Neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlių „po-“ ir „pa-“ vedinių kirčiavimas

185artykułów / articles aureLija taMuLionienė Lietuvių kalbos institutas Kierunki badań naukowych: leksykologia, morfologia. Przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy: Przedrostki POi PAAkcentowanie derywatów oznaczających cechę: akcentowanie derywatów z przedrostkami poadjectives denoting an indefinite amount i paW artykule omawia się przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy, tj. akcentowanie derywatów z przedrostkami poi paoraz ich wyrazów podstawowych. Przedmiotem pracy są przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy, przedstawione w akademickim elektronicznym Słowniku języka litewskiego. W artykule cały materiał pogrupowano według typów słowotwórczych. W poszczególnych częściach artykułu omawia się akcentowanie derywatów każdego typu słowotwórczego (z przedrostkami poi pa-) oraz ich wyrazów podstawowych. adnotacja do elektronicznego Dykcjonarza Języka Litewskiego. artykuł grupuje ogół danych the article discusses the accentuation of adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, i.e. derivatives with the prefixes poand paand their base words. the research object is adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, which are listed in the acawedług rodzaju formacji. poszczególne rozdziały artykułu dotyczą akcentowania derywatów każdego rodzaju formacji (przedrostki poi pa-) oraz ich wyrazów podstawowych. Słowa kluczowe: dominacja akcentowa, akcentowanie, paradygmat akcentuacyjny, warianty akcentowania, przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy. słowa kluczowe: dominacja akcentowa, akcentowanie, paradygmat akcentowy, warianty akcentowania, przymiotniki oznaczające nieokreśloną ilość cechy. 186 acta Linguistica Lithuanica LXIX Wprowadzenie W artykule, na podstawie materiału aureLija taMuLionienė Akademickiego słownika języka litewskiego w wersji elektronicznej (dalej – LkŽe), analizowane jest akcentowanie przymiotników oznaczających nieokreśloną ilość cechy, tj. derywatów z przedrostkami poi paoraz ich wyrazów podstawowych1. W LkŽe znaleziono ogółem 214 derywatów z przedrostkiem poi 316 derywatów z przedrostkiem pa-, oznaczających nieokreśloną ilość cechy2. W artykule w odrębnych rozdziałach analizowane jest akcentowanie przymiotników3 dwóch typów słowotwórczych – z przedrostkiem poi z przedrostkiem pa-, wskazane są warianty akcentowania. Opisano również akcentowanie wyrazów podstawowych, analizując, od jakiego akcentowania (rdzennego czy ruchomego) utworzone są derywaty. Danguolė Mikulėnienė nazywa akcentem o zmiennej sile [Mikulėnienė 2005: 177; por. Stundžia 1995: Vedinių priešdėliai pagal poveikį pamatiniams kamienams skirstomi į dominacinius stiprinančiuosius (priešdėlis po-) ir dominacinius silpninančiuosius (priešdėlis pa-; 10])4. Tematy wszystkich wyrazów podstawowych dzielą się na mocne (bráuzga, dievótas) i słabe (aštrùs, baisùs). Na końcu rozdziałów przedstawiono wnioski oraz ( opisano właściwości akcentowe derywatów i wyrazów podstawowych. 1. Akcentuacja derywatów przedrostka poW pierwszym rozdziale analizuje się akcentuację 214 derywatów przedrostka, oznaczających nieokreśloną ilość cechy, oraz ich wyrazów podstawowych. Prawie wszystkie derywaty przedrostka akcentowane są według paradygmatu akcentowego 1 [(a); 206 wyrazów]. Trzy derywaty akcentowane są według paradygmatu akcentowego 3a [(b); 3 wyrazy]. Są derywaty, których akcentuacja jest zmienna. Wariują derywaty paradygmatów akcentowych 1 i 3a [(c); 7 przypadków]5. 1 Jako przedmiot badania wybrano derywaty przedrostków po-, ponieważ są dość częste i historycznie spokrewnione. Z przyimkiem po (< pā) są historycznie związane dwa przedrostki współczesnego języka litewskiego: poi pa-. oba można uznać za alomorfy jednego i tego samego przedrostka *p-: paodpowiada słabemu, po- − mocnemu stopniowi realizacji (Mikulėnienė 1994: 118). W artykule 2 termin nieokreślony jest używany wyłącznie do określenia nieokreśloności ilości cechy (szerzej zob. tamulionienė 2013). 3 Szerzej o tworzeniu tych przymiotników, rozróżnianiu typów derywacji i ustalaniu wyrazów podstawowych zob. tamulionienė 2013: 126−145. 4 afiksy wzmacniające dominacyjne to afiksy, które „wzmacniają lub zachowują mocny temat podstawowy [...] afiksy osłabiające dominacyjne, przeciwnie, osłabiają lub zachowują słaby temat wyrazu podstawowego” (stundžia 1995: 9−10). 5 Jeden wyraz w LkŽe podano bez akcentu (popilkas). W LkŽk przy haśle przymiotnikowym pódrungnas znaleziono jedną fiszkę, na której podano jedynie mianownik rodzaju męskiego podstawowej formy tego wyrazu, akcentowany neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlių poir pavedinių kirčiavimas 187artykuły / articles (a) Akcentowanie 1: póankstis, póankštis, póankštokas, póaštris, 2 póaukštis, póbaisis, póbaltis, pó basis, póbaugis, póbėris, póbjauris, póblogis, póbrangis, póbrangus, póbudris, póbugštus, pó bukis, pódailus, 1 pódidelis, 1 pódidis, pódidokas, pódidokis, pódievotis, pódykis, pódrėgnis, pódrungnis, pódrūtis, pódukslis, 2 pógarsis, pógausis, pógeltis, pógeltonis, pógeras, pógeris, pógiedris, pógilis, póilgas, póglioris, pógražis, pógreitis, pógrynis, póilgis, póįvairis, pójaunas, 2 pójaunis, pókalnotas, pókarštas, pókarštis, pókarštokas, pókartis, pókeistas, pókeistis, pókietis, pókimis, póklaikis, póklienis, pókreivas, pókreivis, ×pókūdis, pókurčis, pókurtis, pókvailis, pólaibis, 2 pólaisvis, 2 pólaiškis, pólaukstis, pólengvis, ×pólentis, pólėdnus, pólėtis, póliesis, 2 pólygis, póliūdnis, pólomis, pómaršis, pómažis, pómažokas, pómėlynis, pómenkis, póminkštis, pómitris, pómukšis, pómulkis, pónašis, pónaujis, pónedoris, pónėkis, pópaikšis, pópalaidis, pópalaikis, pópasiutis, pópigis, pópiktis, pópilkis, pópilnis, póplatis, póplepis, póplikas, póplikis, pópliuškis, póplokštis, póplonis, póprastis, svas, póresvis, póretis, pópuikis, póraganis, 2 pórainis, póraišis, pórambis, póramis, póraudis, póraudonis, pórepóretokas, pórudis, pórūgštas, 2 pórūgštis, pórūgštokas, pórūpis, pórūstis, pósaldis, pósaldus, pósenis, pósiauris, pósiaurokas, pósilpnis, póskaudis, póskystis, póskystokas, póskriauznis, ×póskrumnis, 2 póslėnis, póslidis, 2 póslydis, pósmagis, pósmailis, pósmulkis, 2 pósnūdis, pósraunis, póstambis, póstangus, póstatis, póstipris, póstriukis, pósūdrus, pósukrus, pósunkis, pósveikis, póšaltis, póšykštis, póšilsvas, póšiltas, póšiltis, póšiltokas, póšykštas, póširmis, póšiurkštis, póšiurpis, póšlapis, póšlapis, póšveplis, pótaikis, pótampris, pótamsis, pótamsokas, pótankis, póteisis, pótekinis, 2 pótykis, 2 pótylis, pótinginis, 2 pótingis, 2 pótyris, pótirštis, pótižis, 2 pótolis, pótrankis, 2 pótroškis, pó trumpis, pótrumpis, pótrumpokas, pótuštis, pótvirtis, póūmis, póvargšis, 2 póveikis, póvėlis, póvelniškas, póverksmis, póverksnis, 2 póvėsis, póvėsus, póvidutinis, póvienodis, póvilgšnis, póvilkis, póvyriškas, póžalis, 2 póžemis, póžiaudris, póžydris, póžilis, póžioplis, póžvairis, póžvalis. (b) Akcentowanie 3a: pobrauzgỹs, pódrungnas, pópilkas. (c) pójuodis (1) gd, slm6 − pojuodỹs (3a) jn; 2 pósausis (1) erž, ėr, grš, ktk, slm, srv, Vn, Žr − posausỹs (3a) Žr; ×póskūpis (1) ds − poskūpỹs (3a) Šll; póstoris (1) ėr, rs, sb, z intonacją tvirtapradė, akcentowanie nie jest podane. Przy haśle popilkas znaleziono także tylko jedną kartę. Na niej hasło główne nie jest akcentowane; jedynie zdanie ilustracyjne, zapisane w gwarze nočiai (gwarze południowoauksztockiej) („Vienas buvo popilkas rūkais pasrėdis, o kito neatsimenu”), wskazuje, że ten derywat akcentuje się według akcentowania 3a. W słownikach tych gwar ten przymiotnik nie został odnotowany (dvŽ 2010). Na podstawie przykładu ilustracyjnego z LkŽk można przypuszczać, że derywat popilkas należy akcentować tak samo jak derywat pódrungnas − akcentuacja 3a [(b); 2 słowa]. 6 Materiał przedstawiony w LkŽe nie ukazuje rzeczywistego obszaru występowania derywatów. Wyraz może nie być odnotowany w słowniku, ale nie oznacza to, że nie jest używany na danym obszarze, dlatego analizowane w artykule rozmieszczenie geograficzne derywatów należy traktować jako przybliżone. W artykule przy derywatach podawane są miejscowości, w których są one odnotowane w LkŽe. Skróty nazw miejscowości odpowiadają skrótom podanym w LkŽe. Przy opisie gwar oparto się na klasyfikacji gwar Aleksego Girdenisa i Zygmunta Zinkevičiusa w atlasie języka litewskiego (Lka i; mapa nr 1). 188 acta Linguistica Lithuanica LXIX sld, trs − postorỹs (3a) grg; pósūris (1) dr, j, aureLija taMuLionienė rm, sb − posūrỹs (3a) jn, kv; póšviesis (1) bŽ 506, rm − pošviesỹs (3a) tl; pótumpis (1) M.unt − potumpỹs (3a) tv7. Wyrazy podstawowe najczęściej akcentowane są według akcentuacji 4 [(d); 89 wyrazów], rzadziej według akcentuacji 3 [(e1); 17 wyrazów], akcentuacji 3b [(e2); 2 wyrazy], akcentuacji 2 [(f); 7 wyrazów] i akcentuacji 1 [(g); 13 wyrazów]. (d) Akcentuacja 4: ankstùs, añkštas, aštrùs, baisùs, bãsas, blgas, bugštùs, 3 bùkas, 1 dỹkas, druñg nas, dukslùs, garsùs, 3 getas, 1 gẽras, giẽdras, gilùs, gražùs, gretas, įvairùs, kestas, kimùs, klaikùs, krevas, ×kdas, kučias, kvalas, laiškùs, laukstùs, leñgvas, ×leñtas, l tas, lidnas, lomùs, maršùs, 1 mãžas, meñkas, mtras, našùs, naũjas, 3 nkas, 1 pktas, pla tùs, plepùs, plkas, prãstas, puikùs, ramùs, raũdas, rẽsvas, rẽtas, rùdas, rupùs, 2 saũsas, sẽnas, 1 siaũras, skriaũznas, ×skrunas, slėnùs, slidùs, smagùs, smailùs, snūdùs, žã lias, žẽmas, žiaudrùs, srau nùs, statùs, 2 striùkas, sukrùs, 1 svekas, šisvas, 2 šitas, šiurpùs, šlãpias, švẽplas, tamp rùs, tingùs, tištas, tižùs, tolùs, troškùs, 2 trupas, tùščias, vėlùs, verksnùs, vikas, 1 žlas, žvaras, žvalùs. (e1) Akcentuacja 3: 2 áukštas, drtas, 1 lgas, 1 jáunas, 1 kárštas, ketas, mnkštas, 1 plnas, 3 plókš tas, 2 plónas, rgštas, rūgštùs, stóras, šýkštas, týras, tvrtas, žýdras. (e2) Akcentuacja 3b: 1 tẽkinas, 2 tinginỹs. (f) Akcentuacja 2: mùkšas, pakšas, palakis, pliùškas, slidùs, vagšas, vidutnis. (g) 1 akcentuacja: ankštókas, bráuzga, dievótas, glióras, kálnotas, karštókas, mažókas, 5 mulkùs, 2 skystókas,2 tùmpa, tamsókas, trumpókas, 2 výriškas. Wariacja akcentowa jest bardziej charakterystyczna dla wyrazów podstawowych niż dla utworzonych od nich przymiotników. W tej grupie wariantywności dominują derywaty mające różne miejsce akcentu. Najwięcej znaleziono wariantów wyrazów o 1. i 3. akcentuacji8 [(h1); 18 przypadków]. 7 Z materiału ilustracyjnego przedstawionego w LkŽe wynika, że derywaty akcentowane według 1. akcentuacji zostały w słowniku zapisane głównie na podstawie gwar górno-litewskich (wschodnich i zachodnich) oraz żmudzkich (południowych i północnych). Przymiotniki te odnotowuje się w rejonie poniewieskim, w Ėriškis − 2 pósausis, póstoris, w Ramygali − pósūris, póšviesis; w rejonie kiejdańskim, w Surviliškis − 2 pósausis, w Truskavie − póstoris; w rejonie kupiskim, w Salamiesčiai − pójuodis, w Subačius − pósūris, póstoris; w rej. uciańskim, w Kuktiškės − 2 pósausis, w Saldutiškis − póstoris; w rej. telszańskim, w Žarėnai − 2 pósausis, w Gadūnava − pó juodis; w rej. jurborskim, w Eržvilkas − 2 pósausis; w rej. kretyngańskim, w Darbėnai − pósūris; w rejonie rosieńskim − póstoris; w rej. szakijskim, w Griškabūdis − 2 pósausis; w rej. szyłokarczemskim, w Vainutas − 2 pósausis; w rej. jezioroskim, w Dusetos − ×póskūpis. Derywaty akcentowane według 1. paradygmatu akcentuje się także u a. Juški (pósūris), j. Barona (póšviesis), M. Untulisa (pótumpis). Derywaty akcentowane według 3a. paradygmatu akcentuje się tylko w południowych i północnych poddialektach gwary żmudzkiej. W LkŽe zapisano następujące takie derywaty w rejonie telszańskim: w Telszach pošviesỹs, w Worniach pobrauzgỹs, w Żareńcu posausỹs; w rejonie szyłelskim: w Szyłelach poskūpỹs, w Kwiedarnie posūrỹs; w rejonie kłajpedzkim, w Gargżdach, postorỹs; w rejonie płungiańskim, w Twierach, potumpỹs. Dwa derywaty akcentowane według tego paradygmatu, pojuodỹs i posūrỹs, zapisano w LkŽe z pism Kazimierasa Jauniusa. 8. Warianty akcentowania w artykule podano w takiej kolejności, w jakiej zostały przedstawione w LkŽe. warianty akcentowania słów o tej samej intonacji podaje się, oddzielając je ukośnikiem; intonację zapisuje się po drugim wariancie słowa. neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlių poir pavedinių kirčiavimas 189artykuły / articles (h1) báltas (3) − báltas (1); bras (3) − bras (1); ddelis (3b) − ddelis (1); didókas (1) – didókas (3); geltónas (1) − geltónas (3); júodas (3) − júodas (1); klenas (3) − klenas (1); lesas (3) − lesas (1); mlynas (1) − mlynas (3a); plkas (3) − plkas (1); 1 raudónas (1) − raudónas (3); rãgana (1) − raganà (3b); retókas (1) – retókas (3); kwaśnawy (1) – kwaśnawy (3); wąskawy (1) – wąskawy (3); zimny (3) − zimny (1); ciepławy (1) – ciepławy (3); diabelski (1) − diabelski (3a). Do tej grupy należą nie tylko derywaty akcentowane różnymi akcentuacjami (1, 3), lecz także takie, w których dwojako akcentowane są tylko formy mianownika liczby pojedynczej [(h2); 6 przypadków]. (h2) brangùs / brángus (3) − brángus (1); 1 lýgus / lygùs (3) − lýgus (1); smùlkus / smulkùs (3) − smùlkus (1); 2 tánkus / tankùs (3) − 2 tánkus (1); véikus / veikùs (3) − véikus (1); vienódas / venodas (1) − vienódas (3). Mažiau rasta 3 ir 4 kirčiuočių žodžių variantų [(i); 15 atvejų], 1, 3 ir 4 kirčiuočių žodžių variantų [(j1); 6 atvejai]. Šiai grupei priklauso ir būdvardis, kirčiuojamas według trzech paradygmatów akcentowych (1, 3, 4), w jednym z nich (3) dodatkowo różni się miejsce akcentu mianownika liczby pojedynczej (j2). (i) grýnas (3) − grỹnas (4); kartùs (3) − kartùs (4); láibas (3) − labas (4); nedras (4) − dóras (3); 2 ráinas (3) − ranas (4); ráišas (3) − rašas (4); skýstas (3) − skỹstas (4); 1 stan gùs (4) − stángus (3); sūrùs (3) − sūrùs (4); 3 šélmas (3) − šemas (4); šrmas (3) − šimas (4); tamsùs (4) − támsus (3); vėsùs (4) − vsus (3); vlgšnas (3) − vigšnas (4); niežiplas (4) − żióplas (3). (j1) drgnas (3) − drgnas (4) − drgnas (1); rūstùs (3) − rūstùs (4) − rstus (1); saldùs (3) − saldùs (4) − sáldus (1); sipnas (4) − slpnas (3) − slpnas (1); taikùs (4) − táikus (3) − táikus (1); ūmùs (3) − ūmùs (4) − mus (1). (j2) sdrus / sūdrùs (3) − sdrus (1) − sūdrùs (4). Znaleziono mniej wariantów wyrazów o akcentuacji 2. i 4. [k1; 1 przypadek]. Do tej grupy wariantów akcentuacji przymiotników zalicza się także przymiotniki akcentowane odmiennie w mianowniku liczby pojedynczej [(k2); 2 przypadki]. (k1) ddis (4) − ddis (2). (k2) sunkùs / suñkus (4) − suñkus (2); šviesùs / šviẽsus (4) − šviẽsus (2). stwierdzono 1 ir 4 kirčiuočių žodžių variantų rasti 3 atvejai (l). (l) gausùs (4) − gáusus (1); šykštùs (4) − šýkštus (1); trankùs (4) − tránkus (1). wyrazy podstawowe, w których różni się miejsce akcentu w mianowniku liczby pojedynczej [(m); 13 przypadków] lub które są akcentowane według różnych wariantów tej samej akcentuacji [(n); 1 przypadek]. 190 acta aureLija taMuLionienė Linguistica Lithuanica LXIX (m) baugùs − baũgus (4); bjaurùs − bjaũrus (4); budrùs – bùdrus (4); pigùs − pgus (4); rambùs − rabus (4); skaudùs – skaũdus (4); ×skūpùs − skpus (4), stambùs − stabus (4); stip rùs − stprus (4); šiurkštùs − šiukštus (4); teisùs − tesus (4); tykùs – tỹkus (4); tylùs − tỹlus (4). (n) paláidas (3) − pãlaidas (3b). Wyrazy podstawowe są w większości akcentowane według paradygmatów akcentowych 3 i 4 (wraz z variantais – 77 %) – jų kamienai akcentiškai laikytini silpnaisiais; daug mažiau pawariantami akcentowania – 23% wyrazów podstawowych akcentowanych według paradygmatów 1 i 2); ich tematy pod względem akcentologicznym należy uznać za silne. niemal zawsze dołączony dominacyjny przedrostek wzmacniający9 przejmuje akcent i zachowuje silny temat wyrazu podstawowego lub wzmacnia jego temat. zatem niezależnie od siły akcentowej wyrazu podstawowego tematy niemal wszystkich derywatów stają się silne i są akcentowane według paradygmatu 1. wyjątek stanowią tylko dwa derywaty akcentowane według paradygmatu 3a: pódrungnas, pópilkas. Derywat pódrungnas został utworzony od podstawowego przymiotnika druñgnas, akcentowanego według paradygmatu 4. drugi derywat akcentowany według paradygmatu 3a, pópilkas, został utworzony od przymiotnika plkas, który może być akcentowany według paradygmatu 3 lub 1.10 Jak wynika z przedstawionego materiału, wszystkie derywaty tego podtypu i ich warianty są akcentowane Do pobocznego modelu akcentowania čiuojami pagal du kirčiavimo modelius, abiejuose priešdėlis būna kirčiuotas. Pagrindinis šio potipio kirčiavimo modelis yra vediniai, pastoviai kirčiuojami 1 kirčiuote (a). kitas kirčiavimo modelis yra vedinių kirčiavimas 3a kirčiuote [(b), (c)]. należą derywaty akcentowane i utworzone od różnie akcentowanych wyrazów podstawowych: od przymiotników o akcentowaniu ruchomym [druñgnas (4)] i od takich przymiotników o akcentowaniu ruchomym, które mają warianty akcentowania rdzennego [plkas (3) − plkas (1)], od przymiotników o niewariantowym akcentowaniu ruchomym [2 saũsas (4), stóras (3)], od rzeczowników o niewariantowym akcentowaniu rdzennym [bráuzga (1), 2 tùmpa (1)], od wyrazów o wariantowym akcentowaniu ruchomym [sūrùs (3) − sūrùs (4)] i od takich przymiotników o akcentowaniu ruchomym, które mają warianty akcentowania rdzennego [júodas (3) − júodas (1); šviesùs / šviẽsus (4) − šviẽsus (2)] lub rdzennego……patrząc synchronicznie, według głównego modelu akcentowania (paradygmatu 1) kirčiavimo liekanų [×skūpùs − skpus (4)]. akcentowane derywaty są tworzone nie tylko od wyrazów podstawowych o akcencie ruchomym [(d), (e1), (e2), (m), (n)], lecz także od kilku wyrazów podstawowych o akcencie rdzennym [(f), (g)], a także od tych wyrazów podstawowych o akcencie ruchomym, które mają warianty akcentowania rdzennego [(h1), (h2), (j1), (j2), (k1), (k2), (l)].]9 dominacja akcentowa usuwa właściwości akcentowe innych morfemów, ukazuje „jak afiksy wpływają na siłę akcentową tematów podstawowych i na relację morfemów derywatu z akcentem” (Stundžia 1995: 97). 10 Derywat pódrungnas z LkŽe został zapisany w rejonie płungiańskim, derywat pópilkas zapisano w Nočie. Oba wyrazy, akcentowane tym samym akcentem 3a, zapisano na bardzo odległych od siebie obszarach. neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlių poir pavedinių kirčiavimas 191artykuły / articles 2. Akcentowanie derywatów przedrostkowych W drugim rozdziale artykułu analizuje się akcentowanie 316 derywatów przedrostkowych oznaczających nieokreśloną ilość cechy oraz ich wyrazów podstawowych. Większość derywatów przedrostkowych akcentowana jest akcentem 4 [(a); 95 wyrazów], nieco mniej — akcentem 1 [(b); 73 wyrazy]; znacznie mniej derywatów akcentowanych jest akcentem 3 [(c1); 25 wyrazów], akcentem 3b [(c2); 68 wyrazów], akcentem 3a [(c3); 1 wyraz] i 34b [(c4); 1 wyraz], a także akcentem 2 [(d); 6 wyrazów]11. (a) Akcent 4: paaštrùs, pabaisùs, pabėgšlùs, pabegždžias, pabznas, pabjaurùs, pabugštùs, ×pa čėdùs, padãžnas, paderẽšas, padckas, padruñgnas, padrungùs, padvỹlas, pagaižùs, pa gardùs, pagẽras, pagražùs, pagukščias, paišlakùs, paįžunas, paįžulnùs, pajaukùs, pagesvas, pagusčias, pagulùs, pakankùs, pakaštãnas, pakeblùs, paklbas, ×pakmu nas, ×pakdas, pakrevas, pakupas, pakučias, palankstùs, palaũkas, ×palntas, paliaũ nas, pa liñksmas, ×pamarkãtnas, pameilùs, panegražùs, panemãžas, panepktas, paneramùs, pa nuobodùs, papanašùs, paplatùs, paplkas, papuikùs, paramùs, paraũsvas, parsvas, parètas, parùdas, parùsvas, ×paružãvas, pasaũsas, pasiaũras, pasiaũstas, 2 paslnas, paskurdùs, ×paskūpùs, paslẽsnas, 2 pasmagùs, pasmalas, pastandùs, pastiñgras, pastpras, pa sùktas, 2 pasūrùs, pasvarùs, pasvekas, pašlãpias, pašliùbas, pašlùbas, pašna ras, pašva rùs, pašvelnùs, pašviesùs, pašviẽžias, patištas, patrupas, patykùs, patylùs, pa var gùs, pavėlùs, pažãlas, pažãlias, 1 pažẽmas, pažiaurùs, pažlas, pažvaras, pažvairùs. (b) Akcent 1: paankstývas, paašrókas, paáugelėtas, ×pabliednókas, pãblogšis, pãdidelio kas, padidelókas, pãdygliuotas, ×pãdiktokas, padirsiúotas, pãdrėgnas, pãdrūktas, pajáutiškas, pã gražokas, pãgudiškas, 2 pailgókas, pakarngas, pakiblókas, pãklaikšas, pa krei vókas,×pakudlótas, pakiaũliškas, paklùmpiškas, pakūltas, pãkurtis, palengvókas, pãlėtas, pusntas, paraudónas, paraudónis, paraumenngas, pasaldókas, pasausókas, pãseklus, pã senokas, 2 pãslinkas, pãsmailus, pasunkókas, pasūrókas, pastambókas, pãstangus, pastorókas, pãstrubas, pašalnótas, pãšaltokas, pãšiurkštis, pašlubókas, pãšnairus, paūmókas, patánkus, patešmennga, patirštókas, pãtolimas, patrumpókas, pa letingas, pãlynotas, pãlytotas, pamažókas, pãmiglotas, pãmiklokas, pãmitrokas, pã ožkiš kas, papigókas, papiktùrnas, papakarštókas, paplatókas, pãponiškas, paprastókas, papãvešlus, pavidutniškas, pa vienódas, pavngurtas, pažvairókas. (c1) Akcentowanie 3: pabras, padrtas, pagrtas, pagývas, pagrýnas, pajáunas, pakárštas, pakér šas, pakiáuras, paláibas, 2 palnas, palýgus, pamárgas, pamnkštas, 2 paplkas, parūgštùs, pasaldùs, paskýstas, pasmùlkus, paskubùs, pasotùs, pastorùs, pašrmas, patižùs, pa ūmùs. (c2) Akcentowanie 3b: paaiškỹs, paaukštỹs, paaštrỹs, pabjaurỹs, pablogỹs, padailỹs, padarbỹs, padrėg nỹs, padrūktỹs, padurnỹs, padvylỹs, paėdrỹs, pagerỹs, pagudrỹs, pagustinas, pail gỹs, pastrižas, pavijas, 2 pajaunỹs, paklienỹs, pakupỹs, ×pakūdỹs, palaiškỹs, 2 pãleng vas, 11 Należy zauważyć, że derywat padrungnis nie ma zaznaczonego akcentu (ani w LkŽe, ani w LkŽk). 192 acta Linguistica Lithuanica LXIX pa lepšỹs, palėtỹs, paliesỹs, paminkštỹs, pamukšỹs, aureLija taMuLionienė papiktỹs, 2 papilnỹs, paplatỹs, paple pỹs, pa plonỹs, papuikỹs, papušinas, papuvinas, paretỹs, parūgštỹs, pasaldỹs, pasenỹs, 2×paskūrỹs, pasilpnỹs, ×pãslabnas, paslabnỹs, paslinkỹs, pasmagỹs, 1 pasmailỹs, pasmarkỹs, 2 pasmėlỹs, paspitrỹs, pasprangỹs, pastaigỹs, pastiprỹs, pastorỹs, pasun kỹs, pa sūrỹs, pašaltỹs, pašiaurỹs, pašiltỹs, 2 pašviesỹs, patrumpỹs, pašlapỹs, patamsỹs, pa tankỹs, pa vėsỹs, ×pazbitkỹs, pažalvỹs. (c3) Akcentowanie 3a: pamùrzinas. (c4) Akcentowanie 34b: pãtekinas. (d) Akcentowanie 2: pajusvis, palaksvis, parèsvis, pastorùlis, pavidùjis, pavidutnis. występują derywaty, których akcentowanie jest zróżnicowane. najczęściej występują warianty akcentowania derywatów 1 i 3 [(e1); 16 przypadków]. W tej grupie wyrazów o akcentowaniu wyróżnia się jeden derywat, w którym zmienia się nie tylko akcentuacja i miejsce akcentu, lecz także forma mianownika liczby pojedynczej jest dwojako akcentowana w 3 akcentuacji (e2). (e1) paáukštas (3) sl – pãaukštas (1) klrvŽ, Lkž, Plng, Prk; pabáltas (3) dkk, sl – pãbal tas (1) klvrŽ; pabrangùs (3) ob – pãbrangus (1) Šts; paddelis (1) alks, ds, Pnmr − padi delỹs (34b) dr, grg, Plng; pãdidis (1) Ms, Prk − padidỹs (3b) grg; pajúodas (3) km – pã juodas (1) klvrŽ; pãjuodis (tylko w pismach Kuršaitisa LkŽk) − pajuodỹs (3b) kv, Šv; pa kartùs (3) ob – pãkartus (1) yl, Mšk, skd; 2 paketas (3) alks, ds, ob – pãkie tas (1) klvrŽ, Šts; pakietỹs (3b) grg, Šv– pãkietis (1) Vaižg; 1 pakltas (1) Šts – pãkil tas (3b) Šts; paliùrbis (1) ob − paliurbỹs (3b) grg, i, jdr, jms; paplónas (3) ob – pãplo nas (1) dr; pasmarkùs (3b) ob – pãsmarkus (1) klvrŽ, Ms; 2 pastóras (3) ob – pãsto ras (1) klvrŽ, Plng, Šts; pašáltas (3) ob – pãšaltas (1) klvrŽ. (e2) patamsùs / patámsus (3) ob, skp, Vn– pãtamsus (1) Vgr. Rzadziej odnotowano warianty derywatów o akcentuacji 1. i 4. [(ė); 12 przypadków]. Wyróżnia się grupa wariantów derywatów o akcentuacji 3. i 4. Jeden z wariantów przejmuje akcentuację wyrazu podstawowego według akcentuacji 4., pozostałe przejmuje prefiks [(f1); 5 przypadków]. w pozostałych przypadkach jeden z wariantów przejmuje akcentuację wyrazu podstawowego według akcentuacji 4., a pozostałe akcentowane są na końcówce dės, matyt, perimtos iš pamatinio žodžio alternatyvaus kirčiavimo [(f3); 1 atvejis]. według akcentuacji 3. [(f2); 2 przypadki]. Warianty akcentuacji jednego wyrazu (3, 4) różnią się priegai- (ė) ×pãbiednas (1) nt – pabièdnas (4) ad; paėdrùs (4) alks – pãėdrus (1) klvrŽ; pagi lùs (4) Pnd, skp – pãgilus (1) dov; pamãžas (4) sb – pãmažas (1) klvrŽ; papigùs (4) ob – pã pigus (1) Lž; pariebùs (4) klvrŽ – pãriebus (1) grg, klvrŽ; pasipnas (4) alks, ob – pã silpnas (1) Mžk; pastaigùs (4) ob – pãstaigus (1) klvrŽ; pastambùs (4) ds – pãstambus (1) klvrŽ; pastiprùs (4) Vgr – pãstiprus (1) klvrŽ; pasunkùs (4) ob, Pnmr, Zr – pã sunkus (1) Ms, Škn; pavėsùs (4) ob – pãvėsus (1) yl. (f1) pablgas (4) alks, Žd – pãblogas (3b) (ani LkŽe, ani LkŽ tego nie odnotowuje, gdzie zapisano); pa gretas (4) ob – pãgreitas (3b) klvrŽ, Šts; pasẽnas (4) ds, Mžk, ob – pãsenas (3b) klvrŽ; paskesas (4) ndŽ – pãskersas (3b) bŽ401; 1 pašitas (4) Lkž, ob – pãšiltas (3b) nt. (f2) paiškalbùs (4) – paiškalbùs (34b); pasmagùs (3b) – 1 pasmagùs (4). (f3) pabasvas (4) rk (: basvas (4)) – pabálsvas (3) ds (: bálsvas (3)). neapibrėžtą ypatybės kiekį žymintys būdvardžiai: priešdėlių poir pavedinių kirčiavimas 193 artykuły / articles Jeden derywat może być akcentowany według akcentuacji 1., 3. i 4. [(g); 1 przypadek]. Zdarzają się derywaty akcentowane według tej samej akcentuacji, lecz różniące się miejscem akcentu [(h); 5 przypadków]. Forma mianownika liczby pojedynczej jednego derywatu jest różnie akcentowana w akcentuacji 3. (i). Wariują derywaty akcentuacji 1., 2. i 3. [(y); 1 przypadek]. (g) papktas (4) alks – pãpiktas (1) als, Šts – pãpiktas (3b) klvrŽ. (h) padidókas (1) ds, klvrŽ, trkn – pãdidokas (1) grg, trk; pagerókas (1) kp – pãgero kas (1) Ms; 2 palgas (3) ds, ob – pãilgas (3b) als; pãliesas (1) klvrŽ, Vgr – palesas (1) Štk; patolókas (1) Šv – pãtolokas (1) kal. (i) patamsùs (3) skp, Vn – patámsus (3) ob. (y) 2 pasaũsis (2) jnšk, Ps, Všk – pasausỹs (3b) grg – pãsausis (1) dr. jak wynika z przedstawionego materiału, przymiotniki akcentowane według akcentuacji 1 i 3b mogą być akcentowane jedne w przedrostku lub w końcówce, inne przejmują miejsce akcentu wyrazu podstawowego. poniżej przedstawiono derywaty odnotowane w LkŽe, przejmujące miejsce akcentu wyrazu podstawowego i akcentowane według akcentuacji 1 [(j); 50 słów], derywaty akcentowane w przedrostku według akcentuacji 1 [(k); 62 słowa], derywaty przejmujące miejsce akcentu wyrazu podstawowego i akcentowane według akcentuacji 3 [(l1); 39 słów], według akcentuacji 3b [(l2); 5 słów], według akcentuacji 3a [(l3); 1 słowo], według akcentuacji 34b [(l4); 1 słowo]. przymiotników, których akcent najczęściej przejmuje końcówka, a derywaty są akcentowane według akcentuacji 3b [(m1); 66 słów], derywaty akcentowane w przedrostku według akcentuacji 3b [(m2); 11 słów]. (j) 1 akcentuacja: paankstývas Zr; paašrókas (tylko w pismach); paáugelėtas imb; ×pabliednókas ds; paddelis alks, ds, Pnmr; padidelókas kl; padidókas ds, klvrŽ, trkn; padirsiúo tas ds; pagerókas Ms; pajáutiškas grg, Varn; 2 pailgókas (tik raštuose); pakarngas Pnm; pakib lókas (tik raštuose); pakreivókas ds; ×pakudlótas sdk; pakiaũliškas km, Plt; paklùm piš kas grg; pakūltas ds; palengvókas (tylko w piśmiennictwie); palesas Štk; paletingas ds; pa liùr bis ob; pamažókas ds; papigókas (tylko w piśmiennictwie); papiktùrnas ds; papakarštókas pa sunkókas (tik raštuose); pasūrókas (tik raštuose); pastambókas ds; pastorókas (tik raštuose); pašalnótas Mrj; dkk; pa platókas ds; paprastókas (tik raštuose); papusntas (tik raštuose); paraudónas Pnm; pa raudónis (tik raštuose), paraumenngas km; pasaldókas ėr; pasausókas antz; pašlubókas kp; paūmókas ds; patánkus ds; patešmennga ds; patirštókas ds; patolókas Šv; patrumpókas ob; pavidutniškas bt, krž; pavienódas avl, ds, km, skp; pavngurtas Ms, Šts; pažvairókas dgl. (k) 1 akcentuacja: pãaukštas klrvŽ, Lkž, Plng, Prk; pãbaltas klvrŽ; ×pãbiednas nt; pãblogšis (tylko w piśmie), pãbrangus Šts; pãdideliokas Šts; pãdidis Ms, Prk; pãdidokas grg, trk; kolczasty Šts; ×pãdiktokas (tylko w pismach); pãdrėgnas jnš, Plt; pãdrūktas klvrŽ, Ms; pãėdrus klvrŽ; pãgerokas Ms; pãgilus dov; pãgražokas dr, gršl; pãgudiškas Šts; pãjuodas klvrŽ; pãjuodis (tik kuršaičio raštuose (LkŽk); pãkartus yl, Mšk, skd; pãkietas klvrŽ, Šts; pãkietis (tik raštuose); pãkiltas Šts; pãklaikšas end; pãlėtas klvrŽ; pãkurtis kv; pãliesas klvrŽ, Vgr; pãlynotas bržr; pãlytotas Šts; pãmažas klvrŽ; pãmiglotas sd, Šts; pãmiklokas (tik raštuose); pãmitrokas Šts; pãožkiškas klvrŽ; pãpigus Lž; pãpiktas als, analiza materiału wykazała, że niemal wszystkie derywaty z przedrostkiem posą akcentowane na przedrostku i prawie zawsze podążają za stałym paradygmatem akcentowym, jednakże Dykcjonarz Języka Litewskiego odnotowuje nieliczne grupy 200 acta Linguistica Lithuanica LXIX O osobliwości: akcentuacja derywatów z przedrostkami poi aureLija taMuLionienė paSuMMary Elektroniczny słownik dialektalny języka litewskiego. Poszczególne rozdziały adjectives denoting an indefinite amount artykułu dotyczą akcentuacji derywatów każdego typu słowotwórczego (z przedrostkami poi pa-) oraz ich wyrazów podstawowych. the article discusses the accentuation of adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, i.e. derivatives with the prefixes poand paand their base words. the research object is adjectives denoting an indefinite amount of peculiarity, which are listed in the acawariantów derywatów akcentowanych według paradygmatu akcentowego 3a. Przedrostek pawykazuje zmienną siłę. Analizowane w artykule derywaty tego przedrostka są najczęściej akcentowane na przedrostku lub na końcówce; tendencja do przejmowania akcentu od wyrazów podstawowych jest rzadsza. Złożono 7 sierpnia 2013 r. aureLija taMuLionienė Lietuvių kalbos institutas ul. Petro Vileišio 5, LT-10308 Wilno, Litwa [email protected]