Apie Konstantino Sirvydo „Promptuarium“ egzempliorių

169Uwagi / notes ZigMas ZinkeViČius aO Konstantynie SIrVYDo PROMPTUARIUM egZeMPLiorių Z najstarszego słownika Konstantego Szyrwida zachował się tylko jeden uszkodzony egzemplarz, bez karty tytułowej, przechowywany w Moskwie, w Centralnym Archiwum Dawnych Akt. Historyczka Ingė Luošaitė ustaliła, że nosił on tytuł nie Słownik trzech języków (tak zatytułowany był późniejszy słownik Szyrwida, wielokrotnie wznawiany), lecz Skarbiec słów polskich, łacińskich i litewskich, po łacinie Promptuarium dictionum Polonicarum, Latinarum et Lituanicarum . Słownik o takim tytule odkryła w rękopiśmiennym spisie ksiąg biblioteki reformacyjnego działacza Salomona Rysinskiego (zmarłego w 1625 r.), a poza Szyr­widem nikt inny nie wydał wówczas słownika litewskiego. Badacz słowników Szyrwida, Kazimieras Pakalka, na podstawie znaków wodnych ustalił, że został on wydany przed 1620 r. Vincas Urbutis zbadał, że Promptuarium znacznie różnił się od późniejszego słownika Szyrwida. Był to zupełnie inny słownik, o znacznie mniejszej objętości. O tym wszystkim szerzej zob. Zigmas Zinkevičius. Język dawnych pism (Historia języka litewskiego, tom III), Wilno: Mokslas, 249–250. Litewska Katolicka Akademia Nauk wydała w 2008 r. akta wizytacji dekanatu brasławskiego z lat 1782–1783: Wizytacja dekanatu brasławskiego z lat 1782–1783, przeprowadzona z polecenia biskupa wileńskiego Ignacego Jakuba Massalskiego (Źródła do dziejów Litwy 7), oprac. Romualdas Firkovičius. Wilno: Akademia Katolicka, 2008. W zamieszczonym w tym zbiorze dokumentów akcie wizytacji parafii Dryświaty (Drūkšiai) (s. 249–274), w wykazie ksiąg biblioteki parafialnej (s. 272), znajduje się następujący wpis: Promptorium Exemplorum 1. najprawdopodobniej jest to dawny słownik Sirvydasa. Napisano Promptorium zamiast Promptuarium, jednak także inne tytuły ksiąg w wykazie nie odznaczają się dokładnością i są bardzo skrócone. Wówczas parafia Dryświaty była jeszcze litewska, w niewielkim stopniu zeslawizowana. widać to po litewskich, lecz zapisywanych wyłącznie po polsku, nazwach miejscowości, takich jak Auksztagiry, Ber żeniszki, Kiszkeliszki, Mażutyszki, Posamanie, Żwirynie itd. Zresztą także w aktach wizytacyjnych parafii położonych dalej na wschód – Apsa, Brasławia, Dryi, Ikazni, Pohosta – znajduje się wiele litewskich nazw miejscowych, takich, które wskazują, że wówczas ten region nie był jeszcze zeslawizowany, lecz tylko spolonizowany. Przykłady: Berżeli, Bindryna, Daubory, Dowiaty, Dukieliszki, Czepuki, Ejwidowicze, Januciszki, Jody, Jurgiszki, Kiszkielisz ki, 170 acta Linguistica Lithuanica LXIV–LXV ZigMas ZinkeViČius Kumpinie, Łapinie, Micele, Mylasze, Milki, Minawty, Narucie, Narejkiszki, Pirty nie, Pliki, Plikiszki, Poberże, Podziszki, Purwiniszki, Puszkiele, Rymucie, Rowbie, Swilu ki, Śniegiszki, Szakiela, Szalcinowo, Szarkowszczyzna, Szaury, Schemele, Szewielisz ki, Trakiele, Wajcie, Warnele, Warniszki, Wejeliszki, Werki, Wilkieliszki, Żejmiany, Żusele, Żwirble, Żwirbliszki, Żwirynie. Jak widać, dla księży nieznających języka litewskiego aktualny i potrzebny był także słownik języka litewskiego. Interesujący jest wpis w wykazie książek (s. 341), znajdującym się w akcie wizytacyjnym parafii Miorów (obok parafii Dryi, Ikazni i Dzisny) (s. 331–342): Nabożeństwo codzienne językiem łotewskim. że tutaj popełniono błąd i wpisano językiem łotewskim zamiast litewskim (por. litewskie nazwy tej parafii: Gierwiaty, Ożugiary, Parszeli itd.), jest mało prawdopodobne, tym bardziej że nie mamy żadnych danych ani o księdze czy rękopisie codziennych nabożeństw litewskich, ani o samych takich nabożeństwach. najprawdopodobniej wpisano tu książkę łotewską (może rękopiśmienną?). Dla księży parafii Miorów język łotewski mógł wówczas być aktualny. Najwyraźniej mieszkali tam również Łotysze, por. nazwę osady Łotyszki, a w sąsiedniej parafii dryjskiej – Łotysze. Wszystko to powinno zainteresować badaczy historii języka łotewskiego, dla których przydatne byłoby zbadanie wspomnianego zapisu w kontekście historii języka łotewskiego.