Atrasta Chylinskio Senojo Testamento Berlyno egzemplioriaus kopija

Uwagi Odkryto kopię berlińskiego egzemplarza Starego Testamentu Chylińskiego W Instytucie Języka Litewskiego Obecnie kończy się przygotowywanie pierwszego Chylińskiego Starego Testament- ~ u, pierwszej litewskiej drukowanej Biblii (Londyn, tom 1660) - wydania naukowego. Podstawę książki stanowi jedyny zachowany Tej Egzemplarz Biblii przechowywany w bibliotece British Museum ir odpowiednie fragmenty i8 głównego źródła przekładu, — holenderskiej Statenbijbel. Przygotowując wydanie, starano się zebrać w j jednym miejscu cały drukowany dorobek Chylińskiego, dlatego publikuje się tutaj obie ir wydane przez Chylińskiego książeczki An Account of the Tranflation of the Bible into the litewski Tongve (1659) ir stosunek Inftitute Translationis Bibliorum in język litewski (~1660). Obie zostały wydrukowane w Oksfordzie. Dane o przekładzie Biblii Chylińskiego w XVII–XIX wiekach zamieszczono w wielu j europejskich bibliograficznych ir wydaniach poliglotycznych. Jednakże te informacje były skąpe i stale ir powtarzane i8 z wydania na j wydanie; bibliografowie opisujący te ja książki nie widzieli ich. 1879 W latach Adalbertowi Bezzenbergerowi w wydaniach Athenaeum ir Kurier Poznariski, 0 1880 w latach — Mitteilungen der Litewskie Towarzystwo Literackie zachęciło, — wspólnota naukowa zaangażowała się j Wkrótce po poszukiwir aniach Biblii po Chylińskiego znaleziono trzy egzemplarze Starego Testamentu: A. Neubauer 1891 w publikacji z roku The Academy ogłosiła, że jeden Te Egzemplarz tej Biblii znajduje się w bibliotece gimnazjum klasztoru Mariackiego w Szczecinie (później To wydanie zostało przeniesione j Berlin ir zaczęto nazywać ji zwyczajowo egzemplarzem berlińskim). 1888 roku w Czasopiśmie Akademii Nauk Związku Radzieckiego. Заседание uz Академии академик сообщил A. Куник сообщил, что в Петербурге найден экземпляр Ветхого Завета Хилинского, принадлежавший Ежи Грузевскому, позднее подарившему редкое издание Вильнюсскому §j университету, куда оно было перевезено из i§ j Петербурга. О третьем экземпляре Ветхого Завета Хилинского, приобретённом библиотекой Британского музея, в 1893 лондонских изданиях Athenaeum ir The Academy было опубликовано Bibliotekarz British Museum, pracownik działu literatur słowiańskich, Johnas Naaké, zaledwie po kilku dniach, w lipcowym numerze odkrycia w polskim petersburskim 1893 tygodniku 13 §j Kraj opisał M. E. Trepka: ,posréd szpargatow, jakie antykwarjusze przestawiaja catemi pakami zarzadowi tej jedynej swiecie bibljoteki, znalazt w p. Naake w książce bez tytułu, uszkodzonej, pokrytej i kurzem stuleci“. Tak zwany egzemplarz londyński jest najkrótszy (ma 176 stron ir sięga Księga Jozuego), egzemplarz berliński jest niemal dwukrotnie dłuższy (384 119 Uwagi strony, kończy się Księgą Hioba), egzemplarz wileński jest największy (416 stron, wydrukowany do 40. psalmu). Oba ostatnie są obecnie uważane za zaginione, jednak ich fragmenty były publikowane w różnych wydawnictwach z końca XIX — początku XX wieku. | przygotowywana książka miała zawierać miejsca przedrukowane z egzemplarzy berlińskiego i wileńskiego, których nie ma w egzemplarzu londyńskim. [fragmenty z egzemplarza berlińskiego opublikowali Heinrich Reinhold (1896), August Leskien (1919), Eduard Hermann (1926), Jurgis Gerullis (1927) i Jan Otrębski (1957). Egzemplarz wileński miał w swoich rękach Jacob Quandt i wspomniał o nim w przedmowie do przygotowywanej przez siebie Biblii (1735), szczegółowo opisał go Jurgis Plater (1831), a fragmenty opublikowali Adamas Jocher (1842), Eduard Wolter (1887), Maurycy Stankiewicz (1889). Egzemplarz wileński w 1842 roku wywieziono z Wilna do Petersburga, po 1918 roku nie ma o nim żadnych wiadomości. Egzemplarz berliński zaginął podczas II wojny światowej, jednak jego kopią posługiwał się Jan Otrębski, jak wskazano w opracowanej przez niego chrestomatii Teksty litewskie 1. Teksty dawne (Warszawa: PWN, 1957). Za namową Juozasa Karaciejusa zainteresowałam się losem archiwum profesora Otrębskiego. Norbert Ostrowski (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) poinformował, że Otrębski w testamencie zapisał wszystkie swoje książki bibliotece Uniwersytetu Wileńskiego. Z pomocą bibliotekarki Instytutu Języka Litewskiego Viliji Lukševičienė zwróciłam się do kierowniczki czytelni rękopisów VUB Nijolė Sulgienė oraz pracowniczki tego działu Lorety Vinclovienė. W katalogu nie było wzmianki o Biblii Chylińskiego, jednak z inicjatywy dyrektor biblioteki Birutė Butkevitienė pracownice działu sprawdziły każdy dokument przechowywany w zbiorze Otrebskiego i przekazały radosną wiadomość: kopia berlińskiego egzemplarza Biblii Chylińskiego znajduje się w czytelni rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, jej sygnatura: VUB RS f. 124-155. Archiwum Otrebskiego przekazała Bibliotece Uniwersytetu Wileńskiego w 1989 roku, zgodnie z wolą męża, Helena Orebska-Samaniiūtė. Najprawdopodobniej sporządzona jeszcze przed wojną kopia jest jak na tamte czasy dobrej jakości, kończy się na stronie 384, z czego brakuje stron 337–368 (pominięto składki 22 i 23). Na jednej kartce formatu A4 skopiowano całą rozkładówkę, a więc oryginał został nieco zmniejszony (wymiary egzemplarza londyńskiego – 18 × 22 cm), jednak jest stosunkowo dobrze czytelny. Na pierwszej stronie sygnatura „Biblia sacra oct. 9”. Odnotowany ręką bibliofila Andreasa Müllera, rówieśnika Chylińskiego, który był pierwszym właścicielem tego rzadkiego wydania, tytuł: fed get es ety Boe a 4 Ay. 120 Uwagi Biblia THUAN) CA Cop dem gv &)) Londy'nr 106... MOA. abihite fH. a ngs Niden 3 age. Otay vvfenlegs Knyga, kurios buvo ieskoma nuo XVII-ojo amZiaus pabaigos iki paskutiniojo uważana za zaginioną w czasie dziesięciolecia XIX wieku Podczas II wojny światowej, teraz zaś, gdy zbliża się jubileusz jej 350 wydrukowania, choć w postaci kopii, ir ponownie trafiła do czytelników. Habent sua fata libelli. Gina Kavaliiinaité Instytut Języka Litewskiego ul. P. Vileisio 5, LT-10308 Wilno, Litwa gina. kavaliunaite @lki. It 121