich 11, Warszawa: nakladem Wtadystawa Walewskiego, 1890. SIP —Stownik jezyka polskiego 1, red. J. Kartowicz, A. Krynski, W. Niedzwiedzki, Warszawa: nakladem prenumeratoréw, 1900. SKM —Skiemonys, rejon oniksztyński. SVG -Cnucoks e0n0cmeii u ceasckuxs 0614ecmes no mMupoebiMs Vysacmkams Bunenckoli 2ybepriu, Busha: Bb THrnorpadiu A. I". Chipruna, 1873. ŠvNč —Švenčionys VDT -Vaidotai, rejon wileński. VG -Bunenckas Tyčepnis. Ilonnow CnucoKs HACEACHHbBIXS Mecmo CO CIMAMUCMUMECKUMU OQHHBIMU O KadKJOMS noceaeniu, cocmaenennbiū no oghpuuiarvhoims ceedeniams I. I. lowkeeuqems, BuibHa: I'yGepHckas Tunorpais, VK -kartoteka nazw miejscowych zebranych z żywej mowy. Zs1.Žasliai, rejon koszedarski. ŽžRS —rewizyjny spis ludności parafii Żyżmory w powiecie trockim z 1795 r. (LCVA. FE. 1905. 515. Ap. 15. B. 70). LITERATURA AMBRAZAS, S. 1993: Rozwój derywacji rzeczowników. Derywaty czasownikowe języka litewskiego, Wilno: Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne. DZIADULEWICZ, S. 1929: Herbarz rodzin tatarskich w Polsce, Wilno: naktadem autora z zasitkiem komitetu funduszu kultury narodowej. GusraiTis, R. 2001: Informator miejscowości rejonu koszedarskiego, Koszedary: Muzeum w Koszedarach. JASKIN, I. J. 1971: Białoruska zachodnia gwara kazachska, Mińsk: Nauka i Technika. KARDELIS, J. 1999: Cechy fonetyczne slawizmów i ich rozwój we wschodnich gwarach litewskich, streszczenie rozprawy doktorskiej, Wilno: Uniwersytet Wileński. KRICINSKIS, S. 1993: Tatarzy litewscy, Wilno: Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne. PUPALEIGIS, S. 1934: KaiSedorys czy Kaišiadorys? Rytas 83, 2. RAZMUKAITE, M. 1993: Rozpowszechnienie ojkonimów powstałych od imion osobowych z przyrostkami patronimicznymi na Litwie. Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 32, 133–165. O POCHODZENIU NAZWY MIASTA Kaišiadorys | 7 SKARDŽIUS, P. 1996: Słowotwórstwo języka litewskiego. Tamże, Pisma wybrane 1, oprac. A. Rosinas, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1996. SZYNKIEWICZ, J. 1929: Ttumaczenia slow nazw orjentalistycznych. Dziadulewicz, S., ed., Herbarz rodzin tatarskich w Polsce, Wilno: naktadem autora z zasitkiem komitetu funduszu kultury narodowej, 457—473. VANAGAS, A. 1993: Nazwy naszych miast. Zagadnienia językoznawstwa litewskiego 32, 176–229. VANAGAS, A. 1996: Nazwy miast Litwy, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii. ZINKEVIČIUS, Z. 1966: Dialektologia litewska, Wilno: Mintis. Laimutis Bilkis Otrzymano 05.11.2002 Instytut Języka Litewskiego P. Vileišio g. 5, 2055 Wilno, Litwa [email protected]