XVII a. anoniminio rankraštinio žodyno „Lexicon Lithuanicum“ sudurtiniai vokiečių kalbos daiktavardžiai

54 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV DALIUS JARMALAVIČIUS Vilniaus universitetas Kierunki badań naukowych: synchroniczne i diachroniczne słowotwórstwo, historyczna morfologia języków germańskich, badania słowotwórstwa w bałtyckich dwujęzycznych rękopiśmiennych słownikach. XVII W. ANONIMOWEGO RĘKOPIŚMIENNEGO SŁOWNIKA LEXICON LITHUANICUM ZŁOŻONE RZECZOWNIKI JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niemieckie złożenia nominalne w anonimowym rękopiśmiennym niemiecko-litewskim słowniku Lexicon Lithuanicum z XVII wieku ADNOTACJA W niniejszym artykule omówiono złożenia niemieckich rzeczowników w anonimowym rękopiśmiennym słowniku języka niemieckiego i litewskiego Lexicon Lithuanicum z XVII w. Dane badawcze przedstawiono w następującym porządku: najpierw opisano modele złożeń według części mowy ich pierwszego członu, omówiono charakter ich łączenia, następnie przeanalizowano rzeczowniki złożone według semantyczno-składniowego związku ich członów, wyróżniając złożenia determinatywne, posesywne, kopulatywne i rekcyjne. Na koniec omówiono strukturę słowotwórczą członów rzeczowników złożonych. SŁOWA KLUCZOWE: słowotwórstwo, słownik rękopiśmienny, wyrazy złożone, złożenia determinatywne, posesywne i rekcyjne. ANNOTATION W artykule przeanalizowano tworzenie niemieckich rzeczowników złożonych w anonimowym rękopiśmiennym niemiecko-litewskim słowniku Lexicon Lithuanicum z XVII wieku. Wyniki przedstawiono w następujący sposób: najpierw omówiono typy niemieckich rzeczowników złożonych ze względu na ich człony lewostronne zawierające element łączący; następnie Artykuły / Articles 55 XVII a. anoniminio rankraštinio žodyno Lexicon Lithuanicum sudurtiniai vokiečių kalbos daiktavardžiai przeanalizowano inną klasyfikację złożeń według semantycznej i syntaktycznej interpretacji ich składników, obejmującą złożenia determinatywne, posesywne, kopulatywne i odczasownikowe. Na koniec szczegółowo opisano strukturę wyrazów złożonych z perspektywy słowotwórstwa ich jednostek. SŁOWA KLUCZOWE: słowotwórstwo, słownik rękopiśmienny, złożenia nominalne, złożenia determinatywne, posesywne i odczasownikowe. 0. WPROWADZENIE W niniejszym artykule omówiono dane dotyczące analizy niemieckich rzeczowników z anonimowego rękopiśmiennego słownika niemiecko-litewskiego Lexicon Lithuanicum, który należy uznać za pierwszy Mažojoje Lietuvoje, vokiškų daiktavardžių dūriniai. Prieš pateikiant sudurtisłownik tych języków; warto w kilku słowach przedstawić hipotezy dotyczące pochodzenia słownika. Należy zauważyć, że do tej pory naukowcom nie udało się ustalić ani autora rękopisu, ani dokładnej daty jego napisania. Co prawda, przez długi czas sądzono, że autorem wspomnianego słownika musiał być Daniel Klein, a zwolennicy tej hipotezy argumentowali, że Klein, oprócz gramatyki języka litewskiego, opracował również dwujęzyczny słownik, który nie został wydrukowany, dlatego Lexicon Lithuanicum mógłby być jego odpisem (por. Citavičiūtė 2008: 266, 2009: 32–33; Drotvinas 1987: 10). Z taką interpretacją autorstwa nie skłania się zgodzić Vincentas Drotvinas, zwracając uwagę na to, że zarówno w słowniku, jak i w dziełach Kleina pisownia tych samych słów różni się. Gdyby był to rękopis Kleina, zapis słów w obu dziełach miałby się rzekomo znacznie bardziej pokrywać. Chociaż, sądząc po znakach wodnych papieru rękopisu Lexicon Lithuanicum, słownik mógł zostać napisany w latach 1632–1658, czyli przygotowany mniej więcej w tym samym czasie co gramatyki Kleina, analiza pisma rękopisu pozwala stwierdzić, że jest to raczej dzieło przygotowane przez kilka osób (Drotvinas 1987: 12–15, 18). Tymczasem Vincas Urbutis nie jest tak kategoryczny w kwestii autorstwa rękopiśmiennego słownika, ponieważ także słowa samego Kleina są zapisywane niejednolicie, dlatego rozbieżność w poszczególnych przypadkach podwajania spółgłosek nie oznacza jeszcze odmiennego autorstwa. Z drugiej strony Urbutis zauważa, że Lexicon Lithaunicum jest jedynie odpisem, przygotowanym przez więcej niż jedną osobę (Urbutis 1990: 184). Ponieważ autorstwo tego rękopisu nie zostało ustalone, dlatego, zdaniem Drotvinasa (1987: 23), słownik ten należy uznać za anonimowy, samodzielny zabytek pruskiego piśmiennictwa litewskiego z połowy XVII wieku, cenny ze względu na bogactwo słownictwa żywego języka tamtej epoki, a także różnorodną leksykalną i słowotwórczą synonimikę słownika. DALIUS JARMALAVIČIUS 56 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV Lexicon Lithuanicum, którego tekst obejmuje 225 stron (113 kart), a rejestr – 9200 niemieckich słów oraz 7200 litewskich odpowiedników, pod względem słowotwórczym nie był szerzej badany ani na świecie, ani na Litwie, natomiast niemieckie rzeczownikowe złożenia, których odnotowano niemało (1170 słów), w ogóle nie były badane, dlatego rękopis ten wybrano jako źródło analizy słowotwórstwa złożeń rzeczownikowych. Rękopiśmienny słownik jest wykorzystywany w badaniu również dlatego, że w tego rodzaju tekście występuje wiele potocznej, nietkniętej korektą leksyki, dostarczającej niemało informacji o subtelnościach języka używanego w określonym okresie oraz o jego kalbos dūrinių darybos sistemiško tyrimo stoka, ypač pasigendama tyrimų apie XVII a. sudurtinių žodžių vyraujančius tipus. Antai Eva-Maria Heinle (2000: autentyczności. Kolejnym faktem świadczącym o aktualności niniejszego artykułu jest to, że historyk języka niemieckiego (1911–1912) bardzo ogólnie charakteryzuje złożenia tego stulecia, tzn. po pierwsze, że odgrywały one ważną rolę w słowotwórstwie, a po drugie, że już wówczas zarysowywała się tendencja do tworzenia złożeń rzeczownikowych z więcej niż dwóch komponentów. Jak zauważamy, twierdzenia te nie są informatywne i nie pozwalają uzyskać ogólnego obrazu modeli złożeń dominujących w XVII-wiecznym słowotwórstwie złożeń ani cech struktury ich członów. A zatem, opierając się na wynikach przeprowadzonej analizy, dąży się nie tylko do opisania dominujących modeli słowotwórczych odnotowanych w słowniku niemieckich kompozytów rzeczownikowych, syntaktyczno-semantycznej struktury ich członów oraz dokonania przeglądu sposobu łączenia komponentów lub ich struktury słowotwórczej, lecz także do oceny potencjału słowotwórczego wyrazów reprezentujących wielokompleksową strukturę członów. W artykule dane badawcze przedstawiono w następującym porządku: najpierw złożenia omawia się według części mowy pierwszego członu, aby ustalić dominujące modele złożeń oraz sposób łączenia komponentów, następnie zaś opisuje się je według semantyczno-syntaktycznej relacji między członami. Na koniec dokonuje się przeglądu struktury słowotwórczej członów niemieckich rzeczowników złożonych. W celu doprecyzowania pewnych faktów dotyczących słowotwórstwa niemieckich rzeczowników złożonych korzystano z następujących słowników: Hermanna Frischbiera (1971), Richarda Pietscha (1991), elektronicznej wersji słownika Jacoba i Wilhelma Grimmów (URL: http:// woerterbuchnetz.de/DWB/), a także ze słownika etymologicznego DUDEN (2001). 1. DŪRINIŲ DĖMENŲ SANDARA PAGAL PIRCZĘŚĆ MOWY PIERWSZEGO CZŁONU W słowniku dominuje model złożeń, w którym oba człony są rzeczownikowe. Te słowa stanowią 75,7 % wszystkich wyrazów złożonych (zob. diagram 1), np. : Artykuły / Articles 57 XVII a. anoniminio rankraštinio žodyno Lexicon Lithuanicum sudurtiniai vokiečių kalbos daiktavardžiai Abendstern Wakaro ßwaißde1 ‘gwiazda wieczorna’ Lex 2a (Abend ‘wieczór’ + Stern ‘gwiazda’), Bauchwehe Pilwo Skaudejims, Rûpes Lex 13 (Bauch ‘brzuch’ + Wehe ‘ból’), Dachziegel Czerpiczia, Plita ‘dachówka’ Lex 22 (Dach ‘dach’ + Ziegel ‘cegła’), Finger Hutt Nopertskas ‘naparstek’ Lex 36 (Finger ‘palec’ + Hutt ‘kapelusz, czapka’), Milch Eymer Milßtuwe ‘dojarka’ Lex 61a (Milch ‘mleko’ + Eymer ‘wiadro’), Schafffleisch Awinczena ‘baranina’ (Schaff ‘owca’ + Fleisch ‘mięso’), Tischtuch Skoterte ‘obrus’ Lex 88 (Tisch ‘stół’ + Tuch ‘chustka’). DIAGRAM 1. Wyrazy złożone według części mowy pierwszego członu2 Znacznie mniej w słowniku znaleziono wyrazów złożonych z pierwszym członem czasownikowym, które stanowią 13,6 % wszystkich rzeczowników złożonych, np. : Auffwaschtuch Masgote ‘szmata, gałgan’ Lex 10 (auffwaschen ‘prać, myć’ + Tuch ‘chustka, szmata’), Backof Peczus ‘piec’ Lex 12a (backen ‘piec’ + Ofen ‘piec’), Dancklied Dekawones Giesme Lex 22a (dancken ‘dziękować’ + Lied ‘pieśń, piosenka’), Findgeld Radybos Lex 36 (finden ‘znaleźć’ + Geld ‘pieniądze’), Schneidscheer 1 W artykule przedstawiono oryginalne tłumaczenie analizowanych wyrazów złożonych przez autora źródła na język litewski. W cudzysłowie pojedynczym podano wyrazy, których znaczenie we współczesnym języku różni się lub może być niezrozumiałe dla czytelnika. 2 Por. Jarmalavičius, Stundžia 2015: 233. DALIUS JARMALAVIČIUS 58 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV Zirkles ‘žirklės’ Lex 76a (schneiden ‘pjauti, kirpti’ + Scheer(e) ‘žirklės’), Wetz Stein Tekelas, Galanstuwas ‘galąstuvas’ Lex 105 (wetzen ‘galąsti’ + Stein ‘akmuo’). Palyginti su dūriniais, kurių pirmasis dėmuo yra veiksmažodis, būdvardis + daiktavardis modelio žodžių užfiksuota beveik dvigubai mažiau (~6,9 %), pvz. : Baar Geld Penigai ‘pinigai’ Lex 12 (bar ‘grynas’ + Geld ‘pinigai’), Flachfeld Lyguma Lex 36a (flach ‘plokščias’ + Feld ‘laukas’), Graupferd Szirmas ‘širmas arklys’ Lex 44 (grau ‘pilkas’ + Pferd ‘arklys’), Neumond jaunas ‘jaunatis’ Lex 64a (neu ‘naujas’ + Mond ‘mėnulis’), Sauerteig Raugas Lex 73 (sauer ‘rūgštus’ + Teig ‘tešla’), Weiß Brodt Piragas ‘pyragas, balta duona’ Lex 104a (weiß ‘baltas’ + Brodt ‘duona’). Dūrinių, kurių pirmasis dėmuo gali būti prielinksnis ar skaitvardis, žodyne rasta labai mažai, ir jie sudaro vos 3,8 % visų analizuotų daiktavardžių, pvz. : Auffgeld Ußzylkas ‘priedas’ Lex 8a (auff ‘prie, ant’ + Geld ‘pinigai’), Nachhochzeit Paswodbis ‘vaišės po vestuvių’ Lex 63a (nach ‘po’ + Hochzeit ‘vestuvės’), Vorhauß Buttas ‘priemenė’ Lex 102 (vor ‘prieš’ + Hauß ‘namas’), Einhorn Wienraggis ‘vienaragis’ Lex 28 (ein(s) ‘vienas’ + Horn ‘ragas’), Nenunauge Dewinakkis ‘devynakė’ Lex 64a (neun ‘devyni’ + Auge ‘akis’). 2. CHARAKTER ŁĄCZENIA CZŁONÓW ZŁOŻEŃ Słownikowe złożenia z pierwszym członem rzeczownikowym i czasownikowym mogą występować z elementami łączącymi lub bez nich. 196 wyrazów złożonych analizowanego rękopisu charakteryzuje interfiksacja; stanowią one około 16,8 % wszystkich wyrazów złożonych. Elementy łączące mogą być przypadkowe i nieprzypadkowe (zob. tabela 1). TABELA 1. Lexicon Lithuanicum łączenie członów złożeń Złożenia z pierwszym członem rzeczownikowym i czasownikowym 1045 (100 %) Bez elementu łączącego Z elementem łączącym 849 (81,2 %) 196 (18,8 %) Przypadkowe elementy Nieprzypadkowe łączące elementy łączące 174 (16,7 %) 22 (2,1 %) Elementy łączące większości złożeń z oboma członami rzeczownikowymi oznaczają formę przypadka pierwszego członu (zob. tabela 2). Człony wyrazów złożonych łączą się za pomocą następujących interfiksów przypadkowych: Artykuły / Articles 59 XVII a. anoniminio rankraštinio žodyno Lexicon Lithuanicum sudurtiniai vokiečių kalbos daiktavardžiai TABELA 2. Elementy łączące derywatów złożonych Model Elementy łączące (196) (e)s(e)n e er ens Rzeczownik + rzeczownik 58 103 10 10 2 Czasownik + rzeczownik - - 13 - - Proc. 29,6 52,6 11,7 5,1 1 a) -(e)n-, z którym występuje najwięcej wyrazów, np. : Augenlieder Akkiu Wokkai Lex 10 (gen. pl. Augen ‘oczu’ + nom. pl. Lieder ‘powieki’), Birckenoel Degutas Lex 18 (gen. pl. Bircken ‘brzóz’ + nom. sg. Oel ‘olej’), Fliegen Schwarm Mussumarai ‘rój much’ (gen. pl. Fliegen ‘much’ + nom. sg. Schwarm ‘rój’), Gerstenstroh Miezenojei ‘słoma jęczmienna’ (gen. pl. Gersten ‘jęczmienia’ + nom. sg. Stroh ‘słoma’); b) -(e)s-, z którym odnotowano mniej złożeń niż z elementem łączącym -(e)n-, np. : Bockshorn Ozo ragas ‘róg kozła’ Lex 19 (gen. sg. Bocks ‘kozła’ + nom. sg. Horn ‘róg’), Bräutigams Mutter Anczyta ‘teściowa’ Lex 19a (gen. sg. Bräutigams ‘oblubieńca’ + nom. sg. Mutter ‘matka’), Gottes Hauß Baßnyczia ‘Kościół’ Lex 43a (gen. sg. Gottes ‘Boga’ + nom. sg. Hauß ‘dom’), Kindes Kind Waiku waikai, Annuks ‘wnuk’ (gen. sg. Kindes ‘dziecka’ + nom. sg. Kind ‘dziecko’); c) -e-, który jest znacznie rzadszy niż -(e)n i -(e)s-, np. : Erndtezeit Pjutes Czesas ‘żniwa’ Lex 32 (nom. sg. Erndte ‘żniwa’ + nom. sg. Zeit ‘czas’), Gansestall Zasinyczia ‘gęśnik’ Lex 39 (gen. pl. Ganse [Gänse] ‘gęsi’ + nom. sg. Stall ‘chlew’), Kuhe Kalb Telicze ‘jałówka’ (gen. pl. Kuhe [Kühe] ‘krów’ + nom. sg. Kalb ‘cielę’); d) -er-, który występuje w 10 kompozytach, np. : Eyer Klar Baltinys ‘białko’ Lex 33a (gen. pl. Eyer ‘jaj’ + Klar ‘białko’), Hünerstall Laksta ‘kurnik’ Lex 51a (gen. pl. Hüner [Hühner] ‘kur’ + nom. sg. Stall ‘obora’), Kleiderbürst Drapano Szepetys ‘szczotka do ubrań’ Lex 54a (gen. pl. Kleider ‘ubrań’ + nom. sg. Bürst[e] ‘šepetys’); e) -ens-, kuriuo sujungta vos pora žodžių, pvz.: Glaubensgenoß Wienos Wieros ‘współwyznawca’ Lex 43 (gen. sg. Glaubens ‘wiary’ + nom. sg. Genoß [Genosse] ‘przyjaciel, członek’), Herzensfreund ßirdies prietelus ‘bliski przyjaciel’ Lex 48a (gen. sg. Herzens ‘serca’ + nom. sg. Freund ‘przyjaciel’). Człony złożeń modelu rzeczownik + rzeczownik są rzadko łączone elementami nieodmiennymi, np. : Bruderntochter Brolyzce ‘bratanica’ Lex 20 (Bruder ‘brat’ + n + Tochter ‘córka’), Geburtsstunde Adina Uzgimmimo ‘godzina urodzenia’ Lex 39a (Geburt ‘urodzenie’ + s + Stunde ‘godzina’), Herzeleyd Nekandas, Negandas ‘nieszczęście’ Lex 48a (Herz ‘serce’ + e + Leyd ‘cierpienie’), Liebestrunck Meiles gerimas ‘napój miłosny’ Lex 59 (Liebe ‘miłość’ + s + Trunck ‘napój’), DALIUS JARMALAVIČIUS 60 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV Paulbekehrungstag Pussiauzêmis, Paulinne ‘Paulina’ Lex 67 (Paulbekehrung ‘nawrócenie Pawła’ + s + Tag ‘dzień’), Storchen Nest Gandru lizdas ‘gniazdo bocianie’ Lex 84a (l.mn. Storche [Störche] ‘bociany’ + n + Nest ‘gniazdo’). Większość złożeń rzeczownikowych z pierwszym członem czasownikowym najczęściej używana jest bez elementu łączącego (zob. tabelę 2). W słowniku znaleziono 13 wyrazów z łączącym interfiksem nieodmiennym -e, stanowią one 8,1 % złożeń tego typu, np. : Blasebalg Dumples ‘miech organowy’ Lex 18 (blasen ‘dmuchać’ + Balg ‘miech’), Hebebaum Wiezdas ‘dźwignia’ Lex 46a (heben ‘podnosić’ + Baum ‘drzewo, dźwignia’), Löse Geld Waddawimas ‘okup’ Lex 59a (lösen ‘uwalniać, zrywać’ + Geld ‘pieniądze’), Näherahmen Spielczus ‘rama tkaniny’ Lex 64 (nähen ‘szyć’ + Rahmen ‘rama’), Pflege Sohn Ißsunis ‘pasierb’ Lex 67a (pflegen ‘opiekować się’ + Sohn ‘syn’), Sendebrieff Gromata ‘list’ Lex 79a (senden ‘wysyłać’ + Brieff ‘list’). Porównując dane niniejszego badania z innymi pracami dotyczącymi historycznej słowotwórczości, możemy dostrzec pewne tendencje łączenia członów złożeń w źródłach języka niemieckiego z XVII wieku. Daniel Solling ustalił mianowicie, że w tekstach kazań z XVII wieku człony rzeczowników złożonych najczęściej łączone są elementami -(e)n- (54,1 %) i -(e)s- (38,4 %), natomiast pozostałe elementy łączące występują znacznie rzadziej (por. Solling 2012: 147–148). Wspomniane tendencje interfiksacji są charakterystyczne również dla złożeń w rękopiśmiennym słowniku Langijusa, a elementy łączące -(e)n i -(e)s stanowią odpowiednio 45,4 % i 41,3 % wszystkich interfiksów (por. Jarmalavičius 2014: 125). 3. ZŁOŻENIA WEDŁUG SEMANTYCZNO– SYNTAKTYCZNEGO ZWIĄZKU CZŁONÓW Grupuojant dūrinius pagal jų dėmenų semantinį–sintaksinį ryšį, pasiremta Klasyfikacja Heleny Larsson (2010: 13 i n.), w której wyróżnia się złożenia determinatywne, posesywne, rządowe i kopulatywne. W Lexicon Lithuanicum odnotowano 1116 złożeń determinatywnych, 20 posesywnych, 34 rządowe, natomiast ani jednego kopulatywnego (zob. wykres 2). 3.1. Złożenia determinatywne Analiza słowotwórcza Lexicon Lithuanicum pokazuje, że najbardziej produktywne są determinatywne złożenia niemieckie (zob. diagram 2). Odnotowano 1116 złożeń tego typu (około 95,4% wszystkich złożeń). Najwięcej znaleziono złożeń determinatywnych, których oba człony są wyrazami prostymi (simplicia); stanowią one Artykuły / Articles 61 XVII a. anoniminio rankraštinio žodyno Lexicon Lithuanicum sudurtiniai vokiečių kalbos daiktavardžiai 84,9% determinatywnych kompozytów (zob. tabelę 3), np.: Birckwaßer Sulla ‘sok brzozowy’ Lex 18 (Bircke ‘brzoza’ + Waßer ‘woda’), Fleischwurst Kilbasas ‘(krwawa) kiełbasa’ Lex 36a (Fleisch ‘mięso’ + Wurst ‘kiełbasa’), Glockenthurm Warpnicia ‘dzwonnica’ Lex 43 (Glocke ‘dzwon’ + Thurm ‘wieża’), Kirchhoff Kapai, Kapines, Szwentors ‘groby, cmentarz przykościelny’ Lex 54 (Kirch(e) ‘kościół’ + Hoff ‘dziedziniec’), Nordwind ßaure, Ziemys ‘wiatr północny’ Lex 65 (Nord ‘północ’ + Wind ‘wiatr’), Ochsen Hirt Kerdzus ‘kerdžius’ Lex 66 (Ochse ‘wół’ + Hirt ‘pasterz’), Zahn Fleisch Dantu Smagines ‘dziąsła’ Lex 108a (Zahn ‘ząb’ + Fleisch ‘mięso’).3 3 TABELA. Budowa słowotwórcza członów złożeń determinatywnych Wyraz derywat + prosty + derywat + wyraz wyraz prosty + prosty derywat wyraz prosty derywat Liczbowo 948 115 49 4 W procentach 84,9 10,3 4,4 0,4 Pierwszy lub drugi człon rzeczownikowych złożeń determinatywnych może być derywatem. Taką strukturę w słowniku reprezentuje 168 wyrazów (15,1 % złożeń). Dużą grupę takich wyrazów stanowią rzeczowniki, których drugi człon jest derywatem lub konwersywem, w rzadkich przypadkach złożeniem, tj. mającym słowotwórczy 3 Por. Jarmalavičius, Stundžia 2015: 240. DIAGRAM 2. Złożenia według semantyczno-syntaktycznego charakteru członów3 DALIUS JARMALAVIČIUS 62 Acta Linguistica Lithuanica LXXIV względem rozkładalny temat. Takich słów jest 115 (zob. tabelę 3), np. Abenddemmerung apitamse ‘zmierzch’ Lex 2 (Abend ‘wieczór’ + Demmer-ung ‘zmierzch’ ← demmern [dämmern] ‘zmierzchać’), Götzen Diener Balwo tarnas ‘bałwochwalca’ bind-nüß ‘ustanowienie, zobowiązanie’ ← Lex 44 (Götze ‘stabas’ + Dien-er ‘tarnautojas’ ← dienen ‘tarnauti’), Eheverbindnüß Derrybos ‘santuokos patvirtinimas’ Lex 26a (Ehe ‘santuoka’ + Ververbinden ‘(po)łączyć, (z)wiązać’), Hahnengeschrey Gaidyste ‘pianie koguta’ Lex 45 (Hahn ‘kogut’ + Ge-schrey ← Schrey ‘krzyk, wołanie’), Pferd Decke Arklu dekis ‘czaprak’ Lex 67a (Pferd ‘koń’ + Deck-e ‘pokrycie, czaprak’ ← decken ‘(na)krywać’), Apffeltranck Krußinnis ‘wino jabłkowe’ Lex 7a (Apffel ‘jabłko’ + Tranck ‘napój’ ← trinken ‘pić’), Halßbandt Retezes ‘chusta na szyję’ Lex 45a (Halß ‘szyja’ + Bandt ‘pas, więź’ ← binden ‘wiązać’), Fußfall Paklanas ‘padanie do stóp’ Lex 38a (Fuß ‘stopa’ + Fall ‘upadek’ ← fallen ‘padać’), Hammerschlag Gellezûnis ‘żużel kutej stali’ Lex 45a (Hammer ‘młot’ + Schlag ‘uderzenie’ ← schlagen ‘bić, uderzać’), Mondschein Menesena ‘światło księżyca’ Lex 62 (Mond ‘księżyc’ + Schein ‘blask, promieniowanie’ ← scheinen ‘świecić, promieniować’), Erdweyrauch Kodylas ‘bot. żółtokwiatowa waniga’ (Erd(e) ‘ziemia’ + Weyrauch [Weihrauch] ‘kadzidło’ ← weihen ‘poświęcać’ + Rauch ‘dym’). Kolejną, ponad dwukrotnie mniejszą grupę kompozytów determinatywnych tworzą słowa, których pierwszy człon może być derywatem, złożeniem lub konwersywem, a drugi – słowem prostym. Taka struktura członów jest właściwa 49 złożeniom (zob. tabelę 3), np. Jagthund Skallikas ‘pies myśliwski’ Lex 51a (Jag-t ‘polowanie’ ← jagen ‘polować’ + Hund ‘pies’), Jagergarn Tinklas ‘pętle myśliwskie’ Lex Brandmahl 51a (Jag-er [Jäger] ‘medžiotojas’ ← jagen ‘medžioti’ + Garn ‘tinklas, kilpos’), Ugnies abgams ‘znamię oparzenia’ Lex 19a (Brand ‘pożar’ ← brennen ‘wypalać, płonąć’ + Mahl [Mal] ‘znamię’), Fuhrmann Perwazininks, Paramininks ‘woźnica’ Lex 34 (Fuhr ‘wóz’ ← fahren ‘wozić, jechać’ + Mann ‘mężczyzna’), Wurffschauffel Wetykle ‘szufla do nabierania ziarna’ Lex 108 (Wurff ‘rzut’ ← werfen ‘rzucać’ + Schauffel ‘szufla’), Lebensziel Likkimas, Kakas ‘cel życia’ Lex 57a (Leben ‘życie’ ← leben ‘żyć’ + Ziel ‘cel’), Rechnen Meister Rokundininkas ‘rachmistrz’ Lex 70 (Rechnen ‘rachowanie’ ← rechnen ‘rachować’ + Meister ‘mistrz’). W rzadkich przypadkach rzeczowniki dwuczłonowe również mogą być pierwszym członem złożeń determinatywnych, np. Kachelofenfuß Pûdmentas ‘fundament (kamień, na którym wymurowany jest piec kaflowy)’ Lex 52a (Kachelofen ‘piec kaflowy’ ← (Kachel ‘kafel’ + Ofen ‘piec’) + Fuß ‘stopa’), Mannsbruderweib Zente ‘synowa, żona zięcia’ Lex 60a (Mannsbruder ‘brat męża’ ← (Mann ‘mąż’ + Bruder ‘brat’) + Weib ‘żona’), Mutter Schwester Mann Tettenas ‘wuj ze strony matki’ Lex 63 (Mutter(s)schwester ‘ciotka’ ← (Mutter ‘matka’ + Schwester ‘siostra’) + Mann ‘mężczyzna’). Należy zaznaczyć, że słów złożonych z więcej niż dwóch rdzeni,