Zur Prosodie in der Typologie

ACTA LINGUISTICA LITHUANICA L (2004), 127–134 O prozodii w typologii BOHUMIL VYKYPEL Ustav pro jazyk česky AV CR W niniejszym artykule podjęto próbę włączenia prozodii do typologii Vladimira Skalički. Przykłady pochodzą z języka litewskiego, angielskiego i chińskiego. 1. W naszym typologicznym opisie języka litewskiego stwierdziliśmy, Markus Giger i ja, że w kwestii homonimii (polifunkcyjności) gramatycznych formantów (form fonologicznych) istnieje zasadnicza różnica w zależności od tego, czy prozodia zostaje uwzględniona w opisie, czy nie (por. Giger, Vykypél 2001: 50 i n., 52, 71). Można to tutaj pokrótce (ponownie) przedstawić na przykładzie deklinacji rzeczowników. Na poziomie segmentalnym stwierdza się w języku litewskim homonimię charakterystyczną dla typu fleksyjnego: 67 litewskim morfom (formom morfologicznym) odpowiada 47 form fonologicznych; homonimia wynosi zatem średnio 1: 1,43. Jeśli jednak uwzględni się również poziom suprasegmentalny, należy liczyć się z tym, że każda końcówka jest charakteryzowana nie tylko przez swoją formę fonologiczną (tj. przez swoją segmentację lub przez pewną kompozycję fonematyczną), lecz także przez właściwą jej cechę prozodyczną, tj. przez to, w jaką interakcję pod względem akcentu wchodzi z tematem. Jeśli zatem uwzględni się poziom suprasegmentalny i weźmie pod uwagę również właściwości prozodyczne każdej końcówki, w języku litewskim nie ma homonimii, ponieważ każda końcówka zachowuje się inaczej. Tak więc końcówce -os na poziomie suprasegmentalnym odpowiadają końcówki -os, i -05,; -0S, przyjmuje akcent oferowany przez temat, lecz sama nie jest aktywna, tj. nie przyciąga go do siebie, i wyraża dopełniacz liczby pojedynczej, podczas gdy -os, nie przyjmuje akcentu oferowanego przez temat, nie przyciąga go do siebie i wyraża mianownik liczby mnogiej. Sytuacja wygląda jeszcze inaczej, jeśli uwzględni się również właściwości prozodyczne poszczególnych tematów leksykalnych. Odpowiednie akcentowanie formy wyrazowej stanowi bowiem wypadkową właściwości prozodycznych tematu i końcówki: decydujące znaczenie ma to, do której klasy akcentowej należy leksem; różnicująca (tj. usuwająca homonimię segmentalną) potencja końcówki może wówczas zostać zneutralizowana przez właściwości tematu, a segmentalnie identyczne formy, takie jak rankos (dopełniacz liczby pojedynczej) i rankos (mianownik liczby mnogiej), pozostają homonimiczne (obie są akcentowane na temacie: rankos), podczas gdy równie segmentalnie identyczne formy, takie jak galvos (dopełniacz liczby pojedynczej) i galvos (mianownik liczby mnogiej), są rozróżniane przez akcent: galvös vs. gälvos. 128 | BOHUMIL VYKYPEL Stwierdziliśmy, że analiza ograniczona do poziomu segmentalnego jest w odniesieniu do języka litewskiego oczywiście niepełna i że na przykład języków litewskiego i łotewskiego nie można porównywać pod względem homonimii ich formantów na poziomie suprasegmentalnym, ponieważ dysponują one odmiennymi właściwościami prozodycznymi, które wywołują różne skutki morfologiczne. 2. Na podobny problem natknął się również Horst Geckeler (2001: 114) w swoim typologicznym opisie języka angielskiego: „Częsta konwersja między rzeczownikiem a czasownikiem w języku angielskim (np. (the) fish > to fish) jest silniej reprezentowana na płaszczyźnie graficznej niż na płaszczyźnie fonicznej, ponieważ na tej ostatniej wiele par wyrazów różni się przynajmniej suprasegmentalnie, tj. poprzez różne miejsce akcentu, np. (the) compound /to compound, (the) consort | to consort, (the) increase /to increase.“ Konwersja stanowi pewien leksykalny odpowiednik homonimii gramatycznych formantów: podobnie jak funkcję homonimicznych formantów gramatycznych można zidentyfikować jedynie poprzez ich połączenie z określoną klasą formantów leksykalnych, tak też funkcję homonimicznych formantów leksykalnych występujących w konwersji można zidentyfikować jedynie poprzez ich połączenie z określoną klasą formantów gramatycznych (lub przynajmniej z określoną klasą elementów treści, które nie są wyrażone explicite). I podobnie jak segmentalnie homonimiczne formanty gramatyczne można rozróżnić na podstawie ich właściwości prozodycznych, tak też występujące w konwersji segmentalnie homonimiczne formanty leksykalne można rozróżnić na podstawie ich właściwości prozodycznych; Pierwszy przypadek zachodzi w języku litewskim, drugi w języku angielskim!. 3. Vladimir Skali¢ka w swojej teorii nie zajmował się problemem tego rodzaju, tj. efektami prozodii w morfologii. Nie jest to również zaskakujące, jeśli weźmiemy pod uwagę, że typologia językowa Skalicki początkowo została zbudowana na „danych doświadczeniowych” z języków „prozodycznie tępych”, takich jak turecki, węgierski czy czeski. Próbę stworzenia typologii akcentu w ramach typologii praskiej podjął Tilman Berger (1990). Jego rozważania stanowią jednak fonologiczną implikację „morfologicznych” właściwości podstawowych poszczególnych typów językowych i dotyczą tym samym kwestii, jakie funkcje ma akcent w różnych typach językowych lub — ogólniej mówiąc — jak zbudowany jest system fonologiczny w poszczególnych typach językowych lub w językach z dominacją określonego typu? Nie zajmuje się jednak rolą prozodii w konstruowaniu signifiants i ich typologicznej ! Wiele przykładów gramatycznej funkcji prozodii można znaleźć już u Sapira (1921: 82-85). ? Jak wiadomo, sam Skalicka poświęcił się również fonologicznym implikacjom swojej teorii typologicznej (por. Skalicka 1967; 1979: 238-244, 307-311). O PROZODII W TYPOLOGII | 129 Ocena. Jifi V. Neustupny (1959) wniósł pewien wkład w to zagadnienie w swoich uwagach dotyczących akcentu w języku japońskim i rosyjskim (por. także niżej). 4. Powstaje zatem pytanie, jak należy ocenić morfologiczne oddziaływanie elementów prozodycznych, które usuwają lub zmniejszają homonimię i tym samym czynią z niej problematyczne kryterium typologiczne. Jedno z rozwiązań polega na całkowitym usunięciu homonimii z rozważań typologicznych jako zjawiska relewantnego typologicznie. Odpowiadałby temu również inny fakt, który zdaje się czynić homonimię problematyczną, mianowicie konieczność rozróżnienia między homonimią wewnątrzparadygmatyczną a homonimią zewnątrzparadygmatyczną (w tej kwestii por. Giger, Vykypėl 2001: 55n., 71). Lepsze rozwiązanie jest jednak inne (które również wydaje się bardziej naturalne): homonimia zostaje zachowana jako kryterium typologiczne, mianowicie w miejscu znajdującym się niżej w hierarchii implikacyjnej konstrukcji typów (tzn. wyprowadza się ją dopiero z podstawowych właściwości typów), a właściwości prozodyczne zostają bezpośrednio włączone do typów budowy gramatycznych formantów, tzn. od razu na poziomie podstawowych właściwości typów. Podstawowe właściwości typów, zgodnie ze sformułowaniem Petra Sgalla, polegają, jak wiadomo, na tym, w jaki sposób wyrażane są funkcje gramatyczne. Podczas gdy funkcje leksykalne wyrażane są we wszystkich typach językowych w taki sam sposób, funkcje gramatyczne wyrażane są różnie: w typie polisyntetycznym poprzez zwar durch eine Phonemkette, d.h. durch phonologische Formen oder Formanten, układ leksykalnych formantów; w typie izolującym tak samo jak funkcje leksykalne, tzn. poprzez formanty, przy czym są one samodzielne i występują jako słowa; w typie aglutynacyjnym tak samo jak leksykalne formanty, tzn. poprzez formanty, przy czym są one niesamodzielne i występują jako afiksy; w typie fleksyjnym poprzez modyfikację lub alternację leksykalnych formantów, przy czym zachodzi ona na końcu formantów; w typie introfleksyjnym poprzez modyfikację lub alternację leksykalnych formantów, przy czym zachodzi ona wewnątrz formantów (por. np. Sgall 1992: 204n.). Różnice te można również ujmować jako różnice w mierze lub stopniu dyskretnego charakteru (oddzielności) formantów gramatycznych i leksykalnych (Jaroslav Popela mówi o stopniu fuzji między znakami leksykalnymi i gramatycznymi; por. np. Popela 1991). W typie polisyntetycznym dyskretność zarówno formantów gramatycznych, jak i leksykalnych jest równa zeru (funkcje gramatyczne dotyczą kompleksów formantów, a nie poszczególnych komponentów formantów). W typie izolującym dyskretność jest absolutna. W typie aglutynacyjnym jest ona w swoim aspekcie komponentowym również absolutna, jednak w swoim aspekcie linearnym zostaje względnie ograniczona przez afiksalny charakter formantów gramatycznych. Typ fleksyjny charakteryzuje się zmniejszoną dyskretnością formantów gramatycznych; można to połączyć z pojęciem wahania w funkcji poszczególnych fonemów Skalički (1938-39), które tworzą dany formant jako jego komponenty: W typie fleksyjnym 130 | BOHUMIL VYKYPEL niektóre części zarówno formantów gramatycznych, jak i leksykalnych wyrażają wyłącznie funkcje gramatyczne wzgl. leksykalne (tzn. są dyskretne lub oddzielne), podczas gdy inne części jednocześnie wyrażają funkcję gramatyczną i leksykalną. Na pierwszy rzut oka typ introfleksyjny można by zdefiniować w ten sposób, że niektóre części formantów leksykalnych wyrażają wyłącznie funkcję leksykalną, podczas gdy wszystkie komponenty formantów gramatycznych oprócz funkcji gramatycznej pełnią również funkcję leksykalną, tzn. że dyskretność formantów gramatycznych jest równa zeru. Takie sformułowanie można by uzasadnić takimi przypadkami jak niemieckie Vater —Väter, Bruder —Brüder, Mutter -Mütter lub angielskie foot —feet, man —men. Można jednak wśród form wyrażania określanych jako introfleksyjne znaleźć również takie, których części (komponenty) wolno uznać za dyskretne, tzn. takie, które wyrażają wyłącznie znaczenie gramatyczne: por. starobabilońskie aprus ‘rozdzieliłem’, tzn. a-‘1. osoba liczby pojedynczej’, -u- ‘preteryt’, p-r-s ‘rozdzielać’, lub niemieckie du beginnst —du begannst, tzn. du & -st “2. osoba liczby pojedynczej’, -i-‘teraźniejszość’, -a-‘preteryt’, beg-nn-‘zaczynać’. Zarazem można znaleźć formy wyrażania, w których występuje częściowa fuzja, jak w typie fleksyjnym (innymi słowy, w których granica między formantem leksykalnym a gramatycznym jest trudna do wyznaczenia): por. starobabilońskie aparras ‘rozdzielam’, gdzie a-‘1. osoba liczby pojedynczej’ oznacza, a preteryt wyrażają dwie samogłoski a oraz reduplikacja drugiej spółgłoski rdzenia. Różnicę typu introfleksyjnego w stosunku do typu izolacyjnego i aglutynacyjnego oraz typu fleksyjnego, z którymi łączy go alternatywna dyskretność i częściowa fuzja, należy zatem sformułować raczej w ten sposób, że wyrażenie znaczenia gramatycznego może być wprawdzie dyskretne lub częściowo stopione z wyrażeniem znaczenia leksykalnego, jednak zawsze dokonuje się w granicach wyznaczonych przez wyrażenie znaczenia leksykalnego (można to ewentualnie uznać również za wspólny mianownik lub ogniwo łączące z typem polisyntetycznym w „spirali typologicznej”). Schematycznie przenikanie się, fuzję gramatycznych i leksykalnych formantów można przedstawić mniej więcej następująco (x, y = poszczególne komponenty fonologiczne; 1 = funkcja leksykalna, g = funkcja gramatyczna): typ polisyntetyczny typ: (ye (xy) typ izolujący typ: xy' x®y® (lub (xy) (xy)?) aglutynacyjny Typ: x'yIxeye (lub (xy)'(xy)?) fleksyjny Typ: x'ylexleye der introflexive Typ: x'ygylgy! 3 3 Na marginesie należy zauważyć, że w roli poszczególnych komponentów fonologicznych przy budowie formantów znajduje się wyjaśnienie korespondencji, którą można ustalić między dominacją danego typu w języku a systemem graficznym danego języka (por. Neustupny 1997: 36 i n. ). O PROZODII W TYPOLOGII | 131 Podobne są stosunki, jeśli chodzi o słowotwórstwo. Funkcji gramatycznej odpowiada relacja między wyrazem podstawowym a wyrazem pochodnym, a obserwuje się stopień zespolenia między wyrażeniem tej relacji a wyrażeniem wyrazu podstawowego: typ polisyntetyczny preferuje kompozycję, izolujący — tworzenie całkowicie nowych wyrazów lub zapożyczanie, aglutynacyjny — słowotwórstwo za pomocą afiksów, fleksyjny — konwersję, a izolujący — infiksy lub konwersję. W przytoczony schemat można następnie łatwo włączyć także właściwości prozodyczne, traktując je po prostu jako jeden z fonologicznych komponentów danych formantów i obserwując, czy wyrażają one tylko funkcje leksymatyczne, tylko funkcję gramatyczną, czy też obie jednocześnie. Podobnie postępuje Neustupny (1959): jego zdaniem akcent stanowi komponent formantów, tak samo jak fonemy; typ aglutynacyjny różni się od fleksyjnego tym, że w typie aglutynacyjnym akcent należy do morfemu, podczas gdy w typie fleksyjnym należy do wyrazu. Oznacza to zatem, że w typie aglutynacyjnym akcent stanowi część albo formantu gramatycznego, albo leksykalnego, podczas gdy w typie fleksyjnym współtworzy oba formanty. 4.1. Angielskie słowotwórstwo za pomocą przesunięcia akcentu należy oceniać jako cechę introfleksyjną, ponieważ przesunięcie akcentu zachodzi w ramach wyznaczonych przez formant leksykalny (z tego, co powiedziano powyżej w $4, wynika również, że czyste wyrażenie za pomocą prosodemów jest ex definitione introfleksyjne). Ta cecha introfleksyjna jest jednak łączona z cechami innych typów (na przykład izolacyjnego w the compound lub I compound, aglutynacyjnego w compounds lub compounded); jest jasne, że chodzi tu o połączenie formantów różnego typu pod względem typologicznym, a nie o formanty, które zostałyby częściowo sfuzjowane. 4.1.1. Interesujące połączenie introfleksji z polisyntezą Słowotwórstwo przez kompozycję występuje w języku chińskim: por. np. xiäojie ‘panienka’, tj. xiūo ‘mała, młoda’ + jiė ‘starsza siostra’, przy czym drugi komponent staje się atoniczny. Na pierwszy rzut oka podobne połączenie można znaleźć w przypadku „czasowników” pełniących funkcję przyimków: Niektóre formanty werbalne występują w funkcji przyimków, co należy uznać za cechę typu polisyntetycznego, w którym zgodnie ze Skalicką leksemy mogą pełnić także funkcje gramatyczne, a tej niewerbalnej funkcji może towarzyszyć utrata charakterystyki tonalnej formantu: por. gängbi zai zhuözishang ‘Długopis leży na stole’ vs. wo zai beijing zhu ‘Mieszkam w Pekinie’, tj. zai ‘znajdować się (gdzieś)’ vs. zai ‘w’. Wyrażanie funkcji gramatycznych przez leksemy różni się jednak zasadniczo z punktu widzenia segmentalnego od wyrażania funkcji gramatycznych przez uporządkowanie leksemów (tj. od podstawowej właściwości typu polisyntetycznego): podczas gdy w tym drugim przypadku dane funkcje gramatyczne i leksykalne są w swoim wyrażeniu całkowicie sfuzjowane, w pierwszym przypadku funkcja leksykalna danego formantu zostaje de facto zredukowana do zera, ponieważ nie funkcja leksykalna, która za pomocą tego formantu jest wyrażana w innej pozycji, lecz w danej pozycji funkcja innego formantu. 132 | BOHUMIL VYKYPEL gramatyczna i określona przez nią funkcja leksykalna są zatem w swoim wyrażeniu dyskretne. внутрtruncated?] GO FIX IN FINAL? Funkcja gramatyczna i określona przez nią funkcja leksykalna są zatem w swoim wyrażeniu dyskretne. Identyfikacja formantu w funkcji gramatycznej z formantem w funkcji leksykalnej zachodzi wyłącznie na podstawie tożsamości ich komponentów fonologicznych. Daniel Weiss (ustnie) zaproponował nawet, aby ausgedrückte grammatische Funktion determiniert wird, sondern eine lexikalische rozróżnić tutaj dwa typy języków: amorficzny, w którym wyrażanie funkcji gramatycznych dokonuje się poprzez uporządkowanie leksemów, oraz polisyntetyczny, w którym wyrażanie funkcji gramatycznych dokonuje się poprzez występowanie leksemów w funkcjach gramatycznych. Rozróżnienie to byłoby właśnie uzasadnione tym, co powiedziano wyżej, sądzę jednak, że nie jest ono bezwzględnie konieczne. Najpierw można znaleźć dobry wspólny mianownik tych dwóch sposobów wyrażania, mianowicie rolę kontekstu (zdaniowego), ponieważ funkcja gramatyczna formantu leksykalnego jest rozpoznawalna lub dana tylko poprzez jego pozycję, podobnie jak w przypadku wyrażania funkcji gramatycznych przez uporządkowanie leksemów funkcja gramatyczna, która determinuje funkcję leksykalną, jest rozpoznawalna tylko poprzez pozycję odpowiedniego formantu leksykalnego; rolę kontekstu można również sformułować za pomocą maksymy Skalicki, zgodnie z którą typ polisyntetyczny buduje swoją gramatykę na semantyce. Ponadto wspomnianą wyżej identyfikację formantu w funkcji gramatycznej z formantem w funkcji leksykalnej na podstawie tożsamości ich komponentów fonologicznych można również interpretować w ten sposób, że funkcja leksykalna w danej pozycji staje się potencjalna (nie jest aktualna), lecz mimo to jest zawarta w danym formancie; tym samym również w tym przypadku istniałaby absolutna fuzja funkcji gramatycznej i leksykalnej w ich wyrażaniu, nawet jeśli funkcja gramatyczna nie ulega fuzji z funkcją leksykalną aktualnie przez nią determinowaną. Wreszcie należy przytoczyć argument ogólny, brzytwę Ockhama: entia non sunt multiplicanda sine necessitate. Nie należy również mnożyć typów językowych, jeśli nie jest to konieczne, tzn. jeśli istnieje powód, aby połączyć dwa przytoczone sposoby wyrażania. Jeśli jednak komponenty fonologiczne nie są całkowicie identyczne — choćby tylko na poziomie suprasegmentalnym, jak w przytoczonym przykładzie chińskim z zai i zai —, to formanty te należy rzeczywiście oceniać jako izolujące lub aglutynacyjne. 4.2. Przytoczone wyżej ($1) litewskie końcówki i tematy leksykalne wraz z ich właściwościami prozodycznymi stanowią cechę typu fleksyjnego: jedna część formantu odnosi się tylko do funkcji gramatycznej wzgl. do funkcji leksykalnej (a mianowicie do fonematycznego składu formantów), inna część odnosi się do obu (a mianowicie do prozodycznej O PROZODII W TYPOLOGII | 133 charakterystyki słowa, która stanowi rezultat wzajemnego oddziaływania między potencją prozodyczną tematu słowa a potencją prozodyczną końcówki). 5. Na zakończenie należy jednak poczynić jeszcze ogólną uwagę. Jest oczywiste, że typologię Skaliczki można rzeczywiście określić mianem „typologii słowa”, przy czym „słowo” należy rozumieć w szerszym sensie jako minimalne połączenie elementów leksykalnych i gramatycznych (mniej więcej jako „syntagmę” wczesnego Hjelmsleva, a nie jako znak pewnego rodzaju określonego na podstawie signifiant- ): rdzeń tej typologii jest rzeczywiście „morfologiczny”, jeśli morfologię należy rozumieć jako badanie minimalnych połączeń elementów leksykalnych i gramatycznych. Chodzi przy tym jednak właśnie o to, jak wyglądają „wyniki” tego połączenia, a nie o to, co zostaje połączone. Flexyjny (intro)gramatyczny lub flexyjny (intro)leksykalny znak (formant) można by opisać (zdefiniować) również jako kompleks określonych fonemów i kompleks określonych reguł zmiany każdorazowo drugiej części minimalnego połączenia: Tak więc liczba mnoga w niemieckim Brüder miałaby formant utworzony przez zero i zdolność do zmieniania w określony sposób formantu leksykalnego. Litewski formans -os byłby utworzony przez fonemy o i s oraz przez swoją zdolność do wpływania na charakterystykę prozodyczną formantów leksykalnych, i odwrotnie, litewski formant galv byłby utworzony przez fonemy g, a, /i v oraz przez zdolność do wpływania na charakterystykę prozodyczną na przykład formantu gramatycznego -os. Gdyby rzeczy ujmowano w ten sposób, wszystko byłoby jednak dyskretne (w innym znaczeniu tego słowa, a tym samym także fikcyjne), a Skalicka byłby „Chomsky’owskim generatywistą avant la lettre”. BIBLIOGRAFIA BERGER, T. 1990: O typologicznym zaklasyfikowaniu akcentu rosyjskiego. Die Welt der Slaven 35, 370–380. GECKELER, H. 2001: Angielski i francuski: porównanie typologiczne według kryteriów V. Skalički. W: Lingua et Linguae. Księga pamiątkowa ku czci Clemensa-Petera Herbermanna z okazji 60. urodzin. Red. U. H. Waßner, Aachen: Shaker, 111–124. (Bochumer Beiträge zur Semiotik, Neue Folge, 6.) GIGER, M., VYKYPEL, B. 2001: Typologia języka litewskiego i łotewskiego (z ogólnym zarysem perspektyw typologii praskiej). Sbornik praci filozoficke fakulty brnénské univerzity A 49, NEUSTUPNY, J. V. 1959: Akcent w języku japońskim i rosyjskim (studium typologiczne). Archiv orientälni 27, 122– 45-86. 142. NEUSTUPNY, J. V. 1997: Typologia w Pradze: dziedzictwo Vladimira Skalicki. W: B. Palek (red.): Typology: Prototypes, Item Orderings and Universals (Proceedings of LP'96). Praga: Karolinum, 29–40. (Acta Universitatis Carolinae. Philologica 1996, 3-4.) 4 Jednak również przytoczona wyżej (§4) segmentacja stanowi segmentację aktualnej i pojedynczej formy wyrazowej, a nie segmentację związku między kategorią znaków leksykalnych a kategorią znaków gramatycznych, ponieważ z punktu widzenia takiego potencjalnego i kategorialnego związku każdy komponent formantów gramatycznych w typie fleksyjnym posiada również funkcję leksykalną i odwrotnie, gdyż leksemy i gramatemy tworzą tu nierozerwalną (syntetyczną) jedność — słowo — (grupa znaków leksykalnych ma tylko określone znaki gramatyczne i odwrotnie, wskutek czego znaki gramatyczne wyrażają również funkcję leksykalną i odwrotnie); tym samym typ fleksyjny byłby nieodróżnialny od polisyntetycznego. 134 | BOHUMIL VYKYPEL POPELA, J. 1991: Prospects of V. Skali¢ka- ’s Linguistic Typology. W: B. Palek & P. Janota (red.): Proceedings of LP'90. Praga: Karolinum, 237-243. (Acta Universitatis Carolinae. Philologica 1992, 3-4.) SAPIR, E. 1921: Language. New York: Harcourt, Brace and Company. SGALL, P. 1992: Walencja i typologia. Zeitschrift fiir Phonetik, Sprachwissenschaft und Kommunikationsforschung 45, 200-206. SKALICKA, V. 1938-39: O pojęciu morfemu. Sbornik Matice slovenskej 16-17, 4-12. SKALICKA, V. 1967: Typologia fonologiczna. In: Phonetica Pragensia. Red. M. Romportl & V. Skalička. Praga: Universita Karlova, 73-78. (Acta Universitatis Carolinae 1967. Philologica, 6.) SKALICKA, V. 1979: Studia typologiczne. Pod redakcją P. Hartmanna. Brunszwik — Wiesbaden, Vieweg. (Pisma z zakresu lingwistyki, 11.) Bohumil Vykypěl Otrzymano 2004 04 06 Ustav pro jazyk česky AV CR wydział etymologiczny Veveri 97 CZ-60200 Brno ([email protected])