scieee Open visual document viewer

Kalbinio punkto gyvavimo situacija: XX a. vidurys – XXI a. pradžia

Janina Švambarytė-Valužienė

Full text

215s aipsniai a icles / janina ŠVaMba y ė-VaLuŽienė Ins i u o das línguas Lie u ių Di eções de pesquisas acadêmicas: esc i as on es de a mės análise, a mių leksikog aphija e leksikologija, socioling is ica. kaLbinio Punk o gyVaViMo si uação: XX a. Medu ys XXi a. P adŽia he Vi ali y o Language Poin s: Middle o he 20 h beginning o he 21s cen u y ano ação Kalbinis pon o, kalbininkų isolado como ien isas habi ações unidade, socialiniais edes es ū icialmen e susce as com ou os kalbiniais pon os, desde XX a. meados a é XXi a. inícios expe imen a am digelos poli inių, econômicos, socialinių e cul u inių pe a ų. pon os lingüís icos e i icada 20112013 m. o mou opo unidade e lexiona e pela p imei a ez ap esen a pon o lingüís ico de desen ol imen o (pon os nykimo, anihilimo) a o es, ac uusius mais longo do que 70 anos. anno a ion Language poin dis inguido po he linguis s as an in eg al uni o he popula ed locali y s uc u ally connec ed in a social ne wo k expe ienced majo poli ical, economic, social and cul u al changes om he middle o he 20 h o he beginning o 21s cen u y. a e iew o language poin s in 20112013 p o ided an oppo uni y o e lec on ac o s o he de elopmen o poin s (decline o des uc ion o poin s) o e he pe iod o mo e han 70 yea s. esMiniai Pala Žiai: lingüinio pon o nykimo e gai inimo ac o es, his o iniai ka aklizmai, socioekonomika, u banização, ling icidas, Lie u ių kalbos a las, lie u ių kalbos a mės. keyWo ds: ac o s in luencing he decline and he e i al o language poin s, his o ical ca aclysms, socioeconomics, u banisa ion, linguacide, a las o he Li huanian Language, dialec s o he Li huanian Language. 216 ac a Linguis ica Li huanica LXXI ĮVadas An anas salys (19021972), pionei o das janina ŠVaMba y ė-VaLuŽienė pesquisas ealizadas com mé odos de linguís ica geog á ica, ap esen ando a nume ação dos pon os lingüís icos na Li uânia, indica-os como uni is a de luga es habi á eis e as edes sociais que os unijan1. P imei amen e menciona-se que salys com o mesmo núme o ma ca a ano kalbinio pon o cen à e 1520 km adiuliu esamus kaimus ( ienkiemius) pun o pe i e iją. lingubinis cen as semp e u ė am escola (a ski ą pas a ą o ūkininkų obas, adap ado ap i ), ig eja (ac i os á ias o ganizações e a eidos cen imo cos umes), sepus, polições nuo adá, paš ą, loja (pa duo u es), es au an e2. hence linguinei punk- (pa a esse p opósi o salio p epa ado Apklausos 1) c i é io de adjudicação do linguinio pon o neki o e mais a de es e abalho p osseguindo a laso de línguas Lie u ių ( oliau Lka) o ganizado es3. O obje i o des e o isuomenei ugdy i i pe im i p igim inius bend uomenės įp očius, a minę nuos- a ą bū a isų sąlygų. odėl nuo pi mųjų žodžių geog a ijos da bų 1939–1943 m. a igo à comunidade cien í ica in oduzi pela p imei a ez o pon o linguíneo (su) nykimo (des uição) e o possí el ac o nius (p iežas is) de ea i amen o de alguns pon os. obje o a igo de es udo au o ês du an e 20112013 m. pa adea e in es iga (ou pa icipa em in es igação) 37 Lka pon os lingubinhos4. eles issidês êm em 6 dis i os: akmẽnės, jõniškio, kemės, ad liškio, Šiauli e elši5. os pon os de Lka em ques ão pe encem a di e en es línguas li uanas zemaiças e aukš aičių a mês e pa a mês6. Vaka ų aukš aičiams šiauliškiams: udškiai (Lka s upu a (Lka 075), dimšia (Lka 104), b ida (Lka 105), Lpaičiai (106), Liepo ia (Lka 133), áukš elkė (Lka 16 072), Pakap (Lka 196), Šiauliainai (Lka 08), 22 26a Šũko as (Lka 01), Legečia (Lka 26), Pašiaiš iai (Lka 26 044), (Lka 26 26 053), Bałogisala (Lka 26 050), Vak (Lka 26 053), dá gai (Lka 26 03). Į y ų aukš1 Po mais sob e a a ualidade das edes sociais e dos pon os linguís icos in e dependemidade e . kalėdienė 2013; Š amba y ė 2014: 24. 2 sob e a ede de luga es esidenciais (pon os) na Li uânia mais amplamen e s . Mikulėnienė 2013: 7191. 3 Mais amplamen e s . Lka 1977: 730. 4 O depa amen o de his ó ia da língua e dialec ologia do Ins i u o da Lí ima jun o com escolas supe io es li uanas (Vilniaus, klaipėdos, Šiaulių, Li uania pedagógicas uni e sidades, Vilnius Uni e si y kauno aculdade de humanidades) ealizou em 2011-2014 o p oje o Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai: op imiza ion o he ne wo k o poin s and in e ac i ioji a minė in o macijos sklaida (Código do P oje o n . VPŠ1-3.1-MM-07--01-028). Uma das pa icipan es des e p oje o oi au o a do a igo. Mais sob e o p oje o consul e.: aliūkai ė 2011: 257259; kolek y inė monog a ia XXI a. iniciais lie u ių a mės: geoling is inis y imas (žemėlapiai i jų komen a ai), 2014. sob e panašius la ių kalbininkų y imus mais consul e.: umpa 2012. 5 au o ė ag adkoja Lki kids junio ai cien is as uncioná ios, doc o an ei Lau ai ge žo ai ei, alkinusiai in es igando es es pon os linguiniuos: klaišiai Lka 071, dimšiai Lka 104, Lūpaičiai Lka 106. 6 sob e as ca ac e ís icas dis in i as das a minas mais amplamen e e . Lk ch 2004. kalbinio punk o gy a imo si uacija: XX a. idu ys – XXi a. p adžia 217s aipsniai a icles aičių pane ėžiškių plo o en a em kačemos (Lka 198), Šedu à (Lka 199), k iuka (Lka 024). Os baixos aceiniškiam do sul a ibuídos gùdmoniškė (Lka 162), Šáukėnai (Lka 164), kù u ėnai (Lka 195), Váigu a (Lka 224), kušlekiai (Lka 225), kiauno ia (Lka 22 kemė (Lka 257), k ãžiai (Lka 259), kubliai (Lka 259). Os e as do sul a niškiam pe encem Pakš elia (Lka 101), ku šnai (Lka 102), džiuk(i)ai (Lka 132), ž en is (Lka 193), Labūna lė (Lka 223). Šau ės žemaičiams elšiškiams imsėdis (068), mui osniai (Lka 069), Mckiškė (070), klaišia (Lka071), ýškiai (Lka 099). esumindo dados de expedições de campo, baseia-se esponden as ( oliau ) de in o mação e in e discipliná io mé odo de g e imen o de ac os, pasi ulando a eo ia da mo e da linguagem au o iaus da ido c ys alo men is. kaLbinio Punk o (iŠ)naikiniMo, (su)nykiMo Veiksniai de an e io men e lis ados Lka pon os lingüís icos apenas 7 localização 20112013 m. mode nos es udos geoling is ís icos p opos a ma ca pa a ma ca não a ex-, e mais p óxima a aldeia. de 17 aka os alç aiços šiauliškių á ea é p opos o ma ca ė i não Lpaičių (Lka 106), e dapknų; ne Legeči (Lka 262), o Mináičių ( en ada es abelece o nome da aldeia bend ine lingua Mėnáičiai, mas comunuomenė local não que al mudança e me mos ou mais um elho documen o, no qual o nome Minaičiai, inko assinšus dos habi an es locais, pedindo deixa o nome da aldeia); não kybu i (Lka 050), o ju dáičių, não no inų (Lka 051), o bé žininkų. 3 do sulos zemaiços aseiniškių plo o o e ece-se ma ca ė i ne kušlekių (Lka 225) punk o, o Šal ẽnių. 9 de sulos žemaiços a niškių žymė i ne džiuk(i)ų (Lka 132) punk o, e kuži. 3 do nó dicos zemaiços elšiškių plo o žymė i ne daugnių (Lka 069) punk o, o kapnų. aigi benyks an e, sma kamen e apnykęs ou quase sunykęs é cada qua o ou quin o i as kalbinis pon o. quais azões lemb ou, que em meados de XX c. ma cado pon o i alizan e no início de XXi c. ėmė nyk i, apnyko, sunyko, inha de ex ingui ou oi ex inguido? a pa i ecolhida da a minha ap esen ado es ma e ial ( a minių į ašų) e ques ioná ios, apa ece que os possí eis pon os sunykimo ações são alguns7. Em p imei o luga menė inas causas ex e nas his ó icos ca aklizmas. Po exemplo, o pon o linguís ico džiuik(i)ai (Lka 132) nos anos ii-oio da gue a mundial a i ou nas p imei as linhas da en e8. habi an es o am expulsos de casa mais de 3 meses. e o nando encon ou queimada azenda ( 4 (1924), 7 (1937)). 7 quan os zemaiços e al š aičių a mėse são su i alusių kalbinių punk ų, kokių punk ų lokalizacja paki o plačiau ž . Meiliūnai ė, Š amba y ė-Valužienė 2014: 197205. 8 džiuik(i)ai es á 10 km. de Šiaulių, di igindo pa a ku šėnų. 218 ac a janina ŠVaMba y ė-VaLuŽienė Linguis ica Li huanica LXXI An es do segundo gue a mundial, a džiuik(i)ai ha ia 1820 ilas ienkiemias9. 4 (1924), 3 (1932), 7 (1937) a i mim, nas de lingas e as ūkininka usi comunidadeè cuida a da cons uiba de mú ines d iaukš ės escolas, pa icipa a a i amen e em á ias cul ū inês e eligiosas o ganizações, um exemplo pessoal (p enume a a um li o, publica a mui os li os) ugdė eadings cul u ais dos ilhos10. ais aldeias, caídas nas p imei as linhas da en e, exis ia, apa en emen e, não uma, pois Ta ybų Lie u os enciklopedijoje ( oliau Le) é a ase: Vienkiemių oi des uída pe didįjį ė ynės ka ą ( Le 4: 507). Pous ba alhões eg essusi džiuik(i))ų comunidade nesu iko: isha dé ex-apcasus e a sis a é casas ( (1937)). Geopoli inis (a ba ne inkamo poli inio klima o) eiksnys sie inas su Legečių (Lka 262) kalbiniu punk u ( ad iliškio ., apie 8 km. nuo Pašuš io). Legečiai bu ę emo os isolkiemias, ce cados de odos os lados lo es a11. An es da gue a Legečiai inha d iauks ę medina escola, paš ą, policijos nuo adą, didelę gi ininkiją com nemažai uncioná ios, kapus, pa duo u ę12. Du an e os anos pós-gue a aqui oi ha endo a i a epugnância eikė P isikėlimo oijga da, cuja pa izanų bunke y oco eu con ajada dos ep esen an es dos pa isanos doijga da da Li uânia13. Legečių kaimo engė so ie iniai pa iniai uncioná ios e kū ė assen amen o na ab i esnėje luga , i. i. quan o possí el mais longe do miškų, Minaičiuose ( 3 (1939) 4 (1936)). Memb os da comunidade Legečių e am assus ados, ameaçada com eles lida , não uma amília expe imen ou em į, ou os i e am que le an a -se a um luga mais segu o, e a kakliųjų sodybas des uiu melio acija ( 4 (1932), 5 (1977)). Comunhoomenesa a dimas eiksnyo, que expe imen a am odos os lingubinhos pon os, mas mais plu aliniai (Lka 069), kušleikiai (Lka 225), Labūna ėlė (Lka 223)14. Esses pon os os habi an es o am dispe sadas em uni kiemiais, inham escolas, plu alidades 9 P imin ina, que as aldeias XiX a. início começa a se esci s i em uni kiemius. a é 1944-ųjų oi cons i uída sob e 300.000 unicimiemias, i.e. ce ca de 80 % de odos os als ieços i iam em unicimiemias ( Le 4, 507). 10 oscisi amen o e cul u ais disposições indicam ilhos nomes: kunigunda, skoles ina. 11 ano das Enciclopédias Li uãs (Le), a é 68 ha de á ea de e i ó io (apie Legečius) ocupa a lo es a lapuočių (Le X 80). 12 dados sob e as aldeias são o necidos a pa i : P ojek as n . VP3.1-ŠMM-07-k-01-028 Šiuolaikiniai geoling is ikos y imai Lie u oje: op imiza ion o he poin ne wo k and in e ac i ejoji a minės in o macijos sklaida 2o documen o. socioling is inis Lka pon o ques ionimynas. Me áliaga gua dado no Ins i u o Li uânico de Língua da seção de his ó ia da língua e dialec ologia a chy e a mių (Lki kids a). 13 Minaičiuose (1 km de Legečių) 1949 m. em e e ei o 16 d. o Li huanian libe dade combos sąjūdis anunciou decla ação, na qual se diz que Li uânia libe dade combos sąjūdžio conselho é a única legí ima au o idade ocupados e i ó io Li uano (1934). 14 mui os (Lka 069) akmenės ., ce ca de 15 km. a é Viekšnių; kušleikiai (Lka 225) kelmės ., ce ca de 10 km. de kelmės; Labūna ėlė (Lka 223) kelmės ., ce ca de 12 km. do zá enčio. kalbinio punk o gy a imo si uacija: XX a. idu ys – XXi a. p adžia 219s aipsniai a icles aindaė a ig eja e capai. a dymas da comunidade é d ejopas: nena ū alus e na u al. nena ú alus começou nos anos de gue a ap azimen o pa a o Ociden e e em imis15. das mencionadas pon os o am exo ciadas po penkias amílias16. P a icėjusi cole i ização enco ajou os mesmos daquelas comunidades de habi an es, pa icula men e jo em, ugii do luga de habi ação. Po exemplo, Labūna ėlėje de ag icul o es a im uas a uas im i cul i i i animaislia, p ecisou mui o abalho manas, po isso cons ui á ios mul iabučiai, de ou ou a kel as amília aos animais p ižiū ė i. de ido a duas comunidades […] a kel sias ou a ikėlusias di e enças de ida e cul u a escklibo undamen os mo alés, modo de ida, abalho (da bs umo) pe cepção na u aliniai dėsniai. P asidėjo locaisinos e a ėjūnų nesan aika, ebesi ęsian i a é šiol ( 7 (1937), 8 (1935)). Labūna ėlėje as pessoas ėmė da inė i ou simplesmen e zapleido a ėjūnams unickiemius, po an o quase não ha ia belicos locais habi an es ( 7 (1937)). À não na ú iais comunidade a dimo ações menė ini pescę ou ma a singula es pessoas17. Pa a azões in e nas dis ingue-se o na u al a o de i imo comuni á ia18. Em odos os pon os lingüís icos mo a a seny o memb o da comunidade do século (pa ienias ou be aikias amílias). comunidade é de na u eza oi ensinada uns aos ou os ajuda , po an o ag adei izinhança e emas de ajuda sel i a pio são mui o con a ję. Regis a ex osi sob e alkinimą nos abalhos, sob e š enčių cos umes, a a és dos quais ais esiden es e am incluídos em a amília, šeimyną, comuni á ia kininys ę (Lka 132 4 (1924), 7 (1937); Lka 051 4 (1923); Lka 050 5 (1925)). Em algumas das ex inguidas amílias sodibas a isėlė ki a a miai ou ki akalbiai habi an es, pa e deles o am nug iau os ou p óp ias nug iu o po causa da elhice. Pa eikėjai menê am, que em odos os i uos linguá ios pon os, i. i. comunidades de aidos na u ais, ossem mui o jo em e ilhos. Li uânia mudou após a si uação polí ica sui o e demog a inė pusiaus y a19. pais seus ilhos ėmė incen i a a pa i em 15 maio banga emig ação na his ó ia da Li uânia, esc e e a Li u ian encyclopedia, pegilo 1944, quando mais de 60.000 li uanos pasi aukê pa a o Ociden e da ap ėjança segundoas so ié icas okupação (Le XV 59). 16 do Li uânia, esc e e Visuo inėje lie u ių enciklopedijoje (VLe), 1941 m. bi želį expulsa 40.000 in eligen ų i ūkininkų (VLe Xii 111). 194458 m. expulsa 260.000 (o i ais dados 350.000 (VLe Xii 112). 17 nadua pa ienia so ie as au o idades lojalūs pessoas, susisp dinem anos de gue a deixados explosmenimis jo ens e c ianças, pa izanų a du p isidengusių g upių 132 is assassi i pessoas e e c. (Lka 106 4, Lka 225 4, Lka 069 2, Lka 050 5, Lka 4, Lka 262 4, Lka 051 4). 18 Reco da-se que na Li uânia 1940 m. i ia 3.084.5 mil. habi an es. m. deles já e am 2.958.6 mil., e 1945 m. apenas 2.500.0 mil. (VLe Xii 1941 109). en e 1939 e 1959 m. Li uânia pe deu 530.000 habi an es (VLe Xii 112). 19 como diminuiu nas aldeias de população, mos a VLe dada a es a ís ica: 1940 m. nas aldeias i ia 2.408.6 mil, 1941 m. 2.274.4 mil, 1945 m. 2.125.0 mil, e 1950 m. 1.843.9 mil. (VLe Xii 112). 220 ac a Linguis ica Li huanica LXXI de casa e p ocu a -se abalho nas cidades. u a ne aši o janina ŠVaMba y ė-VaLuŽienė o dem de não libe a de kolūkio jo ens dos pessoas, pois nãoebūsią a quem abalha : se não hou e pelo menos um ilho na casa, ameain a neduda 65 a ų sklypo, sem cujo amília se ia não i ida. diminuiu da ju en ude, diminuiu a e ilidade20. nas aldeias pe maneceu apenas habi an es da ge ação mais elha. Pa a kolūkius im a k ies is ou os país (o ou os so ie inių) países esiden es. Sociopolí ico e socioeconômico a o de di isão kalbinio pon o ee ino com melio ação21. sumanymas di ei i camposus, como disse pa eikėjai (Lka 132 1 (1941); Lka 050 5 (1925)), e a écnica ag ícola, causou uma onda de melio ação, especialmen e g ande em 19711975 m. pe íodo. P ima iamen e desde campos nuclea i i, nug iau i ienkiemiai. e icliões e não desejan es le an a -se em assen amen os ameaçou não deixa de p i ação caminhos, apa i sob e sodybą assim, que en a em ją au ens ou p ima e a empo se ia nebeį impossí el (Lka 132 424 (19), 7 (1937))22. já min džiuk(i)ų pon o (Lka 132) nuken ėjo segundas ezes começado melio ação. os esiden es o am con idados a le an a -se em kužius ou em gil yčius23. odos os habi an es džiuik(i) ho sos kėlėsi į kužius, apenas uma amília assen ou-se na ou a comuni á ia cul u al (sen ikių) no assen amen o gil yčiuose. U banização como eiksnys es imino comunidadees sclaidá de ipo so ié ico em assen amen os e cidades. Cen as kolhozo, ano ag adedo es, o am c iados em luga es abe osesnesse, mais longe dos bosques, jun o a melho es es adas, pa a que s ibams e au o idades kolhozo ossem mais segu as (Lka 069 2 (1935); 225 Lka 2 (1936); Lka 262 4 (1932)). De odo não impo a que lá não hou esse aldeia ou e e-se quais ês ienkiemiai (pa yciach, Minaičiai), d a as (pa yciach, kapėnai) ou es ação e o iá ia (pa yciach, dapkūnai). de locais de habi ação, como a i ma a VLe, es ikėlė: 1967 m. 1830, 1969 3610, 1971 1975 20.880 habi an es (VLe Xii 789)24. Kul ū inė asimiliacija, ou des uição das escolas, mui o ecen emen e apėmęs Lie u ą, oi i in populia us so ie mečiu. sob e ele VLe aço: nuo 1949 m. s ambinamos escolas p imá ias p ijungadas à idu á ias, apa eceu in e na á ias escolas, chamadas bend abučiai (VLe Xii 571572). Polí ica educacional a é 1940 m. oi 20 19661980 m. cada ano a ag icul u a deixa am 2425 milha es. pessoas 75 pe cen os deles abalhingi (VLe Xii 789). 21 1939 m. a iamas e as (bu o) 3.070 milha es. ha (VLe Xii 787). 22 VLe dada a es a ís ica al: 197090 m. annualmen e oi nusausinama ap oximadamen e po 10.000 ha šlapių žemių, sis emas de i ėkinimo į ôniamos 3000 ha plo e. 1970 oi nudinado 1 mln. ha, a é 1978 2 milhões ha (VLe XiV 644). 23 gil yčiai (apie meiokilóme o de džiuik(i)ų) usų, a ež ų po insu ilimen os usijoje, aldeia. kužiai 23 km desde džiuk(i)ų, oi queimado após a gue a. Pe manecia apenas uma pi is, e an es da gue a kužiões unciona a uma escola p imá ia, a es ação e o iá ia (aobse an e e ago a). 24 nuo 1967 a 1971 m. aos assen amen os mudados de únicoskiemias cons uída 16.920 casas esidenciais (VLe Xii 789). kalbinio punk o gy a imo si uacija: XX a. idu ys – XXi a. p adžia 221s aipsniai a icles é: em cada, que seja no mais a as ado luga , de e ha e escola25. / a pa i da segunda me ade do XX a. começa a ais de aniquilação de escolas: ainda 19701971 m. p imá ias escolas de o am 2297, jôe es uda am 64,500 alunos, e 19801981 m. deles belica apenas 986 e 18.100 alunos (VLe Xii 573). 19701971 m. meno es de médio, médio, c ianças com isine e p o ine negalia escolas de o am 3611, jose mokėsi 539.600 mokiniai, abalbo 29.300 mes ejos. 19801981 m. ais escolas de beliko 2257, jô es uda am 535.500 alunos e abalhou 30.300 p o esso es (VLe Xii 573574)26. não há escolas, não há pe missão de cul u a e ninês, não há educa ó io comuni á io, não es a o gulho de si mesmo e do seu país27. é melho cul i a si a o inhos pessoas sepa ando eles da comunidade. O echamen o das escolas ambém incen i ou os pais a le an a -se pa a os assen amen os. Escolas eikė e au iškumą ugdė em odos os mudada localização pon os: džiuik(i)ues (Lka 132), dapkūnues (Lka 106), kusšleikies (Lka 225), Legečiuses (Lka 26 plu aliniuose (Lka 069), kybu iuses (Lka 050). ou o ac o in e no de aniclimo do pon o linguino ling icidas28. Posa io anos a miamen e alecido mais eqüen emen e e mais amplamen e do que comunine língua. Os p o esso es li uanis ai es o ça am os alunos a ensina comun inês línguas, às ezes aplicando e não comple amen e mé odos pedagogiškus29. oi ugdoma disposição, que a mė não e a língua, e a miškai ala nekul ū ingas e neišp usęs homem. alguns pais apoia am a p io idade da língua comum. As c ianças nãoap ende am a alia e espei a a língua dos pais a mės, pa a mės ou šnek os. e isso que não é alo izado, é des uído. es abeleceu-se a disposição de que e língua li uânica não há e idade30. an ano salio pala as em dize , língua išsišė ė, expaloco, nos o nou neg aži, sunki, neišmoks ama. Ling icidas, como desp ezo de sua p óp ia língua, ainda sei êsia e ago a31. 25 Em 1940 ha ia 2743 escolas de início, nas quais es uda am 341.299 alunos, abalha am 6.944 p o esso es (Le XV 770). 19451949 ope ou 3241 p imá ia escola, 242 p ogimnazijos, 131 gimnazia, de o al 3614 escolas (VLe Xii 571572). 19641965 m. eiké 4105 escolas. 19451948 expulsada 1200 p o esso es (VLe Xii 571). 26 Compa emos a si uação a ual: em 2007 ha ia 105 escolas p imá ias, nas quais es uda am 24.590 alunos, nas quais 582 pag indinės mokyklos su 120.445 mokinių, 444 idu inės mokyklos, ku iose mokėsi 302.300 mokinių, 132 gimnazijos su 77.230 mokinių, 21 jaunimo su 2100 mokinių (iš iso 1284 mokyklų, es uda am 526.665 alunos (VLe Xii 574). 27 Pe azindo es alininho pensamen o, pode ia dize -se que pa yki des ui pelo menos uma ge ação de pa io ismo e o gulhamen o no seu es ado, se á assassinado nação, aindaolgam a uais e a es es dias. é p o á el, que i á empo desc e e e cien í icamen e examina com abu ino de ida, de ida sem seu amília in luência a jo em. 28 Pa a mais sob e es e enômeno nas línguas do mundo eja c ys al 2005. 29 daus ala a po in e aucas a miškai, deixa a po pamokų, mokiniai, alan es a miškai, e a usado pašiepiami. 30 essa disposição oi cons an emen e apoiada e ocupan e, po an o d ikalbys és aquisição e a quase coisa na u al. 31 e nos nossos dias ac edi a-se que línguas es angei as ga an iam so esnį pão kąsnį. okei disposições co igi e kis i necessá ias e kalbininkų, e pedagogų, e kul ū ininkų es o ços jo ens à nacionalidade sa imonei ugdy i. 222 ac a janina ŠVaMba y ė-VaLuŽienė Linguis ica Li huanica LXXI Do ou os linguinio pon o nykimo ações menė inas nu ūkęs na u al kalbininkų e comunidadees ligação32. a mui os kalbininkų pe a ka pasi aukus pa a Occiden , no a ge ação kalbininkų p epa ação demo ou. po causa begalinês emo das a mių in es igamasy abalho, ano dialek ologês d . aldonos jonai y ês, ha endo in im di us. en ão enco aja a kalbininkos, aqueles a minos ep esen an es, desc e e só sua a mę e ecolhe quan o possí el mais ma e ial. a não-in e e ência em pe suasões, línguas, como sal aguo inas alo es, asun os, ambém deixou e pê ao nihilizm linguís ico kles ė i. P o eguojamas ocupacinês au o idades disposições língua Li uãs, que e elha, mas sunki ap ende , nãoinkan i p oduybiniams láš ams esc e e ambém omen o sua linguagem niekinimą, ou os línguas, eikiančių ma e ialinę naudą, aukš inimą. P ê ou os ações di e enciinos e di icilmen e explicado a ual independen e Li uânia enôshinho: kybu iai (Lka 050), ex- izinho g ande, ex-s ip aus kolūkio cen as, suby ėjus kolūkinei sis emai, ėmė spa čiai nyk i, oda sunyko ( o kone não podia explica e pa eikėjai, s ebėjosi сами, как всё dingo, a si изnyko ( 1 (1927), 2 (1953), 3 (1930), 4 (1936), 5 (1925)). Es e capí ulou desc eend in i mui o ajus a saídai ijos poli ologo Vy au o Va džio (p op ioji pa a dė Vy au as s asys Ž i gždys) nos a igos so ie colonialism in he bal ic s a es. a no e on he na u e o Mode n colonialism (1965) e he colonial na u e o so ie na ionali y Policy (1964) exp essadas idéias, cadê do adicional e do colonialismo so ié ico engenhei os como p iedanga con ibuengia indús ia, econômica, educacional, linguís icos kozi iais, que c ia iam supos amen e imp essões de ci ilização mode nas, embo a, po ou a banda, eles comple amen e não di igem a enção aos go e nados po os e on ade. como a gumen a V. Va dys, o colonialismo so ié ico c ia al sis ema, que ajuda ia a ex ingui no so ié ico au as ka ile. mas ex ingui não qualque como, e assim, que a o ça osse exal ada a í al i udes de libe dade, ac edi ando que da ą no ą a sisaky i sa o apa ybės. kaip eigia V. Va dys, „nenuos abu, kad ši okių manei a da o ça é possí el c ia leisdimensionais ci ilização é ins i isa à humanidade na mesma co ação (plačiau e Va dys 1965). ago aciaMeni Es o ços e bŪdai gaiVinan kaLbinĮ Punk ą Šių, acima mencionados, a mudança da localização dos pon os linguís icos não signi ica que o pon o linguís ico é comple amen e sunykęs e lá ninguém mais habi a. Likusios locais e ki a a mės comunidade memb os, a isquelhendo a aqueles luga es, mesmos en a a i in i kalbinius punk us. O p incipal a o de e i imen o do linguino pon o são socialmen e a i os 32 An es da gue a kalbininkai eles mesmos ažinėjo po Li uã e inko a mių ma e ialá, que pudessem as pesquisa , enco ajou isso aze p o esso es, pa icipa a de p o esso es de e ão cu sos e supažinda a a sociedade com seus p óp ios pesquisas e esul ados, skai yda o publicas pascalhas. kalbinio punk o gy a imo si uacija: XX a. idu ys – XXi a. p adžia 223s aipsniai a icles comunidade. / eg essa am ex-habi an es das aldeias, ecupe a am di ei os de p op iedade e nãodug iau us ou nãodug uu usius casas dos pais33. a i idade comuni omenias cada ez mais eqüen emen e ligado com espčiai besiku ianças comunidades, suas a i as p esiden eis e comuni omenias casas. a i i comuni és man issena elacionada com as disposições econômicas. Vy esnės ge ações ag icul o es ansmi em seus úkius ilhos ou ne ūk. ais c ianças e o nimas obse adas em odos os pon os, cujas localização mudou: Legečiai (Lka 262), džiuik(i)ai (Lka 132), Lūpaičiai (Lka 106), kušleikiai (Lka 225), мноiniai (Lka 069). He dadas p op iedade não desisaca e nos g andes cidades esiden es descenden es da comunidade local. andasi (sug įž a ou é es i uído) p op iedade au i okos ac o nx34. Es e a o econômico de ol eu pa e dos ilhos à casa dos pais pa a i e e abalha (ūkininkau i, plė o i kaimo u izmą, e c.), e ou os, seig ąžinusius de di ei os de p op iedade, emocionaline, cul u inės sa i okos no sen ido de pessoas com o luga em que i ia, b endo (Lka 069 1 (1949); Lka 132 2 (1961); Lka 050 3 (1930), 5 (1925); Lka 262 4 (1932), 5 (1977); Lka 051 2 (1946), 4 (1923); Lka 223 7 (1937)). e impo an e au en icidade sa i oka. ex- esiden es de aldeias isi am suas gim á ias: eža c ianças, anūkus e p oanūkius mos a de luga es na os. Espalidê po Li uânia cidades e municípios a i esni memb os da comunidade o ganiza am kaimų encon os (ka ais a é plyname lauke ou kokioje sodyboje), ensino e incen i a á ios de idade memb os da comunidade a comunica , a (se)pazin i segundo bu usį lokalųjį kodą. Visca ainda es an es elhos habi an es da aldeia, ou e seus con os, mui as ezes az g a ações, o og a a e de ou a o ma in e isi sua amília, giminês, kaimynas his ó ia. de ou as o madas de comunhão menė ini di e sos pa apijos a laidai, Visų Š en ųjų š en ė, Ma inas e ė o dienos, giminės susi ikimai, knygų apie išnykusius kaimus p is a ymai e e c. (Lka 069 2 (1935); Lka 132 2 (1961); Lka 262 5 (1977); Lka 051 3 (1936)). mes eja ( 2 (1961)), g aças a c ianças incen i am a cole a ma e ial sob e ex in as aldeias pon o linguino, unicemius, apossinė i lemb anças das pessoas, ugdomas suas c ia i iskumas (pa yりに, c iada legenda, que džiuik(i)ai esą kelę do pala a aleg a ). con e sação sob e seus luga es, p epa ação de li os sob e ex inguidos, Labai s a bu – kul ū inė apa ybė a ba ling olokalinis eiksnys. Pa yzdžiui., Lka 132 7 (1937) agino sūnų sug įž i į senelių namus35. Ma čios, ku i y a is o ijos benyks33 jaunesni cons uosi no os casas, c ia ilhos, susiku ia pa a si, às ezes e aos ou os, emp egos. pa e da população, a eskelusių de p óximos luga es ou de comple amen e ou o país da Li uânia e apossi enusių, ambém imasi ūkinės e culū inės a i idades. 34 VLe esc e e que 2005 m. es abelecida p op iedade 3,8 milhões de ha plo e (VLe Xii 790). 35 sãos, kaune u ėjęs apa ão, abalho, ja dão, oda a p op iedade endeu e com kauniške esposa e o nou à elhei os e a. Ag inka a. Zmona começou a abalha kužių escola de his ó ia p o esso a.