Относительная хронология основных фонетических изменений в истории верхнелатышского диалекта
Full text
ACTA LINGUISTICA LITHUANICA LIIT (2005), 39-89 CRONOLOGÍA DE LOS PRINCIPALES CAMBIOS FONÉTICOS B DEL LETÓN SUPERIOR DEL DIALECTO Yurij A. Seržant Lietuviy kalbos institutas El presente artículo trata de los cambios fonéticos que ocurrieron in Alto en letón después de la división of del protoletón en dialectos. El objetivo básico era to estableca er una cronología relativa para todos of ellos; se presenta en forma in tabular al final del at artículo. of A corolario to de nuestras is conclusiones es que la opinión defendida by por Lelis y Breidaks, según el to cual Alto el letón constituye an una rama independiente of Este del báltico junto con el lituano y el letón, debe rechazarse: be todos los cambios fonéticos característicos of Alto El letón se explica mejor partiendo del protolatón. Se aclaran of los detalles de varios cambios fonéticoe. s, p. ej., se demuestra que Alto el letón ha pasado por cuatro procesos independientes de metafonía, of que el of 1.º y el 3.º hasta ahora han sido tratados como uno as solo en la in literatura. Finalmente, la suposición de Breidak of a el sustrato selónico in los dialectos of lituanos Kupiskénai y Anyksténai is reformularon in algunos aspectos. 0. TIPEQUCIIOBUHE' 0.1 Que JaHHOH paSorEi — «IIpuBAsaTb» PoHeTHYeCKHeE MepeXxoOjbl pyr K APYTY, B WjleaJIbHOM Cily4¥ae ycTaHaBMBas u terminus ante quem terminus post u quem, TAKUM OOpa3oM TOYHO PUKCHpyA MOcMeAOBATEIBHOCTh POHETHYECKUX H3MeHeHHit B MCTOpHM BepXHesaTBILICKOrO AMasieKTa. K coxKaseHMi0, JIA HEKOTOpBIX TIpolecCOB TaKOli NOHOM TOUHOCTH AOGUTECA He yasIOCb, OAHAKO, JIA BCeX Npoeccos yanocb onpesesTb XOTA Obl OAHY Takyto rpanuny. Toba TaKoli orHOCHTesIbHO-XPOHOJIOFM4eCKOH YeENOUKH BPA JIM MOXeT ObITb MpeyBemu4eHa. Ames Taky1o WenouKy MbI MOxeM: 1) Bo-nepBbIx, ToKa3aTb, Kakne (pOHETHYECKHE NpoOlecchI ABHO NOsqHHe, a KaKHe BOCXOJAT K CaMOMY ApeBHeMy 9Tally pasBHTHA, a KaKHe, BO3MOXHO, ABJAIOTCA B nepsyio ovepests xoTeOCb ObI BLICKAZaTH OFPOMHY10 GyslaroapHOCTb COTpyAHUKAM OTyeNAa AManextostorun Macrutyra JlarauicKoro Asuka Ate Craheukoii (Anna Stafecka) 1 SamyHay Tpymne (Edmundas Trumpa), Koropbie yxke B KoTopsIii pa3 Ove NoMormm, MpeyocTaBiIB JocTyT Ko BCeMY MasleKTOOTM4eCKOMY MaTepHasly, a TAKE HeHFIbIMM CoBeTaMH TIO ComepxAHIHO H B noucke smTeparypsl. A TakKe ONeHb Gxaronapent Puy Jlepkceny (Rick Derksen) 3a corsiacie npocmorper paGory, ero 3a KPHTHKY H OGcyxaeHMe AaHHOIi paGorsi, a TaKKe NeTep6yprcKHM koyuieram Anne Jlayraner 1 Anexceio AHapoHosy.
40 | Mnpa A. CEPxKAHT apxav3MaMn, yHacsleqOBaHHBIMM M3 Mpaa3bika MH COXpaHMBUIMMHCA HMe€HHO B wiccuieslyeMoM MasieKTe; 2) BO-BTOpbIX, TakKaA eNOuKa HMeeT SOMBIIYI0 LOKa3zaTesIbHY10 CHJIy TIpH TOvIcKe ASBIKOB, OKA3aBIIMX BIIMAHMe Ha UCCeYeMBI AMaJIeKT, T. K., CCIM HaM yJacTca YCTaHOBMTb B KOHTAaKTMPYIOUeM ASBIKe aHaIOrHM4YHbIe PpYTIIbI 3BEHbEB [AHHOMI YeTIOUKH, Mbl MOXKEM CMEJIO TOBOPHT O TECHOM KOHTAKTHOM BJIMAHHH JJaHHbIX JBYX ABbIKOB [pyr Ha J[pyra, MCKIOYaA BOSMOXHOCTD COBNAeHHA, YTO AaeT HEMaJIBIE BO3MOXHOCTH JIA AastbHeHMHx BBIBOJJOB; 3) B-TpeTbHX, ycTaHOBJeHHe OTHOCHTEIBHO-XPOHOJIOPMYeCKOM LeMOYKH MO3BOAde NpoBepHTb elle pas MpeAOXeHHEIe BAPHAHTHI PasBHTHA OTACMbHBIX TpoecCOB, a TakKe B H€KOTOPBIX CJIYYAAX MCKINOYMTb BApHaHTbI, He YKTaAbIBAIONIMeCA B KaKY10-IH60 OTHOCHTeJIbHO-XPOHOJIOrHYeCKy10 Lenouky. 0.2. OCHOBHBIMH paSoTaMH Mo HCTOPHH BepxXHesaTBILICKOTO AMaseKTa ABIIAIOTCA pa6orst Antona Bpeliqaka (HanGosee nosHad ero HeonyOMKOBaHHad Aucceptauna —Breidak 1989) a Taxxe Gombuloi MaTepHan, CofepxalliHiica B TpaMMaTHKe NaTbIMCKOrO AsbIKa AHMca JuAseNHHa (Endzelins 1951). Aunque ambas obras, a pesar de su enorme valor, presentan ciertas deficiencias y carencias. En particular, la obra de Brejchak es especialmente valiosa en el sentido de que para ella el dialecto verjnelatvio (según su terminología, la lengua tribal latina) se desarrolló directamente a partir de la lengua protoeslava oriental (Brejchak 1989: 6). Muchos datos del dialecto verjnelatvio se interpretan «forzadamente» como arcaísmos, por lo que la cronología relativa resultante es a menudo incorrecta. Como muestran los resultados de nuestro trabajo, esta suposición permanece, cuando menos, sin demostrar. No obstante, las obras de Brejchak presentan para el historiador un valor colosal, puesto que contienen una cantidad enorme de información. Material dialectológico, seleccionado de descripciones de hablas de diferente calidad y comprobado. Las conclusiones obtenidas por los autores fueron tomadas y utilizadas en este trabajo. La complejidad de la exposición diacrónica consiste en que al dialecto del noroeste no se le dedicó un capítulo independiente, y el material noroccidental fue distribuido (según el concepto del libro) junto con otros dialectos. En relación con esto, muchas cuestiones quedan para los investigadores sin elaborar, y por ello, poco claras. Ninguno de los trabajos mencionados analiza la diferencia entre las conjugaciones de la 1.ª (antigua, noroccidental) y la 3.ª (señónica), no obstante, estas diferencias son muy sustanciales, ya que las reglas de funcionamiento de dichas conjugaciones son completamente distintas. Estos datos de las conjugaciones se mezclan constantemente entre sí. Su diferenciación fue esbozada por primera vez por Merenato y en Rudzite (1964), Kuskis (1967: 15-16) en Ap. B qucceprayun Lelis (1961), nocBamjeHHol BepxHesaTbILICKOMy QMasleKTy, OTcTampaeTcA MHeHne, YTO JaHHbIit [HarekT cieyeT IPH3HaTb OTACIbHBIM ASBIKOM —yTBepxJeHNe, C CHHXPOHHOli TOUKH 3peHHA, Ha Halll B3rsLAY, BHOsHe JoMycTHMoe, n1po6.1eMa OHaKO B TOM, ¥TO B JaHHOli paGoTe OHO 6bicTpo MpoeuMpyerca H Ha
@MOHETHYECKHE H3MEHEHHA B BEPXHESIAT. QMANEKTE | 41 AMaxpoHMueckoe paccmoTpeHne Bonpoca, KoTopbIii Jasee ye paccMaTpuBaeTca He o6beKTHBHO. BaxkHO, OHaKO, OTMETHTS, YTO MHOTHe apryMeHTHI, HCMOJIb30BaHHbIe Bpelijjakom B ero paboTax, MOABJIAIOTCA yxKe 3}eCb, HallpiMep, TakKMe TOMOHMMBI u3 Xpounku Tenpuxa JlatButickoro, Kak Tholowa, Kukenoys (Lelis 1961: 142, cp. Bpetigax 1989: 144), a rakxe durex. juutas ,,vepr“ 1 mut. juodas (Lelis 1961: 144, cp. Bpetigak 1989: 149) ana yaruposKu mepexoyos *O > uo > U, *a > 0, *A > 6. EctTecTBeHHO, 4TO Argumentos expuestos He tienen solo garantizar Estos trabajos están a destinados para mostrar CORRECCIONES DE MUCHOS MOMENTOS DE LA HISTORIA (FONÉTICA) DEL LETÓN SUPERIOR. 1. CRONOLOGÍA RELATIVA DE LAS VOCALES: observaciones introductorias 1.0.1. Las presuposiciones Usando ESO El hecho de que Los nativos B En la lengua werjneatbiiickom En el idioma, cambiando, He coincidiendo Mp con el hecho de que los resultados De las transiciones B HEKOTOPBIX CIyYaAX TIO CBOHM (poHeTH4ecKHM XapakTepHcTHKaM CoBMaaloT C MCXOAHBIMM (OHETHYeCKHMH Xapakrepricrukamn Otros :boHeM B otros tránsitos, nosotros podemos hacer la conclusión de que estos POHETHYeCKHe M3MeHEHMA NPOMCXOAHJIM He OAHOBPeMeHHO. PasBriBas 9TO TIpeoNOxKeHHe, B KOHEYHOM HTore MbI IpHXOAUM K OMpeseeHHO! BpeMeHHO!t NOCMeAOBATEIbHOCTH MepexOAOB, KOTOPad MOxeT ObITh COCTaBIeHa MO/IbKO B AaHHOM Topayke, T. K. HHaye ObUIH Obl HeU3O6exKHEI COBNaeHHA. YuHTHIBAA NOCTeMeHHOCTH (POHETHYECKHX MepeXOOB, TAKOI BpeMeHHOIt MOCIeOBATEMbHOCTHIO / OTHOCHTEJIbHO-XPOHOJOFHYECKO!I LeMO4KOL MBI MO%KEM TOJIbKO oGosHayaTb Havasa TepexosoB, a He BCIO HX MOHOTY. Sí, por ejemplo, se puede, que AudTourusayna i uw Havasach paHbule, YeM Reducción *E u *Oh, sin embargo No— Se demuestra fue una Gb afirmación, que Proceso Identificación Inmediatamente FinalMIMIC YO Havasia Proceso de secado, ya que AVIA TAMBIÉN, YTOOBI 9.º POHEMBI He COBMaJIM, MHHUMaJIbHO HEOOXOAMMBIM ABJIACTCA HMeCHHO MpeqmomoxKeHne, uTO NepBbIii Mpowecc Hayasicd paHbe Broporo. MMeHHo Tak csegyeT TOHUMAaTb ycTaHOBJIeCHHYW HaMM B pe3yJIbTaTe CRONOLÓGICAMENTE SEPARADO MocseyOACTIVIDAD B§ 3.1. B De esos casos, re B material no se indican Ha contrario, todos los fenómenos Los procesos B fonéticos dentro de los marcos indicados se consideran HaMH (a Tomar 1 GosbLelt uacTbIO APyrHXx HccseqoBaTeJlell) Como HeOCTHbIe H HeMpepwIBHEIe Mporeccl. 1.0.2. Kparxue /Jlonrue rnacusie qaHHoit B paGoTe Jui HeKOTOpbIX MpamaTHIUCKHX (OHEM, OTIIMYAIOMIUXCA TOJIbKO JIMIMb lO NpH3Haky Cantidad (Por ejemplo, *a u *a), se representa razonablemente consideración conjunta HX cambios, a tales multiplicativo igual relativamente-cronológica JaTHpoBKa. HeoOxo{MMbIMH ALA 9TOrO yC1OBHsIMH MBI CUHTaeM creqyroutne:
42 | Mapa A. CepxKAHT —entre todos los dialectos del material aquí presentado no hay indicaciones de que las condiciones para la realización del cambio fonético en cuestión difieran para las correlaciones breve y larga; —JaHHbIii Nepexoy HMeeT OAMHaKoBbIi POHETHYeCKUi XapakTep VIA KpaTKoro M Aouroro Koppe1AToB (HanpMep, Ja6nasnzayiA); —las regiones geográficas de propagación de dicho cambio para la correlación breve y la larga coinciden. AHasIOr4HO HaMH He paccmMaTpHBaloTcsA OTAe/IbHO POHETHYeCKHe NepexO/[bI OT pejesleHHoH (boHeMBbI IIpH, HaripHMep, BOCXOJALIeli H, OTeJIbHO, pH HUCXOANIeH MHTOHALMAX, CIM BCe 3 yKa3aHHBbIe BBIMIe YCIOBMA BEINOAHAIOTCA. 1.0.3. Los investigadores de la entonación de la [prosodia del] esloveno [en la variedad del litoral esloveno] deben abordar la cuestión de si se trata de una entonación ascendente, que se remonta al acento tonal en el protoeslavo, en el lugar donde hoy aparece en la mayor parte de los dialectos eslovenos una entonación ascendente, mientras que en los demás dialectos la entonación del dialecto esloveno septentrional es descendente. No quisiera discutir aquí una forma tonal concreta; sin embargo, está claro que en todos los cambios examinados aquí se trata de la misma entonación en todo el territorio del dialecto esloveno septentrional. Su distribución en la mayor parte (Hermagor) de los dialectos eslovenos y su aparición descendente en los demás dialectos se produjeron, con toda probabilidad, relativamente tarde y, sobre todo, después de los cambios examinados aquí, en las condiciones fonéticas de los cuales ambas entonaciones. Esto se evidencia indirectamente por el siguiente hecho: en aquellos cambios en los que se examina la entonación de la vocal tónica o del diptongo, el material muestra que las vocales o diptongos con la entonación ascendente actual, por sí solos, son absolutamente iguales a las vocales o diptongos con la entonación descendente actual. Y puesto que ambas entonaciones fonológicamente se comportan en Eslovenia completamente de la misma manera, se puede suponer que fonéticamente eran iguales o idénticas, o muy semejantes, por sus cualidades prosódicas. A favor de una única entonación en toda la zona eslovena habla también la desfonologización de la entonación, que funciona de la misma manera tanto para la entonación ascendente como para la descendente (Serzants 2003: 95-96), así como la especificidad de la pérdida de la vocal antes del tautosilábico -r-. 2 Conclusión H Jase cneaya TpanuIUM, yeraHosnBulelica B GanTHCTHKe A Hcnomb3yi0 TepMuH UHMOHAYUA BMeCTO TepMiHa MOH ° TMpoquierte nepey taprocimabuieckuM -r-He MpoMcXosHWIO NpH MpepsrBHtcTOii 1 BocKoAAIe!t muToHayHH, cp. Endzelins (1951: 150-151).
@MOHETMYECKME H3MEHEHMA B BEPXHEJAT. QMANEKTE | 43 2. CRONOLOGÍA RELATIVA DE LAS VOCALES: TRANSICIONES CONSIDERADAS POR SEPARADO 2.1. ei > ei > ai En la mayor parte de los dialectos tenemos solamente ei > ei. El cambio ei > ei > ai en algunas zonas aisladas de la región de Augšdaugava: Aiviekste,,- ,, Kalupe,,, 4 Liksna,,,, parte oriental de Kraslava,,, (Rike 1939: 150). Teniendo en cuenta que ni uno de los procesos mencionados ha sido afectado, sino únicamente su posición en el sistema (y también en él), suponemos que este proceso comenzó antes de la transición a > ei, por ejemplo, Kalupe,,. (Rekéna 1962: 20, 28): mata (< meita), baikt (< beigt) Ho véirs (< virs), u, BepoaTHO, paHee Obl pacnpocrpaHeH Ha Gonbuleli TeppuTopun. 2.2. [Ipoaienue Kparknx i nepey j uu nepey v 2.2.0. STOT He3HaYMTeIbHbI (OHETHYeCKHM Mpowecc BaxKeH AIA yYTOUHEHMA OTHOCHTENBHOM XPOHOAOPHM, NOCKOJIbKY OH OFHOSHAYHO NpeguecTByeT AUdTOHTH3ayMH Jourux iu UW, cp. JastbHelilee pasBuTHe > tv (> AaHHbIX > CoueTaHHit > *uv > ouv > ov/ yuv yv); *ij > ij (> eij ej). > Kak ormeyaer Suy3emun (Endzelins 1951: 146-147),ij, dv pcrpeyaetca enje B cTrapomaTBILICKHXx TexcTax. *® La JaHHas (bopMa -ij-WIM > -ija Takxke -tiu-WIM > -uu-BCTpewaeTCA B HerlyOOKMX CeJIOHCKHX roBopax, HanpMep B Grostona,,,, Meirani,,, (KuSkis 1958: 143, 146, 148-150)°. El desarrollo ocurre únicamente bajo el acento. SuA3eNHH (Endzelin 1910: 40) también proporciona ejemplos, como veiju,,winde“ BW. 6210, beiji,,warst“, reija,,Riege“ de Pikstere, en los cuales aún se conservó el grado intermedio. 2.2.1. Según la suposición de JuA3emnHa (Endzelin 1910: 40-41), formas como tyus, dryva surgieron asimismo de *druva > driiva > *dryuva > dryva. A esto también dan testimonio formas de textos letones antiguos, así como de la colección de Jain (BW), como tilu, tiwu,nahe, driiva, piivis,,verfault, gut: giva: gywa : gyuwa (Endzelin 1910: 14). 2.2.2. Después de las transiciones *uv > *iiv y *i > *iv, los diptongos en el livonio superior se desarrollaron y se mantuvieron juntos, con la diferencia de que en el antiguo “uv” al final del desarrollo entre las vocales su segundo componente (glide) *u se conserva, mientras que *il, por estar ante una consonante, lo pierde. El hecho de que *i y *uV coexistan Mi MOTOM pacnpeyesMsIMCcb Nepey riacHbIM / COr1aCHbIM 3aHOBO, NOATBepxKAaeTca 4 Tlepesog Bu6ann I'ynoxa, Esanrenue 1753 r., Karexusuc 1586 r 5 TeoperH¥eckH MoxHO MpegnoAOXMUTb H HaOOPOT, a HMeHHO, ITO -uv-, -1j-ABNIMIOTCA Pesy.tbTaToM coKpamentia *-liv-, *-ijB OCTAIBHBIX AMasTeKTax. B Mo/b3y TakOTO MpesTOIOxeHHIA MOKET cplgeTembcTBoBaTs 3aMMCTBOBAHHe H3 HeMeNKOTO, KOTOPOe MOKasbIBaeT, ITO -ij- > -ij-: klijas < CHH klige (Endzelins 1951. 52). Ogtiako 14 OGocHoBariia Takoro npesMonoxertiA HeOGXOAUMO Goniee o6crostesbHoe Investigación Intentamos. ® Véase también la referencia 1 -ei-, -e1j-
44 | Mnea A. CEpxKAHT Así, formas como kiula, tiuli Lubana,, (Zirnitis Bropoe kK *tuyji’. En combinación con un prefijo. *-ij-, *-uvpresuponen simultáneamente un desarrollo, puesto que los procesos son análogos y corresponden entre sí en la distribución geográfica de los resultados de la transición *-uv-> -ov-, -yv-/ -iv-, con la única diferencia de que el desarrollo de *t (véanse abajo §§ 1.3) después de la diptongación * > *ouu se hizo más antiguo, mientras que el desarrollo de *i en *-ij- > *-ij se estabilizó en *-eii- > -ei-. La evolución de BBIBOY es muy interesante, puesto que las combinaciones históricas “uv, *ij 4 *ii, “I se remontan a uno y el mismo prototipo, es decir, *ii (más exactamente *uH), *i (*iH) con una consonante palatal o sibilante. Sin embargo, los detalles de la reconstrucción deben examinarse en un trabajo aparte y en el contexto de la obra de Smoczynski (Smoczynski 2000), tanto más cuanto que aquí surgen algunas contradicciones. 2.3. 1937: 122), yanrpiBan, ¥To nlepBoe Bocxogut K kija, a i > tu > ouu > yu, iu, au, eu; i > ii > eii > ei 2.3.0. Es lógico considerar las transiciones i > ou y ui > ei como transiciones fonéticas simultáneas. A favor de esto testimonia también la distribución territorial coincidente de estos diptongos (Breidak 1989: 176). 2.3.1. La siguiente diptongacisorMuubie (T. e. IpesOMsIeHHe) MH MOITOMY, KaK M OTHOCHTEJIbHO-XPOHOMOrHYeCcKH ón es de especial importancia. *t u *i y también *U, *i de las combinaciones cj uv (§ 2.2) deben, por consiguiente, reconstruirse precisamente con las etapas de transición d > du’ > ouu > yu, iu, au, eu, análogamente a Hi > ii > eii > ei, ya que todas estas etapas están atestiguadas en los dialectos (cf. ЛА: 48) y, geográficamente, de este a oeste reflejan la cronología presentada; asimismo, partiendo de que, para algunos dialectos meridionales del letón, hoy tenemos au, eu, yu, iu, existen testimonios de que anteriormente aquí se pronunciaba ou (Breidak 1989: 178-179). El momento es tipológicamente interesante desde dos puntos de vista: en primer lugar, aquí se ve que la distribución geográfica— de los étimos de un proceso fonético determinado refleja simultáneamente también sus etapas históricas, y precisamente en la misma secuencia cronológica’. En segundo lugar, esta reconstrucción muestra que el cambio fonético se produjo gradualmente, pasando por todas las etapas intermedias. A la conclusión mencionada contribuyen también el «material dialectal de los dialectos alemanes modernos», cf. L6ffler (1980: 76-77). [Para, además, demostrar que la monotonicidad La aparición de la vocal [a] después de -u-1 en los textos antiguos indica la siguiente evolución: “sauuja > *sauvla > saula, si esto no es una sustitución analógica de -jpor -l-, cf. § 2.2.3. El estado actual puede suscitar algunos comentarios; sin embargo, está atestiguado en los dialectos (JA: 48). Asimismo, la forma kiuja Lubana,,,, se explica, a nuestro juicio, por la analogía; Por ejemplo, en posición inicial, cf. *kija > *koyja > *kyuyla > kyula > kiula, 7. e *uu-> -upapme, 4em *-v]-> v. Ananormanaa cutyanua, Koraa reorpadiyeckoe pacnpesenenme poretHueckoro mpouecca orpaxaer H ero xpoHOIOTINO, CBAAHA C COBMAZeHMeM HHTOHALMi B s1ATBILLICKUX FOBOPAX, CM. Serzants (2003: 90).
@MOHETMYECKME H3MEHEHHA B BEPXHENAT. QMANEKTE | 45 (oveTu4ecKoro Nepexoya B XpOHOsOrHYeCKOM M reorpadHyecKoM OTHOMIEHHAX ABIACTCH YHMBepcasMeli, THX MpHMepoB, ecTrecTBeHHO, CTaTHCTHYeCKH ene HeOcTaTOYHO. 2.3.2. Uro Kacaetca nepsoro mara (T. e. i > yu, iu>*d > i /i > ei>*é > i, em. § 2.4), To 39ecb MOXKHO CKa3aTb, YTO 9TAa OTHOCHTEsbHaA XPOHOMOFHA JeiICcTBHTeJIbHa N10 BCeli TeppHTOPHH BepXHeaTBILICKOFO AMasleKTa, 3a HCKMOYeHHeM paiiona soxpyr Jayrasnusica 4 ropopa Mazlaicene,,, (Abele, Lepika 1928: 24, 34; Breidak 1989: 139). Ha patione soxpyr Jjayrapnuica A He Oy Ay ocTaHaBAMBaTbCA —34@Cb QOCTATOYHO OTMETHTb, YTO TYT CKa3bIBAeTCA OYCHb CHJIbHOe BJIMAHHE JIMTepatypHoro sA3bIKa. Boslee MHTepecHad CHTyalHA B ropope Masnaiitene, rye mepexogpi *6 > oti /*6 > ef (rombKo c npeppiBvcToit MHTOHaWHell!) ua > of /t > ef (HW TakuM O6pa3oM CopnayeHve ApeBuux *t u *6, “fu *“€), a TakxKe B paitoHe Beja,,, *€ > ef (A: 53., 55d). 3necb Tenemos diferentes reacciones TOKO Antiguos *6 / *6u*O / *8. YunrsrBad TOT (PakT, YTO C (POHETHYECKO!I TOUKH 3peHHA MaJIOBepoaTHO, 4TO *6, *6 nepellen Kak-To HHaYeB ef, of, 4eM Yepes f, A (§ 1.3.1), BO3MOXHO MIpe{NOAOAKUTH ABa OCHOBHDIX XPOHOJIOFHYeCKHX BApHaHTa pasBuTHA: Bapnant A: Bapnant B: 1) a>ou we 2) o>a Variante 51 Variante B2 3) a> oi N6>a Da> ou 2)a > ou 2a7o>a 3)0>u 3) a> oi (i, *6, ei — El fundamento de la distinción de los dos tipos de variantes consiste en la aceptación (A) / no aceptación (B) de la transición vocal > o: —por primera vez junto con ¢ i > du (punto 1 de la variante A) u Segunda vez (nyHKT 3) nocse nepexoja *O > uo > i, centeno BTopH4HOe d nepeumo 6p Dios HM TaKHM O6pa3soM CoBrasO ¢ ApeBHUM G. Tipu sToM culeayer OTMeTHTD, YTO AH@TOHTH3aMA NpasaTBIcKHx iH i (7. e. < *in, *un, im coorsercrs. ), & 10-BH,MMOMy, MpoOxOgWJIa He3aBHCHMO OT HHTOHaWMH, T. K. HH B OJHOM M3 roBOpoR, 3aTPOHYTHIX 9THM MpOLeccoM, MHTOHALMA He urpaer pos. B cBasv c TUM BapnaHT b2 cTaHoBuTCA MaslOBepOATHBIM. OcTaloTcA Aiba TOTCHIMasJIBHO BO3MOXHBIX BAPHAaHTa: Bapuant A: Bapnant B1: Dai>ou 16> 26> 2) > ou 3)a > of 3)6>a (*@ i ananorw4Ho) Bapuant B1 Hejb3A NpHMeHHTb KO BCeM OCTaJIBHbIM BEpXHeJIaTBILICKHM TOBOpam, rye *O > U, *€ > ivi > ou,i > ei, npu TOM, 4TO TyT HHKaKMX CoBnayeHuit
46 | Mapas A. Cepxant (kak B Masuiafijene) He mpousonuuio. Takum o6pa3om OcTaeTCcA TOJIbKO BapHaHT A, KoTopbiii mpegtiosiaraet HoBTOpHyio AMPTOHTHsalHI0, y2Ke IPH YYacTHH HOBBIX d (uz *6) ui (us *6). 3gecb AocraTouHO npegnouoxeHue, ¥TO NOcTeAHHM (3-Hi1) war, T. €. MOBTOpHbIM nepexoy a > of, He JelicrBoBas No BCell TeppuTopuH, a OXBaTHJI JIMIIb CeBepO-BOCTOYHY10 YaCTb JaTTabCKUX FOBOPOB. 2.3.3. BpeitgaK (Breidak 1989: 176) jarupyer AudToHTM3anmio i M i Ha OCHOBaHMM HanMcaHMA JlaTPasbCKMX TONOHUMOB B ApeBHHX JOKYMeHTAX, aTHpyeMbIx mexgy 1478 r. u 1519 r. Coma xe NIpHMepHO OTHOCATCA MH MHOrOUHCIIeHHbIe 3aMMCTBOBaHHA, OTHOCHTEIbHO TO3qHHe, HalpuMep, 43 HemeyKoro, cp. blouz »bliize“ (Skriveri,,, Abolina 1928: 99) < Hem. Bluse, ram xe veins »vins*; Zeids »Zids“ (Lejasciems,,, Abele 1924: 46), (s)krouze,- krize“ (Suseja,,, Abolina 1927: 139), maséina, avéiza, paradéiza (Nereta,,., Mengele 1939: 97), dzeipars (Aliiksne,,..., Brencis 1914: 123). En el material de Hato normalmente no se encuentran préstamos. Aquí solo se puede citar como ejemplo una palabra con sufijo en -neica’, donde la vocalización previa es secundaria”. (Hamp. bazneica, Serzants 2003: 101-102), de Kalure,,. (SamuSe 1938: 32-51), Varaklani,,, (Latkovsks 1931: 100-123), Cibla,,, (Abolina 1926: 31-48), que no son préstamos de esta transición y, por lo tanto, demuestran que la transición U > ou /i > ei es muy tardía. Terminus ante quem representan los préstamos del ruso En el habla de Kalure,,. tiks < tuxuii, vise < puma (Rekéna 1962: 29), sin embargo 1 Aquí los préstamos más antiguos contienen esta transición, por ejemplo kiuma < xyma (Rekéna 1962: 31), veiskups < nomex. wiskup, cf. obispo < CHH bischop, ¢éisc u3 «ancrsiiim, veikste,,- kirsu koks*“ (Rekéna 1962: 371, 494). EL HECHO DE QUE LAS VOCALES LARGAS CORRESPONDIENTES EN ESTE CASO no fueran sustituidas, sino que se desarrollaran fonéticamente, lo demuestra el hecho de que (pakt, 470 en los dialectos fineses tienen vocales largas en i, surgidas aquí de UO de manera correspondiente (Lejasciems,,,, Abele 1924: 49, Suséja,,, Abolina 1927: 135-136), QUE PUDIERON SER UTILIZADAS PARA LA TRANSMISIÓN ADECUADA DE PALABRAS Y PRÉSTAMOS. Además, Bpeiiyqax (1989: 178) señala el hecho de que en el dialecto de los estonios de JIYA3eHCKMX, trasladados a Latgalia en el siglo XVII, las vocales largas i, 1 bajo la influencia de los dialectos latgalianos cambiaron a ei, ou. En resumen, se puede decir que el proceso de diptongación de i comenzó aproximadamente entre 1478-51 y 1519-6 y continuó hasta los siglos XVII-XVIII, teniendo en cuenta que todo el proceso no tuvo lugar simultáneamente en todo el territorio de Latgalia, sino que se extendió gradualmente de este a oeste. 2.3.4. La zona de difusión de yu, iu antes era considerablemente mayor que en la actualidad (JJA: 48). Solo así se puede explicar la variación vocálica como resultado de la dis_Tipu atom El sonido i se nasaliza B AaHHOM ropope, cp. rin runa) (< (Abolina 1928: 101), kiimlam < kumelam (Abolina 1928: 107). Bo Bcex aTrambckHX Kak MB GOJIbIIMHCTBE CesIOHCKHX FOBOPOR Ha cpeaHMX COFAX C TOHOHOCAMIMMH anemeHTaMH i, i, ou (yu), et STHMOMOrHYeCKHe MpepBIBHCTAA H HCXOAAIAR HHTOHANNM MOTYYHIN HOBoe pacnpeseNeHHe, a HMeHHO Ha Mopdemax c BepxHestar, i, BCerga NpucytcTByeT HHCXOAAIIAR HHTOHANHA, Ha AudpToHTax ei, ou/yu Ke npepsiBHcTad B He3aBHCHMOCTH OT HCKOHHO! HHTOHaILHH (cM. Serzants TaNDKe).
@MOHETHYECKHE H3MEHEHMA B BEPXHEJAT. QHANEKTE | 47 BMTHA rpynn NpapepxHesar. *-uvu *-ti-B Akniste,,, (Ancitis 1977: 88): tiuji < *tuvji Ho Soiit’ ,,3it“, potit pit“, npuuem, Kak oTMeyaeT aBTop, ped B craporo NOKOJIEHHA TakKxKe H Syva, pyva a TakxKe peyko ynorpeGmomeeca Sivéja,Suveja*. Ms sTHx NpuMepos BHO, YTO HeKorga Hi 3/ecb *-uvMepellen B -yv-, -iv-, cuea OBaTeIbHO U OIDKHO ObuIO GpITb *-yu-/ -iu-, Así como el desarrollo de estas El grupo *-uv- > *-tiv-6pyI10 se desarrolla conjuntamente (cf. § 2.2.1). 2.4. *6 > uo > i, *€ > ie >i 2.4.0. B En este caso, también Como MC Mepexogamu ui > ou wi > ei (§ 2.3.0), Ha ocHoBaHuM oHeTHYeCcKH aHasorM4HOro Mpoyecca (MoHOdToHTH3aqHM) HM mpaKTMYECKH MOHOTO Coincidencias de las áreas de distribución (cp. JJA: 48 u 50) npegnosaraeM, 4TO peub 34ecb No hay un O informe de evaluación Proceso. 2.4.1.1, Siguiente (los hechos indican Ha que B las vocales de la lengua protoindoeuropea oriental *O Mu *€ etc. He HepeuiM B uo HM ie, a coxpaHAJIMCb B TOBOpaX elle AOBObHO Ose BpeMA: B YaCTH rMmyOOKHX saTrasbCKHX MB AOBOJIbHO GosbUION YacTH CeOHCKHX roBopos (cp. JIA: 54b) cyduxc -uols (aap. uozuols) spicrynaer B Bue -ols, Hamp. dzols (Kraslava,,, Alksnis 1932: 30; Skaista,,, Latkovskis 1935: 36). OObacuutTs sty bopmy, Halll Ha B3ryIA, MOXHO TOJIbKO, CCIM NpesnoOxXUTb, YTO cy@duxkc *-GlObi coKpalen B -ol-, T. K. B THX ropopax *O Nepeuiio B U, a, C€OBATeJIBHO, B IIPOTHBHOM CJly4ae HaM CiIeqOBasIO Obl oxkuZaTb **-uls. O TOM, 4YrO AMTOHTUZaNMA BOCTOYHOOaNTHIICKHX *O Hu *é NpOHCcXOAHa BO BCeX TpeX JlaTBIICKHX AMaseKTAX OT/EbHO CBUeTEMbCTBYET H popma yanHoro cyppuxca B HepkHesaTbILICKOM, B rIyOOKUX JMBOHCKHX roBopax Kypseme, rye mp uMeem -al-s (< *-ol-s < *-dl-s). Boslee Toro, Kak mpejcTaBsia- €TCA, MOAOOHOE Contenido ? ¿Vivir? Convenido ? 460 Parte dialectos italianos Tiene -ul-s (< *-til-s), a probablemente, B 9THX ToBopax coKpalijenue raacHoro nepeg -lmpoMsouLIo uxe Moce nepexoya *O > a. CneqosatenpHo, *6 H *é ele cyjecTBOBaJIH B roBopax Nocse oTAeIeHHA lpaBepxHesaTEINCKOrO OT MpaslaTBILLICKOrO. 2.4.1.2, Cnlegyronjee 3aMMCTBOBAHHe yKa3bIBaeT Ha TOT PakT, uTO *€ > i yepes craymo ie (a cneqoBatembHO H *G > uo > G, § 1.4.0): Kalupe,,, gidrys ,,skaidrs*, idriétis ,,skaidroties* u3 nutoBcKux giédras, giedréti (Rekéna 1962: 388), nockosbKy, €CJIM 9TO ObLIH Obl HCKOHHBIe POpMBI, CIeAOBAaIIO Obl OKUJaTb **dz, aB TOM, YTO AaHHble (PopMs! SasITHHcKOrO MpoMcxOxeHHA COMHEHHII He BOSHUKaeT. 2.4.2.1. J[A JabHeiwMx paccyxeHH 3qecb HeEOOXOAMMO OCTaHOBMTBCA Ha mipo6.leMe HcKOHHOCTH AMTOHTa ei BKeMalITCKHX FOBOpaX JOYHHHUHKOB. Bpeiijak (Breidak 1989: 139), ocHopprBaacb Ha paGore KasyaycKaca (1969), paccmatpuBpaer x*KemaliTcKuH ei H BCIIeACTBHe ITOFO ef TOBOpOB Bejages Mazlaicene,,. Kak J\peBHHIt npadasiTHiickHit AMpTOHr, COXpaHHBIIMiicA MpakTH4ecku HeH3MeHeHHBIM (*ei ei). > Ha Halt BsrsAY, OAHAKO, STO TIpeCTABsAeTCA MasJIOBePOATHBIM M0 CIE AYIOUIHM NpHunHam: oKoHYaHHe 1-ro sMYa ef. 4. aTeMaTHYeCKOrO MpeseHca B ToBOpax MoyuMnnuKos spéso (< *-6) (Zinkevigius aco 1966: 61) caujeTenbcTByeT 0TOM, ¥TO HO COKpalljeHHA ayCsayTHIX P'1aCHbIX OTKPBITOFO CHOTA BOCTOYHOOaITHiICKOe
54 | Mnpa A. CEPxKAHT si Takum o6pasom ¢ POHOOrHYeCcKOli TOUKM 3PeHHA BHOJIHE BEPpOATHO, 4TO 103]{- Hee NpaBocTrounobaTHicKoe “a MOO ObITb НЕСКОЛЬКО «СВИНЦОВЫМ» B СТОРОНУ *6, T. €. ОБЫТЬ В БОЛЬШЕ НИМ МЕНЬШЕ СТЕПЕНЬ JaOvasM30BaHHEIM, Hanprimep, B 34BMCMMOCTH OT QHaseKTa HJIM NO3MIHM B cuI0Be. O@HaKO, Kak ObIyIO CKa3aHO. BbIILe, 9TO JOJDKHO ObLIO GbITb CBAZAHO C HepexogOM MpaBocTouHobasT. *G > *d, T. e, Mepexog *6 > *6 QosKeH ObUI HIM ObITS IpakTH4eCKH Tepe NaGuanu3zayneit *€ (1. e. cosqam «paspexeHHocTb» mo MapTHHe) wim cpa3y %e Mocuie (T. e. cTas pesyJIbTaTOM OKa3aHMA <qaBeHHA» 10 MapruHe), a cmeqoBaTesbHO, He3aqosro AO MIM BO BpeMs pacnaya BOcTOYHOGaITHiCKOrO Ha MpaswarBIcKMi uM nMpasnTOBCKHH. UTo KacaeTca KpaTKOro G, TO MOCKOMbKy Ha POHEMATHYECKOM YPOBHE JIJ1A MpaBocTrouHobasITHHcKoro BOCCTaHaBJIMBaeTCA TOKO OHA (POHEMA, TO HCXOJ{A TOJIbKO M3 CHCTeMHBIX COOOpaxKeHHit HeJIb3A HCKJNOYHTb BO3MOXHOCTH, YTO OHA MorsIa Kos1e6aTbCA B 3ABMCHMOCTH OT AMasieKTa HJIM MOSHIHM B CieKTpe a — 0. 2.6.3.2. JJaHHbIe BepxHeaTbULICKorO JMaZeKTa, CBHeTETBCTBYIOMIHE B TONLsy mpapepxnesat. “au *a 2.6.3.2.1. JAHHBIE B MOJIb3Y KPATKOLO “a B Kone cs10Ba BO BCeX BepXHeJ1aTBIIICKHX FOBOpax MBI HMeeM a. Jasiee paccMotpM Te culy4an, rye a > oO. B WeHTpasIbHOM1 10%*KHOMATIasbCKOli (opMe vokors vakars, (= Barkava,,., 8 Varaklani,,,, Vi8ki,,,, Zvirgzdene,,,, Karsava,,,, Kraslava,,,, Livani,,,, Skaista,,, (Bpelizak 1989: 152) u ap. 06a o He STHMOJIO‘H4HBI, TOCKOJIbKy 3y1ecb ClleqyeT BoccTaHaBIMBaTb opmy *veker-, cp. caB. Beuep, TO Ke CaMoe elCTBUTeIbHO H JIA vosora Zvirgzdene,,,, Pilda,,, (ibidem), cp. cmap. 6ec-H-a < *ves-nurpeu. ap < *ves-r. Takum o6pasom, 3fecb CeAyeT HCXOMTS H3 *a > Oo. Uro Ke KacaeTCA KOPHEBOTO 0, TO 34€Cb Tpy AHO BBIACHHTb KaKoro KavecTBa JaHHbIit TacHbIit OBL B MpaBepXHeJIaTbICKOM. Tak WIM MHaye, yrBepxeHHe Bpeiizaka (1989: 155) 0 Hexkoli nepersiacoBKe 0 > a HeNmpaBMJIbHO, MOCKOJIBKY MaslaTasbHaa nleperiacopka rlacHoro 0 HUKak He MpHBesa OBI K d, YTO NOATBEpx*AaeTCA THTIOIIOTHuecKH 3-el BepxXHesaTbILICKOH TepermacoBKoi (mpuMepsi cM. § 1.9.2.3). Kpome TOFO, CleAYIONIHe MIpHMepbI CBUETEJIbCTBYIOT OTOM, 4TO MeperslacoBKa padorasa 3y€Cb COBCeM TIO MHOMY IIPHHYHIy, a He O > a Mepeg NanatasbHbIMH: — MpHBegeHHple caMuM xe Bperijakom (ibidem) npumepsi loska «KposatTb» 13 Oenopycck. 162Kak, tosna u3 pycckK. «TéutHO», 43 Altiksne,.. (Brencis 1914: 113) gross «pour c o (a He a) Nepey NasaTasbHbIM §; 465,
@MOHETHYECKHE M3MEHEHMA B BEPXHEJAT. AMANEKTE | 55 —aHanruyecknit i He BbI3bIBAeT NepersiacoBKH 0 > **a, Hampumep, kotris (< kotrs, cp. cpequenat. katrs, 8 Alsvika,,,, Belava,,,, Litene,,. (Zaube 1939: 120)), a Apyroli NanatTasbHbIl r1acHblil B CIOBe C KOPHEBBIM 0 He BCTpeyaeTca; ~aHaJIOrM4Ho MC ApyrMMH, nosyqHuMH i, HanpuMep, ostini (< *ostimi, cp. cpequesiat. astuoni), oli (iepexog u-cKMOHeHMA B i-CKIOHEHHe, aKK. ef. 4., Cp. cpequesiar. alu). Takum o6pa30M, Hf 3fecb HeT (bakTOB, yKa3bIBAIOUIMX Ha TO, YTO B MpaBepxHeMaTBILICKOM Oput riacHblii o. B cBA3M C 9THM MBI Tak Xe, KaK MB cyly4ae C JONTUM npaBepxuesiar. *4, se presupone el sonido fricativo. *a. 2.6.3.2.2. JAHHDIE B MONb3Y AOMTOTO *a 2.6.3.2.2.1. Ejemplos de las vocales profundas de los dialectos de Jatras, en los que @ > UO indican indirectamente que alguna vez en estos dialectos, al igual que en los dialectos selónicos, existió una nasalidad 6 WIM incluso a: globais //globaise; mozgdis // niimozgaisas, niimozgaisis; giois //goise Lazber§i,- ,., gaise Malupe,,,, goisa Jaunroze- ,,., (Abele 1935: 197). B de las formas consideradas @opM constituye un grupo -KajVK- — B dependencias OT TOFO, HACKOJIbKO PpaHO MpOMCXOAMI0 COKpallieHHe, MbI HMeeM pasIMYHBI KpaTkuii riacuplt: -KajVK- > -KajK- > -KaiK- / -KojVK- > -KojK- > -KoiK-.” ! OuesHqHo, 4TO coKpamjenHe dopMpb! guojse (Hanp. Zvirgzdine,,) He mpuBeN10 ObI gaise K U, BO3MOXHO, K goise. Kak ropopuis0cb Ble (§ 1.6.1.1), @ Mepeuito B uo vepes *6. B nipHibej{eHHBIX BbILe IpuMepax cTaqHA *O WIM JaxKe d coxpaHMach B ABYxHf Ooslee CO*KHEIX (opMax NpHyacTHH, rye HOMTHH riacublit 6 goise/goisa) win G (gaise) Obi CoKpallleH Nepeg MocseAyIOUMM CsOrOM jo Nepexoya d > 6 > uO HW TIOTOMY He TOMeHAJI CBOerO Ka¥ecTBa.”” 2.6,3.2.2.2. JJantee dbopaa stovons (Zasa,,,, Navenickis 1933: 96), coorgetcrByromas cpeguesiar. slavéns, BO BTOpOM CuIOre ABHO MOKa3bIBaeT, YTO O BOSHHKIO 13 d (< €), y>ke B XO HCTOPHM BepxHesaTEMICKOrO AMaseKTa. 2.6.3.2.2.3. Jjamee, Ha *a, *4, a He *o, *O B ApeBHemaTrasbCKHX roBopax yKasbiBaeT pesysIbTaT ¥ NasaTasbHOH NepersacoBKH. 3adukcupoBaHHbie MusteHOaxom (apud Endzelins 1951: 126) formuló una c alternancia de 13 la vocal profunda de la lengua letonapa Litene,,, a Take, Hanpumep, Aliksne,,, (Brencis 1914: 117) katins (cp. kuots), dbels (= amr. obelis, cp. uobuls) u yp. cauyerexbcrBywT.o TOM, YTO Ha MecTe -uocummuiexcos kuots, uobuls HéKoryja Opis “A, KOTOpbIii B STOHM NOsHIMH MpoiyT no 1-ofi nepermacoske yepes craquio “a° (cm. § 2.9.2.1) CHOBa BepHYJICA B HCxo{HOe ® Ha ecre KOjKHe Moxer Obits cyGcrutympozan -KaiK-, kak 9T0 Npou3ouLIO Gxt B ApyrUx WATHIIICKHX AMasIeKTAX, Fe KpaTKOFO PACHOTO O Her, TAK KaK B (PoHETHYECKOit cHIcTeMe BepxHeHaTBIMICKOTO AMANEKTA CCTb H KPATKHIi rviacHBIii 0. OAHaKO 3fecb CneAYeT YUeCTb, YTO He BO BCeX HaTrambcKHX ToRopax HMeeTCs AMGTOHT Hola. La xe современная arquitectura urbana oObscHAeTCA Ha Haul B3rIAg TEM, 4TO B OAHOCTOKHEIX cOBOOPMaX AONTHi AUTOR (-uoi- /-di- / -di-) Se conserva, a B ABYCAOKHEIX v1 Gore No hay — diferencia entre guois // goise, goisa, gaise oveugHo B NpcyrcrsMn/ orcyTcTBHHt nocmeayioulero Cora, T. K. HB MYXCK, Pose BKOCBEHHBIX Nagexkax AMPTOHT TAKE COKpaLl{eH. Belava,,,, Litene,,., Stameriena,,, (Zaube 1939 121), rae dbopmax B nepey nanaransHBIM BerpeyaroTca 06a BOKamN3Ma 4 M UO. 2
56 | Mapa A. CepxKAHT B *a. Tak uM unaye, opamp! katins, dbels u3 **kotin’, **Sbels HeBbrBoAUMBI, T. K. *O Aaet nepermacosky 6°, cp. mé'li (us m6ls mali mils) = — (Saviena,,, (M. Poi8a, LVD).% Ananormunpie mpumepsi c *4 npuBoyt cam 1 Bpefijak (1980: 70) 13 ceJIOHCKMX rOBOpoR: ratins, ratens versus rots, uuTepmpeTupyA HX, OAHAKO, HaoGopor, T. @. KaK JOKa3aTeJIbCTBO B MONb3y ApeBHero *o. Cómo se indicaba BILE, C TOUKM 3peHHA PoHeTHKH, Aya *a M *A MaaTambHad MepersacoBKa He Moria JjaTb “de > “a min *O > **4, Jlaee, HeKora Ha jelicTBOBABLIY10 NepersacoBky yKasbIBaloT cnegyroume bopmpi u3 Kaldabruna,,, (Kancans 1937: 48): vasarena Ho vosora, lakatené Ho lokots gp. u 2.6.3.2.2.4, Siguiente 3aHMCTBOBAaHHA, BO3MOXHO, YKa3bIBalOT Ha TO, 4TO JIaTr. -UOBO3HUK U3 -@- cp. : Lubana,,, ztodzs (Breidak 1977: 32) ,,zagis* (us CHH”* sabio, ME,,, anHoe saumctBopanne, 695). KcTaTH, JaeT TaKxKe eHHy10 HHdopMalnio 06 aOcomIoTHoH FaTupoBKe cymecTBoBaHHA d / d B WaTTasbCKUX roBopax”’”, Tak KaK H3Ha4aJIbHO a B Cp.-HWDKHEHEM. KpaTKO — ero nposseHue B OTKPbITOM CJIore TIPOMCXOJ{MJIO B HCTOPHK ApeBHecaKCOHCKOrO Va APCBHEHHKHEHEMELKOTO, H 3aBepMMJ0Cb TpeANOMO*KUTEbHO K KOHUy XII-ro Beka (Gallée 1993: 1 u 16).”8 Jlanee 3aMMcTBOBAHMA M3 pyccKoro, rye yapHomy coorzercrsyer d uo: Kalupe, as: TOs pag), (< sliors cnd6), (< viiozeit’ (< Baxutp) (Rekéna 1962: 26). Masopepoatuo, uTO BCe 3AMMCTBOBAHMA NOAOOHOrO posa (a HX JOCTATOYHO MHOFO) NpOHHKJIM B TO BpeMA, Kora “e/ elle *€ He MepeuIH B A/G UB MaTrasbCKOl (@oHeTHKe He GELIO Oouee aeKBaTHOrO 3ByKa YeM 6. TakKe MpesOOKeHMe, ITO BCe ITH 3aMMCTBOBaHHA MOI npolitu yepes JIMTOBCKHIAL ASbIK, Te Mbl HMM O Ha STOM MECTe, HE npeycrapsinetca yOequTesbHbIM. Ilo KpatiHeli Mepe JIA epBoro Hallero npuMepa zuodés 9TH BO3paxeHHA BOOSIE OTMAaI0T, T. K. B OAM3KMX CeIOHCKUX roBopax MBI 3yecb HMeem 4, cp. fagis (Sausnéja,,., Vietalva,,,, Kaulit 1887: 221). ja storo IIpHMepa BepoOATHeH MpeANOIOKUTH, YTO 3TO CJIOBO MOCTeHeHHO Yepe3 CeMOHCKHE TOBOPbI NPOHHKO B riyGoKne JaTrambcKHe TOBOpEI. 2.6.3.2.2.5. B MOJIb3y TOrO, YTO MMeHHO JosIToe “A Mepelllsio B6 H 3aTeM B UO, CBMAerTesbcrByioT u opMpbl c nposuieHnem, HarpuMep, us Aliiksne,,, (Brencis duorgs 1914: 117): dargs (= < *darg-, cp. pycck. dopoedti < *dorgaHaJI5 OrH4HO B Belava,,,, Litene 47» Stameriena,,, (Zaube 1939: 121; Bpeiigax 1989: 182): uorda (ardit, kak NloKa3piBaeT OHOKOpeHHas JHMTOBCKaA bopma ardyti, conepKuT ApeBHee Kpatkoe a, KoTopoe OpL10 MposwieHo Nepey TaBrocus1abu4eckuM -arK- > -arK-), ganee diord u dardiét, viiortu u varit zp. u * Bpeiiqak nporue nanatanbHoli nepersacopkn, optiaKo cm § 1.8.2. % 3yech, KOHEIHO, MOrKHO ObLIO Gxt BOSpA3HITb, ITO B THX MpHMepax ele Coxparttoce APeBHee Распределение no ударению — 8 ударной позиции 0, 0 В Безударной a, a. Однако Тогда ВОЗ Как ВОПРОС, Момент 3TO ApeBHee pacnpeslenenme COXpaHMIOC TONBKO Mepes| TanaTaNnbHBIMH, a B OCTAJIBHBIX MOSMUMAX ucHesZ0. % 3yecb H Hantee. cpeqHermxrenemenkuii. ® TIput 3TOM B YesIOM He BAXKHO, GbUIO JH Cp -tDKHeHeM. sabio 3aMMCTBOBaHO HanpaMyro WI Hepes cpesHenaTBILICKHe ToBOpE, T. K. LOuITOe d Mepesamocb Obi MB 9TOM cryyae Ges HaMeHeHHi. * CHH 4 nepegaerca narpumckum @, a CHH 6 tarsumckum uo (Endzelins 1951 64). OquaKo, 10 ‘Tex Nop, MOKa mpon3HomenHe CHH B JIMBOHHI AO KOHUA He BEIACHEHO, AaHHbili aKT He HMeeT NosHOit AoKasaTeNBHOI CHI.
@MOHETHYECKHE H3MEHEHMA B BEPXHESAT. QMANEKTE | 57 2.6.3.2.2.6. 3/ech elle cueyyeT OOcyuTb MHeHHe Bpeliyaka (1989: 181-2), Ko- ‘TOpbili ykasbIBaeT Ha TOT (baKT, ¥TO B 3aNaqHONATTasbCKHX M CeOHCKHX roBOpax IIpoucxoAuT perporpayHoe pasBuTue 6 (* npa6ar. *a) > @ nog BIMAHMeM aMTepatypHoro A3bIKa. OO 9TOM, AKOObI, CBUZeTeIbCTBYeT CpaBHeHHe jMaseKTONOPHYeCKUX JaHHbIX B XPOHOJOTHYeCKOM TOpsAKe, COOpaHHEIX B Haase 4 cepejuHe Mpomuioro Beka — BGoslee MO3qHHX 3anMcaX NOABAAeTCA d Ha MecTe 6 B Goslee paHHUx. Sto yrBepxXeHHe He abcom0THO TOYHO”. Kpome Toro, 11H 6 AaOvasM30BaHHBIi G cHOpagMYecKM NOABIAIOTCA B CesIOHCKHX TrOBOpaXx H M0 cei Aenb (JA: 39b), Hanpumep, B ropopax Dzelzava Lio? @ TAKE B pe CTaporo TOKos1enna B Lazdona,,,, Prauliena,,,, Sarkani / Sarkanis,,,, Patkule,,,, Cesvaine,,, (Elksnitis 1929: 128-129). Oquako, HecmoTpa Ha NpMBeJeHHEIe BbILe AapryMeHTHI Bpeiigaka, mb cuntaem, 4To aGManMsalyHA WIM are NOJHBI repexoy CeOHCK. d@ 8 O” ABNAeTCA BTOPH4YHDIM Mporeccom (2-oi1 Na6vasmMsaneii), He HMeIoN\UM HMYero OOuero ¢ rumoTeTHYecKHMH"! BocTOUHOOaIT. **6, **o ** < mpabant. *a, *a. B nomb3y 9TOrO yTBepKACHHA CBUACTEBCTBYIOT CoeAyIoUMe akT! —B HEKOTOpbIx HersIyOOKHX CeJIOHCKHX rOBOpax, a HMeHHO: Odziena, aq» Saviena,,., Métriena,.,,, Medni,,,, Koropble Mex coGoit Ay cocTaBsAmoT ¡OOuLy! grupo reorpaduyeckyi0 rpynny, Hapayy cé 4 G@ Ha Mecre npanarsiuckoro *6 Berpeyaetca HM aOHas30BaHHbili rnacubiii d, 6, 6° (cp. JJA: 20b). MoxarHo, 470 TaKoii a, 6, 6° He MoxKeT ObITb [peBHMM, a BOSHHK OTHOCHTEJIBHO HejaBHO M3 d (KOTOPOe PasBJIOC B CBOIO очередь naGnammsayun, H3 €) No 2-011 cp. § 2.6.4.3. AHalorM4Had cHTyalMa 3ecb o6cTOMT HM ¢ KpaTKHM (Vvecs), KoTOpoe BCTpeyaeTcA B TOM Ke palioHe B BHye 0 (vocs), cp. JJA: 20a, Toma a c a Mepey ManatanbHbIMn, Hanpumep, golvina, zols (JIA: 16c); — paga de Aaslee 3anMCTBOBAHUII Asimismo contiene Ha lugar -dB MCXOZHOM idioma W1a6MasM30BaHHbIi 3BYK, Ip TOM, 4TO «4HCTbIit» -a- (< -e-) B roBopax HMeeTCA, Hanpumep: Dzelzava,,, Dodwids (cp. koa ka, tam xe) grakus grékus) pu (= (Kaulin 1890: 322), Joaria (= Jana) (Kaulifi 1890: 326) u ap. 2.6.3.3, BeiBoaBL O6o6mas BEMecKasaHHoe (§§ 2.6.3.1, 2.6.3.2.1, 2.6.3.2.2), JJIA IpaBePXHE/aTbILICKOTO MbI BOCCTaHaBsAMBaeM B NPHHLMMe “A, a He *O, TIpH 9TOM, O{HAKO, He HcKONAs BO3MOXHOCTH, YTO B OMIpeseJIeHHEIX POHETHYECKHX NOSMIMAX 9Ta (OHEMa MorsIa MMeTb HECKONbKO TaGvanM30BaHHEIi amodon. J[pyrumu cnoBamu, nepexoy pasaTbilicKoro *A > 6 HaYaJICA TOKO yxe B XOe MCTOPHM BepxHesaTBILICKOrO auanexta. Ja KpaTKoro a Takoe yTOUHeHHe, Kak ObIIO CKa3aHo Ble (§ 2.6.3.1), * Tax Hanpumep, » Sausnéja,,, orcyrcrayer 0 eue B omcanuax Kaysuns, cp. Kaulifi (1887: 216), Kauling (1933: 11), a mpo xpatkoe o Kaulin§ (tam xe), uro ,,.. Lengua antigua Sausnéja to no reconoce en absoluto“. ® Cnopaguueckuii nepexog d, 6° np. B u 6 HMeer mpHunny B ynpomeHun Audbrorronyos. Tlogo6kax cutyanua, Hanpumep, 8 Plavinas,,., Me peaauszauna suToura oa 3aBiicHT oT MATOHAUNH — pH Bocxogameit mToHaNHH oa > d, d, mp HUCXoAAMeli — oa > 6%, 6 (Ivenu 1928: 83). "To npesnonoxermo Kaanaycxaca, Maxiomca, Bpeiigaka ut 2 . CM. BBIIe § 2.6.3 1.
58 | Mapa A. CepxKAHT He BaxKHO. OAHaKO H 39eCb MOXKHO MpeANOOXUTH, YTO APeBHHIi KpaTKHIi *a He MosgAaBuintica 1-of nanaTasbHori MepersacosKe (*a > *a*), Obi TabvasM308BaH, T. e. *a > *4 mM 3aTeM B YeHTpanbHoii 1 ; xXHo!t Jlatranuu BCE Principales *A medidas B o (Tipo de vocales), aB restante Partes Diagrama Delgado Aquel que se *& asigna B 0, El cual HaxoQUJIcA B yJapHoli nosMyHH (THN vokars). Tak, KcTaTH, MO>xKHO OObACHHTE 1 OJ{HOCJIOXHbIC CIOBA, KOTOPbie MOUTH BCe HMEIOT a, — 66nbulaa YacTb M13 HMX —9TO KIMTHKH. JaHHbtit mpoyecc aGMamM3zayHn MBI Oy eM JVI KpaTKocTH Qanee Ha3prBaTb 1-0 sa6uanusalnen. 2.6.4. OTHOCHTEJIBHAA XPOHOJIOrMA ASMEHEHHA TIPABEPXHEJIATBIMNICKOFO *a B > 6 > 6 > uo, *a > d > o B BEPXHEJIATHIICKOM 2.6.4.1. BepoaTHO, H3HauaJIbHO J060e *a, GBLIO *A B NO3MNMH Nepeg MasaTasbHBIMH TlacHBIMH™ MepersacoBaHo B *a°, *a°. 3aTeM riacuble *a*, *a* nepeuwin B a, @ Ipu6.21311Te1bHO MMeHHO B 9TO Xe BPeMA HadHHaeTCca Npouecc sa6uanusayu Broporo asiopona a > d > 0, d > d > 6 (mo3xe B > uo). Así pues, asiJIooust (orem *a Hf *A pasBuBalorca BCe JasIblile Apyr oT Apyra. B cBasH c THM BOSHHKAaIOT YepeqOBaHHA a / 0 @ / uo, HalpHimep, B Litene,,. (MunenGax apud Endzelins 1951: 126) kdtin¥ (cp. kuots), abels nur. (= obelis, cp. uobuls). Cnenyer OTMeTHTS, YTO HaHHbIe IpHMepbI OYeHS PeAKH, B OObINMHCTBE 2%Ke NaTTabCKUX TOBOPOB He OCTasIOC Cse4OB NepersiacoBKH, cM. Abele 1934; Endzelins 1951: 126). Takum 06pa3oM, JJ1A OTHOCHTes/IbHO/1 XPOHOJIOPHH MbI MOXeM Cjes1aTb BEIBOJ, YTO npoyecc naGvannsayun 1-01 Hayasica nocrte 1-01 nepermacoBKH. Tak MbI Npegnoslaraem pasBuTHe a, dB MaTrasbcKHx roBpopax. 71a Kpatkoro *a aHasiorM4Ho *a—+I, *@—_» 6» Kpartknit *a B yapHbIx Ciorax aHasIOrH4HO B ToBopax Tuna vokars 4B yapHbIx 1 Gesy{apHBIX cjlorax OCHOBbI B roBopax Tus palabras. B a6comoTHOM KOHUe C10Ba KpaTKnii “a > aGe3 u3sMeHeHHit. O6osHaveHHA Resultado de B BOSHHKUIMX pesybTaTe MepermacoBKM asodoHos *a* u *a° B OMpefeleHHOM CMbICuIe CX€MaTHYHBI. Aquí BAKHO, YTO 06a 9TH aOdona % Tlepernacoska nponicxoguT nepen nanatanbuBMn riacHsMn wm cornaciiim k, & j, & dé, 5 2, Ln. La vocal i, correspondiente y de otras ciudades, la reestructuración del sistema vocálico He Biisbiaer (Endzelins 1951: 110-111), ep. § 1.9.2.1
@MOHETHYECKME H3MEHEHMA B BEPXHEJIAT. QMAMEKTE | 59 nlocse MeperacoBKu POHETHYECKH JOBOMbHO CHJIbHO OTIMYAIMCh Apyr OT Apyra, BCeACTBHE Yero TONbKO JIMUIb BTOPOH amocdou *A° GpuI HoABeprHyT 1-011 ja6uamsaynn. 2.6.4.2. Cosnayenne peaystsraror 1-oi1 nepernacopku B ceoHCKHX H CM@XKHBIX 3arlaqHosaTrasbCKHX roBOpax B cesIOHCKMX Ke TOBOPaX H, OYeBHAHO, OA UX BOSselICTBMeM, B 3anaqHONaTTasJIbCKHX, Pa3sBHTHe NOWWIO Fable. OveBUAHO, YTO Hpotecc 1-01 BepxHesaTBILICKOMi NepersacoBKH, BBY eo APeBHOCTH, HM 3/eCb TOxKe AOsDKeH Obl MMeTB MecTO. B noJibsy STOTO CBHJeTEBCTBYIOT, KPOMe TOrO, COXpaHMBUeecA elle UB HEKOTOPbIX CeIOHCKHX roBopax pacnpegesenne d/a < *a + Eno/d <*at+A (rge E— nasatampuprit Koutexct, A — Hemasat. ), B Hanpumep, Dzelzava (Elksnitis 1929: 126), Nereta,,., Viesite,.. (Endzelins 1951: 110), 8 rny6oxom cenoncKom rosope Akniste,,. (Ancitis 1977: 48-49). Oquako B GompuIMHcTBe CesIOHCKMX roRESULTADOS DE BOPOB COBNMAaJIH, —HO He MO aHaOrHH, KaK 1 B OosMel YacTH Tuly60Kux saTrasbcKUXx roBopoR, — a PoHeTHYecKH. CoBnasu emule Ha Techo craquu, korga 06a ammodona PoueTHYeCKH He CHJIbHO OTIMYaNMCh Apyr oT Apyra *a° > a> 4. Las denominaciones negativas se conservan, por ejemplo, B incluso las de una antigua generación B Lazdona,,,, Prauliena,,,, Sarkani (Sarkanis),,,, Patkule,,., Cesvaine, (Elksnitis 1929: 128). El esquema siguiente está C desarrollado teniendo en cuenta los productos de jabón: 419 ‘420? a? 415? 416 Estado A 2.ª fase de oxidación a°—_»a* at *a—>Il, a® ________» o0*(ceyion.) a o|(matranpexne) (gonrnii @, (@) aHanorn4Ho) Mak, a4 Toro, 4ToGpI AcHee OObACHHTb KapTHHY pa3BUTHA B CeJIOHCKHX H 3aNaHOsaTrambCKUX TOBOPaX, OCTAHOBHMCA Ha OTHOCHTesbHO-XPOHOJIOrH4eCKOM Cocrosnuu A (yKasaHHOM Ha cxeMe). 37}ecb MbI HMeeM 2 asiodoua a/d a°/@ u Apepuux *a/a, a Take enje He H3MeHMBUIMiica e/é (43 Mpasat. *e/é), ocTaTKM MoJOOHOrO cocTOAHHA elle MOxHO HaGI0gaTb B Ogre,,., Ergli,,, (Zarins 1931: 12-13). UMeHHo B 9TOT MOMeHT Ha¥yHHaeTCA pasIMuHe B alibHeitemM pa3sBuTHH rity6oKux JatTrasbeKux (*e/@ a/d, > *a/a a/d > u *a°/a® > 0/6 > 0/uo),
60 | Mapa A. CEPKAHT ¢ OAHOH CTOpOHbI, H CeOHCKHX roBOPOB C Apyroit CTOpoHEI, centeno a/a a°/a ui (U3 *a/@) copnayaior B a°/@, a *e/€ CTaHOBATCA HOBBIMH G/d M1 Jasiee OHM BCe M10 a 2menudo JaOMaM3allM4H MoryT cnopagHM4eckH MepexoguTs B 0/6. To noBosy Toro, 4TO HelleperiacopaHHble MasaTasibHO aJIOoubI (arriba *a Hi *A Jaslee pasBuBasiich B a’ Mt @ COOTB., COMHeHHH He BOSHHKaeT — MMeHHO B TaKoii ~opme (rT. e. a’, VWJIM @ 0, OHM 6) NOABIIAeTCH B COBPEMEHHBIX CEOHCKHX M 3aMa{HOMATTAsIbCKUX ToBopax. O Tom, 4TO a, a (<*e, *€) B ceOHCKHX roBopax OBLIM NOABeprHyTsi 2-oli JaGvanM3zalun, APKO CBUeTEbCTBYIOT CeAyIONHe ¡MpuMep! —B ropopax Odziena,,,, Saviena, Ly M@triena,,,, Medni ago COVS (tévs) (6 = G, 0, 6%, ep. JJA: 20b), Saviena,,., bo*rnc, puntos // dds; tous té*us // té‘us // (M. Poi§a, LVI) a Tomar H KpaTKHit 0: vocs, cp. JA: 20a (2-an naOvanus3ayna, cp. § 2.6.4.3). Tlocue sToro cenoHcKue Mi 3anaqHouaTrasbcKHe a’/a° WIM B HEKOTOpbIx ToBopax Ha CTajMM 4yTb paHbulle, a/d T. €. tipetepniemu 3-yio BepxHeNaTbIICKy10 Mepersiacosky (cM. § 2.9.2.3), KoTOpad NpOMcxogMa 3HadHTebHO TORKe, YeM 1-aa HW Mp En condiciones habituales (cf. § 1.9.2.1). B recuerdo ahora con nuestros actuales aquí ocurre NepersacoBka a°/a > G/d WJIM Mocse Toro Kak a’/a’ > 0/0, TO 9TH HoBEIe 0/6 NepexoAT B O°/6°, 4TO 3aBUCHT OT roBOpa (cM. § 2.9.2.3.2). Henepersacopanubie xe 10 3-ei1 MepersacoBKe a°/a° WIM TIpucyTCTByIOT CeroqHA B 9TOM 2%Ke (bOpMe B roBopax JIM Mepeuiin B O/O. 2.6.4.3. 2-un JIaGnammsanA Proceso Ajatnpiit yxe sarparupasica Bien. HyKe cnegyer ero Examen detallado. 2.6.4.3.1. B CesIOHCKHX rOBOpaX, OFeBM HO, MpoMs0uUIa MOBTOpHaA JaOvamMsaWMA, He MMelolad HHYero OGmTero c 1-011 JaGHamMsaynen (§ 2.6.3.3). Cp. ipuMepst: z0)5, gola, skona B: Liezére,,,, Lubeja,,,, Médziile,,,, Gulbére,,, (Hauzenberga 1934: 176-181). JJanHbie o nepey ManaTasibHbIM COrsiaCHbIM BTOPHYHBbIe, TAK KaK HaxOAATCA B NOSHUMM JelicTBusa 1-olf MepernacoBKH U OIDKHEI GBM ObI WaT 3ecb a. 39@Cb MOXHO 6pIsI0 GbI BO3pa3HITb, YTO 1-aA MepersacoBaka MOrJIa BOBCe HM He AelicrBowath B CeOHCKUX TOBOpaX, OAHAKO MpOTHB STOO CBHAeTesBCTByeT TOT (Pak, UTO B HEKOTOpbIX CesIOHCKMX roBopax pacnpesesenue Ha d HO COxpaHUs0cb (§ 2.9.2.1.2), a Kpome Toro cama m apxaw4Hocts 1-oit nepernacosKu. JJasiee, B roBopax Odziena,,,, Saviena,,,, Métriena,,,, Medni,,,, MecTe Ha mpaslaTbuucKoro *e/é BcTpeyaeTca H aOvasH30BaHHBIM riacHblit 0, 0%, d/d, 6, 6* (cp. JJA: 20a u 20b), Hanpumep: Saviena,,,, bd*rnc, dé4ts // ddls; téus t6*us // tdus // (M. Poiga, LV), a Takxe HM KpaTkuii 0: vocs. O606mjaa cKa3aHHOe, MBI Zes1aeM BbIBOA, ITO Tepexoy a/a > 0/6 3fecb BTOPHUHEII H Jasiee ero MbI GyeM Ha3bIBaTh 2-O711 Wa6uannsauueli. B nosuyun, rye 3-Aa NanatasbHaa NepersacoBKa He JelicrByet, Mbl HMeeM cnejyioulee pasBuTie:
@MOHETHYECKHE H3MEHEHMA B BEPXHENAT. QMANEKTE | 61 2-an JlaGvasmsayna 1 2 3 8 a) © de un 0 ——— a era (4 aHanoru4no, ¢ HeNpHHYWnMatbHBIMH pazaHAMn) Así, por ejemplo, el estado 1 todavía lo tenemos en los dialectos Dzelzava,,,*°, Viesite,,., Pp 409 361 Nereta,,. (Endzelins 1951: 110) 18 Merbuteti crentenn (es decir, al sur de 2) en Cesvaine- ,,,, Patkule,,., Sarkani,,,, Lazdona,- ,, (Elksnitis 1929: 128-129), el estado 2 en los dialectos Liezére,,,, Lubeja,,., Médzile,,,, Gulbére,,, (Hauzenberga 1934: 178-179), el estado 3 en: Odziena,,,, Saviena,,,, Métriena,,., Medni,,, (cf. JA: 20b). A pesar de que, por tanto, la diferencia entre e/é y a/d en 0/4, 6, 6° (10, terminología a°/d°), es comparativamente pequeña, partimos de que anteriormente era más amplia y se redujo posteriormente por influencia de la lengua literaria; además, evidentemente, coincide con los dialectos lituanos kupiskénai, anyksténai, en los que a > (cf. Zinkevitius 1966: 447, kapra N6), suponiendo que estos se aproximan a estos dialectos. 2.6.4.3.2. O TOM, 4TO 2-ad JAOMAINZAaLMA B CeOHCKHX roBopax —Mpolecc OYeHb nOsAHHH, CBUeTeENbCTBYIOT CeAYIOUIMe 3aMMCTBOBAHMA Halllero BpeMeHH: pose (Médziile,,,), mosina (Gulbére,,,) (Hauzenberga 1934: 178). Kpome Toro, KaK 6pis10 yxKe cKa3aHo Bone (§ 2.6.4.3.1) —2-aa Jlabuann3zayua JelicTBoBama B HEKOTOpBIX roBopax nocie 3-el MepersacoBKH, cp. vocs —veci, B HEKOTOpbIX OHOBpeMeHHO C Heit, cp. mé‘li (uz mo‘ls = mali mals) (Saviena,- ,, (M. PoiSa, LVI). 428 2.7.€>Ge>a 2.7.0. Al examinar los cambios históricos de las vocales *e, *e, *€, *€, debe señalarse que el estrechamiento de las vocales bajas se produjo. *e, *€ se convirtieron primero en vocales altas y después en la vocal anterior *i"*, por lo que esta alternancia no se examina en el presente trabajo, y las vocales estrechas anteriores. *e, *€ y las abiertas *e, *€ se consideran como (OHEMBEI, heredadas del prototurco. * Cf. npwmeppt 1-of1 mepernacoskn: osaras —wakariy onHako Jonrue copnasH: toa ~ koajindm ay n (Kaulin 1890: 323-329) Heemorpa Ha Muerte Bpefisjaka (1977: 30), 414 Koroporo tleperaacopka *e > a, *8 > A Hepey HemasiaTasbHbIMH —TOAIBKO BepXHENATBIMICKHIt MPOUeCc, MPH 3TOM, OHAKO, IPUHUMAA NPoMexYTouHe COCTOAHMe snl BepXHeATHIICcKOTO *e > *e, *@ > *€, ITO%Ke CocToAHME BOCCTAHABAMBAeTCA H ANIA MIpaslarHicKoro. TakiiM O6pasom, Jui mpegToNOxKeHMA BpeiiaKka Her ocHosanMi, JlelicrsuTessHBIM ocTaetes yrBepxkaeHie IHAserHHa (Endzelins 1951 108) 0 ‘TOM, 4TO Mporlecc pasioxeHua *e 1 *€ Ha OTKPBITHIE a/LIOcOHEI ¢ H & Tepe HenaslaranbHpiMn MPocxoyt ene B MpastaTBIIcKoM. La regla «TOsHUHOHHAN MepersacoBKa», aplicada en las formas breves, no puede utilizarse aquí, ya que *e > an *€ > GRO en todas sus posiciones. La regla 3-an Meper1acoBKa ya actuaba mucho antes en los dialectos de Cesvaine, como consecuencia de la cual a/d (< *e/8) volvió a reducirse a a en las posiciones débiles (véase § 2.9.2.3), y la 4-an Nepersiacopka, donde las *€/€ cerradas en ciertos dialectos letgalianos también se redujeron (om. § 2.9.2.4). Py
62 | Uona A. CepxanT Formas de los dialectos de Cesvaine (o de los dialectos letgalianos), por ejemplo: mads, tavs en bpeiiqak (1981b: 90) compara con madils «miel», tdvas «padre» en el territorio del noreste de Lituania, por ejemplo: Anyks¢iai, Kupiskis. bpeiiqak remonta ambos fenómenos a la época de existencia de tribus semonas en este territorio de Lituania, concretamente al primero —a comienzos del segundo milenio d. C. Sin embargo, como se demostrará más adelante (§ 3.3), esta no es una formulación del todo correcta. 2.7.1. Es evidente que la transición de las vocales abiertas a las cerradas. *e/é en A/G, o quizá en ciertos dialectos semones 4,0/d,0 (véase más abajo § 1.7.2), probablemente se produjo de forma gradual, y distintas etapas de dicha transición se conservaron en dialectos diferentes. Sí, HanpuMmep, B Sausnéja,,, Gonee apxaw4Had NIVEL — e/e verbalizadas (Kaulins 1933: 11). . En algunos dialectos letones profundos de Selonia, por ejemplo: Odziena,,,, Saviena,,,, Métriena,,- ., Medni, i4ao° que entre sí forman un grupo geográfico común, además de d (y en Medni,,, 1 qaxe @) en lugar de la *€ prusiana aparece M en la vocal diptongada, 0, 0° (cf. JIA: 20b). YunTeiBas, YTO ped Aquí He va O JONOAHMTeNbHO AuNque el a rasgo de nasalización esté presente o ausente en uno u otro sonido, puede concluirse que la nasalización (2.ª nasalización, cf. § 2.6.4.3) es, con toda probabilidad, secundaria con respecto a é y G, resultado del desarrollo retrógrado bajo la influencia del lenguaje literario, es decir, 4, 6, & > d(> 8), y de la generalización por analogía (en el caso de ¢ é) del resultado de la tercera palatalización. A una posible influencia de los dialectos vecinos apunta la disposición geográfica DE LOS DATOS de los Ha dialectos de la frontera regional Cc é H d. En particular esto Resulta claro al examinar el dialecto de Medni,,,, donde la nasalización de G, 0, 0° no se señala junto con la principal 2, puesto que es evidente que la vocal G, 6, 6" no pudo desarrollarse directamente a partir de ella, sino que debió pasar por la etapa G, que no existe en este dialecto, es decir: Falta el sonido necesario. De este modo, mediante el cambio @ > G, e > a, la nueva a/d en algunos dialectos selónicos poco profundos quedó fonemizada (§ 2.6.4.3) junto con la antigua, que permaneció tras la primera pérdida de vocales. Estos dos sonidos coincidieron en estos dialectos; cf. gola (marr. gala) y vocs (serbocroata medio vecs). A continuación, presentamos el esquema del desarrollo. Todas las etapas indicadas a continuación están atestiguadas en los dialectos selónicos, dependiendo de la antigüedad o modernidad del dialecto concreto, así como de su ubicación geográfica: 335 Cambio *e/é a a/a. Segunda labialización. Atenuación de las africadas y R. SELÓNICO: solo en algunos dialectos selónicos poco profundos ¢/é —————» a/a ——a/a &/a ———> 0/6 2.7.3. Podemos decir que el proceso de transición está en marcha. *e y *€ en CesIOHO-- saTr. a, @ se completó después de la acción de 1-o11 Pay Apyrux npHmepos perporpagoro pasBHITHA Nos con atención literaria AabIKA se señalan en los marcos (1989).
CAMBIOS FONÉTICOS EN BEPXHESAT. AHANEKTE | 63 TleperacoBKH, Tak Kak ero pe3y. IbTaT (a/) He Ob OxBayeH 1-Oi1 MepermacoBKOit, KpOMe TOro [10 TO IPHYHHe, YTO B HEKOTOPbIX HersIyOOKHX CeIOHCKHX FOBOpax ITOT 3BYK COXpaHMJIca, T. €. 34ech: e/é HIM A/a. Además, su resultado aparece solamente en los dialectos letones y no en los selónicos: en los dialectos letones, la fusión de a/d a partir del contexto palatal de la primera alternancia, mientras que en los dialectos selónicos se produce la coincidencia de los fonemas *e y *E con las vocales provenientes de la vocal profunda. *a uM *a B MasaTasIbHOM KOHTeKcTe 1-01 NepersacoBKH He MpoMsoulo (qasee B § 2.9.2.1.3). YUMTHIBAA TOT (pakT, uTo 1-as MepersacoBka Npoucxogusa euje B OOUIeM, IpaBepxHesaTHIICKOM J3bIKOBOM apeasle, MOXKHO IpeAMOSOXKUTS, YTO COBMAeHMe B JaTrasbCKHX roBOpax HOBBIX @ H G (43 MpaBepxHesaT. *e vw *€) c aIOdoHaMn a Hu G, NonyyHBUIMMHCA M43 MpabepxHeslaT. “a u *4 B MaslaTasIbHOM contexto 1 de Hay presencia bastante más tarde no relacionado con la meretsakovka misma. 2.7.4. Si se considera la toponimia letona, se pueden presentar ejemplos de 43 topónimos de los siglos XIII y XIV. Gulbana (< Gulbene), Barsono (cf. letón berzs) (Bretigak 1977: 30). 2.8.6 > (> ia) > @/ie, e > %e 2.8.1. Reflejos de las vocales largas y breves cerradas. *e y *€ se distribuyeron de la siguiente manera: en el norte de Letonia, hasta el nivel de Baltinava, inclusive, tenemos *e > ie, *e > 'e > e€ en todas las posiciones; *e/E > e/€ en el suroeste Ha oT Atasiene, H Ha en el extremo sur Alrededor Jjayrasnustca, Viski,.., TaKKe a B CeIOHCKHX roBopax (HanpuMep, Sausnéja,,.). Bwentpe xe JlaTrasmM MBI uMeem 06a BapuaHta, i *é > ie, >eu *e *E > @ *e > e. La afirmación anterior se explica aquí de la siguiente manera. Originalmente, todas las vocales átonas *e/ə pasaron a la vocal reducida ’e/’é o ‘a/ia, es decir, a un proceso muy similar a la diéresis (Brechung), por ejemplo, en noruego. Después, a medida que se desarrollaba la neutralización de las vocales átonas en la sílaba final, así como en la inicial (en serbio), ‘a/ia > ‘e/ie pasó a e/é. La situación en la Dalmacia central, donde coexisten simultáneamente ¢/ie y 1/e, ia,d/é,id,d, se regula mediante la cuarta mutación vocálica dálmata (véase abajo § 2.9.2.4). En los dialectos septentrionales de Dalmacia, aparentemente, el proceso de diéresis no tuvo lugar; aquí solo ie, o bien ‘e/ie > e/ie. En apoyo del desarrollo *e/*E > ’a/ia > 'e/ie > 'e/é en los dialectos*® (1989: 203-4), Bepigak presenta los siguientes a argumentos, a saber: Nautréni,,, gald gala, < vale vala, gtioje gaja, < iJani,,, glojd, rae < se observa que 'a > 'e > e. La última etapa está relacionada con la neutralización de las vocales átonas, que se conservaron como i en la parte centro-oriental de los dialectos dálmatas meridionales (cf. Bpeligak 1994: 156 y 163). B HeKoTopbIxX ropopax y3KHe *€ TOMbKO B ONpeeEHHBIX MOSHI{MAX NepeliH B é (Endzelins 1951: 109). 2.8.2. En OKOHYAHHAX, IpaKTHYeCKH y en todas las hablas de la Alta Letonia tiene lugar el paso de la *e/*é breve a ’e/’é (Endzelins 1951: 104-105), y en algunas, de B a ia (d), donde ia es simplemente una a palatalizada, por ejemplo: Zjamja, milot’a 13 % Bpeiiqak. Hassinaet 2Tor mpouecc neperstacoKoit.
70 | Unpa A. CepxKAHT 2.9.2.2 5. BONPOC BPEMEHM JEMCTBMA 2-OM MEPEFIACOBKH HW NOSHIMA SHASENHHA YuurTpipad TOT Pakt, yToO ruiacHbiit i, CooTBeTCTBYIOLMi Y APyrux roBopos, Tlepersacopky He BbI3bIBaeT (Endzelins 1951: 110-111), mb! BpIHy%*keHbI mpexroJIOXUT, YTO MepersacoBka NpaBepxHemar. *i > yu *i > i mpequmectBoBasta 1-o11 meperyiacoske. AHaslorn4Hoe cykqeHHe ObLIO yxKe BbICKa3aHO B Ancitis (1977: 65). Oquako JaHHoe npeAnosoxKeHHe HeceT B cebe HeKOTOpbIe TpyAHOCTH: 1) Taku 06pa30M MbtI BbIHYKTeHbI IPUHAT, YTO JaHHaA MepersacoBka camaA ApeBHAA, Jaxe ApeBHeli, 4eM NpasaTHUICKaH MepersacoBKa *e/*@ > *e/*E / *e/*@, U3 stToro Obl clleqoBaO, YTO HeKOr a M B OCTANbHBIX JlaTbILNICKUX AManeKTax cyulecTBoBayia aibTepHanna i/ y. OfHaKO NOABsIeHHe 3ByKa y B JaTBIMICKHX 1 JIMTOBCKHX POBOpaX HaM KaKeTCA BCe-TaKH Goslee 103{HHM ABJIEHHeM. 2) MbI BBIHY>KqeHbI Jase NpUsHaTb, YTO JaHHaA MepersacoBKa JelicTByeT C TUX ApeBHUX BpeMeH H NO CerOAHALIHMH TeHb, NOCKObKy B roBopax, B PoHeTH4eCKOii CHCTeMe KOTOpBIX IIpHCyTCTBYeT 3ByK Y, 3BYKH i H y pacipeyenmortca crporo 3aKOHOMEPHO HM, B HOBBIX YCIOBMAX, TaKKe COrIacHO NpaBHiaM JelicTBHA JaHHii nepersacopKu. Hanpumep: Akniste,,,: cylvaks nepey -a13 *e, myntitie (muHyta). B sTHx ropopax JaHHOMy pacnpeyeneHuio TakxKe NOAYMHAIOTCA ped1eKCbI onroro *i >yun iu, 3aBMcHMocTH B OT Nocnepyroulero riacHoro, cp. JJA: KapTBI 48 u 43,44, TIpu Takoit cuTyaljMn CTOHT ele pas NpoBepHTb yNOMAHYTbIe QHA3eIMHOM (cM. BBIIe) CIyYAH, Pe NOJYYMBUIMIICA M3 JaHHONi MepersacoBKH y He aeT MaslaTasIbHOli neperacoBKu Mp MpasaTbIicKol MepersacoBKe M Tipu 1-O/1 BepxHesaTBILICKOit mepermacoske. J[pesHuiit npasar. *i B cpeqHeM cyore nepey MpamarT. HenasaTabHBIM I'IaCHbIM MM€CTCA TOJIbKO B HEMHOrHX Cy@duKcax, a MMeHHO: iarOsbHbIt cyouxc -indt u wmMennoit cyouxc -ins (-ync). TIpu stom cutyayua cypuKcom c -indt, cnejlyiouuM 3a OCHOBaMH C NpaGaT. *a/A, HOBONbHO ci10x%*KHas. Bo MHOrHx cay YasAX Язык Y Вызывает Маслянию Мерзлякову, ср. Например: balts «сбить, отсеивать» balts) (H Вместо **bolynuot, ktabynu6t «скучать» Калире,,, Viski,,,, zadynuét «приветствовать» Varaklani (Bpeiiqax 1989: 159). MomHocrsio mpoTHBonoctaByieHa 9TOMy cuTyayua B Akniste,,, (Ancitis 1977: 65), rae cybuKe -ynodt’ BbI3sbIBaeT ¡BeLApHy!0 MepersiacoBKy *e > *e, cp. vadynodt (vedinat), Ho He BbISbIBaeT TepersiacoBKu *a > *a > * > 0, cp. batynoat. BosMoxHo, B cryyae c batynoat urpana posh aHasorna B BOKaIH3Me KOpHA: -a- + -ynoat, vadynodt xe m0 OracoBKe KOpHA Corresponde MT. llamar, T. e. aquí Actuaban 1.ª reagrupación, Koce6aHvA Aquí pueden ObIT BbISBAHBI aOAyTOM, KaK cJIy4yae B vadynodt, C Tawke a anastorneit. JuA3enuH (Endzelins 1951: 117) ykasprpaer Ha euye OAHY BO3MOxKHOCTH aHasoru opMbr Ha Jat. -it, aut. -inti, KoTOpble TaKKe MOTJIN MOBMMATS Ha KOPHeBO! ri1acHbIli, Hanpumep dedzit u dedzinat. HemuorounicyeHuble MpiMepbi HMeH C cyppHKCOM -ync/ -yns BCe, Tak WIM MHaye, MOKa3biBal0T, YTO 34eCb Npatatmickad u 1-aad BepxXHEaTBILICKaA NeperiacoBKH BBISbIBAIOT BeJAPU3alfH410 KOPHEBOTO PlacHOro, T. €. MPH MpasiaTbILICKOit Mepersiacopke *e > *e, put a 1-0/1 BepxHesaTbILICKOH NepersacoBKe MbI HMeeM *a > 0 *a
@CAMBIOS EN LA PARTE SUPERIOR. QMANEKTE | 71 > 6 > uo: sorkins (sarkans- ), gradzyns,,gredzens“*’, klodtyn, nodtync (uckmouenne Sapync < sapnis, rye 3aKoHoMepHa 1-an MajlaTasbHas MepermacosKa) (Ancitis 1977: 65). Además, debe discutirse lo siguiente: desmit con u y dasmytais con < mpaBepxHeyiaT. *e. La esencia de este ejemplo consiste en que -i-B en ambas formas no es etimológico y surgió probablemente relativamente tarde por las mismas razones por las que H -U-B UguNs < “ugns < *ugnis, es decir, *desimt > (secundariamente) > *desmt > desmit. La distribución de *e y *e corresponde a la cantidad/no cantidad de las letras lituanas correspondientes; cf. desmit y amt. desimtis, dasmytais y nur. desSimtas. OqHaKO, Ha OCHOBAHMM TONbKO 9TOTO mpuMepa npegnosiarars, uTo 2-axa MepersacoBka ObLIa paHbllle HJIM O{HOBpeMeHHO ¢ mpajlaTbulcKoli M 1-Off BepxHesaTBIICKOM MepersacoBKaMH, MBI He pellaemca. Urak, nogBeyem mpomexyTouHbiit “Tor: oTriarosbHbIit cydduKc -indt jaer cMellaHHble JaHHble, NOCKOIbKYy MOABepxKeH pasHoro poga aHasIorHAM, HMeHHOIt cyue -ync/-yns ctumysMpyer BesIapn3anMio NpeAbIyuero riacHoro mpH 1-01 Wi MpasaTBmMcKoi nepersiacoBkax. Takoli BbIBOA NOHOCTHIO COOTBeETCTBYeT MpegmoJIOXKeHHIO SHAZeIMHA, O TOM, YTO B 3THX (bOpMax ObLI BeEAPH3yIONIMM KOHTeKCT. TIpH mposepKe 9THx MpHMepos Gpocaetca B ria3a OANA OCcObeHHOCTE: MapasjlesIbHO cy@uKcam mpaBepxuHesar. *-ins u *-indt B Tex%ke CaMBIX (PopMax, Cc TeMH%Ke CaMbIMH JIEKCeEMaMH HC TEM Xe CaMbIM 3Ha4YeHHeM B ApPyrHx WuaseKTax MbI BCTpeyaem (popMbl Ha -ens (marins,,.mérens“, gradzync,,gredzens“ u pay Ap. (Endzelins 1951: 309)) u -endt (3gecb cuTyalia c10%*HeN, cm. Endzelins 1951: 833). B ocoGenHocrn cpe hmeH MbI HMeeM [IpakTHYeCKH NOHO COOTBETCTBHE: BepXHE/1ATBILICKOMY (3a HCKJIOYeHHEM HeKOTOpbIX HerlyOOKHX CeJIOHCKHX FBOOPOB) -ync/ corresponde a -yns -ens (HJM su BUJOH3MeHeEHHA) otros pueblos. Maso Toro, también AA @opmpI Hapewns klodtyn (Akniste,.., Ancitis 1977: 65) umeerca mapasWienbHaa dopa klaten (BW. 13268, 19, 24 apud ME, 218-219). Moxer mm 301€Cb HATH peub 0 (POHETHYeCKOM Nepexose cpesHeH HIDKHEJIaT. -ens B BepXHesaT. -ins, Tpy{HO CKa3aTb: HECMOTps Ha TO, 4TO -ens > -ins GbuT GbI (POHETHYECKH BHOHE ecTecTBeHHEIM NepexofoM, cp. mpasiat. “en > *€ > ie a Takxe, Hanpumep, Preili,,, akmin’s, rudin’$ Ho nepey rnacuem gen. pl. akmen’ (akmenu) (Turkopulis 1928: 12). T. €. BO3MOXHO, YTO 3feCb B TABTOCHJIaGM4eCKON NOSMYHH B Gesy{apHbIX CsIOrax nepeutex 8 -i-, a B MOSHI Tepes racHBIM -ecoxpaHHsI0cb. O TOM, 4TO B THX popmax -iJosDKeH ObITb BTOPHIHEIM, CBHETEJIbCTBYIOT JIMTOBCKHe (OpMBI, cp. gen. sg. akmeiis, rudefis. OqHaKo Ip 9TOM CTOHT NpHHMMaTs BO Atención, gobernantes lituanos Ha -inti vi -enti, que al médico lino están vinculados fonéticamente. Así HH MHaye, Ha Halll BSTJIAL, NpaBHJibHei CuMTATb, YTO BeApHsayHA pH 1.ª uM MpamareILcKOii MepersiacopKax Tepes y, 10 КпаитХеит Мере, He ЈоКа3ана, a Цкореи Всего -y Вошникло 3фесь Н3 -и 10 2-о1и НерерсиакоБке, а -и, В СБОИО Очере Аб, НоабХЈИОСЬ На МесрТе НпаверХнеслат. *е доНеТН4еЦКХ НМ Mop(osorMyeckH. @ Тпумепст наар Токо M3 ФАҮГОКНХ сАТТАБСКУХ 1 PIYGOKUK CEMOHCKUX POBOPOB, 13 Endzelins (1951. 309), nockonsky B HernyGoKHX CesIOHCKHX POBOPAX CHTYALIMIs OCTOKHEHA 2-off naGHasnsamneli, 3-ef1 MepernacoBKOil 1 4aCTHYHbIM CoBrajeHHeM pesystsTaTOB 1-oit nepersiacoBkH.
72 | Mapa A. CEpxAHT Takum 06pa30M Mbi yTBepxAaeM, YO J0G60e HEKOHEe4HOe Mpasar. *-iBbISbIBaJlo NpasaTSinicky10 Hi 1-yi0 BepXHeaTHIMNICKY10 MasaTasIbHBIe MepersacOoBKH mpegbigzyujero rsracnoro. [ospyenne xe Ha MecTe aToro *-i3ByKa -ynepeq Heflepej[HHM TslaCcHbIM CHlegyroulero cora (2-an nepersacoBKa) BOSHMKIO yxe nosxe. Uro Kacaerca *-i B KOHIe COBa, TO TYT CyMecTBOBasIO 2 (poHEMBI — OHA *~j < poctounobanr, *-i / *-iai / *-ie) nanaTannsyromas npeAbILyINHi CoriacHBIit Vf BISBIBAIOMad TMaslaTasIbHyio tepersacopKy (mpasaTeuuicKkyto, 1-yio BepxHear., 2-yl0 BepxHeslaT.) M BTOpad — HenaaTamMsyronjad (*-i < BocrouHobasT. *-ai), HeBBISIBAIOWaA MepersacoBKy, KOTOpBIe BHOCeACTBHe aM -i H -y, 9TUMOsOruyeckoe pacnpeeseHMe KOTOPBIX B rOBOpaXx MO3AHee OBLIO BO MHOFHX C1y4YaAx yTepano (§ 2.9.2.2.4.1). 2.9.2.2.6. AcHee o6cTouT cuTyalHa c 3-eft MepernacoBKoil. 39ecb OYeBHAHO, ITO pacnpegejieHne mpapepxHenar. *i Ha i my npousomui0 Ao 3-ei mepernacoBKn, NOCKOJIbKY 34€Cb Y BLISHIBAeT BEAPH3ALIMIO MpesbIyMero ryacHoro, -"i a — MasiaTamMsainio, cp. : Sausnéja,,. : salypynat Ho sdlipinu ap. u (Kaulin’ 1933: 13). 2.9.2.3. 3-an BepxHenarninckas TMepersaconka 2.9.2.3.0. JJanHas NepersacoBKka OxBaTbIBaeT PylacHble, AHTOuTU: a/d/o, w/a /o, (Wi), u, uo, ie: — Mepersiacoska MpoucxoguT nepey ManatTasbHBIMM r1aCHbIMH B TOM cyIy4ae, ecuIM Nepe{ HAMM He HaXOAMTCA OHH M3 CHeAyIoMMX corsmacHBIx: k, g, k, & j, & dz, 5, 2, |, n Ges pagom crosmero r, |, m, s, z, p, bum & — rlacubiit y, a Tae riacublit cooTBeTCTBYIONIMI i, y APyrHx roBopos, Meperacopky He BbisbIBaeT (Endzelins 1951: 133; Kaulifi 1887: 221); ~ Kak npaBrio, riacublit @ He nogyaerca NepersmacoBKe 3a MCKIOVeHHeM HeKOTOpbIxX ToBopos, cp. mitret, atsi't’ij (Plavinas,,,, Ivenu 1928: 63); — llepersiacoska HenocpegcTBeHHO nepeg i AelicTByeT TOKO B HeEKOTOpBIX roBopax, cp. paifinat ,,verkiirzen“ p Sausnéja,,., Vietalva,,,, Ho pdifindt B Piebalga (Kaulini 1887: 215); — Kpome toro, nepersacoBaHubiit e (43 a) He BbISbIBAeT MepernacoBKH B Cuesyroujem cuore: nabedfint/ch, aferina (Kaulii 1887: 220). Tlepermacoska HaOso0qaeTcA NpakTHyecKH Ha BCeil TeppHTOpHH CeOHCKHX rOBOpoB, a TaKKE B HEKOTOPHIX 3allaqHOsaTrasbCKUX roBopax, cp. JA: 55a, JA: 55e, JIA: 54a, 55e, JIA: 53., 55d. Cnegyrouyue npumepsi 13 Sausnéj ga5 Vietalva,,,: JStoepints [-uoe-] (Kaulifi 1887: 215), roezina ,Handchen“, moezit ,,qualen“ (Kaulin 1887: 220). B rayOoknx ceOHCKHX roBopax 3-as NepersacoBKa He JelicrByerT, cp. : Akniste,, (Ancitis 1977: 48-62) mola — malina, Nereta. (Bigolis: 1932: 64-65). 2.9.2.3.1. Yxe camoro 43 dboHeTH4ecKoro ycIOBMA 3-eli MepermacoBKH BHHO, 4TO OHa GbLIa 3HAYHTeSIBHO Mose NepBBIX ABYX: — Nepernacoppipaerca G6ubIUIee KOJIMYECTBO P1ACHBIX; M35? 34 68 (Mengele 1939: 98-99), Birzi,, 365, 2
@MOHETHYECKHE H3MEHEHHA B BEPXHEJAT. QHANEKTE | 73 — Mleperyiacopka Meet mpakTHyeckn perysiapHblit xapaxtep (Endzelins 1951: 133), a He NposBJIAeTCA KaK PeMMHHCHeEHIMA ObLIOrO Mpouecca; — TaylaTambHble cormacHble, BOSHHKUIMe M3 KOMOHHalMH cj caMM no cebe He COsMaHOT 3eCh NasaTaIbHOrO OKpyXeHHA, HeEOOXOAMMOTLO AJA MaslaTasbHOit repeTHAaCOBKH, MaO TOYO, TIpensATcTByIOT NamaTaMsayMn. CeqOBaTesIbHO, ITH 3BYKU Ao La Habana Jeiicraua 3.º MepernacoBKM yxKe OTBEpAesH; — B Tex ropopax, re Hobie a/d (u3 *a/a u “e/é) nepeuuM B 0/6, NanaTambHaA MeperiacoBka MpOMcxOAMT HMeEHHO C 3THMM HOBBIMH 0/0, a He CO CTapbIMH a/a, Kak 9TO MpoHcxoAMIO mpH 1-ori nepersiacopKe, cp. : m6‘li m6*ls mali mals) (43 = — (Saviena,,.. (M. PoiSa, LVI); nepersacoppipaioTca — BO BCeX OOpa3z0BaHMAX (a He TOKO B ycTapeBIIHX) MpucTaBKU, B 3aBMCHMOCTH OT KOpHeBOrO ryiacHoro rularoua, HampuMep: sdpit (Sausnéja,,., Kaulin§ 1933: 15); — TleperlacopKa MpOMcxoAMT mocie nepexoya Au@roura -ai# > -i > -'i. Stor AMTOHY He BbIsbIBaeT 1-Of1 MaaTasbHOH nepermacosKH (Endzelins 1951: 111). Tospko nocie nosHoro nepexoga -ai# > -i > -'i JaHHOe OKOHYAHMe MOxeT BBI3BIBaTb NalaTasibHy0 NepersacoBKy, YO H MPOMCXOAMT MPH AaHHO!l MepersacoBKe, cp. mpumepti: redi Médzilla,,,, Liezére,,,, Lubeja,,, (Hauzenberga 1934: 180); pastdesti, gada'si Sausnéja,,, (Kaulins 1933: 14); — OYHb MO3 AHH 3aHMCTBOBAHHA NOABEprIMCh ITOH MepersacosKe: stencija, bénie bani nem. (= < Bahn), MandZirija, telaptio‘nc Médzilla,,,, Liezére,,,, Lubeja. (Hauzenberga 1934: 181); ~— JaHHas nepermacopka, O4eBH AHO, 1103xKe 2-oi1 NeperacoBKH, NOCKODKy NosyYHBUIMHCA B pesyIbTaTe 2-oli MeperstacOBKH Y BbISBIBAeT 3/{€Cb BEJAPHBIII asOdoH, a i ManaTanbubiii, CreqopaTesbHo, BO BpeMA JelicTBHA 3-eii nepermacopKu 2-aAn NeperyiacopKa yoxe uMeuia (cp. § 2.9.2.2.4). 2.9,2.3.2. BBHAY KOJIMYeCTBa NPOMSOMeUIMX POHETHYECKHX M3MeHEHHI NpeajlaraeM HuxKe OGIy10 CXemy pa3BHTHA MpaBepxHesaT. *a/*2 AO CeMOHCKHX FroBOpos: 329 18° 4037 329 JlatrampcKnit Tlpaceronckuit Cenoncknti Cenouckuit TpanatranscKuit (run Medni,.,,.) nocae TI, o< a a &, 0°, a°, 0°, 0. a°, 0 6 ar e mo ma > (coorsetcTByioule jure racHble aHanorH4Ho) Mrak, Kak BHyHO, MIpakTHYeCKH, U3 BCexX NpaBepxHeviaT. *a/a, *e/€ BOSHMKIN B CeJIOHCKHX TOBOpaX 3BYKH Ha BCeM JHama3z0He OT a/ G JO 0/ 0, TOKO JMU TalavasM30BaHHbill pesybTaT 3-ef NeperacoBKH OTIM4YAeTCA OT OCTAIIHBIX.
74 | Manoa A. CepxKaHT 2.9,2.3.3. Kak ormeuaer Kaulins (1933: 13), mepersacopKa He 3aTparuBaer rsiacHble npasiat. *e/*€, HECMOTPA Ha TO, YTO Ha NepBBIi BIA M WJ ITHX PyIaCHbIX MMeI0TCA Mapp, HallpuiMep: nast nesiet. OHaKO B JjaHHOM Cydae, KaK OTMeyaeT aBTOP, MbI HMeeM Jjes10 C pedsleKcaMu NpasiaTbINCKOH MepersacoBKH (§ 2.9). T. e. *e/*@ > e/€ > a/G en el contexto helénico y “e/*é > e/é > e/€ en malgache (§ 2.8.1). Cp. HampHmep: sakls —sekli, calt —celu —PoHeTH4eCKHe KOHTeKCTHI, Ipv KoTOpbIx 3-s NepersiacoBKa He JelicTByeT! 2.9.2.3.4. B CeJIOHCKHX H HeKOTOpbIX 3aMaqHOaTrasbcKHXx roBopax (JIA: 53., 55d) nepernacospipaetca TaKxKe M AudToHr ie ié, ie’, ia Nepeg NeNepeqHHM UB ie Nepey NanaTasbHbIM ryiacHbIM, HanpHimep: iala Ho ielina, liapa Ho liepina, siava no sievina (Plavinas- ,,,, Ivenu 1928: 84). 2.9.2.3.5. Uo KacaeTCA AGCOIOTHOM XPOHOJIOrHH, TO 37/ecb cHeMyeT yuecTs ciieAyloume aktst: nos qHHe 3aMcTBOBaHHA TakxKe MpeTepriesim MepersacoBKy, cp. 1) a > 4: Sausnéja,,., Vietalva,- ,,: Parife, kldweeres, kanzals u yp. (Kaulii 1887: 225); Nos qHHe 3aMMCTBOBAHHA Take IpeTepmiemM nepersacoBKy, cp. Dzelzava- ,,. Dodwids (cp. koa = ka, tam xe) pu grakus (= grékus) (Kaulifi 1890: 322), Jodniti (= Janiti) (Kaulin 1890: 326); 2) a > 6: Sausnéja,,., Vietalva,- ,,: gldefe (Kauliti 1887: 225); 3) u > u': Sausnéja,,., Vietalva,,, muindeerint/ch (Kaulift 1887: 225); 4) uo > uo*: Sausnéja,,., Vietalva,- ,,: boede (cp. cpegnesat. budde, 13 CHH, ME,, 360), goews (cp. cpequestat. guovs) (Kaulin 1887: 225), 34ecb BeposTHO uo® > O°. TIpHHHMas BO BHMMaHMe 3TH MHOFOUMCIeHHbIe 103 {He 3aHMCTBOBAHHA a TAKE OTHOCHTeJIbHO-XpOHOJIOrMYeCKHe JaHHBIe, MbI MOXKEM C/esATb BIBOA, YTO aHHaA nlepersacoBKa B CeJIOHCKMX roBopax (MM B HEKOTOPbIX NPHMBIKAIOMIMX saraHO-NaTTaJIbCKHX) — OY€Hb TO3AHee ABJIeEHHe. Sin embargo, ¢ por otro lado, la reestructuración AOsvKHa Opiia HavaTbCA AO COKpAallleHHA KpaTKMX Ps1aCHbIX B 3aKPbITOM Moce HEM cuore, cp. muims, juims (Sausnéja,,, (Kaulifi 1887: 226-227) aut. instr. mumis, jumis, a tawxe bdlfs (= balss), goews (< guo‘vs = govs), kuirs ,,wer“. BosspaTHan uacrnya s < si, cKopee BCero, NeperyacoBKy BCe-TakH He BbISBIBaeT, KaK CHMTAs Ongsemu (Endzelins 1951: 134). Taxue dbopmt Kak -veres, beres, -du'res BO3HMKIM uz *-re-s < *-ria-s. OqHaKO OKOHYaHHe HHMHUTHBa -i ObLIO yTepAHO eye WO Hawaza JelcTBUA 9TOH NepernacoBKH, cp. capt, kart, carat, dst (Kaulin’ 1933: 14). UTo KacaeTcA YNOMAHYTHIX BbINe 3aMMcTBOBaHHit u3 CHH, TO Hx MOXHO jaTHpoBaTb NO Ux PoHeTHyecKOl d@opmMe Mexyly XIII H KOHOM XV BB., YUMTHIBAA, uTO B HX yxe mpomien nepexoy urC ur# / orC or#, > oHaKo / euje npomien nepexoy 6 He > a. ** 2.9.2.4. 4-aa Jlarrasbckas tlepersacopKa 2.9.2.4.1. B paMKax JJaHHOli NepermacoBKH JaTrasbcKue WMPTOHrH e/ié, BOSHHKMe 43 3aKpbITBIX *e/*6 (§ 2.8.1), cKopeii Bcero Yepes CTaqHtO ’e/"é, OBLIN TepersiaCOBaHbI B TO3HIHH Mepej| HOBBIM KOHEYHBIM @ (< e, § 2.8.2) Ha B 3ByKH a, G/ ia, © Cp. Gallée (1993: 16-17). 3a nomomp B gaTHpoBKe CHH opm # oven oGA3an Ugerany Mwamepy (Germanistisches Seminar, Universitat zu Bonn).
MOHWETHYECKHE H3MEHEHMA B BEPXHESAT. QMHANEKTE | 75 @* cooTBeTCTBEHHO, B OCTAJIBHBIX NOSHUMAX OHH NepenLin B ¢, 'e/ie, T. e. KPaTKMIt e coxpaniuica. Apeast JelicTBuA 4-01 nepersacoBKH CocTaBsIAeT IPHOM3MTeIbHO 1oro-BOCTOUHBIe ryOoKHe JatraspcKMe rosopst’’. [Según los períodos de las líneas de regresión de BHAHbIB Clejyrouleli TASH, se recopilaron los tipos principales de distribución de los resultados de los ensayos de *e 1 *é:*° | terminación €-CKIL., en la raíz B e-, a-CKI., | nepeyl Maat. corac-B Npoul.Bp. Ha -€ HM MX MHOHH. Tipo | Lugar HEIMH Hii m060M B | ——_________— =e || Bac. Hayane || Bese | B Cerebro Palabra fe Se ae et ne Ser So | | E: debess E: vece | 1 | Aldksne,. | _ IE: alma | IE: alma Él Gelh earen'e JA: familia, mivot’a, jis 2 Ciba | Te ides, vies nagja (Ho: tu nesi) A: agla | | | JA: mjdla, jis dla | 3 Pilda,,, | E: éel§ _ E: Zeme, Celt eee aie | | 4 | Varaklani,,,, TE: dziervu, eee, déerve | Bérzpils,,, ié5Su (EdiSu) . | El siguiente comentario señala que, en este caso, la remezcla abarcó una pequeña parte de las palabras, y por ello no hay material suficiente para reconstruir este proceso en todas sus etapas. Además, teniendo en cuenta que la remezcla tuvo lugar muy tarde, es muy probable que en otras partes de Letonia nunca se produjera, es decir, La suposición de que sus resultados fueron anulados en otras áreas (como, por ejemplo, por una remezcla de primer orden) es poco probable. En el esquema suponemos una aproximación! RECONSTRUCCIÓN: ia ——_> '€ ———_» ¢ ———_> (AB navane cnosa) g a ie (kparkuit ¢ aHanorm4Ho) ““ Bpeiiqax (1989 195-198) npegaraer takoe oSosrauerine 3Byka, KOTOpBIIt «...NPOUSHOCHTCA Kak raacuiait 'a /= si, ia/: 3a CMATHEHHEIM COFsACHBIM B PYCCKOM, GEIOPYCCKOM H TOsTCKOM A3EIKAX- >. Touoe reorpaduieckoe pacnpegenenne cm. Ha Kapre y Bpeitaaka (1981¢: 95) ut Breidaks (1996:27-28), kaprbi 19 1 20. “© Aliiksne,,, (Brencis 1914: 118-9); Cibla,,, (Abolina 1926: 32-3); Pilda,,, (Tichovskis 1933: 412); Bérzpils.,, (Endzelins 1951: 109); Varaklani,.,, (Latkovsks 1931; 102). 4s
76 | Mnpa A. CEpxKAHT @opmsi drénc «slikts, nelaga» (us pycck. dpanow), spriesl’eica ,,spréslica“ (u3 pyccx. npacmuya) 43 Kalupe,,, (Rekéna 1962: 380, 468) qoKasbIBaloT, ¥TO B Tex ToBOpax, rye ceroqua e/é nepey HenasiaTanbHbIM, ObUIa MpomMexyTOUHaA cTaqMA ‘a/ia. 2.9.2.4.2. Oco6piii ciy4ail, Korga 3a r HO He Nepey j culeqyer ie OHO NoABIIAeTCA B Bugle . [lo cyTH, 9TO YacTHBII CyYali JaHHO! NepersacoBKH, HM ero CueAyeT OOBACHAT Cs1e AVION O6pasom: ie MepexosHT B ia, 3aTeM r TepseT CBOM MasaTasbHBMt asUIo(pou, Tak, rpynna 40 -ria- > -ra-, Hampumep, B Pilda,,, nanaTasbHoro r HeT (Tichovskis 1933: 45), 3qecb uMeeTca nepexoy -ré- > -ria- > -ra-. TpomexyTOYHAaA CTyMeHb, HanpuMep, B Auleja,,, fadzat (Endzelins 1951: 109), rae eme r COXpaHMI CBOIO NaraTabHOcTh, B TOM cayyae, Korsa 3a -riecneyyeT j, HaHHas rpynna ocraetca 6e3 M3MeHeHHil. 2.9.2.4.3. 3BYKH, pe3yJIbTHpylouMe M3 AaHHOM nepersmacoBKH, T. e. ‘a/id (0 apyroii Tpanckpununn G/a), B Havane coBa BO MHOrMX roBOpax TepsIOT CBOit epBbiii KOMMOHEHT H Mepexogat 3 iaa-, idB U3 B Z-, cp. —POpMbI, IpHBeAeHHEIE B TaOsHye. 2.9.2.4.4, B HeKoTOpbix roBpopax, HanpuMep, Alsviki,,,, Apukalns,.. 5.4 s66,387° Nereta,,., TOJIbKO B Cy(pUKcasIbHBIX CJlorax Mpouiia NepersacoBKa € > @ WIM > amepey HOBBIM é HJIH {peBHMM a, HampuMep: zemana (< -ene), veseliba (Endzelins 1951: 102-103). 2.9.2.4.5. PacpoctpaHeHue petpleKcos HpasiaTbILNICKOro 3akpbITOrO *6, T. e. 1O3HIHOHHOrO BapnaHta BOCcTOYHOoamtT. *é (Endzelins 1951: 94) Ha reppuropun BepxHeNaTbILCKOrO JHaseKTa (B OCOKEHHOCTH JaTrasbCKMX FOBOPOR), Ha Halll BSrJLAD, HaviGovlee NOsIHO NpescraBseHo y Bpetiqaka B yucceprayun (1989: 192-194), rae OH BBIJeAeT 6 pasIMUHbIX BAPHAHTOB: 1. B ropopax WeHTpasbHBIX HM HEKOTOPBIX 1orO-BOCTOUHBIX roBopax JlaTramun: riaron «ect» ast est“ iezu éZu, u dgld nanp. < B Sakstagals,,.. JjaHHoe MpoTHBoMocTaBneHue XOpoulo OObACHAeTCA 4-Oi1 NepersmacoBKOH: B (popme ieZu oTrcyTcrByeT BbISHIBAIOLMM MepersacoBKy HOBbIi OTKPEITbII e, Ce 0BaT€JIbHO, 3/[eCb MbI MMeem ie (< @). Yro Kacaerca (OpMbI MHUHUTHBA, TO TYT, KaK H3BeCTHO, OHa GaspyeTca Ha MoposorM4eckKoit OCHOBe Mpollesero BpeMeHH, centeno AelicrBoBasa 4-an nepersmacoBKa. CrejoBatesbHo, MBI JOJDKHBI OKHaTb opmy “*iast, 7. e. Gst, ananorn4Ho dopma digld. 2. B rosopax toro-Boctounoli Jlatranun: apddd < apéde ,apéda", ast, iezu, ta (< te), agla, Hanp. Zvirgzdine,,,, Nirza,,,, Pilda,,,, Cibla,,.. H 9To mporMBonocrasieHHe OTHOCHTCA K OObACHAeMBIM 4-Olf JaTrasbCKOl mepersacopKoii: apada < *apiadia < 4-aa mepermacosKa < *apédia < (§ 2.8.2) < apéde. Mopma dst o6bacHaerca Takxe 4-oi1 MepermacoBKOi M13: *iast > (§ 2.9.2.4.3) > ast, agla ananoruyno. - Dopma td cornacno § 2.8.2. 3. B OqHOM YacTH roBopos 3anagqHoOii Jlatranuu: gst, Zu, Hamp. Stirniene,,.,. 3yecb 4-aa nepersacoska He JelicTBOBasIa, 34ecb *E > é (§ 2.8.1). 4. B Apyroit YacTH 3anaqHOsaTranbcKHx roBopos: ést, iezu, Hanp. B Rudzéti,... AnasiorHu4Ho HO. 1. 3-4. B ropopax sanaquoit Jlatranun: egle Varaklani is6 Livani,,.. 3yecb 4-aa nepersacopka He JelicTBOBaa, 3yeCcb *e > e (§ 2.8.1).
@MOHETHYECKHE M3MEHEHHA B BEPXHEJAT. QMANEKTE | 77 5. B ropopax ceBepHoit Jlarramm HW HeKOTOppIX roBopax 1oxKHOT Jlatramun iést, iéfu. Aquí el sonido H no funciona como una consonante, porque aquí todo es *E > ie (§ 2.8.1). 6. En las ciudades del sureste de Vidzeme ocurre lo mismo. 4.: upé, klétié < /kleté/ Galgauska,,,, zemé Anna,,,, 1 iést, n'esu, B Veclaicene,,., Ziemeris,.., Karva,,., Jaunlaicene,,- ., Jaunroze,..,. Aquí la situación es algo más compleja. Las formas upé y zemé tienen en las terminaciones el mismo sonido @ (cf. § 2.8.2). La forma kletié contiene, a nuestro parecer, una i epentética: en esta región se habla así. ie (*€) se conserva y no se convierte en i (cf. JJA: 53). ro ApesHee oKoHYaHHe OKaTHBa (Endzelins 1951: 412). De este modo, tenemos @/é en las sílabas átonas y ‘e/ie en las tónicas (Endzelins 1951: 109). 2.9.2.5. Alternancia analógica Por ejemplo, en el dialecto de Varkava, mencionado por Priede (1989: 136), ierklētt’ «mala yegua» Varkava,,,, cf. mT. arklys, donde *a'rkl-> *arkl-> *iarkl-> ierkl-, lo que corresponde al paso de la @/ia inicial a ie, Kérkleitis cf. karklig «zanahoria- », Bérzgale,.., etslédzina cf. atslaga, Akniste,,,, Birzi,,,; velénina, cf. valdna «fepH» < veléna. Así también kezleninu (= kazléninu) Vilaka,,,, kerzineite,- grozin’“ Aizkalne,,,, tebecina/ tebécena Bérzpils,,,, Varaklani,,,, Sakstagals,,,, Rugaji,,, (Breidaks 1974: 129). Todos estos ejemplos tienen en común que, en su forma original, todos debían tener a (¡y no O!) en la posición en la que tuvo lugar la alternancia, cf. atslaga (ya que los sufijos normalmente conservan a), *kazléns (1. kK. Josruit é BEIsBIBAeT najaTasbHyto nepersiacosky, cf. Endzelins (1951: 94)), 8 *karzina, *tabaks: préstamos de a u3 3aMMcTBoBaHHil. Yunrsiaa Jasee, ro B ryGOKUX CeOHCKUX TOBOpax Ce4OB spleHMe He HMeeT HHYero OOulero C 3-ei1 NeperacoBKol. La explicación más probable me parece la siguiente: JaHHaA NepernacoBka ABIAeTCA BTOPHYHOII M BOSHHKa 10 aHAsIOrHM C ye MMeBILIM3-eii MepermacoBKH HaM He yas0cb HaiiTu, Mbl MOXeM NpeANONO*KUTb, YTO 9TO MCA K TOMY BpeMeHH B Tiry6OKHX JaTrasIbCKHX rOBOpax YepeAOBAHHeM A —MpOCTOE CIIOBO Versus é —C1O%*KHOe ¢ eMHHYTHBHEIM Cydukcom, coxepxKaWM NanaTabHbIt riacHprit. Este vepeqoBalive en los dialectos letones se remonta a la alternancia de las antiguas vocales abiertas y cerradas “e”: *e versus *“e —*e > satr. e, *e > atr. a, por ejemplo: vacs —veciné. [lo anasioruM ¢ AaHHbIM YepeyOBaHHeM BOSHMK IM 1 o6cyxgaembie hopmnt. En el caso de c ierkleit$ curyanua avasorH4Ha, solo con la diferencia de que el e cerrado al comienzo de la palabra aquí se expresa mediante 'e; además, aquí probablemente tuvo lugar la pérdida de la vocal antepuesta tras una t protesica: *arklis > *arklis > *iarklis > + *-itis > ierkleits. Ananoruuto oOpacHaiorca nlapbi, Tuna Apukalns (Abele, Lepika 1928: 39) gars (< gar) versus gerji (ram xe), gerli (gari) Aliksne,,., (Brencis 1914: 115). 3gecb cneayet yuecrb, Yo Hapewe gerji ¢ MOphoHONOrM4eCKOl TOUKH 3peHHA OOpasoBaHO MO aHaJIOrHH: OT OCHOBBI cuMmmutekca gars C MOMOMIbIO CydduKca -ji (kak HanpuMep tuji «janeKo- ») —gars
78 | Manoa A. CEpxKAHT MMEeT B KOpHe G, CHejOBaTeJIbHO 3/ecb Ip OOpasoBaHun MpuMeHsNOCb YepejoBaHHe THMIa vacs — veciné, KoTOpoe H MpuBeso K gerji, 'macHblli a CHMIIeKca, XOTA vf ObUI pesysIbTaTOM JelicrBuA 1-ori MepermacoBKH, OHAKO HOCHTEeJAMM Kak TaKOBoli Goubie He BOCIpHHUMascA. Taka Ke CHTYAlMA, BEpOATHO, HC jecing (jacinS) Aliksne,,. (Brencis 1914: 115). 3ecb jaks gan ne **joks npu na6uanusaqun, 1-011 BHAMMO, CBASH B C TeM, YTO OH CTOMT nocue j-. CoxpaHuB CBOli NepBH4HBbIIT BOsaJIM3M M He Hpetepriesad 1-of naGmanmsaqMu, JaHHoe COBO ObLIO ompezeseHO A3bIKOM B Tpynitty THMa vacs (= vecs), WA KOTOpO JeMMHYHTHB 3aKOHOMepHO o6pasyerca no Tuny vecins, r. e. jecins. Además, proponemos que la forma nams —nemins (Brencis 1914: 115) también pertenece aquí. Jlen0 B TOM, ¥TO Nams wacTO BCTpeyaeTCA B BEPXHesaTHIICKMX POBOPaX HM€HHO C TaKHM BOKaJIM3MOM, a He “noms, 110 NoKa He BNOsHE ACHBIM MpH4HHaM - BO3MOXKHO, YTO 3TO COBO ABJIACTCA 3AMMCTBOBAHMEM 3 JTHTepaTypHOrO ABbIKa. OveBngHO, 4TO AaHHOe ABIEHMe OYeHb TO3AHEe, YTO BHHO 13 COB, KOTOpLIe eMy TOj{BepXeHbI, a TAKE YCIOBMA UIA ErO BOSHHKHOBEHMA —“e > a—mporecc, 3aBEPIIMBIIHHCA JOBOJIBHO 103,(HO (§ 2.7.3). Syecb elle pa3 BAKHO OTMETHTb, ITO B JaHHOM CJIy4ae pedb HE MOXKET HTH O bonernueckom mporecce. B 7aHHOM Culy4ae MbI MMeeM JIMIIb ChopayHyeckoe M3MeHeHHe PiacHbIx no aHatozuu. 29.3. HEKOTOPBIE, JO CHX NOP HEBbIACHEHHDIE [POBJIEMBI, CBASAHHBIE C MEPETNACOBKOW 2.9.3.1. JJOBObHO ACeH TIpHMep M3 PIyYGOKHX JaTrasIbCKUX TOBOpoOB: esmirié (= uimtTep. asmens) B Zvirgzdene,.., Nautréni,.,.., Pilda,,, — JaHHad (popMa, Ha Halll BSP, H3 MCTOPHM BepXHesaTBILICKOrO AMaseKTa He OObACHAeTCA. OHA JOJDKHA ObITh peKOHCTpyMpoBana B Mpasiat. Kak *esmenis, T. e. Tun dens. 3ecb 4-aA epeTu1aCOBKa 3aKOHOMEPHO He JelicrByer, T. K. HeT HEOOXOZMMEIX yculoBHit, HayambHbiii 3aKpbITHIII € 3]eCb OcTaeTCA HEM3MeHEHHIM, T. K, HAXOHTCA B MaslaTasIbHOM KOHTeKCTe NpasaTbILICKOM MepersacoBKH, cp. esi esi). (= 2.9.3.2. Dopp Fiebre ,,ravét Ho ravdc Akniste,,, (Ancitis 1977: 49), BosMoxHo, BOCXOJT K *revét M ABJIAIOTCA 3aKOHOMEpHbIMH. 2.9.3.3. € La mayoría de las palabras de esta clase en los dialectos letones se acentúan en la primera sílaba, mientras que la *a* > a, Por ejemplo, vakarins (§ 2.9.2.1.6). Sin embargo, B En algunas palabras se conserva *a > e. en las antiguas ciudades letonas, cf., por ejemplo, B Alsvika, Belava, Litene (Zaube 1939: 121): pagele (pagale), pavasers Alūksne. (mpa vosara, vasarina (Brencis 1914: 115), pavesers Kalncempji,,, (Balode 2000: 22). Croga xe OTHOCHTCA 3aMMcTBOBaHHe pasel’e (nut. pasalys) ,nojume, pasparns“ Kalupe,,.. (Rekéna 1962: 439), Varaklani (Latkovsks 1931: 108); dbopma: Jumelena «maT ypoxas, *xeHa Oora ypoxas» Varkava, Kapini,,, : Jumola Vilani,,,, npuseqennan Bpeiijaxom (1989: 136). No obstante, ¢ por otro lado, se encuentran Mt «<3aKOHOMep-
@MOHETHYECKHE H3MEHEHHA B BEPXHENAT. QMANEKTE | 79 ble» (bopMBI, HalipHiMep, pavasars Kalupe,,. (Rekéna 1962: 19-21), pavasafs, tagad, vakar Akniste,,, (Ancitis 1977: 49), Aliksne,,., HeKoTopple c10Ba Ha -ars: Gmers, asers, kambers, vanckers, kpome Toro, pavasers (put vosara, vasarina), satmels, simels (< sienmalis), (Brencis 1914: 115). Surge pregunta, MpoHsoULIa JM aquí reenvío Ha lituano campo, 1 después producido 3aHMCTBOBAHHE B JaTrasIbCKMe TOBOPHI, HIM Ke OHA UMeTIAa MECTO Ha J1aTrasIbCKOi MOUBe? OueBugHO, 4TO, pas ~PopMbI Ce NOABIIAIOTCA MB ruyYOOKHX MaTrasIbCKHX TOBOpAX, 3HaYHT AaHHBIi e He MOxeT ObITb pesysIbTAaTOM 3-eit NepermacoBKH, Kak 3TO MOXKHO ObLIO Obl MpeAMONOKUTH AVIA CeOHCKHX TOBOpoB, rye TIpHcyTcTByWwT cxoxHe (popmpr. Jjanee, MHTepecHo, 4TO e CoAepxKUTCA B HeMpOAYKTHBHbIX OOpazoBaHMAXx THMAa pavesers, appekle (< apkakle), a a —B MIpOAYKTMBHBIX, HanpuMep, vakarins. 37ecb Wake HENb3A TIpeqNONOXUT, YTO, HalIpumep, pasHble MaslaTasbHble MaCHBle as passM4Hy10 Mepersacopky, T. K. B OOOHX CuIYYAAX KaTAJIM3aTOPOM MasaTasbHOit NepersacoBKH OBL -i- (pavesers 1 vakarins). Takaa KapTHHa HaBOMT Ha MBICJIb, UTO -e-— 6onee Estado anterior, a -a-—más Contemporáneo o Surgido M0 Análogo C Correspondiente Síntesis vosara. [Ip TaKoM BbIBOe AVIA CpaBHeHMA HanpauiMBawrca JMTOBCKHeE nlapasiesbHbIe (POpMBI, rye € COXpaHHJIcA Nepey MasaTasbHEIM i, cp. MT. vaséris «Ha3BaHHe BeTpa HM Mecalla», pavaséris (Kvédarna, Salantai, Punskas, Karsakiskis, Anykséiai) (Stang 1966: 33, Zinkevicius 1966: 54). Oquako, yunTbrBaa TakHe dopMBI, Kak sdtmels (sétmalis), simels (< sienmalis), pagele (pagale), appekle (apkakle), re opMbi ¢ KOpHeBEIM -eGomee HUre He BCTpeyawoTcA, MpecTaBsAeTcA BepoaTHeH MpeANOMOXKHUT, YTO 3eCb MBI HMeeM Jes0 C cboHETHYeCKHIM TepexoqOM a > eB Oe3yfapHbIx cyorax Mepes i, Kora Wx pasyesmMoT maBHble. [pu 9TOM AAHHbIit Mepexo,| He OTHOCHTCA HM K ODHOT 13 BepXHeaTBILNCKMX TepersiacoBoK, @ ABJIAETCA APEBHUM MpaBepxHesAaTbILICKHM Mporeccom. Mrak, eB Takux (PopMax, como primavera, STHMOJIOrMYeCKUIt, He BOSHHK primavera a nepeg 113 i B corazón Ge3yapHom, KoTOphili oTZeNaz OT Héroe MmiaBHblit. Janneiii mpoWecc NpoHcxogHJI M Ha TeppHtTopun JIMTBBI cp. persélis (parSelis) Dysna (vilniSkiai), puodekelys (< puodakelys) Dusetos (uteni8kiai) (SkardZius 1938: 42). Bo3MoxHO, 4TO AaHHoe npaBus10 pacnpocrpaHAetcsA HM Ha KOHTeKCT Meped -s-, OTKyJa BOSHHKIIa (popMa C ABYMA -epavesers, r{@ NepBbIli -e-, BepOATHO, TaKKE He 9THMOJIOrH4eH, HeCMOTpsA Ha Tpeu. €ap (< *vesr) H claB.. ves-n-a. O TOM, ¥TO Takas NepersiacoBKa JelicrBoBasa MMepey -S-, BO3MO2%KHO, FOBOPAT JMTOBCKHE 06pa30BaHHA Ha -asas 13 -esas, ménasis (< ménesis) (SkardZius 1938: 43). Ckapzpxioc npegnosaraer 3ecb cenouckult cy6crpat (SkardZius 1938: 44). 3. ALGUNOS PROCESOS B CONSONANTISMO Hrpxe Consideramos SOLAMENTE SÓLO algunos procesos historia superioralta KOHCOHAHTH3Ma, Tak KaK GOsbUIaA YaCTb HX, Kak, Haripuep, MasaTaysaqun *kj-, *ki- > c, *tj > §, *-cj- > ¢, *st] > 5, mo ananorun > sk (> Bepxnenar. 5k) ABLAeTCA NpasaTbIICKMMH TpoyeccaMM HM BbICTYTaWOT 3a paMKH TeMbI aHHOIt paOorsi. C Apyroii cTopoubi, HanpuMep, TakHe mpoleccsl Kak OTBEPAeHHe -T-, HC-
86 | Mapa A. CEPxKAHT 4.4, Konraxtsi ¢ KynmuikencCKHMH ToBopaMH JIMTOBCKOrO ASbIKa, MOSHI Bpeiiqaxa En la comparación de los sonidos consonánticos de las lenguas eslavas (y también bálticas) hay muchos procesos muy complejos en las lenguas baltoeslavas de Kulišev (kuriskénai). Los aspectos fundamentales de este fenómeno fueron señalados por Brežak (1981b), a saber: la coincidencia en la comparación de la e breve, distribuida en dependencia del acento y de la palatalización k > č. En lo que respecta a la coincidencia en la comparación de la e breve, aquí quisiéramos reformular de algún modo dicha conclusión. Como ya se ha señalado, en este caso tratamos con la comparación prátrusiaca “e/*é”, que en las lenguas eslavas y bálticas experimentó en alguna (o algunas) de sus fases de desarrollo una alternancia sincrónica e(< *e)—a (< *e). Además dicha comparación se observa, M B KeMaiiTCKMX roBopax (Zinkevicius 1966: 54-61, 457), ya sea un efecto de contacto con la participación de un sustrato celta, pero más probablemente representa la influencia de los dialectos meridionales livonios o de los dialectos zemgalianos centrooccidentales, donde tuvo lugar una transformación semejante. De este modo, el propio proceso de mezcla es el resultado de influencias de contacto aún más antiguas. ¡Arak, de los cañones albaneses, de los toros atabegos, con uno! CTOPOHDI, M KYMMINKeHCKHX, C Apyroii cropoubi, #B/IAeTCA Tlepexoy e€ > a, a He CaM Mporece nepernacoBKu. La mpeacTapsiseTca Takaa cbopMysHMpoBKa Goslee TOUHOIt. En las posiciones de las palabras, en los dialectos kumišenses también tuvo lugar un proceso común a los dialectos altoletones, a saber: en los dialectos altoletón: e/@ > 'e/’€ (> ‘a/ia) (§ 2.8.2), en los kumišenses é > ‘a (Zinkevitius 1966: 74). @akt, los contactos fenómenos (10 Bpeliqaky: «sustrato selyoniano- ») entre los hablantes selionianos y latgalianos, por un lado, y los kipschenos, por otro, no se refieren a nuestra época, sino a un período mucho más antiguo, como también confirma lo anteriormente mencionado. Bpeiijqakom (Tam%*e) sa6nannsaqneit. B En las hablas kymikienses a Mepeulio Bd Con el acento en mp la vocal, aquello que la nueva a (< *e) aquí se conservó sin cambios (Zinkevicius 1966: 50). Evidentemente, el proceso de asimilación bajo el acento de las antiguas *a, y no de las nuevas (de *e), está relacionado precisamente con la primera labialización (§ 2.6.3.3) en las hablas atabascanas y selkup, además de que esta produce una distribución sincrónica en la mayor parte de las hablas altoatsicas de o — tras el acento, y a — en posición átona, con lo que se garantiza una analogía con la transición kymikiense-terekiana. ABREVIATURAS: BW Kr, Barons un H. Wissendorffs, Latwyu dainas. I-VI. Jelgava y Petrogrado, 1894-1915. JA -J|uanexronormuecktii atnac, Homep Kaprst (rorosirres K ny6mKaHH) FBR Filologu Biedribas Raksti % 3ece cneayer yuectb, ¥TO TaKOe COCTosHHe NOCTyMMpyeTcA MIM JIA del crecimiento etapa desarrollo de los bienes rurales y latifundistas, ya que los datos se desarrollaron parcialmente, por ejemplo, a > d (2.º párrafo, es decir, (4.ª § 1.6.4.3.1), e > 10, reordenación a § 1.9.2.4.4, 1,9.2.4.2, cf. Asimismo § 1.8.2) 4 Ap.
CAMBIOS FONÉTICOS EN LA PARTE SUPERIOR. QMANEKTE | 87 LKZ —Diccionario de la lengua lituana 1941-2000. Vilna, LVI — El programa de recopilación de materiales del atlas de los dialectos de la lengua letona: Respuestas a las preguntas. Instituto de la Lengua Letona de la Universidad de Letonia. Academia de Ciencias. ME — Mīlenbahs, Diccionario de la lengua letona. Redactado, completado y continuado por J. Endzelins. 2.ª edición sin cambios. En cinco volúmenes, por el grupo de filólogos bálticos de Chicago, Chicago, 1954. LITERATURA DEL BAJO — ALEMÁN MEDIO (Mittelniederdeutsch): Apete, A. 1924: Par leyasciemieSu izloksni. Publicaciones de la Sociedad de Filólogos 4, 40-52. Aseie, A. 1934: @ // uo en los dialectos del noreste. Escritos de la Sociedad de Filólogos 14, 166-171. Aneur, A. 1935: Un caso de metatonía silábica de los sufijos en los dialectos del noreste. Escritos de la Sociedad de Filólogos 15, 197-8. Are, A., Leeks, M. 1928: Sobre los dialectos de Apukalns. Escritos de la Sociedad de Filólogos 8, 19-50. Avouna, A. 1926: Par Ciblas pagasta EvermuiZas novada izloksni. Filologu biedribas raksti 6, 31-48. Avoutya, A. 1928: El dialecto de la parroquia de Skrīveri. Escritos de la Sociedad de Filólogos 8, 98-108. Asouna, O. 1927: El dialecto de la parroquia de Susēja. Escritos de la Sociedad Filológica 7, 129-153. Auxsnis, M. 1932: El dialecto de Krāslava. Escrito de la Sociedad Filológica 12, 26-48. Axcins, K. 1977: El dialecto de Aknīste. Estática y dinámica del dialecto. Introducción, fonética, morfología. Riga: Instituto de Lengua y Literatura A. Upīts de la Academia de Ciencias de la RSS de Letonia, Zinatne. Apstns, J. 1914. Por LizumnieSu izluoksm. En: Rakstu Krdjums, Rigas Latviesu Biedribas Zintbu Komisijas izduots, 17. Riga, 88-102. Batove, 2000: S. Kalncempju pagasta Descripción del dialecto de la parte de Kalnamuias. Riga: LU Instituto de la lengua letona. Berzaumens [Aprop Heu3necrex] 1927; Variante dialectal de Bérzaune Artículos de la Sociedad de Filólogos 3, 7-35. Bezzennencer, A. 1885: Letón Estudios dialectales. Gotinga: Vandenhoeck u. Ruprecht. Bréous, J. 1932. BirzieSu izloksne, Filologu biedribas raksti 12, 59-93. Breaks, A. 1974: Latgaliesu tautas dziesmu fonétikas jautajumi. Zindtnu Akadémiyas véstis 10 (327), 127-136 Breiviak, A. 1977: Cyqe6a npanarsmckux asykocoverannit "pj, “by, *¥j, *mj 8 Bepxnenarbiuckom Jmanexte. En: Koxmaxmt Jlamenuckozo Astixa. Pura: AH JICCP, Muctirtyt Aauika 1 Jitepatypsi, 10-18. Batipaxs, A. 1980 Ma ucropuu Garruiickoro BoxamnaMa. Lengua Posnantensis 23, 65-79. Brefgak, 1981a: sruannn A. npHGantHitcKo-pHHckHx O ASbIKOB Ha JaTrasIbCKMil M CeOHCKHiL uanomui. Baltisaca Il Priedas, 26-35. Breijax, A. 1981b. © cenouckom aasiKOBOM cyGcrpare B CeBepo-vocrouHoii JIuTBe. En: [poems omnozenesa u smxuxeckotl ucmopuu Barmoe. BusbHioc: Academia Nacional JiToscKoii CCP. Mucrutyt Hcropun, 89-90. Brewaks, A 1981c: El Problema of Secundaria Metafonía in Alto letón Hablas vernáculas. Lengua Posnaniensis 24, 93-100. Breiaks, A 1988; Discutibles Problemin as la Historia of Báltico Vocalismo. Lingua Posnaniensis 31, 31-44. Brenaak, A. 1989: Donemuka nameanockux ocopos nameuuckozo asvika, Disertaciya. Heony6.1mkopana. Bras, A. 1994: Sistema fonemático de consonantes de las hablas profundas de los dialectos de Jatgami: variante centro-oriental. Baltistica 29 (2), 155-165. Brenaak, A. 1994a: Ponemaruyeckaa nogcicrema cornacHsix ryGoKux rosopos Jlarrann Lerrpanbro-Bocrourmiit napnant Baltstica 29 (1), 65-75. Brewwaxs, A 1996: AugSzemnieku dialekta latgalisko izlokinu Fonétikas Atants. Daugavpils.
88 | Mapa A. CEPxKAHT Brencis, E, 1914; Observaciones sobre las capas de sedimentos aluviales. Rakstu Krajums, Rigas Latesu Biedribas Zinibu Publicado por la 17 Comisión, 103-145. Riga, Buca, K. 1959: Rinktiniat rastat 2. Sudaré Z. Zinkevitius. Vilna: Editorial Estatal de Literatura Política y Científica. Dialectos de Exxsninis, A_1929-Lazdonas, Praulienas, Sarkana, Patkules, Cesvaines y Dzelzavas. Escritos de la Sociedad de Filólogos 9, 119-161. Expzeun, J. 1910: Sobre el pretérito letón, Kuhns Zeutschnft 43, 1-41. Enpzeuins, J. 1927: Sikumi, Escritos de la Sociedad de Filólogos 17, 5. Enpzeuins, J. 1951: Gramática de la lengua letona, Riga: Letonia Editorial estatal. Gauge, J. H. 1993: Gramática del sajón antiguo. Registro de Johannes Lochner. 3.ª ed. con correcciones y adiciones bibliográficas de Heinrich Tiefenbach Tubinga: Max Niemeyer Editorial. (Colección de gramáticas breves de los dialectos germánicos, fundada por Wilhelm Braune, editada por H. Gneuss, S. Grosse y K. Matzel. Serie principal A, 6.) Tuenannc, A. 1977: [reseña] Banmo-craaancxuit c6oprux, Mocka 1972. Baltistica 13 (1), 300-303 Grinaveckis, V. 1973: Historia del dialecto samogitio: Fonética. Vilnius: Mints. Havuzenserca, E. 1934: El dialecto de Liezérie. Escrito de la Sociedad de Filólogos 14, 172-197. Ivenu, A. 1928: Descripción del dialecto de Plavinas (stukmamiesu). Escritos de la Sociedad de Filólogos 8, 78-97 Kancans, V.1937 El dialecto de KaldabrunieSu. Escritos de la Sociedad de Filólogos 17, 43-75. Kauun, J. 1887: Sobre el dialecto (letón) de Saussen y Fehteln (Livonia). Bezzenbergers Beitrage 12, 214-239. Kauun, J. 1890: El dialecto (letón) de Selsau (Livonia). Contribuciones de Bezzenberger Kautins, J. 1933: Panorama sistemático de los dialectos de Sausnéjiedu. 16, 322-338. Kautins, J. 1933: Panorama sistemático de las hablas de Sausnéjiedu. Escritos de la Asociación de Filólogos 13, 11-19, Kasmayexac, HW. 1962: K passurmio oOmeGanrHiitckolt cucremst riacHeix. Bonpocet As»iKOsHaHUA 4, 20-24. Kaztauskas, J. 1969: Sobre el desarrollo de *ei y *6 del balto en los dialectos lituanos. Baltstica 5 (1), 29-35. Kivaane, A. 1930: Los dialectos del municipio de Zvirgedines Escrito de la Sociedad Filológica: 10, 23-38. Kuskis, J. 1958: Diftongización y monoptongación en el habla de Grostona y Meirani. Escritos científicos. /Yuenwte 3anucxu 25, 135-157. Kusxis, J. 1967: Características del vocalismo de algunas lenguas de los selios según los materiales de los dialectos selios de la lengua letona moderna. Escritos científicos / Yuerte Zanucku 60, 9. A laidiens, 9-20. Larxovstis, L, 1931: Varaklaqu izloksne. Filologu biedribas raksti 11, 100-123. Larxovskis, L. 1935: Skaistas izloksne Filologu biedribas rakstt 15, 33-54. Luus, J. 1961: El lugar of El latgaliano entre las lenguas bálticas Dialectos. Doctorado Tesis, Harvard Universidad. Cambridge, Massachusetts. Heony6nmxopannan ucceprauna Lorrten, H. 1980: Problemas de Dialectología. Una introducción. Darmstadt: Librería científica. Maanner, A. 1981: Economía lingüística y cambio fonético. Un tratado sobre la fonología diacrónica. Traducido del francés por Claudia Fuchs. 1. Edición, Stuttgart: Klett-Cotta. (Edición original: Economía de los cambios fonéticos, Bern 1955.) Maxiomuc, B.1963: 3amerku mo mpycckomy nokas3my En: IT. A. J{murrpnes, 10. C. Macaop, M. H. Tpnsanosa, P. B. Crenanon, A. ©. Deyopos, pex., Bonpomst meopu u cmopuu aseika. Jenmnrpaz, Vizq-no Jlenuurpaackoro yuumepeuteta, 119-127. Mengeiz, V. 1939: Neretiesu izloksne. Artículos de la Sociedad Filológica 19, 96-116. Navenicis, M. 1933: El dialecto de la parroquia de Zasa. Artículos de la Sociedad Filológica 13, 81-98. Rextna, A. 1962: El dialecto de Kalupe (Fonética. Morfología. Léxico). Disertación doctoral. Liepaja. Él no publicó. Rupzire, M., 1964: Dialectología letona. Riga: Zinatne.
@MOHETHYECKHE H3MEHEHMA B BEPXHESAT. AMANEKTE | 89 Roke, V. 1939 Latgales izlokSnu grupéjums Filologu biedribas raksti 19, 133-188. Sawuse, A. 1938: Kalupes pagasta izloksnes apraksts. Filologu biedribas rakstt 18, 32-51. Sextavrs, 1. 2003: Entonaciones en las sílabas sufijales y finales del letón. Synchronie und Diachronie Baltu filologiya 12 (1), 83-123 Skanpéus, Pr. 1938; Dél balsiy asimiliacijos. Archtvum Philologicum 7. Smoczynsxt, W 2000 Mat laryngainy jezykach batto-slowiariskich. Cracovia: Editorial de la Universidad Jaguelónica. Srano, Chr. $. 1966: Gramática comparada de las lenguas bálticas. Oslo etc. : Editorial Universitaria. Surre, T. 1932: El dialecto de la parroquia de Karsava. Escritos de la Asociación de Filólogos 12, 49-58. Tictovsias, H, 1933: El dialecto de la parroquia de Pilda. Escritos de la Asociación de Filólogos 13, 37-62. ‘Tukorous, J. 1924. El dialecto de la parroquia de Preili. Escritos de la Sociedad de Filólogos 4, 97-100. ‘Turkorvuss, J. 1928: El dialecto letón, Continuación de la descripción del dialecto de la parroquia de Preiļi. Escritos de la Sociedad de Filólogos 8, 10-19. Virote, M. 1931: El dialecto de Baltinava. Escritos de la Sociedad de Filólogos 11, 124-140. Zanuys, J. 1931: El dialecto de las parroquias de Ērgļi y Ogre. Escritos de la Sociedad de Filólogos 11, 8-21. Zavue, J. 1939: Alsvika, Belavas, Litenes un Stamerienas wloksne117-132. s. Filologu biedribas raksti 19, Zinxewiewus, Z. 1966. Dialectología de la lengua lituana, Vilna: Mintis. 3unxasstuyc, 3. 1972: O passitrin GantuiicKoro BoKasmama, In; Barmo-Craeancxuil c6opuux. Mocksa, Huctutyt Cnassioneqenna 4 Bankanuctukn, 5-13.. Zirnitis, E. 1937: LubameSu izloksne. Filologu biedribas rakst 17, 114-142. Ilja A. Serzant Lietuviy kalbos institutas P. VileiSio g. 5, 10308 Vilna, Lituania [email protected]