Algirdas Sabaliauskas. „Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija. 1980–2010 m.“
Full text
299 ecenzijos / e iews
aLdona PauLauskienė
Vilniaus uni e si e as
Di e izes de in es igações acadêmicas: eo ia g ama ica,
his ó ia da ciência g ama ica, social lingu is ica.
sa Ma kaVia
La ijos uni e si e as
As di eções de pesquisas acadêmicas: quan i a i y inė
lingu is ica, ge al de linguo y a, linguo y os his ó ia.
algi das sabaliauskas
Li uVių kaLbos y inėjiMo
his ó ia. 19802010 M.
Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as, 2012, 766 p.
isbn 978-609-411-084-9 às ezes gam o aizdis, ob a de a e ou ciência es i ão g andioso
e pe melkian e a é ao sielos p o ícios, que di ícil de acha p imei a pala a adequada
e inicia ele sob e a con e sa. Pekudos em al si uação, começamos a pa i do que
emos já pe calchiusas e cobe idas li o, i. y. a pa i au o iaus o o. não sabe, qual
ocasião ela ize a, mas ma a ilhosamen e encaixa de um abalho signi ica i o
acaba u ês. Chegou a mais al a cimaúné, da qual ão amplamen e e o do se e .
pe cebda a impo ância do abalho acei o, u i ada alen o, labš ume, pe se e ança,
pagamen o i pa a o obje i o. Tudo isso deu su p eenden e esul ado. au o pode e
em di ei o se eliz. sa ma ka ia in e eu-se pelas his ó ias do es udo das línguas (p.
479). e ela su ado em 2000 em inomânia edi ada a qua o au o es de 672 páginas Šiau ės
šalių ling is ikos is o iją (The His o y o Linguis ics in he No dic Coun ies). ambos
admi imemos algi do sabaliausko abalho singula umu. o al núme o de páginas 1286 (i
omo 253 páginas, ii 267, iii 766). al di e ença de olume do e cei o omo su gida po
duas azões: 1) com o passa do empo, íng eme o núme o de pesquisado es da língua
li uãs, expandido ciência da língua; 2) pa e g ada Li uânia não e a possí el a alia em
o zinho emig a usių kalbininkų abalhos. en ão es a lacuna enchida no e cei o
li o. sabaliauskas sua ilogiação começa a pa i eo ias sob e a o igem da língua
li uãs e p imei as lie u iškos li os, p imei os g ama ikos. P esen ada de alhada
ge al do p imei o da língua li uanas es inção e apo sob e is a. Lyginamoji is o inė
kalbo y a, que impossí el sem li uãos língua, XiX a. apa eceu e sukles ėjo Alemanha.
po an o e inicia-se
300 ac a Linguis ica Li huanica LXIX de okiečių kalbo y os da bų. Após eles desc i os
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
paços u inėjimai dos li uanos a é 1918 m. ( id ichas ku šai is, aleksand as ku šai is,
jonas juška, an anas juška, an anas ba anauskas, kazimie as jaunius, jonas spudulis e
k .). Após 1918 m. esc e e p incipalmen e sob e es udos de língua li uanas na Li uânia
(kazimie as būga, jonas jablonskis, edua das Vol e is, P anas ska džius, an anas salys,
Pe as jonikas e k .), embo a lingu is inė minologijos da bas, akademinė Lie u ių kalbos
g ama ika, Lie u ių kalbos a las. con inua esc e e-se sob e es udos de língua li uãs na
kazimie o būgos i jono jablonskio eikla p asidėjo ge okai p ieš 1918 m.
an oji knyga apima laiko a pį nuo 1940 iki 1980 m. P adedama sky iumi
„ y inėjimas a ybų Lie u oje“. a si ado emos: „Lie u ių kalbos žodynas“ „ e -
Li uânia e em ou as s s epublikas, liaudies democ acia países e no mundo. e cei a
li o ab ange dez councilá ias e in ezen os independen es Li uânia anos. Du an e as
úl imas décadas mui o mais ácil ob e g aus cien í icos e nomes, po que eles são
con i mados o a de Moscou. po isso esc i a e apgin a mul idinha do a o disse ações
de á ias linguo y os á eas. Įspūdingas é isso que sabaliausks não só su egis a ês,
a aliinês disse ações, mas e indicês seus emas publicuu os a igos. além disso, aqui
desc i os bi albia e especiais dos e mos diccioná ios, lis ados seus au o es e
esponsá eis edi o es, Li u ians Ins i u e o Language colabo ação com Ma emá ica e
in o má ica ins i u o Mul imedijos cen o e unesco ka ed os In o ma ika humani á ios
specialis ais e k . Na u almen e, como e nou os olumes, começa-se a pa i mais
impo an es ob as li uanis ikas: Li u ians kalbos žodyno, e minologijos da bo,
akademinių lie u ių kalbos g ama ikų, Lie u ių kalbos a laso, a mių eks ų, žodynų.
Pe skaičiвши третийный том, pensámos, que são dois li uanis as li os, cujo con eúdo
nea spinde o í ulo: is o jono kazlausko Lie u ių kalbos is o inė g ama ika, na qual há
mui o menos, negu pe mi e ikė is an aš ė (somen e daik a a dis e eiksmažodis sem
bū ojo eqüninio sako), e algi do sabalia laiko y in Lie u os kalbos is o ija, na qual há
mui o mais, neguėjimo an aš ė. Aqui há biog a ias dos pesquisado es, não só seus mais
impo an es abalhos alo y os, mas e lemb anças, e g ožinė kū yba, abalhos
cien í icos ecenzijos, ela ó ios con e ências, jubiliejinés línguas, nec ologos.
desc i a não só dos li uanos, mas ambém p ūsų língua y inėjimai, u ilização de bal ų
kalbų ac os pa a ou os abalhos (mi ologia, his ó ia cul u al, á ias humani á ias e
com elas elacionadas ou as ciências á eas, po exemplo, c ianças psicologia). se ainda
kalbininkam se á quando kabinami o dinai e medalhas, isso sabaliauskas po seu cien í ico
abalho em ob e p imei o. ele se con essa es a nãoap ais a enciclopédia esc e endo
oda ida. mas oiem pois e ou os abalhos: y ês leksiką dos li uãos e bal os idiomas,
esc e es de odos gos os lei os li os de ciência popula ização da língua. Uma delas (Mes
bal ai) con a-se ainda e ingles, suedos, i alos línguas. dois p imei os omos da his ó ia da
língua Li uânia a aliai Li uane es a al p emia, e e cei o, abiejų ecenzenčių opinião,
digna Li uania epublicas ciência p emia.
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
301 ecenzijos e iews se sabaliausko li o i esse o necidos apenas ac os, sem
mais impo an es ob as de con eúdos a opelamen o e a aliações, nes e luga
e íamos acabado o seu esc i ó io. / mas a alia em di ei o odo. sua pe spec i a em
o que es á esc i o, no malus coisa. Umco ele do li uanis ikos ogidino, e ou ocos do
kaimynas país. po an o ecenzen ês, não que endo impo uma ou a a opiniões
indi iduais, um pouco se a as am: pi gal al ez a é acionalíssima começa de si
muoju asmeniu ašo Paulauskienė, o ku su ampa abiejų nuomonė, a ojamos
į a džio mes o mos.
mesmo. Pe skaičiau e pensei, que não é ão já mal didb a, nemžai pada y a. sussen ei
só po causa de duas pala as signi icado: posi i a ou nega i a ela em pala as
polemica e o iginalumas. não que ia polemicos, que ia diálogo. ch is ianas s. s angas
bal as linguas compa amós g ama icas (Ve gleichende G amma ik de bal ischen
Sp achen 1966) p a a mėje ciência de ineízia como diálogo coope ujan . desg aça,
li uanis ikoje ao no malaus diálogo em mui os casos oi di ícil ou a é impossí el
chega , po que o diálogo p ecisa pelo menos dois, p ecisa adições, e li uanis ai em
mui as linguo y as á eas o am iniciado es e únicos.
e embo a esc ibamos doisese, mas udo ab ange impossí el. Po exemplo, mesmo e
e minada cien ínio abalho, não pode ia discu i com expe imen á ias oné ica,
onologia, acen ologia, onomas ica, e imologia, es ilis ica especialis ais, p ūsų
linguagem in es igėjais, conheís o não odos os idiomas Li uanos e k . Conheço
lis ados á eas de inquinamen o impo ância, mas não enho compe ências. não
conhecís u dos elhos monumen os da língua li uãs assim, como eles conhece jonas
Palionis. e ainda há mui as á eas, onde posso ala só do ensino ge al.
diálogo no mal não pôde se e po causa do ca ac e dos p imei os. juk sabaliausko
desc omuoju empo li uanis ikas mokslus inkosi pi mūnai. e eles sen iam sua
exclusi idade. a i msquemos jus ino Ma cinke ičiaus Dieno aš į sem da as,
pe slai kemos esc i ó io sob e joną kazlauską d augo daina e acha emos que jonas,
na secundá ia escola con idada a esponde , a é algumacao especialmen e eida ês ao
len os, como insis êzjando, que ai dize , que moka. Os p imei os p ecisam de espaço,
e euni em-se em um luga , inicialmen e eles s umdūnsi elbūnėmis. assim é bu ê e
li uanis ikas acidine e. po o iginalidade. comogue di e en e? jo emi lec o ai des ino
deuê es udan es dos p imei osūnų audience. isso e a li uanis ai com ilologia
clássikinês especialização. lhes não di ás mas co. p ecisa a mui o de abalho.
daqueles es udan es c esce am de mui as pessoas no á eis. pa e delas desc i a e
sabaliausko li o. aleg o-me que eles me o ça am cons an emen e a ap ende e
pensa sob e o seu ensinado assun o. de uma nedidelê (gal quais de oi o pessoas g upo)
saiu p o esso acadêmicos boni acas s undžia, conhecida au osakininkė b onė
ka ile ičiū ė-s undžienė, g ido Michelinio esposa bi u ė Žindžiū ė, p o eso ė Meilu ė
amonienė, docen ė aud onė kuduly ė-kai ienė. e quan os gabes deles es i e am em ou os cu sos! não odos lemb o, mas gabús es udan es bu-
ac a Linguis ica Li huanica LXIX o sigi as na bu as, Laimu ė anelauskai ė (balodė),
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
i u ė Šepe y ė, gied ė V ubliauskai ė, Mindaugas s ockis e k . ce amen e não no
noamas chomskis his o inei kalbo y ai pasiun ė mi ies bučinį (p. 302 444). eu opoa ele oi
pasiųs as in ešim o século início, mas na Li uânia ainda assim o pala as sob e sua
li e ū inę c iação: Kad būč daugiau u ėjęs, būčiau daugiau da ęs. Duo a co e como
esė a. Ano yskupo Mo iejaus: não enho ca lių, a iu asilais, e meu solo nedi onuoja.
is o inė kalbo y a bu o ka alienė iki XX a. pabaigos. no s 1959 m. p adė a ašy i
akademinė Lie u ių kalbos g ama ika, be į ai, kas ne is o ija, isą laiką bu o žiū-
ima iš aukš o. kai dėl niekinamosios pažiū os į adicinę g ama iką (o gal i į
mo e į mokslininkę) pasida yda o sunku di b i, a min is pakišda o ci a ą iš Vaižgan-
ais ci ações de amsias pessoas biog a iias es ou p isikaišiojusi uma chena cabeça, que
po elas como amen ais pode ia a e a -me, quando o colubu o não aguen a
in undįs os c í icas. Aqui ainda ci ação de augus o schleiche io: Esu médios gabó ios,
mas enho i me a on ade. E ajudando-a alcanço aquilo que c eio sendo necessá io.
Quase na u al pe gun a, po que mui o empo não hou e sin ác icas his ó icas. Zigmas
Zinke ičius a ele espondeu minin P ano gailiūno 80 anos jubiliejų. ele ha endo apenas
nominalus gailiūno dise ação che e, po que gailiūnas esc e e sob e lipiamosios sedaca
signi icados e u ilização, e lhe ūpėjusios só o mas. a é os cien is as p eocupa am só
da o ma da pala a, sob e a sin aksê his ó ica nem a idéia não podia se . po an o
legalmen e li uanis ikoje his ó icas sin aksês p ecu só io lau ai enca Vy au ui
amb azui (p. 123131), pois ele, baseando-se não uščiomis o mas da pala a, e
pa icip inėmis cons uções, acendeu à pala as conjunções da his ó ia. e só XXi a.
começo (2006 m.) esc e eu abalho, in i ulada Lie u ių kalbos is o inė sin aksė. se ia
bom, que a ei y su gas em de pessoas, magan es a alia isso que é a izada, e que inças
con inua iniciados abalhos, que his o inė kalbo y a neniekin ų sinch oninės, po que
mui os hipo esias podem se baseadas, baseado só in e nine ekons ukção. sabaliausco
es o ça-se se obje i ous, mas às ezes unda ai e subjek y ių simpa ijų. Po exemplo,
simpa iją algi dui juliui g eimui: mesmo ijose luga es (p. 17, 79, 97) lemb a-se seu 1991 m.
Li e a ū oje e mene publicado a igo, cheio o gulho do si mesmo e desp ezando li a ians
kalbininkus. Ma no es angei o ele sozinhei o pa ėjęs ao semio ikos lopšio, e na Li uânia
após a gue a su gidas mui os kalbininkų, mas eles bė inas da bš uolis Zigmas
Zinke ičius dedąs pasku inę ply ą em XiX a. kalbo y ą. sabaliauscas aquela úl ima na ply ą
silenci, e c í ica con e e-se elogimo. (p. 128), e Vy au as amb azas S e imų ik inių
nieko do a nenu eikę. iesa, pa ašę žodyną kaip kokį dango aižį, ik aps a ydami
usus, už jį pa į bu ęs gabesnis suolo d augas jonas kabelka pa ako neiš adęs, s e-
a dų esc i a (p. 130). pois baisi an aš é Li uu ias línguas isda ys ė. de sabaliausko li o
pa ece que sob e línguas
ki u a eju pasielg a a i kščiai: nu ylė a ai, ko nu ylė i nede ė ų. Pa yzdžiui,
ik in o muojama, kad Vincas u bu is pa ašęs knygelę Lie u ių kalbos išda ys ė
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
303 ecenzijos e iew edi ado ninguém nada ne ašė. / mas pois esc e eu, e
mesmo mui o mui o, não só lingüis as, mas e ou as pessoas cul u ais.
linguagem Li uânica diciona e balčikonis de e ia es a o a das c í icas. acumulando
oda a linguagem ma e ialá, já é possí el esc e e e g amá ica, e cien í ica c í ica a
a aianços diccionos, e ainda ou ookios abalhos. só a pa i ac os da linguagem
pi miausia s a bu jų u ė i kiek galima daugiau. jeigu ka ais au a išnyk ų, ai
pasaulis u ė ų ben g ažų jos paminklą. ne i iš sku džių p ūsų kalbos ak ų pa-
p ecisa c ia ciência. ad esc i a signi ica i as de ob as (Vladimi o opo o o, Vy au o
Mažiulio, g asildas blažienės, aud onės kaukienės, P. u. dinio e k .). não p ecisa que e
e , que cen o anos esc i o O Diodynas de e ia e algum que seja especí ico ciência
p incípios. mudou-se esc i o es ge ações, mas Únicidade de Žodyno man ida p og ama
de esc i a. seu nem pouco não pagino exempêlimos dos elhos esc i os pa a o im do
a igo e adicionada azeologia da imp udas so ié icas, mos ando, que ipo de ida
i íamos. só melho ino Woodyną exemplos, cole ados de juliaus janonio, Pe o c i kos,
salomėjos nė ies, juozo bal ušio, kazio bo u os, jus . Ma cinke ičiaus e k . esc i o es
de ob as. Minin 17 omo apa ição, kazys b adūnas since amen e lamėjosi, que no
es angei o c iados esc i o es e poe as língua nãope ecusi em Zodyną. quan o maio
ocabulá io, an o maio a iqueza da nação. usando usando do língua Li uânia, já
esc i os sinónimos, an onimen os, azeologias ocodynai, ap o ei amos ele e nós com
danu e a ydai e escydando li o o Žodyno no mos i daba inė a osena. mui o o que
se pode anslei a língua Li uânia dicione, po que, ano kazimie o būgos, kalboje nau a
pasisakan i, o que esan i. mais do que liúdna, quando, já saído odoam Žodynui,
humani á ios, deles a é dois p o esso es, pos ingauja sob e lie u ių kalbos sku dą
k ikščioniškos pak aipos žu nale Naujasis židinys. Aidai 56 (2010). é di ícil imagina
idiomas li uanos sem balčikonio. não pens o o g eimo dizendo, que balčikonis mais
abalho do que língua amês homem. mas a inal abalho, endo p opósi o a e algo
signi ica i o c ia , é sag ado. ninguém ou o ão nãosa okou sua é ao abalho e ca go
como balčikonis. aldonas Pupkis já esp ei ou balčikonio papel pala aynas esc i a na
his ó ia. mas ainda es am aduções li e á ias e g ama icas. ū a Ma cinke ičienė
y ė Guli e io kelionių e imą. e lhe pa ece que balčikonis aduído es e eikalão duas
ezes: do o iginalalo língua pa a li uãos e de ašomosios pa a šnekamąją (p. 344). byje,
balčikonis ap o ei ou não só o iginalalu, mas e aduções em á ios ou os idiomas.
Todos os c i ic os balčikonio e imus (i ū ai Ma cinke ičienei) p ecisa am sabe , que
bons adu o es e čia não o iginalalo o mą, mas con eúdo, que lie u ių bend inė kalba
baseia-se não esc i os, e gy ąja kalba žmonių. po an o, quando ou as nações se
es o çam šnekamąją língua a le an a a é a láš os língua, li u os em que aze
in e samen e: laš os língua melho a a é šnekamosios kalbos. que Li huanian
šnekamosios kalbos pagy os nebū ų subjek y ios, ans e iu aqui uma ci ação de juozo
Pikčilingio Odadio in e iu. isso ame iciecio heodo o s. us ono pala as: Lie u ių kalba, būdama labai sena, é
304
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
nuos abios sanda os, obulesnė ne už sansk i ą i senąją g aikų kalbą, u ingesnė
po la ynas e onde que sub ilíssima po aqueles odos es. além disso, a língua
Li uânia é mais in imamen e elacionada com elas do que qualque ou a, que c iada a
ma inės s uk ū os o momis [...]. nė a jokių abejonių, kad jokia ki a kalba pasau-
lyje nė a įgijusi okią e ę kaip lie u ių. didžios šlo ės diadema p ide a lie u ių
na u eza, não só pala as de šaknimis, mas ambém g a au ai, sukū usiai,
iš u uliojusiai e assim iš obulinusiai a língua das pessoas com sua ma a ilha e cla a
imą, o iš ienos bend inės kalbos e ė į ki ą bend inę kalbą.
sanda a (Pikčilingis 1982: 3132). aigi balčikonis ez não doppubą e bū ų mui o mal, se
ele ônica mídia ala de poduk os anss ų ilha os ou mesmo mãe língua (p. 344). Nós
emos esponsabilidade de que ela melho e, em ez de di a suas no mas a linguagem
comum. no as ecnologias e globalizações, os lingüis as e odos os pessoas de esc i a
êm que sen i uma g ande esponsabilidade po li uãs da língua beleza e iquezas nykimą.
balčikonis in e p e eu e jano o ębskio g ama iką. mal se ez a, que e imas
neišleis as, que essa g ama ica sus en ada só his o ine, quando na e dade ela é e
sinch oninė, e his o inė jun o. só balčikonio įp ašy as o ębskis suplanoo ą penkių
omų g ama iką começa am a esc e e a pa i e cioyo omo, a pa i escolas
emanas mo ologias. e au o iaus, e adu o obje i o oi alcança , que juozo
Žiugždas g ama ica não osse a única e neauklė ų mokinių komunis ine d asia. e
adicionado his ó icas g amá ica ciência a ninguém não se ia padecido.
Vy au o Vi kausko es emunijimu, balčikonis u ėjęs melho es ins i u o mašininkes
pe ašy us es exemplio ius e eles espalijęs biblio ekam. mas, p esumi el, um
nusiun ês e mesmo ao au o . e ospec i as sob e balčikonį Dėk pala a ao e mo
u ėsi slo ynu é aleksand o Ži gulio a igo, no qual dada ex ac ukų de o ębskio liškų
balčikoniui: [...] aleg iaamemos, que ocê acabė e iii omo e imą melho do que os do
odo não pode se . Ve imo nos pa ece ma a ilhosamen e p ecisos e boni os. Todos
os seus apêndices se ão, sem dú ida, ú eis (p. 215). Em opinião do ca alo, balčikonis
ha endo já sub endíssimo esc e e e o iginal das ciência eikalą, mas Pa s
conside ando-se mais p a icico da língua, ele não inha ambições de sua pala a dize
na ciência g ama ica, po an o descilê pa a o abalho de seu amchiulio, cujo ilologinu
conhecimen o semp e bebe ėjosi ( en pa ).
neišnag inėję balčikonio e imų, não en ende emos, quem ele de e dade oi nossa
nação. g ama ica de adução mašin aščio de e ia p ocu a cen á ias Ma ou Maž ydo
biblio ekų a chy uose. Vilniaus uni e si e o biblio ekoje jo nė a. ne adus Lie u-
oje, de e ia pa ažia -se a Lenkiją e paieško i o ębskio a chy e. Po a ano ações
sob e a minių žodynų. p. 52 esc e e: no ape a iado pe íodo do nosso li o o am
publicadas ês g andemen e aliosas dicioná ias g ama icais. po que só ês? sob e
que base de e minada a signi icância dos diccioná ios in e mínos? 1988 m. saiu e
D uskininkų a mės Dic ionynas. al ez ele não insigni icšnguo de ido a que di e cinis e nesuda o á ios omas?
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
305 ecenzijos / e iews
en ende-se, po que signi ica i os de alhei os Zie elos e die eniškių šnek ų ocodynai.
mas não e ia sido mais sensa o pe mi i di e enciacinį e Zana ykų šnek os diccioná io?
pois a maio pa e des a šnek os léxico coincide com a léxico da língua bend inesa. em
segundo ajame sabaliauskas co e amen e a aliou i omê Li u ias linguagem
g ama icá como unikų eikalą, pa ašy ą žmonių, apgynusių ou ainda ebe ašančių
dise ações, sukaupusių oda įmanomą kalbos medžiagą. À a i mação, que ela a odan i
uma mão esc i a, de e ia adiciona , que esse a odymas ex e no, po que eo ia
g ama ica nela con adi inga. embo a os p imei os dois omai calš ų cabeças ossem
bas an e c i icamen e a aliados, mas en ão sabaliauskas em aqueles não
comple amen e baseus os a aliações não di igia a enção e e a ce os. po ém ago a,
que endo elogia uni omes g ama icas e o sênio deles edi o es, sob e i omę
g ama i iką aço assim: Pag įs ai g ama ikai oi p ikaišiojamas e bas an e equen e
igo osa sinc onia nãopaisimo. de ido à sua eno me ex ensão acadêmica da língua
Li uânica não e a con o á el e p á icas no minamen o, especialmen e escolas de
necessidades. daí su giu a ques ão de esc e e de meno olume, sis emingíssimo,
melho e le indoíusas úl imas eo ias g ama icais conquėjimus eikalą (p. 38). o que
signi ica oji g iež a sinc onia? i omé ica g ama ikoje a ual a bend iné língua
sepa ada dos a mių e elhões aços g a icamen e: o que não pe ença à língua a ual,
esse exp imindin a pe i u. isso mui o signi ican e e escslui, e p a ica. ela oi c i icada,
que ilus á eis exemplos cole ados desde k is ijono donelaičio a é g amá ica da esc i a
empos. mas c í icos nep isminė, que cada homem com oda língua a šioja não
his ó ica, mas sinc onina g ama ica. po an o g ama ica au o es inham di ei o de
ecolhe amos as de isu e, pe košę po seu sie ą de linguagem, a ibuí-los ago ačiai.
o que ou a, que algumas de a chajinês g ama inas o mas (caip e a his o inė be a dė
giminė) adicionalmen e ėjo de g ama ikos em g ama iką. e cei o omoio, pa ai o
sin aksei, nea si ado kam alo i i. sin aksês especialis as exis ha, mas capazes
uni e saliąją sin aksê combina com especí icaine língua li uânica mo ologia e aze
o iginalias desen ol adas nemi a e ago a. ge almen e p óp ios exemplos empiam à eo iias, baseadas das línguas es anhas a os.
Viena omé g ama icas o am bas an e a o a elmen e a aliadas es anim aučių
bičiulių. g ama iką, expos os à usas língua, alo ino a jana bulygina e ju ijus
s epano as, e expos os à inglês língua Wiliamas . schmals iegas. s epano as des es
y a p isipažinęs, kad neigiamų ecenzijų apsk i ai ne ašąs, ecenzuojamuosiuose
da buose ieškąs ik eigiamų dalykų, o jei jų ne andąs, nesiimąs ecenzuo i. o
eilučių au o ei schmals iegas mesmo esc e eu Lie u ių kalbos is o inę sin aksę (A
Li huanian his o ical syn ax), í esamen e baseando-se Vy au o amb azo Lie u ių
kalbos daly ių is o ine sin akse. ecensuado e p imei a edição uni a omesa g ama ica
em li uãos ala, mas des a ecenziação sabaliauskas nemês. posso sob e acadêmicas
g amá icas da língua li uãs dize e zymaus bulga ų kalbininko i ano du idano o (p.
567568) opinião. assim já seiklos ê ci cuns âncias, que XX a. segundo a me ade eu opeia
306
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
mui o in e essė asi p oblemamis de eiksmažodžio, e nemažai jo ens cien is as de
es angei os o am en iados s ažuo is em Vilniaus uni e si á. Vado au i lhes e a
designado a so-callado eiksmažodžio specialis ė. assim em minhas mãos caiu i ano
du idano o aspi an ê ka ina bonče a. seu che e amplos zammojos cien is a. ele cuidou
de ex i pa da língua bulga as pa adigma dos empos de açãomazônio g e inando ela
com bal as línguas empos de açãomazônio. bulga ų língua di e e de ou as línguas
sla as analí icos açõesmazônio empos. joje em ge al mais anali ismo. g e inan
du idano o p e is o ês línguas, a čiau bulga ų e ia sido língua la ių, e língua
lie u ių e ia ocupėmusa in e pinę padė į, mas, desg a, seu aspi an ė nemokėjo nem
lie u ių, nem la ių língų. além disso, na Le ónia al abalho pa a ainda não ha ia
padėjėjų. aigi enkinomês só sug e inimu com li uãos língua. 1986 m. bonče os
disse ação apgin a so ijoje (egzemplio ius es á e Vu cien í ica biblio ekoe). ui
con idada a lhe oponua e i e opo unidades lá mais longe passejčiua , baba ea com
bulga as p o esso es e lec o es. de ažiuojančią paledėjo du idano as e solicê, que lhe
a siųsčiau Lie u ių kalbos g ama iką. não ou i-o alando em Li uaniano, po isso ape ei,
quais g amá icas que iam i omės ou uni a omės (1985 m. já ínhamos g ama iką
usų kalba). ele que ia i omês. du idano o opinião, isso esan i mui o aliosa
g ama ica, po que nela abundância de linguagem exemplos, a eo ia ele e ele mesmo galįs
nosiku i. sabaliausko li o neeilinė, po an o e nossa ecenzija sa o iška. como
sabaliauskas da his ó ia do es udo das línguas li uanas paço sob e kalbininkų poe inius
sugebėjimus ou įdomesnius biog a ia ac s, po exemplo, olego Poliako o da bą
be onuo oju ou al ydo bu kaus s a ybininku, assim e nós p epa amemos esc e e
pa a paísį k yps ančių is o ijų, po ém bas an e signi ica i os dos lingo y a li uanos e
dos in es igado es. O zamen os da eo ia da doybos, baseando-se imp essionan e
kiekiu pe cai a de li e a u a es angei a e ac os da língua li uãs, p imei o
li uanis ikoje c iou Vincas u bu is. po ém li uanis as p imei a i am i omés da
g amá ica da Li uânia língua daik a a džių da ybos sky ių (1965 m.). e mui o mais a de
(1978 m.) Teo ia da Da ybos de Pala as. i omês g ama ikos au o ês būd a džio e
açõesmazodžio p eesaginea da ybą esc e e independen emen e do u bucio
daik a a džių p eesaginais da ybos, baseando-se linguagem ac os, adição. po isso
udo saiu mui o bem, po que cada pa e da linguagem em seu p óp io signi icado, suas
p óp ias pala as de da yba e cai yba peculia idades, sa i ą u ilização. dos g ama ikai,
u bučio daik a a džių da yba oi mui o escu a: a odė, que já ninguém mais e usų
ge iau už u bu į čia negali išmany i.
kalba ašy oje g ama ikoje da ybos sky iaus exis e, mas ele no amen e apa ece
lie u iškame iena omės g ama a ikos a ian e, publicada 1994 m. Po ão empo é
possí el não só ansli e a a Teo ia de Da ybos de Pala as, mas e ap endê-la como
qual que é mui a len elę. e se não, isso pelo menos bem insamia , o que são azimen os ca ego ias
i ku jos eiškiasi, ypač jeigu jau pagal u bučio daik a a džių da ybos pa yzdį
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
307 ecenzijos / e iews
p epa a-se pe a ky i isso que es á esc i o sob e būd a džių ou eiksmažodžių da ybą
i omėje g ama ikoje. Na eo ia do doibamen o de pala as u bu is sob e ca ego ias
doibamen o esc eço mui o cau elosamen e: da ybos ca ego ias, ma y , yškiausiai
eiškiasi daik a a džių, iesa, não de odos, e p incipalmen e p iesagų i galūnių edinių
da yboje (p. 280). ele mesmo dian edélicos daik a a dzes neap ašo segundo da ybos
ca ego ias, po que dian edėlios nedaug, e eles ne iena eikšmiai. būd a džių e
eiksmažodžių p eesagų ambém são poucos, e suas múl iia eikšmės. e açõesmažodžių
p iešdėlinė da yba essencialmen e di e e de daik a a džių ou būd a džių. po isso udo
não pode mau i em um, que e mui o bonzaus, ku palio. a pa i o mais a denė g ama ica
eo icamen e nãoida o melho supe io do an e io . sabaliausko mencionado que eu em
dian edėlinę daik a a džių da ybą žiū in i o iginaliai (p. 133). de onde é esse o iginalumas?
u bu is indicou apenas o mal da di e ença en e daik a a dzes e açõesmažodžių
p iešdėlinės da ybos: açõesmažodžio p iešdėlis galūnės nekeičia, a daik a a džio keičia.
po isso cuida descob i , qual é o papel dos an edėlinių daik a a džių galūnė. pois cla a
galūnių a i ício aidmens di e ença em compa ação s alius (: alas) e pas alė (: alas).
po que quase a cada e bemó el é possí el adiciona p e ixão (e ainda não po uma), e
obik a o zii p e ixão em apenas alguns? Po exemplo, c esce cogumelo po be žu, po
isso é chamado pabe žiu, é uma sala jun o à en ada ango, po isso é chamada p ieangiu, é
empo an es do almoço, isso é e an espiečiai e . . Passei a pensa sob e abę, musę, gėlę,
akmenį, panão e mui os ou os daik ų eiškiančius daik a a džius, com os quais não
impossí eis p ielinksninės конструкции. deles não imposmam e p é-dėlinhas ediniai.
assim es abelece-se p ielinksninês cons ução e p e ixinio daik a a dzio conexão, e e
galūnês des inação não da pala a a no o signi icado, e cons ução em o mi i como uma
žodį. dū inių galūnė isai aip pa iš d iejų žodžių pada o ieną. Vadinasi, galima
plės i dū inio są oką: d išakniai dū iniai a si anda kon akcijos būdu iš d iejų
kai omą sa a ankiškų pala as, e p e idėliniai de um se iço e ou o sa a ankiško. em
ambos os casos galūnê papel é o mesmo. Vadici, dian edėlinhos daik a a džiai são e pan.
ne p iešdėlių ediniai, o dū iniai.
kas be gal os, as begal is, kas be p o o, as bep o is, kas be lais ės, as belais is
assim ca ac e izá el homem, a pala a homem ge almen e passaidžiamas, e
peculia idade eiškian is būd a dis i s a daik a a džiu. o que ou a aquela mesmo
dis su daik us eiškiančiais daik a a džiais, pa yzdžiui, beakuočiai miežiai. būd a dis
beakuočiai negali i s i daik a a džiu, nes negalima p aleis i žodžio miežiai. ačiau
da ybos būd a i būd a dis baseia não uma pala a, e p ielinksnine kons ukcija.
escla ecendo p oblemas, é possí el esc e e não ecenziją, mas oda g ama icá. e como
isso e i a , se sabaliausko li o não simples enciclopedinė in o mação? nas g ama icas
de e es a só o que é g ama ica. Veikslus man endo neg ama ine ca ego ia, mas ainda
assim sob e eles esc e endo g ama ikoje, emdoma e eikslų, e eiksmažodžių
p iešdėlinės da ybos concep a.
314
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
ska džius con inua a i idades não nenag inėjo, e incen i ou isso aze damb iūną.
esse, sendo nek i iškas, de maio ex ensão abalho subs i uiu Li u išką jablonskio
e miną eikslai in e nacional e m aspek ai, e okiečių Ak ionsa nomeino jablonskio
e m eikslai. e 1960 m. Enciclopedia Lie u ių leidykla bos one exibiu Leona do damb iūno
160 páginas de com odos os apêndices knygelę Lie u ių kalbos eiksmažodžių aspek ai.
ele con ém compa ação com polkų línguas ações e ap o ei ada sa a ewicziaus mé odo
ações desc e e de aco do empos. a e dade a dize , não é ão ácil p onook a
jablonskį. e depois des es abalhos ele icou inal e ado, só um pouco apagado: ao
u u o eqüen ínio empo a ibuída signi icação do e b. Um incen i ou, ou o
esc e eu, ecebeu excelen es ska džiaus a aliação e Aídas e is a p emiajimen o,
poseguiu p a a mėje, e sabaliausks pe si ašė e em seu li o (p. 431 432). isso é como às
ezes sai com a aliações e elogios. Du an e aqueles anos no ins i u o mui o mui o
ap endi. Pelo ei, que a g ama ica be im in e essus abalho, e pe eikslus pode
adquili is e em g ama ina eiksmazodio seman icá ( anzi y umá), e em empos
signi icos, e em ge al em oda g ama icosa ciência. Pa ašiau ke u is au o inius a kus,
bibliog a ijas posições pe dois cen os, po que eó icas li e a u a ealmen e oi
neap ėpiamas quan idade. (não em ão Maslo as aspek ologiją suge ė chama
sepa ada ama da ciência linguo y os). Mašininkių pe esc i i ado abalho a duo ado
s a s y i. quaisque objecções essenciais não lauk a. só depois de ponde amen o
Vy au as amb azas pe gun ou: como gi ago a se á? g ama ica nos planos es e ema
p e is o galnai y ei. e aqui é onde ul ydo sac ecian e pa icula idade: ele nė quan o
nesu iko e o e eceu-me susse india com galnai y e, pois ela já apgynusi disse ação.
já já não! Pequeno a gumen o, que ela maisnê e já se de endeuusa. mas como é
possí el o che e de g amá ica e mesmo odo o cole i o senio es não e o plano e
pe mi i po anos in ei os a mim esc e e um ema que p e is o pa a ou o au o ?
saí do ins i u o não deixada nem de página, e ninguém meu abalho nepasigedo. an o
do: o que oi, p ažu o. mas comple amen e não pe žu o. d ejus anos pa edaga usi a
li e a u a cien í ica e écnica, aquela ins i u e esc i o abalho consegui como
e e a ą Vilniaus uni e sidade aspi an u as depa amen o. seu che e disse que
semelhan e em odo o seu empo de abalho não ha ia is o. o e iso Vy au as
Mažiulis ambém a aliou mui o bem. En e is os p ecisa am a i ma emá. Į eikslus
ka ed oje en ão žiū ė a mui o cé icamen e. mas kazlauskas p onunciou lem ingo
aza: jei é com a lide a , egul ašo. o Pikčilingis, ka ed os edėjas, pasakė: o malus
líde se á, e ela esc e e á e sem líde . ecenzuodama sabaliauskou, neju pelas quais
con o os ac os da sua biog a ia cien í ica po que, que sob e isso o e ece pode
su e i não são mui as pe sonalidades desc i as sabaliausko e seus li os. ninguém na Li uânia e sabia, que eikslų s udijos XX a.
meioje e segundo ojoje pa e oi mui o ac uais em ou os países. só em seguida
sen iu, como de es angei os ‒ começa am a plauk i s ažuo ojai i i bal os
línguas eikslas. O p imei o oi glasgo uni e si á io p o esso Vik o as hol umas. es anha, mas ag adá el, quando e,
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
315 ecenzijos / e iews
ainda só asis en ę, apon a di igi o p o esso do es ážuo ei. Todo o mês
sen a amos jun os Vu P o esso es cai ykloje. ele ap endeu e dos li uanos, e
ik apgin ą kandida o dise aciją, o iš ažiuodamas pasakė: „jeigu nebū ų bu ę jūsų
da bo, mano s ažuo ė bū ų bu usi bep asmė.“
e esse meu quê 1980 m. conheci com ex ao diná io cien is a e homem ju ijumi
s epano u (p. 510513). Mais a de, comunicando com ele, en endi, po que Vilniaus
e as ik 2003 m. su eikė jam ga bės dak a o laipsnį, no s s epano as i anksčiau
uni e sibu o o nuspe nosęs. ele mui o ama a Li uânia e suas pessoas, após janei o
13 acon ecimen os saiu do pa ido.
1968 m. s epano as oi p imei a ginama na Li uânia jono kazlausko dak a o dise ação
oponen e. Após kazlausko mo e ele sen iu que pe deu mais do que amchiulio, a ūko,
ou al ez quan o oi e ejei ado da Vilniaus uni e sidade, mas ainda Li ui ugdė jo ens
cien is as, a os ogas leido aldeimo pessoas sodibas. 1979 m. apa eceu, em sua opinião,
dois signi ica i os li os: amb azo Li u ias linguagem pa icipan es his ó ica
sin aksė e Paulauskienės G ama ines lie u ių kalbos eiksmažodžių ka ego ijos.
po an o, solici ado eginas Vencku ês, conco dou se meu disse ação oponen e. O
mais in e essan e é que, conside ando no ka ed o, i i in asi: anksčiau Paulauskienė
kabinėjosi à galnai y ės, e ago a isd įso kib i e ao Žulio; capí ulos sob e ca ego ia de
pessoa eikią joga (gi denis, melho bičiulis de Júlio, nep a a ė nė žodžio). mas eu não
de obediniųjų. po isso ganhei, pois s epano ao pa ece pa ecia opos o: apie
ca ego ia de pessoa esc i a melho na pala ao y oe mundial. s epano nus ebino e
pelo que y me ę, eceb o eginas Vencku ės na es ação, yko não em ho el ílsa se,
e pas nos pa a namus e nãousi ilkando pal o o e eceu-me es a jun o com ele a
esc esim mensagem a con e ência bal is as ygoje. P anešimen o esc ibimos
(Паулаускене, Степанов 1985: 1724).
Pe gun ada, quais ag adecimen os que iam po oponen e a gą e iagem de Moscou,
s epano solici ou p epa a -se a acogomis na aldeia. apoxi idinei Š endub ėje, ao pé
pa aiga do alėnio puikioje sodyboje, onde p ieklė yje do pluus kadaise lėpėsi
Mikalojus kons an inas Čiu lionis, onde mais uma ez isi iu composi o ius balys
d a ionas, onde i ia balčikonis, cole ando d uskininkų dainas, onde pe edições exp e eu
i ienau, e jocheną angę (p. 602607) ui ap endinusi. quando emmeeus s epano os a
e iogogens, os isi ei, ambos com a esposa Lilija aleg iau os chaimininkes p epa ada
gėsi, kad niekad aip puikiai nea os oga ę: u ėję du puikius kamba ius i k ali i-
com comida, caminhandoję po mišką e panemune em d uskininkus, lankęsi Čiu lionio
casa oco idas em conce os, d uskininkų i secunda ines escola di e o us Vy au as
bazys au omobiliu pa ežiojęs po Sou he n Lie u ą. Ainda nos e a es ado pasea -nos
pelo Čiu lionio e since amen e nos con e sbê. mais impo an e, que aqueles amosos
pessoas, com os quais e e que en en a , ica am amiguilhas e alo idades só
isam gy enimui. s epano o jubiliejui ski ame inkinyje Kalba i kul ū a: Fak ai
316
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
pedi em a igos de aco do seu i as p oblemas. ui elizia con idada pa a o seu
bičiulių bū į.
Veiksmažodžių açõeslai p a mim ouxeê e japonę eiko saku ai. sabaliauskas sabe que
ela escu ou boni aco s undžios p ūsų linguagem paskai ų (p. 724). mas é udo pode
sabe ? de onde descob i a que seu p o esso , ecebendo Paulauskienės li o,
mandou sua aluna es uda a i idades. al ez pode só in e i de publicações. mas não
ão ácil descob i , que saku ai e após es udos mui as ezes, pequenos ilhos
deixadas às a ós, ažiuoda a à Li uã, apossi a a-se não em ho el, e Paulauskų casa,
que Paulauskienė no ėdama pudesse ilkė i e kimono, que ninguém japonijoje ão
puikiai nekalba e ne ašo lie u iškai como saku ai. Pe gun ada, po que ela a é ago a
só asis en ê, e não p o eso ê, mui o silenciamen e espondeu: Vy ai neleidžia.
japonė em que se nuolanki e obedini, p o du is ela pi ma neina. ago a já seus ilhos
paaugę: ãu nao o onze anos, ilha akanei aš uone i, e ãu ken o ke e i, e saku ai
ainda p ome a não ez isi a ky is na Li uânia. da p imo esmeniu gos a ia de
con e sa sob e dois exclusi os li uanininkos Zigmą Zinke ičių e aleksą gi denį.
Zigmą Zinke ičius minha ge ação lemb a como um excelen es lec o y oja. ago a
o guluojaméssemos ha endo balčikonio alunos, e en ão Zinke ičius conside á amos
melho um lec o io, e his o ina g ama iká ao mais in e essan e mokslu. en ão ainda
não nu en iamos, que longinamen e mui o g ande dedicação a mokslui, sua o necida
hon a, p emiapimai e a io iá ias p émios, desejo isu pi mau i pode homem de agi
como kokie na ko ikai. Zinke ičius odo expulpo ciência, ocupados em ca gos, hon a e
espei os la inoie an o na Li uânia, an o e no es angei o. isso com g ande
espei o desc i a no li o sabaliausko. alen oso e abalhš us Zinke ičius, mas udo
o que ele esc e eu, ago a ab ange e a alia impossí el. assim im ydas Šilbajo is
alou e sob e edua dą Mieželai į: Talen oso Mieželai is, mas ele ykš a como
pode oso on ana meados da p aça e impossí el adequadamen e a alia seu odo.
Mui o a en amen e leiaço Zinke ičiaus Li u ians his o ia da língua desde a p imei a
página a é indicado es, po que p epa a ei esc e e sob e as p imei as g amá icas da
língua li uãs. Conheço e des a Zinke ičiaus es údio p é-his ó ia. 1964 m. Vu Lie u ių
kalbos ka ed a jun o com Ma Lie u ių kalbos i li e a ū os ins i u u oi sumanę
is o iją i ją baig i 1970 m. be au o iai labiau ūpinosi sa o dak a inėmis (habili-
acinėmis) dise acijomis i planuo o da bo nep adėjo. Planus ais laikais eikalau-
esc e e Lie u ių kalbos a ykdy i. en ão, em 1968 m. e e ei o 8 d. ka ed os sen êdy
(p o ocololo n . 314) decidiu se sepa a do ins i u o e esc e e dois abalhos de ciência,
que ep esen a iam e planejada his ó ia da língua Li uânica, e ossem guiêli dos
es udan es das escolas supe io es. Palioniu p e is o esc e e a his ó ia da língua
li e á ia Li uânica. ele esc e eu e expôs seu manualélí em 1979 m. Passei pa obulinês,
quan o mudado an aš é, 1985 m. aos es udan es in oduziu Lie u ių ašomosios kalbos is o iją.
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
317 ecenzijas e iew an asis oi p e is o abalho cole y inis Li u ians kalbos
is o inė g ama ika. Plano al: I. Į adas e bibliog a ia (3 a. l kazlauskas); II. Foné ica: 1)
ocalismo, 2) ki čiação (8 a. l. gi denis), 3) consonan izmo (3 a. l. Zinke ičius); III.
Mo ologia: 1) daik a a dis (5 a. l.), 2), į a dis (2 a. l.), 3) skai a dis (1 a. l.) Mažiulis, 4)
būd a dis (2 a. l. ), 5) nekai omosios kalbos dalys (1 a. l.) Zinke ičius; 6) eiksmazodis (5 a.
l.) kazlauskas. o abalho de e ia se guiêlio ipo, sis ema de pa ag a os, li e a u a
indicoma ex o, é mino de conclusão 1970 m. kazlauskui e Zinke iči do a o
dise ações a s ymai e de imas cla amen e hinde dė esc e e ka ed os suplanuo o
abalho. Passei agiska kazlausko mo eis comple amen e sug io ê planą. a melho
udo esc e e a um: o que planejas, se i o e saudá el es ás, isso e pabaigi. Zinke ičius
udo ez um: os es udan es p o idenciou dialec ologia e his ó ica g ama ica
manualhelhos, esc e eu didįjį Lie u ių kalbos is o ijos eikalą, depois ele
sukonspek a o, e amu ė Plioply ė aduziu em inglês a língua e lançou ao mundo.
lendoando Zinke ičiaus his ó ia da língua Lie u ių, ossos pensamen os lindo em
cabeça, especialmen e quando p ėjau a é esc i oino pe íodo. sob e um dos mais
impo an es an igas nossa esc i a e apas (XViXVii a.) Palionis é apgynęs habili uo o
do a o dise ação, mui os anos Vilniaus uni e si e e lec ęs oda os li uãos
esc i omosios kalbos is o iją, saindo dois des a disciplina manualėlio a ian es, com .
buchiene pa ašęs pla ų į adą apie pi mąsias p in adinas lie u ių kalbos g ama ikas
ins i u o leidini Pi moji lie u ių kalbos g ama ika (1957). do Palionio espė asi
Zinke ičiaus abalho de alha análise e a aliação, mas algumakodėl nãolauk a. não se
pode conside a his ó ia ago a ies desc io. qualque , i endo desc i omaisiais
empos, sabe, quais que eles e am. não equeixo de polí icação: esc e e sob e
go bačio o e o mas, b azausko e be iozo o a i idades. sob e língua li uãs
y inė ojus p ecisou deixa esc e e sabaliauskui. juolab, que aqui andas sã-men e
nãoa okiadas coisas. Po exemplo, albe as osinas desde 1989 m. já e a p o esso do
ka ed o de ilologia bal as da Uni e sidade de Vilniaus, e 19911996 m. des e ka ed os
ede o . 1994 m. saíndoame Zinke ičiaus Lie u ių kalbos is o ijos Vi omo ele ainda
abalha em ou as ins i uições (p. 268). o que gi aqui acon epę? 189 p. p i aši a mui a
coisa puoselėjusių cul u a da língua kalbininkų pa a džių. e a a ada mui o inco ec a
conclusão: [...] isiškas aldžios nesi ūpinimas aduções da língua li uânica niekais.
Mui o dói o co ação ao le es as e sões. isso não é e dade! Palionio Lie u ių
ašomosios kalbos is o ijoje é comple amen e di e en e: depois do gue a i augo
a ei imi, susi aikymas su jos išnykimu „komunizmo epochoje“ isas as pas angas
no a alen ingų ašy ojų ka a, in oduzido ob iga ó io ensino secundá io,
jo nalis as, žu nalų, knygų leidyklose di bo k ali ikuo i s ilis ai, adijas, ele izija,
ea as ūpinosi kalbos ai ūpinasi kalbos kul ū a? ou já é melho , quando à língua
li a ians a p ikaišio a isokios não adap ados es animybios, quando de nenhuma
syklingumu. odėl bend inė kalba šiuo me u pasiekė aukščiausią obulumo laipsnį.
kažin, kaip daba Zinke ičius mano? a jau nep iklausomos Lie u os aldžia labai
318
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
no mminão da língua de odo não e ? já em 1994. e a cla o, o que se azia à língua
li uanos, e Zinke ičius ainda assim úl ima sen ença sob e li o aplanko suge e: Į a ei į
eikia žiū ė i op imis iškai. e e os li o com es a sen ença, no ė ųsi p abil i Vinco
Mykolaičio-Pu ino pala as: g ynas op immas man soamba como melas. aleksas gi denis
disse que a língua inglesa a á uma maio žal han usų lie u ių kalbai. eles,
p esumi elmen e, com jö undu u hilma soni, jogando xacma ais, con e sėjęsi sob e
aquela inglês linguagem šmėklą (p. 637), mas descon ia, se islandų kalbai ela an o dano
ez, quan o lie u ių. islandai li e nação, e nós, nos libe dados de um dos ka u ios, do
seu no u kişame a cabeça em ou os kilpą. gi denis na mesma enascimen o da Li uânia
esc e ia: Pada emos odos is o e aquilo, mas p o a elmen e não an o, quan o
ínhamos e capacámos... pa icula men e dolo oso é, quando bem pensas o que gi u
boa nu eikei? y ei a língua, especialmen e des e país zemaičių (e p ima iamen e
mažeikiškių), e se á que a alguém disso melho ou pelo menos in igan e i e ? Pocinhos
de aqui is ečiau elogia ilologo caminho (cidade ou cidadelis não o luga , onde
in e essama gim ąja lingua e gim ąja gen e cul u a, e na siai ge iančiame kaime
quan o ago a begims a gabių?) (gim oji kalba, 1990, n . 10, p. 12). de al gabimen o de
pessoas como aleksas gi denis nasce al ez só uma ez po cên imio.
po isso lhe e especialidade escolhe e a nelágua, pois podia em odas as ciências e
a es a ingi a cima. como ele oca a o ioque! que oz que inha! Escolhendo es udos
de linguagem, ele ainda assim não se sepa ou com ly ika, hegzame o análise. linguas
pagamen o não o exilou s ažuo is po mundo uni e sidades, mas lhe a siun é o mundo.
sa a ankiamen e ap endendo a elha língua dos g egos, oi pajêgos pesquisa sua
oponuo i Mindaugo s ockio da bui. Ma ema iko i iziko gabumai p a e ė di ban
ekspe imen inės one ikos labo a o ijoje, iš inžinie ės Vidos Žilinskienės gi denis
p ozodiją e ez sa a ankišku caminho seguinhada das línguas li uãs pesquisinė oją
(p. 291293). Todas gi denio publicações discu idas em sabaliausko li o, e ainda esc i o:
lima kalbė i apie ling is inę gi denio mokyklą: pe isdešim jo ado aujamų
Lie u os i La ijos kalbininkų apgynė dise acijas“ (p. 189). kas galė ų pasaky i,
Šiandien gakiek gi denio empo inse ida em ou os pessoas cien í ico abalho, como
se es eng asi isugdy i kalbininkų, galinčių p a ęs i isso, o que do seu p óp io
i apie jį daug daugiau, juk ka u gy en a i di b a. Čia galima ik p idu i, kad,
kalbėdamasis su a imi, jis niekad než ilgčioda o į laik odį, odydamas, kad skuba,
alen ingai começado? gos a ia de esc e e ykad ua linguagem lhe não in e esa.
gi denio Kalbo y os abalhos de ês omai ale sepa ada a enção. inal de cada
omo ap esen ado Diálogo, onde é possí el ec ia e p óp io gi denio pon o de is a em
kalbo y ą. sen ia ele sua o ça alen , mas não que ia bi is. P imei o omo no opo
emos gi denį com balčikoniu, šypsančiu assim, como ele šypsoda ose só com amčiuliais
paime ou isi ando-se com bal a usijoje i endo lie u ius. Pedi que gi denis ago a dado
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
319 ecenzijos e iew esc e e y ų a minimus sob e balčikonį / ele isso aze ecusou:
da alguém pamança, que gi iasio. isso é e dade, po que esc e endo sob e ou os,
ine i a elmen e apa ece ás e ocê mesmo. e dadei o pa adoxo: gabíssimo XX a.
lingbinis a Li uãos ecebeu apenas dois cole i inos p êmios do es ado: uma po
secunda ização da escola, e ou a jun o com au o iais de g ama ikas uni omias. e
nãou as a nenhum único gi denio abalho, digno Li uania epublikas p emiação de
ciência.
Zinke ičius esc e e sob e si mesmo. nesse caso o au o excede acima de odos, ou os,
que e elogiados, em si mesmo pamajėja. se ia ainda meia bêda, se naquele esc i o não
es i esse apkalbų e apmaudžių e os. colegaą Vladą ba use ičių ele pe k ikš ija
Vincu, posėdyje, no qual conside a-se Zinke ičiaus le i a, jiedu com kabelka apkalba
juliją Žukauskai ę, que, kabelkos žiniomis, escus usi ska džiaus, como eikią dize : se
Ž aigždės spindi nebesuje, ou no celsus? o ska džius espondendo: au, panele, an
an pečių (Zinke ičius 1999: 149). a gi galėjęs ska džius, oda a ida cuidou-se cul u a da
linguagem, assim esponde a uma pe gun a bas an e in eligen e? e pašneko ai,
zombando-se de Žukauskai ė, mos a am que eles mesmos não sabem, que é possí el
dize abejaip, dependendo do que, como in e p e as aquela céus: ou como ogo a acima
de sua cabeça, ou como espaço, cheia de es elas. ób io, que búgos esc i os publica
mais complicado do que jablonskio. mas Palionis lançou aquilo que naquela época e a
eque ingíssima: jablonskio g ama icas. Zinke ičius gi iasi ap esen ado po adiją
ambos jablonskio Rink inių aš os omus: p imei o olume cons i uído linguagem
aisymų a igos, e segundo Manualê (p. 184). mas na e dade pa a o p imei o Jablonskio
Rink inių aš ų omą sudė i não a igos, e g ama ica, sin aksė, linksnių e p ielinksnių
mokslas, abalhos, dos quais e mesmo jablonskis não classi ica manuéliais, a igos
es ão em segundo ajame omo. m. jablonskis esc e eu 1922 1925 m. sin auką
g ama ical e só com ese as o e eceu-a como ado ėlį pa a as classes supe io es da
escola secundá ia, mas es a sin aukos Palionis em Rink inius aš us não deu. o que
es á jablonskio Rink inių aš os em dois olumes, nada não di icul a e eco de , e se
nea sembeni, isso comp o equ, mas aqui Zinke ičius nė upucio nãojaučia
esponsabilidades po isso, o que esc eço. e a melho edi o a da edi ó ia não e i icino,
po que esc e ia acadêmico. adęs al não ac edė ino su plusu iniškumo exemplos, imi duejo i e alguns po ciência a i mações.
a pala a sa mai ka iai. 265 páginas do li o (nuo 463 a 728) sabaliauskas des inou a
lingubinis as es angei os, modiusem li uãs línguas, a es udussem, seus ac os
u ilizassem nos seus abalhos, de e mina a alo das suas in es igações li uanis ikai,
bal is ikai e indoeu opeis ikai. Na u almen e, o au o econhece que no XX a. inal e XXi
a. começo his ó ica compa amomoji kalbo y a já seus obje i os es á alcançada, e
língua Li u ians como mais elha língua indoeu opiešu pasida iusi não ão necessá ia,
po que ago a dominanças no as sinch onines kalbo y os di eções. po ém ela ainda
assim é impo an e à e imologia, à ipologia de línguas e a ou as á eas de linguo y ia.
320
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
sabaliauskas y a ap ašęs nemažai kalbininkų iš į ai ių į ai iausių pasaulio šalių
(eu opos, asiá icos, ame icos, aus alijos e k .), ap ende usių lie u iškai e um ou ou o
aspek u y usių lie u ių kalbą. em seu li o como de alhoia encyclopedijoje
ma as i e ingų žinių apie as asmenybes i šalis. ecenzijoje paminėsime ik kai
ku iuos iš jų.
galina ū alu, que de es angei os p imei os sabaliausko desc e e kininiškos au os
la ių kalbininkai. ago a na Le ónia não há al lingüis a, que aos Li uães alo y a e
apsk i ai bal is ikai galė ų iek duo i, kiek kadaise y a da ęs janis endzelynas. ačiau
bal os línguas compa amomoji adição aqui neiš ancusi. An es do segundo mundial
gue a, quando a uni e sidade da Le ônia abalha a janis endzelynas e nele ha ia
ilologia bal as depa amen o, mui os bal is as es uda em yko pa a ygą, e XX a.
meados em seu caminho di eção mudou, po que Vilnius o nou cen o bal is ikas.
Vilniaus uni e si e e já es uda am não só só la ians kalbininkai. e e dos la ios não um
aqui é de endęs disse ação ou pa icipado em comuns línguas bal as pesquisinamen o
abalhos, po exemplo, compondo a las de línguas bal as. Nes e li o sabaliausks
p incipalmen e in oduz lei o os com aqueles le s, que como bal is ai su gi am
lide ados Vilniaus p o esso es Vinco u bučio, Vy au o Mažiulio, alekso gi denio, Zigmo
Zinke ičiaus e aleksand o Vanago. O p imei o aspi an e da Uni e sidade de Vilnius oi
einis b ulis, nascido aion de akmenesa Pipi ų kaime (1937994). 1962 m. ele ing essou em
Vilniaus uni e si á io aspi an ū ą e y ê elações leksikos de línguas la ias e Li uãs.
Šia ema esc e eu a igos. seus abalhos li uanis inos ele p oclameu e na imp ensa
la ias. uma ez sabaliauskas ele mesmo é aduzído la ians gožina li e a u a em
la ians língua, ele não esqueça e o que b ulis aduziu lie u ians gožina li e a u a em
la ians língua. gabús de á ios países lingüis as inham e li e ú icos habilidades:
aduziu e a é es udou g ožina li e a u a, kū ė eilė aščius, apsakymus. Uni e si e e
da Le ônia ao lado de ou as disciplinas b ulis ensinou e li uãos língua. Mais a de em
Vilnius es uda o am já seus alunos. P e is Vanagas 19821984 m. oi es udan e da
Vilniaus uni e sidade, 1985988 m. aspi an e des e uni e sidade e inalmen e aqui apgynė
dak a o dise ação. albe as sa kanis não só linguis a, mas ambém diploma a. como
linguis a ele se in e essa a pelos diale os la ios, la ios e li uãos línguas con a os.
sa kanis 1993 m. Vilniaus uni e si e e apgynė dak a o dise ação de expe imen alína
a mių oné ica. o Laimu ė balodė (anelauskai ė) pe ence pelas suas šaknimis a ambos
os nossos po os. ela Vilniaus uni e si an e, mas ao mesmo empo d ejus anos es udou
si e uose, ku dės o abi bal ų kalbas, y inėja bal ų kalbų onomas iką, bend ada -
e La ijas uni e si e e. ago a ela abalha igos e helsinkio uni e biauja o mando diccioná ios.
sabaliauskas desc e o e la is ikas es udos, nas quais simplesmen e impossí el
esol e -se sem língua li uãs, po exemplo, Ma os udz ės La ių kalbos is o inė
one ika (1993), kons an no ka ulio d i omis La ių kalbos e imologinis žodynas (1992),
an ono b eidako da bai. Nes a ma a ilhosa enciclopédia ainda encon a emos ainos
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
321 ecenzijos / e iews
blinkenos, beni os Laumanės, dainos ni ios, ojā o bušo, dacės Ma kus, Valen inos
skujios, b igi os bušmanės, annos s a eckos, Lidijas Leikumos e k . y inėjimus com
e e ências, o que seus abalhos são impo an es li uanis ikai. simplesmen e
ma a ilhu, como puikiai sabaliauskas conhece kaimynų kalbo y ą, como adqui ilinęs em
udo, que pode mé odo ou obje o de inquinamen o a auk i ou os kalbininkus. Po
exemplo, la ės em inės s ockholmo uni e si ės p o eso ės aikų kalbos s udija
nuo cinco meses a é penke ių me ų (1982). nossa p o esso a e c iando seus ilhos
conseguiu abalha necessá io e mui o in e essosos abalho de con e so y os.
a enção sla is as das línguas li uanas desde XiX a. segunda pa e con ínuos a é
ago a. isso mos a e sabaliausko de alha usas, uk ainiečių, polkų, Czechų e bulga ų
kalbininkų abalhosų analiza (482568). com especial espei o e ūpes ingumu desc i a
usų bal is ų a i idade, po que de e dade mask iškiai Vladimi as opo o as, olegas
ubačio as, Viačesla as i ano as mui o amplio pe il cien is as kalbininkai,
olklo is ai, mi ologogos, e nologos, li e a u as y inė ojai. a ual lingüo y a e
li uanis ica pa icula men e signi ica i os dois doskilias eó icas lingüo y os
specialis as a janas bulyginas e ju ijaus s epano o os abalhos. suas eo ias
g ama icas e eó icas g ama icas, semân ica e semio ica, compa amó ia
linguo y os e iloso ia da linguagem es udos são p ecioso pa imônio de á ios
idiomas. Líbios lingüis as podem o gulha se de sua amizade e dėmesiu, mui os hoje
conhecidos dos linguis as Li uanos lhes dãoingi po lide ançaa imen o caminho da
ciência no início. com g andele espei o desc e e sank Pe ebu go bal is ų
senio íssima ge ação (ju ijaus o kupščiko o), e jaunesniosios (aleksiejaus
and ono o) e uk ainiečio ana olijaus nepokupno abalhosi.
luga especial a ap axe sabaliausko ocupa polkų kalbininkai, e en e eles mais
no á el bal is o e indoeu opeis o Wojciecho smoczyńskio biog a ia, linguís ico
caminho, linguis os žu nalų, biule enių, bibliog a ijų publicação e mais impo an e
eica li uanis ikai Li uu ių kalbos e imologinis žodynas (2007). mui os li uanis ikai
nusipelnę Leszekas benda czuk, Michałas kond a iuk e k . Zymūs chekų, bulga ų
bal is ai.
Mui o puikiai ap esen am-se okiečių kalbininkai, cujos ė ynėje XiX a. começo
apa eceu compa igamoji his o inė kalbo y a. mais a i o des es empos óci os
aine is ecke as. jis sabaliausko ap ašomuoju laiko a piu paskelbė daug li uanis-
ikai s a bių s udijų, okiečių spaudoje ecenza o s a biausius li uanis inius da bus,
bal is a é a é a saída em aposen iação lide a a sua inicia i a ís eig am cen oi
bal is ikos g ei swaldo uni e si e e. sabaliauskas, pe ei amen e amilia izado com
os campos de in es igações des e cien is a e a i idades pedagógine, az conclusão de
que os úl imos do dezmečiai ecke ui o am mui o bem sucedidos, an o bal is ikos
como e sla is ikos campos (p. 573). Mui o alioso óci os indoeu opeis o Wol gango P.
schmido (p. 583588) con ibuição pa a bal is ikos ciência. lhe pe ence idėja, que elozes
322
aLdona PauLauskienė, sa Ma kaVia
ac a Linguis ica Li huanica LXIX
Eu opa (jo e mas) hid onimía cen o esąs nos bal os es uos. ele es udou p ússia e
ku šių ne ijos línguas, desde 1985 m. edaga a publicações se iją Hyd onymia Eu opea
e jun o com be nowskiu é de ês omos eikalo ku šių ne ijos kalba: Vieno mi š ančio
dialek o his o iskās kalbo y os i ins umen inės one ikos s udijas (19891999 m.)
edi o e cod aau o ius.
pa icula men e mui o li uanis ica e em ge al bal is ica me ecedo de amplo pe il
ilólogo uni e sidade de Müns e p o esso ied ichas scholcas (p. 591599).
imensamen e signi ica i o pa a nós o seu abalho de es udo da li e a u a bal as
Pabal ijo po os li e a u a. sua apa ição e desen ol a (1990). isso é um es ud das
li e a u as Li uãs, la ias e es as, na qual esli škinama li e a u as o ma imosi
especí ica e ligações com li e a u as kaimininas.
Li uanis as sem im signi ica i o é 1981 m. scholco sumany as maio usio XVi a.
monumen os da esc i a li a ians jono b e kūno biblijas e imo o okopijas
edição. ele p epa ou p imá io p oje o de publicação, cuidou de undos e 1991 m. ėmė
mos a -se esul ados des e abalho. do o al publicados qua o li os (19912002
m.), que p essas p epa a am jochenas die e is ange, scholcas, iedemannas
kluge. p ecisa dize , que sabaliauskas com g andele espei o ao au o desc e e
odos pelo menos quan o com bal is ika elacionados scholco abalhos.
Müns e io uni e si e e scholcas oi semina de sla os e bal os, mais a de
in e disciplina do ins i u o de es udos bal os. bas an e o es adições
bal is ikos i alijoje, onde 1931 m. amosis i alų kalbininkas giacomas de o começou
pe mi i p imei o no mundo bal is ikos žu nalą S udi Bal ici, ėjusį a é 1969 m. Malonu
ma cados, que 1995 m. Pizos uni e si e e îns eig as žu nalas Res Bal icae. mais
a i os des e in amecio bal is ais sabaliausco conside a Ma iją e esą ademollio
gagliano, g idą Michelinį e Pie o umbe o dinį. Nós, como bem conhecendoças dinį, a
maio simpa iação sen imos pa a ele. é não só um g ande cien is a, poliglo o, mas
ambém mui o amá el homem. Ja i dinio in e esse em línguas bal as e linguo y os
his ó ia, seu opus magnum bal os línguas (Le lingue bal iche. i enze, 1997) línguas
li uãs e la ias apa eceu 2000 m., usų 2002 m. e já aduzida em inglês. en e mui os
ou os seus abalhos se des aca aLiLe oescV : bal ų kalbo y os p adžia
(ALILETOESCVR: linguis ica bal ica delle o igini. Li o no, 2010, 844 p.). e quan o dinis é
adi inhado no campo das a es e cul u a! ele ep ezen ou eu opá com os po os bal os,
seus passados e p esen es imi, quan o excelen es esė, g ožinės li e ecenzijoje
a ū os (p ozos i poezijos) e imų.
impossí el lis a mesmo dos mais impo an es pesquisinė ojos e seus abalhos.
beleca só exo a os lei o os a i a sabaliausko li o, na qual pode encon a udo, ou
quase udo, que elacionado com li uanis ika e bal is ika. sabaliausko His ó ia do
es udinamen o da língua Li uânica ma a ilbus pa imônios da his ó ia kalbo y os ge ações u u as.
algi das sabaliauskas
Lie u ių kalbos y inėjimo is o ija. 1980–2010 m.
323 ecenzijos / e iews
Li e a ū a
Põe pala a ao pala a e ás diccioná io. A iminimai sob e kalbininką Juozą Balčikonį
2006: Vilnius: Li u ians kalbos ins i u as.
ma e na língua, 1990, n . 10, p. 12.
jablonsky jonas 1957: Rink iniai esc i os 1. Vilnius: Es adoybna poli ická a ědecká
li e a u y yda ykla.
kazlauskas jonas 1968: Li u ias línguas his ó ica g ama ica. Vilnius: Min is. ka ia sa ma
2012: jāa endzelna akadmiskās biog a ijas mzzināmas lappuses ldz 1940. gadam La ijās
Zinā u Akadmijas Vs is, a daa, 5/6 n . lk. 518.
Nossa língua 1975, n . 3.
Паулаускене Алдона, Степанов Юрий 1985: Универсальные категории в
g amá ica de bál icos idiomas. Bal u línguas senāk un ago a. ga, lk. 1724 Pikčilingis
juozas 1982: Ve dade in e iu. Vilnius: Mokslas. ska džius P anas 1936: Veikslai e seus
consumo. Gim oji kalba 4. sa a ewicz jan 1938: s an badań nad aspek em
czasownikowym w języku li ewskim. –
Bal icosla ica 3. Wilno.
s ang ch is ian s. 1966: Ve gleichende G amma ik de bal ischen Sp achen. oslo
be gen omsö.
Степанов Юрий С. 1981: Имена. Предикаты. Предложения. Москва: Наука.
u bu is Vincas 1978: Teo ia do Da ybos de Pala as. Vilnius: Mokslas. Zinke ičius
Zigmas 1999: P é li uanis ikos Židinio. Vilnius: Mokslo e enciklopedijas ins i u o
de publicação.
Эндзелин Янис 1905–1906: Латышские предлоги 1–2. Юрьев.
Į eik a 2013 m. ou ub o 8 d.
aLdona PauLauskienė
Vilniaus uni e si e as
Balio S uogos g. 8-1, LT-10220 Vilnius, Li uânia
[email p o ec ed]
sa Ma kaVia
La ijos uni e si e as
Ozolciema 24-I-112, LV-1058 Riga, La
[email p o ec ed]